የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ክቡር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) ከመስከረም፣ 2016 ዓ.ም እስከ መስከረ 2017 ዓ.ም ድረስ ያደረጓቸው ንግግሮች እና ያስተላለፏቸው መልእክቶች

2017 ዓ.ም

ክፍል አንድ

የአማርኛ ንግግሮች እና መልዕክቶች

ከመስከረም እስከ መስከረም

የ ዓ 2015 .ም አረንጓዴ ዐሻራ

ማጠቃለያ ላይ የተደረገ ንግግር

የአረንጓዴ ዐሻራን በአፋር ክልል ማስጀመራችን ይታወሳል። እዚያ ስንጀምር የነበረን ሕልም ከሰባት ቢሊዮን ያላነሰ ችግኝ ለመትከልና ዘንድሮ 32 ቢሊዮን ለመድረስ አቅደን በክረምቱ 7 ነጥብ 5 ቢሊዮን ችግኝ ተክለን አሁን በድምሩ 32 ነጥብ 5 ቢሊዮን ችግኝ መድረስ ችለናል። ይህ በዓለም እጅግ ትልቁ ከተረት-ተረት፣ ከኮንፈረንስ፣ ከስብሰባ፣ ከአበል መሰብሰብ ያለፈ የተግባር የደን ልማት ሥራ ነው። እስካሁን በዓለም ላይ ኢኮ ሲስተሙን በሚመለከት በጣም ብዙ ኮንፈረንሶችና ብዙ ውይይቶች ተካሂደዋል። በዚህ ደረጃ ተግባራዊ እርምጃ የወሰደና ኢንቨስት ያደረገ አገር ግን የለም። ኢትዮጵያ ከዚህ አንፃር ቀዳሚና አርአያ የሆነ እጅግ የሚያኮራ ተግባር ፈጽማለች። ያቀድነው 50 ቢሊዮን ችግኝ ለመትከል ሲሆን ቀሪ ሦስት ዓመት አለን፤ በየዓመቱ ስድስት ስድስት እንኳን ብንተክል 18 ቢሊዮን መትከል እንችላለን፤ ሰባት ሰባት ብንተክል 21 ቢሊዮን መትከል እንችላለን፤ እንደ ልማዳችን ካቀድነው በላይ ለመትከል የሚያስችል አፈፃፀም እንዳለን ያመላክታል።

መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ አሁን አካባቢውን በአረንጓዴ የማልበሱ ተግባር ዛፍ መትከል ብቻ ሳይሆን ምግብ መትከል፣ መድኃኒት መትከል፣ ዝናብ መጥራት፣ ማር ማብዛት፣ ለከብቶች በቂ የሆነ መኖ ማሰናዳት፣ የአፈር መሸርሸርን መታደግ፣ ለልጆቻችን ካሉን ሀብቶች መካከል እጅግ ዋነኛ የሆነውን መሬታችንን፣ የተፈጥሮ ሀብታችንን፣ ንፁህ ውሃችንን ማሸጋገር ስለሆነ ትልቅ ራእይና ትልቅ ሃሳብ በኢትዮጵያዊያን የተባበረ ክንድ እየተሰራ ያለ ታሪክ ስለሆነ በአቀድነውና ባሰብነው ልክ እስክንፈጽም እንደከዚህ ቀደሙ የፀና አቋምና ትጋት ከሁላችን ይጠበቃል።

አሁን ያለንበት ስፍራ የዛሬ ሦስትና አራት ዓመት ገላጣ ቦታ ነበር። የዚህ አካባቢ ማኅበረሰብ፣ የዚህ ወረዳ ሕዝብ ከባቢውን አረንጓዴ ማድረግ ችሏል በጥቂት ዓመታት ውስጥ፤ አሁን ደግሞ የማር ቀፎ እያስፋፋ ይገኛል። አረንጓዴ ማድረጋችን፣ አፈር መጠበቃችን፣ ዝናብ ማካላችን፣ ኢኮ ሲስተሙን ሰላማዊ ማድረጋችን ብቻ ሳይሆን ገንዘብ የምናገኝበት ሆኗል። ይህ ሥራ በፍራፍሬ፣ በቡና፣ በሻይ፣ በተለያዩ ተክሎች መጠናከር አለበት። የኢትዮጵያን ብልፅግና የምናረጋግጠው አፈር ምድራችንን ከመጠበቅና ውሃችንንም ከመጠበቅ ጭምር ስለሆነ መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ላለፉት ጥቂት ዓመታት ያሳየውን ትጋትና ብርታት፣ ያሳየውን የሥራ ተነሳሽነትና ውጤት መንግሥት በእጅጉ ያከብራል። ሁሌም እንደምንናገረው አረንጓዴ ዐሻራን ካቀድነው በላይ ቀድመን እናሳካለን፣ ሕዳሴን እናሳካለን፣ በስንዴ የጀመርነውን ልማት እናሳካለን። አሁን በሌማት ትሩፋት ዶሮ ላይ፣ ማር ላይ፣ ስጋ ላይ፣ ወተት ላይ፣ እንቁላል ላይ እጅግ ተስፋ ሰጪ ጅማሮ ጀምረናል፤ የሌማት ትሩፋት በቅርቡ ድጋሚ ገምግመን የምናጠናክርና ከፍተኛ ውጤት የምናመጣበት ይሆናል። በሚቀጥሉት ዓመታት ኢትዮጵያ ውስጥ ከስንዴ ብዛት የተነሳ ዳቦ፣ ከዶሮ ብዛት የተነሳ ደግሞ ስጋ

1

የማይወደድበት አገር ለመፍጠር ያለን ትልም ይሳካል።

ውድ ኢትዮጵያውያን! ከቅዠት የወጣ፣ ህልመኛ የሆነ፣ የሚተገበር፣ በዕቅድና በዝግጅት ላይ የተመሰረተ እንደዚህ አይነት አስደሳች ሥራ እንድንሰራና የኢትዮጵያ የድህነት ታሪክ፣ የልመና ታሪክ በሚጨበጥ የታሪክ እጥፋት ወደ ብልፅግና ጎዳና እንድንወስዳት አደራ እላለሁ። ኢትዮጵያ የጀመረችውን የብልፅግና ጉዞ፣ ኢትዮጵያ የጀመረችውን ሁለንተናዊ ለውጥ የማፅናት ጉዞ ሊያቆመው የሚችል ምድራዊ ኃይል የለም።

እንበለጽጋለን፣ እንፀናለን፣ እንቀጥላለን፣

ለልጆቻችን ውብ አገር እናስረክባለን! አመሰግናለሁ።

መስከረም 7፣ 2016 ዓ.ም

2

ከመስከረም እስከ መስከረም

በተለያዩ ፕሮጀክቶች ላይ ለሚሳተፉ

ሠራተኞች የምሳ ግብዣ ላይ የተደረገ ንግግር

ሰሞኑን መውሊድ እና መስቀል ተመካክረው እኛን በጋራ ለማዋል አብረው ስለመጡ ከእኛ ጋር የሚሰሩ ሙስሊሞችና ክርስቲያኖች በዓላቸውን ከእኛ ጋር ቢያከብሩ ብለን ነው ዛሬ የጠራናችሁ። ስለመጣችሁ እጅግ አድርገን እናመሠግናለን።

አብዛኛው የተጋበዘው ሰው በተለያዩ ፕሮጀክቶች የሚሳተፉ የቀን ሠራተኞች፣ ከእኛ ጋር የሚሰሩ የፕሮጀክት ኃላፊዎች እንዲሁም ኮንትራክተሮች ይገኙበታል።

ዋናው መልእክቴ ሥራ ሲጀመር፣ ሥራ መሃል ላይ እያለ ሳቢ ነገር አይደለም። አድካሚ ነው፣ አታካች ነው፣ ጭቃ ማቡካት ነው። ሥራ የሚያምረው ሲያልቅ ነው። እናንተ ውስጥ የመጨረስ እልህ፣ የመጨረስ ጉልበት እንዲፈጠር እስካሁን ለነበረው ትጋት በተለይም ቅዳሜና እሁድ፣ ማታ ለምትሰሩ ሠራተኞች፣ ሴቶች እጅግ ከፍ ያለ ክብርና ምስጋና ያለኝ መሆኑን እየገለጽኩ፤ ግን አሁንም የበለጠ መትጋት፣ የበለጠ መስራትና መጨረስ ይኖርብናል።

ጫካ ላይ የምትሳተፉ ሠራተኞች ከዚህ ቀደም እንዳልኩላችሁ (ወይም እንዳነሳሁላችሁ) ጫካ ለእኔና ለእናንተ የሚገባ ሥራ አይደለም፤ ልጆቻችን ግን ይገባቸዋል። ይህች አገር ትበለጽጋለች፣ ትለወጣለች። ያኔ “አባቶች ምን ዐሻራ ጥለው አለፉ?” የሚባል ጥያቄ ሲነሳ ልክ ከዚህ ቀደም ትላልቅ አባቶች ቁም ነገር ሰርተው እንዳለፉት የእኛም ሥራ ያኔ የሚታወስ ይሆናል።

ከዚህ ቀደም ነግሬያችሁ ሊሆን ይችላል። በኢትዮጵያ የሚታወቁ ነገሥታት የሚታወቁት በውጊያ ነው፣ ጦር በማዝመት ነው። እና ላልይበላ ከነገሡ በኋላ ውቅር አብያተ ክርስቲያናትን በተለየ መንገድ ለመስራት አቅደው ሥራ ሲጀምሩ ብዙዎች ያንጓጥጡና ያሾፉባቸው ነበር። ድንጋይ መቆርቆርና መሥራት የስንፍና ምልክት፣ ሄዶ መዋጋትና የጠላትን አንገት ቆርጦ መምጣት ደግሞ የጀግንነት ምልክት ተደርጎ ይታሰብ ነበር። ግን ክፋቱ ያኔ የተቹትም፣ ያኔ የተዋጉትም ተረስተዋል። ያልተረሱት እሳቸው ቁም ነገር ሰርተው ያለፉት ብቻ ናቸው።

እናንተም እንደዚሁ አሁን ያለውን አየር፣ አሁን ያለውን ሙዚቃ ሳይሆን ዐሻራ ጥላችሁ የምታልፉ መሆን ይኖርባችኋል።

ጫካ ለሙስሊምም፣ ለክርስቲያንም፣ ለአማራውም፣ ለኦሮሞውም፣ ለትግሬውም፣ ለወላይታውም፣ ለሲዳማውም ለሁላችንም የሚሆን ነገር ነው። በዘር እና በእምነት መነጽር መታየት የለበትም። ማሰብ ያለባችሁ ጉዳይ በተለይም እዚያ ስፍራ የምትሠሩ

3

ሰዎች ባለፉት ሃያ፣ ሠላሳ፣ አርባ ዓመታት አዲስ አበባ ውስጥ መሬት ችግር ሆኖ ሰው ጉድጓድ ውስጥ፣ የውሃ ሸለቆ ውስጥ ሳይቀር በላስቲክ በቆርቆሮ ቤት እየሰራ ከተማውን ቤት ለቤት ባደረገበት አገር ውስጥና ከተማ ውስጥ ጫካን የሚያህል ቦታ እንዴት ተደብቆ ቆየ? ቅርብ ነው ያው ሩቅ አይደለም እንደምታውቁት። ያን የሚያህል ስፍራ ለምን ቆየ ሲባል የእናንተን እጅ እየጠበቀ ነበር። የእናንተን መልካም ሥራ እየጠበቀ ነበር። መልካም ሥራ ሠርተን ልጆቻችን ከእኛ የተሻለ አገር እንዲረከቡ ለማድረግ የሁላችንን ርብርብ ይጠይቃል። አገራዊ ስሜታችን የዳበረ፣ ስለ ኢትዮጵያ የሚገደን፣ የምንሰራውም በዚያ መነጽር እንዲሆን፣ በታሪክ ዕይታ ውስጥ ሥራችን ሲመዘን የማያሳፍር እንዲሆን ኅብረትና ጠንካራ የቡድን ሥራ (Team work) ይጠበቅባችኋል።

ይህ ዓመት በጣም በርካታ ድሎች ይመዘገቡበታል። አብዛኛው ፕሮጀክቶቻችን ያልቃሉ። ያለውም አቧራ ቀስ እያለ ይሰክናል፤ ኢትዮጵያውያን ወንድማማቾች ልብ ይገዙና ሰክነው በምክክር፣ በውይይት፣ በስክነት አገራቸውን መገንባት ይጀምራሉ። እንደ ሁልጊዜው የማረጋግጥላችሁ ከተረከብናት በእጅጉ የተሻለች፣ የበለጸገች፣ የጸናች፣ ያማረች፣ ብዙዎችን የምታጓጓ ኢትዮጵያ ለልጆቻችን እናስረክባለን።

በዚህ የቀና ዓላማና ሥራ ውስጥ ተሳታፊ ለመሆን ዕድል ያገኛችሁ ሰዎች በሙሉ ከልብ ልትሰሩ ይገባል። ሰዎች ችግኝ እንትከል ሲባል ጉልበት የላቸውም፣ ከተማ እናጽዳ ሲባል ጉልበት የላቸውም፣ የደሃ ቤት እንሥራ ሲባል ጉልበት የላቸውም፤ ወንድማቸውን ለመግደል፣ ወንድማቸውን ለመስደብ፣ ከተማ ለማጥፋት ግን ጉልበት አላቸው። በጥፋት ላይ በሠለጠንነው ልክ በመልካም ነገር ላይ ብንተባበር ምን ልናደርግ እንደምንችል አስቡት። መልካም ነገር ነው የሚያዋጣው እዚህም ስንሄድም። ለውስጥ እርካታችንም መልካምነት ጥሩ ነው፤ ስንሄድም ቢያንስ በፍርድ ፊት የማናፍር ስለምንሆን በንፁህ ልብ፣ በትብብር የጀመርናቸውን ሥራዎች በውጤት ጽድት አድርገን የምናጠናቅቅ እንድንሆን አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ! መልካም በዓል!

መስከረም 17፣ 2016 ዓ.ም

4

ከመስከረም እስከ መስከረም

የኢትዮጵያን እምቅ አቅም የሚገልጠው

“ገበታ ለትውልድ ጅማ ”

ኢትዮጵያ በአጠቃላይ እጅግ ውብ የሆኑና በርካታ ሊታዩ፣ ይበልጥ ሊሰራባቸው፣ ሊዋቡና ለቱሪዝም መስህብ ሊሆኑ የሚችሉ በጣም ብዙ ቦታዎች አሏት። በተለይ ደግሞ ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚባለው — ከዚህ ጅማን ይዘን ዳውሮን፣ አርባምንጭን፣ ወላይታ ሶዶን፣ ሚዛን ተፈሪን፣ ቦንጋን፣ ኢሉባቦርን እስከ ጋምቤላ አካባቢ ድረስ ያለው፤ በደሌን፣ ከፊል ወለጋን ይዘህ የምታየው ቦታ –– በጣም ቡና በስፋት ያለበት፣ ጫካና ደን በስፋት ያለበት፣ ተራራማ ነገር ግን በዛፍ የተሞላ ጫካ ያለው ነው።

ይህን ከባቢ አሁን አዲስ አበባ ካለው የሚለየው ምንድን ነው? ቢያንስ በአንድ ሺህ ሜትር ከፍታ (altitude) ያንሳል፤ ይሄ ከአንድ ሺህ 500 ብዙ አይበልጥም፣ ያ ሁለት ሺህ ምናምን ነው። ዝቅ ማለቱ የሙቀት አቅሙን ከፍ ያደርገዋል፤ የምትተክለው ነገር ሁሉ በቶሎ ይበቅላል ማለት ነው። ከዚያ በተጨማሪ አሁን እዚህ ያለንበት ቦታ እንደምታየው ተራራ አለ። ይሄ ተራራ በውስጡ ሰፊ የቡና ጫካ ያለበት፣ በትላልቅ ዛፍ የተሸፈነ ተራራማ ቦታ ነው። እጅግ በጣም በጣም የሚያምር ቦታ ነው። በርካታ ቦታ እንደዚህ አይነት ቦታ የምታገኘው በብዙ ችግር ነው። ይሄ ተራራውም አለ፣ የሚታየው እይታ (view) በርቀት በጣም ይገርማል፣ ቡናው አለ፣ ዛፉ አለ። ከዚያ ደግሞ ስትወርድ ይሄ ቦዬ ይባላል። የጊቤና ዌቱ ወንዝ መገናኛ ቦታ ነው። ሁለት ሦስት ትላልቅ ሐይቆች (lakes) ከዚህ ቀደም በጣሊያን ጊዜ እዚህ ቦታ ሐይቅ ነበር። ይሄ የምታየው የጣሊያን ቤት ነው። ጣሊያኖች ሐይቁ ጋ እየመጡ ይበሉ፣ ይጠጡ፣ ይዝናኑ ነበር። እነሱ ከወጡ በኋላ አሁን ያለው ፋሽንም፣ አሁን ያለው የከተማ ግንባታ (style) ፋሽን ላስቲክ ቤት፣ ቆርቆሮ ቤት፣ አስፓልት ዳር መለጠፍ ስለሆነ እንደዚህ አይነቱን ውብ ጅማ ሳይሆን የተለጣጠፈውን ላስቲኩን፣ ቆርቆሮውን ጅማ እንድታይ ሆኗል።

ውበትን የምናይበት፣ ውበትን የምንሰራበት፣ ውበትን የምናደንቅበት መንገድ የእኛን ልክ የሚገልጽና የሚያሳይ ነው። በቆሸሸ ነገር ውስጥ ምንም ገንዘብ አይገኝም ልልህ አልችልም፤ ነገር ግን በቆሸሸ ቦታና ስፍራ ላይ የሚገኝ ገንዘብ አብሮ የሚገኝን በሽታ ለማከም፣ ለመታደግ የሚያስችል አይደለም። እና ውሃን፣ ዛፍን፣ ጫካን፣ ሰፋፊ መስኮቹን፣ የሚያምሩ ቦታዎች በምናይበት ሰዓት ትናንሽ የሰው እጅ ሥራ ቢታከልበት ምን ሊሆን እንደሚችል መገመት ትችላለህ። አሁን ይሄ ቦታ በአዲሱ “ገበታ ለትውልድ” ከተመረጡ ቦታዎች አንዱ ነው። ዛፉ አለ፣ ጫካው አለ፣ እንዳየኸው በጣም ትላልቅ ሐይቆች አሉ፤ ትናንሽ ሥራ ይፈልጋሉ። ይሄ ሐይቅ በሣር ተሸፍኖ ስሩ ውሃ ቢሆንም በሣር ተሸፍኖ ጠፍቶ ነበር። አሁን እንደ አዲስ የሸፈነውን የሣር ዝርያ በማንሳት ሐይቁን መልሰን ለማዳን ነው እየሠራን ያለነው። እና ከሁለት ዓመት ከሦስት ዓመት በኋላ በእርግጠኝነት በጣም የሚያምር ስፍራና የዚህ ሥራ ውጤት ያን ላስቲክ፣

5

ያን ቆርቆሮ፣ ያን ያልተመቸ የኑሮ ዘይቤ በከፍተኛ ደረጃ በአዎንታዊ መልኩ (pos-itively) ተጽዕኖ (influence) ያደርገዋል።

የማይጠፋ ቦታ እዚህ ቀይ አፈር አለ፣ ሸክላ አለ፣ ቡና አለ፣ ሻይ አለ፣ ሩዝ አለ፣ ስንዴ አለ፤ በጣም በርካታ ሥር አትክልቶች አሉ፤ ከፍራፍሬ (fruit) አንፃር እዚህ ቦታ አብቅለህ ተክለህ የማይበቅል ነገር የለም። የሰው ልጅ ለምግብ ፍጆታ የሚሆነውን ነገር በቅርበት ተክሎ ማግኘት የሚችል ከሆነ በሌላ መንገድ ከግንባታ አንፃር በርከት ያለ ድንጋይ አይገኝም፤ ግን ቀዩ አፈር እሴት ተጨምሮበት (value added) በሸክላ አማካኝነት ለቤት ሥራም ለሌሎች ግንባታዎች ሊውል ይችላል። እንጨት አለ፣ ሸክላ አለ፤ መስታወት ነው የሚቸግርህና የምታመጣው ነገር። እንዳየኸው ሶፋ፣ የእንጨት ሥራ፣ የበር ሥራ በሙሉ ጅማ አካባቢ ሙያውም አለ። እነዚህን ነገር አስተሳስረን ከባቢአችንን መቀየር ያስፈልጋል።

ይሄ ሲባል ይሄ ሥራ ቀላል ነገር አይደለም። ጊዜ ይፈልጋል፣ ገንዘብ ይፈልጋል፣ ሃሳብ (idea) ይፈልጋል፤ ያንን ተከትሎ (follow) ወደ ተግባር መቀየር ይፈልጋል። አድካሚና አታካች ሥራ ነው። አታካች ያልሆነና የቀለለ ሥራ ደግሞ ከተማ ውስጥ ያየኸው ላስቲኩ ነው፣ ቆርቆሮው ነው። ስትሰራውም ቀላል፣ ቆይታውም በጣም ያጠረ፣ ውበቱም እጅግ አስጠሊታ ነው። እንደዚህ ውብ ነገር ስትሰራ ጊዜ ይወስዳል፣ ገንዘብ ይጠይቃል፣ ያደክማል። መላው የጅማ አካባቢ ሰው መገንዘብ ያለበት ይሄንን ቦታ በመቀየር ልጆቻችን ያማረ፣ መልካም፣ ውብ ነገር ማየት፣ መስራት፣ ማለም፣ በዚያም መኖር እንዲችሉ የሚያመቻች ሁኔታ መፍጠር ይቻላል። እና ይህች እርሾ ናት፤ ይህች እርሾ እየሰፋች ከባቢውን እንቀይራለን። ሚዛን አማን ላይ የምናየው አዲስ የሚሰራው ሪዞርት ከዚህ ጋር ይያያዛል። የኮይሻ፣ ጨበራ ጩርጩራ በጣም ቅርብ ናቸው፤ ሁለት ሰዓት፣ ሁለት ሰዓት ተኩል መንጃ (drive) ነው፤ ቢያያዙ በአጠቃላይ የምዕራብ ኢትዮጵያ ክፍል በጫካው፣ በመንጃ ጉዞው (drive through) በጣም የሚያምር መንደር ከሰራህበት ለመንዳት በጣም የሚመች ስለሆነ ለብዙ ሰው የሳምንት፣ የሁለት ሳምንት ያማረ ቆይታን ማድረግ የሚያስችል ቦታ ነው። እውነት ለመናገር ብዙ ቦታ እንዲህ አይነት ውብ ነገር አታይም። ሰዎች የእንስሳት፣ የሰዎች እንስሳ ታያለህ። በረሃ ላይ ጫካም ዛፍ ተክለው መንገድም ሰርተው ያሳመሩበት ቦታ ታያለህ፤ እኛ ተፈጥሮ የሰጠንን ውበትና ፀጋ ተጠቅመን ማልማት የሚያስችል እንቅስቃሴ መጀመር ይኖርብናል፤ እያደረግን ያለነው እሱን ነው። በጥቂት ዓመታት ውስጥ ውብ ነገር በዚህ ስፍራ እንደምናይ ሙሉ እምነት አለኝ።

የጅማ አካባቢ መስተዳድሮችና ማኅበረሰቡ ከፍተኛ ድጋፍ እያደረገልን ነው ያለው። እንደምታየው ቤት በፈቃደኝነት ያነሳል፤ እዚህ አካባቢ ያለውን ሕገወጥ (ille-gal) ግንባታዎች ለአዲሱ ዲዛይን ምቹ እንዲሆን በትብብር እያነሳ ነው የሚገኘው፤ ይሄ አስፈላጊ ነው። ድህነትን መከፋፈል የለብንም። ውብ ነገር ሰርተን ብዙዎች ያን ውብ ነገር ተከትለው እንዲያምሩ ማድረግ አለብን እንጂ ሁላችንም በላስቲክ ድህነት በመከፋፈል አካባቢውን ሁሉ ማበላሸት ተገቢ አይደለም። ውሃ ቀብረን፣ ጫካ መንጥረን፣ በላስቲክ ኖረን፣ አካባቢውን ገድለን፣ አፈሩ እንደፈለገ እየሄደ ትውልድ ምን ይረከባል? ነገ ምን አይነት አገር ነው ለልጆቻችን የምንተወው? የሚለውን ነገር ማሰብ ይጠይቃል። መልካም ጅማሮ ነው፤ በጣም ነው የሚያምረው። ይሄን

6

ከመስከረም እስከ መስከረም

ውበት ትንሽዬ የእጅ ሥራ ከተጨመረበት ለብዙ ኢትዮጵያውያን ኩራት የሆነ፣ ብዙ ኢትዮጵያውያን ሥራ የሚያገኙበት፣ የሚሰባሰቡበት፣ የሚዝናኑበት ቦታ እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ። እንግዲህ ኢትዮጵያውያን ልባችንን ሰብሰብ ማድረግ ያስፈልጋል። ብዙ ሊሰራ የሚገባው ሥራ አለ፣ ችግር አለ፤ ቆርጠን ሰርተን ለውጥ ማምጣት አለብን። እኛ የምንፈልገው ያማረች፣ የተዋበች ኢትዮጵያን ማሸጋገር ነው። ለዚያ ጅማሮዎቻችን ፍሬ እንደሚያፈሩ በብዙ ሥራዎች አይተናል። በዚህ ዓመት በጣም በርካታዎቹ ይመረቃሉ፣ አዳዲሶች ይጀመራሉ። እና ድል በድል፣ ሥራ በሥራ፣ ውጤት በውጤት፣ ስኬት በስኬት፣ መከናወን በመከናወን፣ መጽናት በመጽናት ይቀጥላል ማለት ነው።

መስከረም 18፣ 2016 ዓ.ም

7

የዜጎችን ሕይወት የሚቀይሩ የልማት

ስራዎች በጅማ ዞን

ዛሬ እጅግ አስደሳችና ተስፋ ሰጪ ቀን ነው። ያየነው በጣም የሚያረኩ የሰው ልጅ እጅ ሥራና የአዕምሮ ውጤቶች ናቸው። ያው በአገር ደረጃ እንደሚታወቀው የተለያዩ ተነሳሽነቶች (initiatives) አሉ፤ አንደኛው ቡና ነው። ቡና በጅማ ዞን አሁን ያለው ወደ 530 ሺህ ሄክታር በቡና ተሸፍኗል። ከዚህ ውስጥ ሃምሳ በመቶ (fifty percent) ገደማ ባለፉት ሦስትና አራት ዓመታት የተከልናቸው የአረንጓዴ ዐሻራ (Green Legacy) ውጤት ነው። የቡናን ምርታማነት በዓለም ደረጃ ካለንበት ሰባተኛ ደረጃ ከፍ እናደርጋለን፤ ምርት (productivity) በእጥፍ ይጨምራል ያልነው ጉዳይ በተግባር (practically) የሚታይ ሆኖ አግኝተነዋል ዛሬ። ከጥራት (quality) አንፃርም፣ ከብዛትም አንፃር ቡናን ደግሞ ከሌሎች ተነሳሽነቶች ጋር ቀላቅሎ መጠቀም ላይ ያለው ጅማሮ በጣም ተስፋ ሰጪ ነው።

ቡናን በጥራት ማምረትና ለገበያ ማዋል ብቻ ሳይሆን፣ ደግሞ የቡናን ተረፈ ምርት ወደ ከሰልነት መቀየር፤ እሴት መጨመር (value addition) በአግሮ ኢንዱስትሪ ላይ የተጀመረው ሥራ በጣም በጣም ተስፋ ሰጪ ነው። የአንድ የእንጨት ከሰልና የቡና እንጨት ከሰል አንድ አይደለም፤ ሽታውም አንድ አይደለም። ከጤናም አንፃር ቡና ያው ቡና ነው፤ የማይበሉ ዛፎች በሚጨሱበት ሰዓት ያለው **ተጽዕኖ (im-pact)**ና ለሰው ጤና የቡና (ከሰል) አንድ አይደለም። ቴክኖሎጂ ብቻ ሳይሆን ከጤናም አንፃር ትርጉም አለው። ከቤትም አንፃር አሁን ያ ከሰል ተዘግቶ የዋለ ቤት ውስጥ ብታጨሰው ራሱ የቡና ሽታነት ለዛም ስላለው ተጨማሪ ፋይዳ ያለውና ከቡና አንፃር በጥራትም በብዛትም፣ ተረፈ ምርት መጠቀም ላይም ያየነው ነገር በጣም በጣም ተስፋ ሰጪ ነው፤ መቀጠል ይኖርበታል፤ ቡና ዶላር ስለሆነ ማለት ነው።

ሁለተኛው ከቡና ጋር እጅግ አስደሳች ሥራ ያለው የማር ቀፎ፤ ዘመናዊ የማር ቀፎ ማስፋፋት ላይ ነው። ቡና ከዚህ ቀደም የነበሩ እርሻዎች በተፈጥሮ ዛፍ አላቸው፣ ጥላ፤ ነገር ግን የንብ ቀፎ በርከት ያለ አታገኝም፤ ቢገኝም ባህላዊ (traditional) ነበር። አሁን ዘመናዊ ቀፎ በጣም በስፋት ታይቷል፤ የማሩ ጣዕም እንደቀመስነው እጅግ እጅግ ተስፋ ሰጪ ነው፤ ወደ ውጭ መላክ (export) ተጀምሯል።

ከዚሁ ጋር ተያይዞ በአረንጓዴ ዐሻራ (Green Legacy) ማዕቀፍ ውስጥ የፍራፍሬዎችን፤ አቮካዶን አየን (very) በሚያስደንቅ ጣዕም፣ አናናስ አየን፣ ብርቱካን አየን፣ አፕል አየን፣ ሙዝ የተለያየ ዓይነቶች (varieties) አየን። እና ከፍራፍሬ አንፃር እጅግ ተስፋ ሰጪ ነገር እንዳለ አይቻለሁ። አቮካዶ ዛሬ ለወጪ ንግድ (export) የተዘጋጀ ነው ያየነው፤ ወደ ዓረብ አገር ወጪ ንግድ ማድረግ ጀምረዋል። ቡናም እንደሰማችሁት አርሶ አደሮች ቀጥታ ወጪ ንግድ ማድረግና ዶላር

8

ከመስከረም እስከ መስከረም

ማስገባት ጀምረዋል፤ ይሄ ሁሉ ተስፋ ሰጪ ነገር ነው። ከቡና፣ ከማር፣ ከአቮካዶ ቀጥሎ በጣም ተስፋ ሰጪ ነገር ያየሁት የሌማት ትሩፋት ነው። በዚሁ ዓመት ጀምረው በጣም በስፋት ዶሮ ላይ፣ የዶሮ ጫጩት ማባዛት ላይ፣ እንቁላል ላይ ጅማሮው በጣም ተስፋ ሰጪ ነው። መብዛት አለበት፣ መቀጠል አለበት ግን እጅግ ተስፋ ሰጪ ነገር ነው ያየሁት በጅማ ዞን ውስጥ። እነዚህ የሌማት ትሩፋት የአረንጓዴ ዐሻራ ተነሳሽነቶች ጥቅሎች (packages) ናቸው።

በስንዴና በሩዝ ደግሞ የምንሰማው አስደማሚ ነገር ነው። ስንዴ በጅማ ዞን በዚህ ዓመት በጅማ ዞን ብቻ ከዘጠኝ ሚሊዮን ኩንታል በላይ ስንዴ ያጭዳሉ (harvest)። ሩዝ 8 ነጥብ 2 ሚሊዮን ኩንታል ነው የሚታጨደው። የዛሬ ሶስት ዓመት ተኩል ሩዝ አልነበረም፤ ሩዝ የሚባል ጅማ አያውቅም። ሩዝ ሶስተኛ ዓመታችን ነው፤ ስምንት ሚሊዮን ኩንታል ደርሷል። እና ሩዝ ላይ ደግሞ ያየሁት በጣም ተስፋ ሰጪ ነገር ጤፍ በሄክታር በጣም ውስን ምርት ነው ያለው፤ 10፣ 11፣ 12፣ 13 ከዚህ አያልፍም። ሩዝ ግን አንዳንድ ቦታ ላይ 80 ኩንታል አግኝተዋል፣ 70 ኩንታል አግኝተዋል፣ 65 ኩንታል አግኝተዋል፤ በአማካይ (average) ከ40 ያላነሰ ያገኛሉ። በጥቅሉ ጅማ በሩዝ፣ በስንዴ፣ በቡና፣ በተለያዩ ፍራፍሬዎች፣ በአቮካዶ፣ በማር እንዲሁም በሰው ሰራሽ በዘር ፈሳሽ ማርባት (artificial insemination) በከብት ያየነው ሥራ የአርሶ አደሩ ሕይወት በከፍተኛ ደረጃ ለውጥ እያመጣ መሆኑን ያመላክታል።

አሁን ጅማ ላይ የሚታየው በገጠር ያሉ ሥራዎች አይደለም፤ ያን የገጠር ምርት ወደ ከተማ ለማምጣት የሚያስችል መሰረተ ልማት (infrastructure) ነው በከፍተኛ ደረጃ እጥረት ያለው። መሰረተ ልማቱ ዝቅተኛ ስለሆነ ምርቱ ወደ ከተማ ለመሄድ ይቸገራል። በገጠር ግን እንዳየኸው ነው፤ በጣም ከፍተኛ ምርት አለ። ሰዉ በጣም ደስተኛ ነው፤ የሚነገረውን ሃሳብ በደንብ ገዝቶ፣ ተጋርቶ፣ በእምነትና በድካም ነው የሚሰራው፤ ለእኛም ትልቅ ተስፋ ሆኖናል። የሚታሰቡ ጉዳዮች መሬት እንደሚነኩ፣ የሰው ሕይወት እንደሚቀይሩ፣ ብልጽግናን ማረጋገጥ እንደሚቻል፣ አብዛኛውን አርሶ አደርና ልጆቹን መቀየር ከተቻለ ከተሜውን ቀስ በቀስ (grad-ually) ሕይወቱን ማስተካከል እንደሚቻል ተስፋ ይሰጣል።

እንግዲህ እዚህ ላይ ያለው ሥራ በጣም ወሳኝ የሚሆነው ከአስር ዓመት በኋላ ከሃያ ዓመት በኋላ አብዛኛው ሰው ከተሜ እየሆነ ይሄዳል። ሰው ከተሜ እየሆነ ሲሄድ የአገልግሎት (service) ኢንዱስትሪው አብዛኛውን ድርሻ (share) ይወስዳል። ግብርና ላይ አስተማማኝ በሆነ ደረጃ ዜጎቻችንን ለማብላት፣ ከዚያም አልፎ ሸጠን የውጭ ምንዛሬ ለማግኘት ካልሰራን በተቀረ በጣም ሰፊ መሬት ላይ ነው ያለን፤ አልታረሰም መሬታችን። እና ከንቱ ነው የሚቀረው። አሁን ጅማ እንደሰማችሁት በዘንድሮ ብቻ እስከአሁን ከነበረው ከ350 ሺህ ገደማ ሄክታር 200 ሺህ በላይ ጨምሯል፤ ዘንድሮ ብቻ ያልታረሰ አዲስ መሬት ጨምረዋል። ማደግ አለበት ይሄ። ራሱ ደግሞ አንዱ መሬት አሁን ይሄ ሩዝ ሲነሳ በጣም ረግረግ (ጨፌ) ነው፤ ውሃው እንደምታዩት ረግረግ ነው። ይሄ ሩዝ ሲነሳ እዚህ ጋ ደግሞ ስንዴ የበጋ ስንዴ ይቀጥላል ማለት ነው። ያ መሬት ሁለቴ ሶስቴ እናመርትበታለን፤ ያልታረሰ መሬት ደግሞ እናሰፋለን። በዚህ አካሄድ ምርትና ምርታማነት እየሰፋ... ላይ የጀመርነው የጥራት ጉዳይ፣ ትምህርት ላይ የተጀመሩ ስራዎች መስመር እየያዙ ሲሄዱ፣ ዜጎቻችን የሚበሉ፣ የሚማሩ፣ ሰክነው የሚያስቡ፣

9

ነገን በርቀት ማየት የሚችሉ እየሆኑ ሲሄዱ የበለጸገች ኢትዮጵያን የማየት ሕልማችን ምንም ጥርጥር የሌለው የሚሳካ፣ እውን የሚሆን መሆኑን ያመላክታል።

ከዚያ ውጭ ጅማ በጣም በጣም ውብ አገር ነው፤ በጣም በጣም አረንጓዴ (green) ነው። ቀኑን ሙሉ በነበረን እንቅስቃሴ እምብዛም ድካም የለም። ሰዉ በጣም በፍቅር የተሞላ አካባቢ ነውና ከፍቅሩ ተቋድሰን፣ ከምግቡ በልተን፣ ካየነው ነገር ሁሉ ደስታና ኃይል (energy) አግኝተን ውሏችን ግን እጅግ የተሳካና ያማረ ነበር። ለጅማ አካባቢ ሕዝብ በሙሉ፣ ለጅማ ዞን ሕዝብ ላሳየን ፍቅር፣ ለነበራቸው ትጋት፣ በሥራ ላሳዩት ውጤት ሁሉ ላቅ ያለ ምስጋና ማቅረብ እፈልጋለሁ። ጅማ ያው እንደ ሁልጊዜው ያማረችና የተዋበች እንድትሆን ምኞታችን የላቀ ነው። ሁሉም ኢትዮጵያ በዚሁ መንገድ እየሰራች፣ እየተለወጠች ያማረች፣ የበለጸገች፣ የተሻለች ኢትዮጵያን ለማየት ያብቃን፤ ያበቃናል ብዬ አስባለሁ።

አመሰግናለሁ።

መስከረም 18፣ 2016 ዓ.ም

10

ከመስከረም እስከ መስከረም

11

የጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ በደቡብ ምዕራብ

ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል ቤንች ማጂ ዞን ያደረጉት ጉብኝት

ዛሬ ከረፋድ ጀምረን ያለነው በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ በቤንች እና ሸካ ዞን አካባቢ ነው። መቼም የምድር ገነትን በምናብ (imagine) አድርጎ ማየት የሚፈልግ ሰው ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ቢመጣ፣ ቤንች ማጂ ቢመጣ ሊያይ የሚችል ይመስለኛል። ደኑ ታይቶ አይጠገብም፣ ተጉዘህበት አትጨርሰውም፣ የዛፉ ዓይነት (variety)፣ የቅጠሉ ብልፅግናና (rich-

ness) ውበት በጣም በጣም የሚያስደንቅ ነው። እንደዚህ አይነት ምድር አፍሪካ ውስጥ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ አለ ወይ? የሚያስብል ነው። ግን እንደዚሁ ውበት ብቻ አይደለም በውስጡ ያለው። ለምሳሌ አሁን ያለንበት በበቃ የቡና እርሻ አስር ሺህ ሄክታር ገደማ ቡና የተተከለበት ነው። ይህ ቡና ከጥቂት ዓመታት በፊት በሄክታር አንድ ኩንታል፣ ሁለት ኩንታል ይገኝበት የነበረ ነው። አሁን በምርጥ ዘር ተሻሽሎ አሥር አሥር ኩንታል ደርሰዋል። አንዳንድ ቦታ በስፋትም ባይሆን በነጠብጣብ መስኖ (drip irrigation) በሄክታር እስከ ሃያ ኩንታል ደርሰዋል። የቡና ምርታማነት ብቻ ሳይሆን ጥራቱም አድጓል ማለት ነው።

የተሰራው የቡና ምርታማነት ዕድገትና የምርምር ውጤት የሚያበረታታ ነው፤ የቡና ምርታማነትን የሚያሳድግ ስለሆነ። አሁን በበቃ የራሱ ምልክት (brand) ይዞ ለስታር ባክስ የሚሸጥ ቡና ሆኗል። እዚሁ ጫካ ውስጥ ግን ማር አለ። እዚሁ ዛፎች ላይ አይታችሁ ከሆነ ሐረጎቹን፣ ቁንዶ በርበሬ የሚባለው ቅመም እዚህ አለ፤ እርድ አለ፣ የጎማ ዛፍ አለ፣ ማር አለ፤ በጣም ብዙ ነገር ነው የምታየው። የጎማ ዛፉ እንዳየኸው ነው... ረዥም ጊዜ የሚወስደው፣ ራሱ ጎማ ነው የሚመስለው። እርድን በሚመለከት በቅርብ ጊዜ ያሉ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት እርድን መጠቀም የካንሰር በሽታ ለመቀነስ ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለው ምርምሮች እየወጡ ይገኛሉ። እና በተፈጥሮ (naturally) በደጋማ አካባቢ (highland) ላይ የተገኙ እርዶች፣ ቡናዎች፣ ቁንዶ በርበሬዎች፣ አጠቃላይ እዚህ አካባቢ ያለው የግብርና ውጤት ለጤና እጅግ ተስማሚ ነው። ለምሳሌ አናናሱን ወይም ሙዙን ቀምሳችሁት እንደሆነ እዚህ ያለው አናናስ ብዙ ቦታ እንዲሁ ቆርጠህ የምትበላው አናናስ አይደለም፤ በጣም ጥቅጥቅ (rich) ነው፣ በርከት ያለ ውሃ በውስጡ የያዘ ነው፣ በጣም ጣፋጭ ነው፤ ለምግብነት ያለው ጠቀሜታ በጣም በጣም ከፍተኛ ነው።

እንግዲህ ከቤንች ማጂ ትንሽ ዝቅ ስንል ዲማ የሚባል አካባቢ አለ፤ ትልቅ ወንዝ የአኮቦ በዚያ ያልፋል። የወርቅ በርከት ያለ ባህላዊ ወርቅ የሚገኝበት አካባቢ ነው። እዚያ ወርቅ አለ፣ እዚህ እንደዚህ አይነት ደን አለ። መንገዱ በጣም ቆንጆ ነው፤ በርከት ያለ የቱሪዝም መስህብ መሆን ይችላል፤ ኢንቨስትመንት ሊስብ ይችላል፣ የሕዝባችንን የኑሮ ዘይቤ ሊቀይርና ሊያሻሽል ይችላል።

12

ከመስከረም እስከ መስከረም

እንግዲህ እኛ ዓይናችን በደንብ ስላልተገለጠ ያለንን ነገር አናውቅም። ከትናንት ጀምሮ በጅማ፣ በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የምናየውን ጫካ፣ የምናየውን ዛፍ፣ የምናየውን ቡና፣ የምናየውን ሙዝ፣ ያየናቸውን የፍራፍሬ (fruit) ምርቶች ብዙ ቦታ ለማየት ይከብዳል። ብዙ ቦታ በዚህ ልክ፣ በዚህ ስፋት፣ በዚህ ውበት መቶ ዓመት ሁለት መቶ ዓመት የቆዩ ዛፎች እያሉ በዚያም ውስጥ ደግሞ ብር፣ ከብርም በላይ ደግሞ ዶላር የሚታፈስበት አካባቢ እምብዛም የለም። ለምንድነው ይሄንን ነገር ወደ ሀብት መቀየር ያልቻልነው? ያልን እንደሆነ ሀብት በአንድ የገቢ ዘርፍ ብቻ የሚገኝ ነገር አይደለም። ግብርናውን በአገልግሎት (service) ማገዝ ያስፈልጋል፤ አገልግሎት ሲመጣ አብሮ ትራንስፖርት አለ፣ የዕቃ ማጓጓዝ (logistics) በአጠቃላይ (in general) አለ፤ እና ቱሪስትም ይስባል። አሁን የደንቢ ሐይቅ ቅድም ያየነው፣ ዛሬ ያስቀመጥነው መሰረተ ድንጋይ እና በ”ገበታ ለትውልድ” የሚሰራው ሪዞርት ብዙ ሰዎች እዚህ ስፍራ መጥተው እንዲያዩ ያስገድዳል። እዚህ ስፍራ ደግሞ መጥቶ ያየ ሰው ኢንቨስት ለማድረግ፣ የማናውቃቸውን ነገሮች ከከባቢው ለማውጣት፣ ለመጠቀም የዕውቀት ምንጭ ይሆናል። ለምሳሌ የጎንጂ ዛፍ የሚባለውን አይታችሁ ከሆነ በጣም ረጃጅም ዛፍ እዚህ ጫካ ውስጥ በስፋት ነው የሚገኘው። በዓለም ላይ ግን እንደ ዝሆን ጥርስ ነው። እንደ ዝሆን ጥርስ የጎንጂ ዛፍ መቁረጥ ተከልክሏል፤ ምክንያቱም ረዘም ያለ ጊዜ ይቆያል፤ ልክ እንደ ኮንክሪት በጣም ጠንካራ ነው፤ በመሣሪያ እንኳን ለመቁረጥ ሰዓታት ይፈጃል። ያ የጎንጂ ዛፍ የሚያስፈልገው በጣም ጥንካሬ የሚፈልጉ ጀልባዎች (boats)፣ መርከቦች የሚሰራበት ዛፍ ነው፤ በመላው ዓለም አይገኝም። እዚህ ግን በጣም በስፋት ነው ያለው። ጥቅሙን እንኳን በደንብ ተገንዝበን የምንጠቀምበት አይመስለኝም። ግን ከእንጨት ጋር የሚያያዙ ስራዎችን በሚመለከት የጎንጂ ዛፍ ለረዥም ዓመታት ማገልገል የሚችል ጠንካራ ዛፍ ነው።

እንደዚህ አይነት በጣም በርካታ ዝርያዎች እዚህ ቦታ አሉ። እውነት ለመናገር ኢትዮጵያውያን በተቻለ መጠን አገራቸውን ለማወቅ፣ ሀብታቸውን ለማወቅ፣ ሀብታቸውን ማወቅ ብቻ አይደለም፤ ለመጠቀም፣ ለመጠበቅ፣ ለትውልድ ለማሸጋገር እንደ እነዚህ አይነት ቦታዎችን ማየት፣ መገንዘብ በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ምክንያቱም አገሩን ያላወቀና ያልተጠቀመ እንዲሁ የባከነ ነው የሚሆነው። ከመባከን ሰብስበን ለትውልድ የሚሸጋገር ነገር ለመተው የሚያስችለን ስናውቀው ነው። አንተ በኪስህ ያለውን ገንዘብ የማታውቀው ከሆነ ወረቀት ነው። ኪስህ ገንዘብ እንዳለ ስታውቅ ነው ያንን ገንዘብ መንዝረህ የምትበላው፣ የምትጠጣው፣ የምትለብሰው፣ የምትጠቀምበት። ማወቅ ከሁሉ ይቀድማል፤ ካወቁ በኋላ ደግሞ መጠቀም ይከተላል፤ ለመጠቀም ማወቅ በጣም አስፈላጊ (important) ነገር ነው። እና እዚህ ቦታ ባየነው ነገር በጣም ተደምመናል፤ የኢትዮጵያን ስፋት፣ የኢትዮጵያን ሀብት፣ የኢትዮጵያን ገና ተመንዝሮ የማያልቅ የብልፅግና እምቅ አቅም (potential) ለመገንዘብ ዕድል ይሰጣል ብዬ አስባለሁ። እና ሀብታችንን ማወቅ፣ የመልክዓ ምድር ስፋታችንን ማወቅ፣ በውስጡ ያለውን እምቅ አቅም ማወቅ ለልጆቻችን ትምህርት ስናክልበት ወደ ሀብት ይቀየራል።

አንዱ የኢትዮጵያውያን ችግር ስለ ኢኮኖሚ ያለን እሳቤ ነው። ኢኮኖሚ ማለት ወይም የኢኮኖሚ ጥናት በራሱ የእጥረት፣ የእጦት ጥናት ነው። ጥናቱ በራሱ “ይሄ ነገር ኢኮኖሚያዊ አይደለም፣ አጠቃቀምህ ኢኮኖሚያዊ አይደለም” ሲባል ዝቅ ያለ አይደለም፣ የቀነሰ አይደለም፣ ችግርን ታሳቢ ያደረገ አይደለም ማለት ነው። እኛ

13

የምናስበው የዛን ተቃራኒ (opposite) እሳቤ ነው። በእጥረት ላይ ሳይሆን መትረፍረፍ ላይ፣ በድህነት ሳይሆን ብልጽግና ላይ፣ በበሽታ ላይ ሳይሆን ጤና ላይ እሳቤ ያደረገ ምርምር፤ በችግር ላይ ሳይሆን መፍትሔ ላይ ጊዜን፣ ገንዘብን፣ ዕውቀትን እና ጉልበትን (energy) ኢንቨስት ማድረግ ወደ ውጤት ይወስዳል የሚል እምነት አለን። እና ከድህነት ይልቅ ብልጽግናን ለማየት፣ ከችግር ይልቅ ተድላን ለማየት፣ ከግጭት ይልቅ ሰላምን ለማየት፣ ከእጦት ይልቅ መትረፍረፍን ለማየት የእይታ ለውጥ ያስፈልጋል፤ የምናብ (imagination) አቅም ይጠይቃል። ያ የምናብ አቅም ደግሞ በእጃችን ያሉ ወርቆችን ለማየትና ለመገልገል በር ይከፍታል። ከማይታይ ነገር ውስጥ የሚታይ ነገር ፈልቅቆ ማውጣት፣ ያ የታየውን ነገር ደግሞ ጥቅም ላይ እንዲውል አበክሮ በትጋት መስራት ይጠይቃልና በየቀኑ እንበለጽግ ማለታችን ትክክል እንደሆነ፣ በየቀኑ ለብልጽግና እጅግ ከፍተኛ የሆነ እምቅ አቅም ያላት አገር፣ ትጉ ሕዝቦች፣ የሚተጉ ሕዝቦች ያላት አገር መሆኗን እያየን ነው ያለነው። ትናንትና እና ዛሬ እንኳን ያየነውን ነገር በትክክል አስፍተን፣ አስውበን፣ አሳምረን ለገበያ ምቹ አድርገን መስራት ብንችል ምን ልናመጣ እንደምንችል ቁልጭ አድርጎ የሚያሳይ ነገር ነው።

እንግዲህ አስበው፣ ቡና የዛሬ ጥቂት ዓመታት በፊት በሄክታር አንድ፣ ሁለት ኩንታል የሚገኝበትን በምርምርና (cultivation) አዳዲስ ዝርያ በመትከል አሥር ደርሰናል፤ ግን ወደ ሃያ ማሳደግ እንችላለን። በአንድ ሺህ ሄክታር፣ በሄክታር አንድ ኩንታል ሲሆን አንድ ሺህ ኩንታል ነው የምታገኘው፤ አስር ሲሆን አስር ሺህ ታገኛለህ፤ ሃያ ሲሆን ሃያ ሺህ ታገኛለህ። ይሄ በምርታማነት (productivity) ላይ ከፍተኛ እመርታ የሚያመጣ ነው። በዚያው ልክ ደግሞ ጥራት ላይ ከሰራንበት ከፍ ያለ ገንዘብ ለማግኘት ያስችለናል። እና እዚህ አካባቢ ሻይ አለ፣ ቡና አለ፣ በጣም በርካታ ፍራፍሬዎች አሉ፣ ለብዙ ሥራ የሚውሉ የእንጨት ዝርያዎች አሉ፤ ለውበትም በገንዘብም ሊቀየሩ የሚችሉ። ይሄን መጠበቅ፣ ማስፋት፣ ማሳመር፣ መጠቀም የእኛ የኢትዮጵያውያን ድርሻ ይሆናል።

በተለያዩ አካባቢዎች ያሉን ሀብቶች ካወቅን ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ እንደዚህ አይነት ሀብት አለ፣ በአፋር አስደናቂ ሀብት አለ፣ በሱማሌ የሚገርም ሀብት አለ፣ በትግራይ ያላወቅነው በጣም በርካታ ሀብት አለ፣ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ልዩ ልዩ ሀብቶች አሉ፣ በጋምቤላ ልዩ ልዩ ሀብቶች አሉ። እነዚህን ያወቀና ለመጠቀም ዝግጁ የሆነ ኢትዮጵያዊ እዛው ሰፈር ውስጥ ሲጨቃጨቅ አይውልም፤ ወጣ ብሎ ሰፋፊ ነገሮች እንዳሉት አስቦ ለመጠቀም ይበረታታልና በጣም ተስፋ ሰጪ ነገር ነው ያየነው። እንሰራበታለን፤ ለሚቀጥለው የፖሊሲ ሃሳብ፣ ለሚቀጥለው የስትራቴጂ ሃሳብ፣ ለሚቀጥለው የውይይት ሃሳብ በጣም በቂ፣ ከበቂም በላይ የሆኑ መረጃዎች (data)፣ መረጃዎች፣ ዕውቀቶች ሸምቻለሁ። ወደ ሥራ ለመተርጎም እንግዲህ እንትጋ፣ እንበርታ። ይሄን ወደ ውጤት እየቀየርን ኢትዮጵያችን እንደ ሁልጊዜው የበለጸገች፣ ያማረች፣ የተዋበች ሆና ለልጆቻችን የምትተላለፍ ትሆናለች። እጅግ ደስ የሚል ጊዜ ነው ያሳለፍነው፤ በጣም አድርጌ አመሰግናለሁ። የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ዜጎቻችን የክልልነት ጥያቄ ለረጅም ጊዜ ሲጠይቁ ቆይተው አሁን በቅርቡ ምላሽ አግኝተዋል፤ ግን የክልልነት ጉዳይ የአገልግሎት ጉዳይ፣ የክብር ጉዳይ፣ የነፃነት ጉዳይ ብቻውን ምግብ አይሆንም። ክልል መሆን ጥሩ ነው፤ ሰብሰብ ብለን ሰርተን ደግሞ ወደ ልማት ቀይረን ልጆቻችንን አስተምረን ለውጤት እንድንበቃ አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

14

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከአንድ ዓመት ተኩል በፊት ገደማ መጥቼ አይቻቸዋለሁ፤ አሁን ደግሞ መጥቼ በጣም ብዙ ለውጥ አይቻለሁ። ምናልባት አንድ ዓመት፣ አንድ ዓመት ተኩል ተመልሰን ደግሞ ዛሬ የጀመርናቸውን ጉዳዮች የዛሬ ዓመት ተኩል፣ ሁለት ዓመት ገደማ የምናስመርቅ ይሆናል። እንኳን ደስ ያላችሁ! እንኳን ደስ ያለን!

አመሰግናለሁ።

መስከረም 20፣ 2016 ዓ.ም

15

ከመስከረም እስከ መስከረም

በሳይንስ ሙዚየም የተዘጋጀውን ሀገር አቀፍ የቱሪዝምና

የእንግዳ ተቀባይነት ( ሆስፒታሊቲ ) ዓውደ ርዕይ ሲያስጀምሩ

ያስተላለፉት መልዕክት

ኢትዮጵያ በአንድ ቀን፣ በአንድ ሳምንት፣ በአንድ ወር፣ በአንድ ዓመት ታይታ የምትታወቅ፣ ታይታ የምትጠገብ አገር አይደለችም። ብዙዎች እንደሚሉት ምስጢራዊ አገር መሆኗ ብቻ ሳይሆን በተፈጥሮ እጅግ የታደለች አገር ስለሆነች፣ በአንድ አዳራሽ ኢትዮጵያን ሙሉ በሙሉ ማሳየት ባይቻልም፣ የቱሪዝም ሚኒስቴር የኢትዮጵያን መልክ፣ የኢትዮጵያን ምስል በጣም አነስተኛ በሆነ ቦታ ላይ ለማሳየት ያደረጉት ጥረትና አገራችንን ይበልጥ እንድንወድ፣ እንድናደንቅ፣ እንድናከብር የሚያስችል እጅግ አስደሳች የኤግዚቢሽን ዝግጅት ስላደረጉ፣ ሚኒስትሩን እና በዚህ ሥራ የተሳተፉትን በጣም ልዩ ትኩረት ሰጥተው የሰሩ (dedicated) ወጣቶች እንዳመሰግን ይፈቀድልኝ።

ክቡር አቶ አደም ፋራህ፣ ክቡራን ሚኒስትሮች፣ አምባሳደሮች፣ በዚህ ስፍራ ያላችሁ እንግዶች፣ የቱሪዝም ዘርፍ (sector) በእኛ የአስር ዓመት ዕቅድ ውስጥ ዋነኛ የኢኮኖሚ ዘርፍ ብለን ከለየናቸው አንዱ ሆኖ እንዲወጣ የተደረገበት ዋነኛ ምክንያት ቱሪዝም ማለት የተሰጠንን ማወቅ፣ የተሰጠንን መጠቀም፣ የተሰጠንን ይበልጥ ማሳደግ የሚያስችል ዘርፍ ስለሆነ ነው። በቱሪዝም ዘርፍ ውስጥ ጎልተው የሚታወቁና የሚያስፈልጉ አምስት ዋና ዋና ነገሮች አሉ።

አንደኛው ታሪክ እና ቅርስ ነው። አንድ አገር የቱሪስት መስህብ ነኝ ለማለት በታሪክ ሊነገር የሚችል፣ በቅርስነት ሊገለጥና ሊታይ የሚችል ነገር አላት ወይ? እንግዲህ ዛሬ የሰው ልጅ መገኛ የሚለውን ስያሜ አገራት እንዲይዙ ካደረጉ ዋና ዋና 22፣ 23 ገደማ ጥናቶች፣ 13ቱ ኢትዮጵያ ውስጥ ይገኛሉ፤ ከግማሽ በላይ ዓለም በሳይንስ ያረጋገጠው የሰው ልጅ መገኛነት ማስረጃና መረጃ ያለው ኢትዮጵያ ውስጥ ነው። ይሄንን ማየት የማይፈልግ የሰው ልጅ አይኖርም። ከሃይማኖት አንፃር ዘጠኝ መቶ ዓመት የቆየ በእጅ በብራና የተፃፈ የእስልምና ሃይማኖትን የሚገልፅ ጽሑፎች፤ በብራና የተፃፈ ከክርስትና ጋር የሚያያዙ ጽሑፎች አግኝተናል። ዘጠኝ መቶ ዓመት ሲባል እኛ ኢትዮጵያውያን ይቀልብናል እንጂ፣ ብዙ አገራት ከተፈጠሩ ሁለት መቶ ሦስት መቶ ዓመታቸው ነው። እኛ መፈጠር ሳይሆን ዋና ዋና ሃይማኖቶችን በራሳችን ቋንቋ በብራና ፅፈን ማቆየት የቻልን፣ የቻሉ አባቶች ያሉት፣ የዛም አገር ባለቤት የሆንን ዜጎች ነን።

ይህ ለብዙ አገር በእጅጉ አስደናቂ የሆነና ሊታይ፣ ሊነገርለት፣ ሊፃፍለት የሚገባ ታሪክ ነው። የራሳችን የሆነ የዘመን አቆጣጠር በተለይ ጳጉሜ አንድ፣ ሁለት፣ ሦስት፣ አራት፣ አምስት የሚባል ነገር ዓለም ላይ የለም፣ እኛ አለን። መስከረም አንድን የዘመን መለወጫ አድርገው የሚያከብሩ ተቋማት አሉ ግን በአገር ደረጃ የለም። መስከረም አንድ ማለት ራሱ የዓመቱ ክፍል እንደሚናገረው፣ የነበረው የዝናብ ወራት አልፎ አዲስ ዓመት ሲተካ በግልፅ ብርሃን ሲሆን የሚታይበትና ለዘመን መለወጫነት ምቹ ጊዜ ይመስለኛል። ለምሳሌ የውጪ አገሮችን ዘመን መለወጫ በምናይበት ጊዜ በረዶ ቀድሞ

17

ገብቶ፣ በረዶ ሳይወጣ፣ የዘመን መለወጫ መልክ ሳይኖረው የሚከበር ነው። የእኛ እንደዛ አይደለም። ሰው የተገኘበት፣ የራሱ ፊደል (አልፋቤት) ያለው፣ የራሱ ዘመን አቆጣጠር ያለው፣ ሁሉ ይቅርና ዓለም በሙሉ አሁን በዚህ ሰዓት ግማሽ ቀን ገደማ ላይ 12 ሰዓት ይላል፤ እኛ ግን ሲነጋ አንድ ብለን ጨርሰን፤ ሲመሽ ደግሞ አንድ ብለን ሊነጋ ሲል አንድ እንላለን። ብዙዎች ግማሽ ቀንና ግማሽ ሌሊትን ነው በሰዓት የሚቆጥሩት። ሰዓታችን ይለያል፣ ዘመን የምንቆጥርበት መንገድ ይለያል፣ በአፍሪካ የራሳችን ፊደል ያለን፣ የሰው ልጅ መገኛ ለመሆናችን ሳይንሳዊ ማስረጃ ማቅረብ የምንችል፣ ከታሪክና ቅርስ አንፃር ብዙ ሊነገሩ የሚችሉ ጉዳዮች በውስጧ የያዘች አገር ናት።

ሁለተኛው ነባር ባህል ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ በሃይማኖትም፣ በፖለቲካም፣ ከዚያም ባሻገር ባሉ ጉዳዮች ውስጥ በቡድን የቆዩና ገናም የሚቀጥሉ ባህሎች አሉ። በሙዚቃ ሊገለጥ ይችላል፣ በበዓላት፣ በአለባበስ ሊገለጥ ይችላል። የሸማ አለባበስ ሥርዓታችን፣ የጫማ አጠቃቀም ሥርዓታችንም በየክልሉ እዚህ በቀረበው ኤግዚቢሽን ላይ ታይቷል፤ ባህሎች አሉን። ቢታዩ፣ በሳይንስ ቢደገፉ፣ ቢመነዘሩ ለእኛም ለሌላም ሰው የሚጠቅም፣ የሚነገር ባህል አለን።

ሦስተኛው መልክዓ ምድር ነው። መቼም እንደ ኢትዮጵያ አይነት ድንቅ አገር ያለ አይመስለኝም። ኢትዮጵያ ውስጥ እጅግ ከፍተኛው ቦታ በሺህ ሜትር ከፍታ የሚገለጹ ቦታዎች ያሉበት፤ ዝቅተኛ ቦታም ያለበት አገር ነው። ወደ ሰሜን ተራሮች፣ ወደ ባሌ ተራሮች ወጥተን የምናየውን ከፍታ፣ ወደ አፋር ደግሞ ስንወርድ በዝቅታ እናያለን። የውቅያኖስ ጥናት (Oceanography) ላይ እስካሁን ባለው የውቅያኖስ ጥናት የተረጋገጠው ነገር ቢያንስ አስር ሺህ ሜትር ዝቅ የሚል ስፍራ በውቅያኖስ ውስጥ እንዳለ ነው። ከምድር አንፃር ግን ትልቁ አራት መቶ ሜትር ገደማ ነው። የእኛ ከመቶ በላይ ሜትር ከምድር ወለል በታች ዝቅታ ያለው ቦታ እና ከፍታም ያለው ቦታ ያለበት አገር ነው። እጅግ ሞቃቱ፣ እጅግ ቀዝቃዛው፣ እጅግ ከፍታው፣ እጅግ ዝቅታው እንዲሁም ደግሞ ከዚያም ባሻገር በመካከለኛ ነገር ሊገለጡ የሚችሉ እጅግ አስደማሚ ቦታዎች ኢትዮጵያ ውስጥ አሉ።

ኢትዮጵያን አውቀን አንጨርሳትም፣ አይተን አንጠግባትም፣ አልምተን ሰርተን አንጨርሳትም። በዚሁ አጋጣሚ ከኢትዮጵያ ውጭ ያሉ ሰዎች በተለይም ኢትዮጵያውያን አሁን ጊዜው ወደ ውጭ የሚያስቡበት ሳይሆን ወደ ውስጥ የሚያስቡበት ነው። የሰው ልጅ በባህሪው ራሱን መተካት፣ ትውልድ ማስቀጠል፣ በተፈጥሮ የተሰጠው ውስጣዊ ማንነቱ የሚፈልገው ነገር ነው። ማንም ሰው ራሱን መተካት፣ ማስቀጠል ይፈልጋል። አሁን በሌላው ዓለም ራስን ማስቀጠል ችግር ሆኗል፤ ልጅ ወልደን ልጆች ልጅነታቸውን አምነው፣ የተፈጥሮ ማንነታቸውን አምነው ማደግ አስቸጋሪ ሆኗል፤ ይሄን በውጭ ያሉ ሰዎች ያውቁታል። አሁን ጊዜው ድህነትን የምንታገልበት ብቻ ሳይሆን ኢትዮጵያ ያላትን መልካም ነገር የምናወጣበትና የምንሰበሰብበት ጊዜ ነው። ስደት ለእኛ ለኢትዮጵያውያን ነበር፤ አሁን ግን ጊዜው ወደ አገር የምናስብበት ነው። ተምረን ዲግሪ ይዘን፣ በሞርጌጅ (ብድር) ቤት ገዝተን፣ መኪና ገዝተን ልጆቻችንን ካጣን ትርጉም የለውም። ልጆችን ማትረፍ የሚቻለው በአገር ባህል እና በአገር ቅርስ ስለሆነ፣ በሽታውን የቀመሱት ያውቃሉ፤ ለማሳሰቢያ ያክል ነው፣ ወደ አገር የምንመለስበትና አገራችንን የምናለማበት ጊዜ አሁን ነው። በውጭ ያለው ብስጭት (frustration)

18

ከመስከረም እስከ መስከረም

በጣም በጣም ከፍተኛ ነው፤ በተለይም በቤተሰብ ደረጃ።

አራተኛው ለቱሪዝም የሚያስፈልገው ነገር እንስሳት እና ዕፅዋት ናቸው። አዕዋፋት፣ የዱር እንስሳት መቼም ኢትዮጵያ ውስጥ በየክልሉ እጅግ አስደማሚ የሆነ ነገር አለ። ጋምቤላ የሚነገረው የዱር እንስሳት ብዛትና ቁጥር እጅግ ከፍተኛ ነው። ሰሜን ተራሮች ብትሄዱ ለየት ያሉ ታይተው የማይጠገቡ፣ ወደ አፋር ብትሄዱ፣ ወደ ሱማሌ ብትሄዱ፣ ኦሮሚያ ብትሄዱ፣ ደቡብ ምዕራብ ብትሄዱ፣ በየቦታው እጅግ አስደማሚ የሆኑ የዱር እንስሳትና አዕዋፋት ኢትዮጵያ ውስጥ በስፋት ይገኛሉ።

አምስተኛው ደግሞ ሁነቶች ናቸው። ለመታየት የሚያበቁ ሁነቶች እና ታሪኮች (sto-ries)። ሁሉም ነገር የታሪክ ውጤት ነው። የምንሸጠው ነገር፣ ስለ ኢትዮጵያ እኛ የምንለው ነገር፣ ስለራሳችን እኛ የምንለው ነገር በሌሎች ዓይን ሲታይ ያለው ቦታና ግምት ለቱሪስት መስህብ መሆን ይችላል። ሌላ አገር እንጨት ያሳዩአችሁና “ይሄ እንጨት እኮ ሦስት መቶ ዓመት የቆየ ነው” ይላሉ፤ ሰውየው አርባ ዓመት ነው፣ ሃምሳ ዓመት ነው፣ አልነበረም፤ ግን የምናውቀውን ዛፍ ሌላ አስመስሎ፣ የእኛውን ርካሽ የእሱን ውድ አድርጎ ይነግረንና ቲኬት ቆርጠን እንሄዳለን። እኛጋ ግን ቲኬት ሳንቆርጥ እጅግ የሚገርሙ፣ የሚያስደምሙ ነገሮች ማየት ይቻላል። ቢያንስ እዚህ ያላችሁ ሰዎች ወጣ ብላችሁ ብታዩ የምናገረው ምን ያክል እውነት እንደሆነ ትገነዘባላችሁ።

እነዚህን አምስት ለቱሪዝም የሚያስፈልጉ ነገሮች ከሚገባው በላይ ያሟላች አገር ናት ኢትዮጵያ። ብዙ ቦታ በዚህ ልክ ታሪክንም፣ በዚህ ልክ የዱር አራዊትንም፣ ሁነትንም ማግኘት ያስቸግራል። የሚያምሩ አገሮች አሉ፤ በልጆቻቸው ብርታት የተሰሩ፣ የሚያምሩ፣ የሚስቡ አገሮች አሉ፤ ቅድም ያነሳኋቸው አምስት ዋና ዋና ለቱሪዝም መስህብነት ሊውሉ የሚገቡ ጉዳዮችን አሟልተው ያላቸው አገራት ግን ጥቂቶች ናቸው። ከእኛ አንፃር ዛሬ በምናደርገው ኤግዚቢሽንም በሚቀጥሉ ሥራዎችም ማድረግ የሚገባን አራት ነገር፣ አምስቱን እናሟላለን፣ ተጨማሪ አራት ነገር ብንሰራ የቱሪስት መስህቦቻችን ወደ ገንዘብ፣ ወደ ሥራ፣ ወደ ዕድገት ሊመነዘሩ ይችላሉ።

አንደኛው ማየት ነው። ዓይናችንን ገልጠን ማየት ነው። ጎርጎራ ለሺህ ዓመት ነበረ፤ አይተን አስደማሚ ነገር እስካስቀመጥንበት ጊዜ ድረስ ጎርጎራ አዲስ የተፈጠረ ነገር አይደለም፣ የነበረ ነው። አሁን ያለው ጎርጎራ ግን ለኢትዮጵያውያን ብቻ ሳይሆን ለማንኛውም የዓለም ሰው ትልቅ መስህብና ኩራት ነው። ወንጪ ነበር፤ እኛ አልፈጠርነውም። የተፈጠረ ያለ ነገር ነው። ወንጪ ላይ ማየት በመቻላችን በቅርብ ርቀት እጅግ አስደማሚ ቦታ መፍጠር ተችሏል። ኮይሻ፣ አላላ ኬላ እኛ አልፈጠርነውም። በቅርቡ ደቡብ ምዕራብ ሄደን ነበር። እንኳን ከዚህ የሄድን ሰዎች፣ እዛ አካባቢ እየኖሩ ያሉ ሰዎችም ጭምር ወጣ ብለው ክልሎችን ስለሚያዩ፣ የእነሱን የተፈጥሮ ፀጋ እና ውበት መልሰው ቆም ብለው በማየት፣ “እውን ይሄ ምድር ላይ ነው ወይ?” ብለው እስኪጠራጠሩ ድረስ የሚያስደምም የተፈጥሮ ሀብት ማየት ችለናል። ውሃውም፣ ተራራውም፣ ጫካውም፣ ሁሉም ነገር። ከእኛ የልብ ቅንነትና ትጋት በስተቀር ያጣነው ነገር የለም። ስለዚህ ማየት ዋናው ነገር ነው፤ ማየት ማለት እንዲሁ በግርድፉ ማየት ሳይሆን፣ በደንብ በጥልቀት አይቶ ከዚያ ውስጥ ምን ፍሬ ሊወጣ እንደሚችል በጥሞና ማስተዋልና ያንን አጉልቶ ማሳየት ነው።

19

ከማየት በኋላ ማውጣት ነው። አይተናል፤ መልካም ነገር ደቡብ ምዕራብ ላይ መልካም ነገር አለ፤ እሱን ማውጣት። የሚቀረው መንገድ ከሆነ ማከል፣ የሚቀረው ሆቴል ከሆነ ማከል፣ የሚቀረው የአየር ማረፊያ ከሆነ ማከል እና እንዲወጣ፣ ከአካባቢው ሰዎች በተጨማሪ ሌሎችም ማየት የሚያስችል መሠረተ ልማት (infrastruc-ture) መገንባት ሁለተኛው ሥራ ነው፤ አሁን የጀመርነው ማለት ነው።

ሦስተኛው ማስተዋወቅ ነው። መሸጥ። ከዓለም ረዥሙ ወንዝ (river) የሚገኘው የት ነው? ኢትዮጵያ ውስጥ ነው፣ ዓባይ ነው፤ የሰው ልጅ መገኛ የት ነው? ኢትዮጵያ ውስጥ ነው፤ ቢያንስ ሳይንስ ካረጋገጠው ከግማሽ በላይ ማስረጃ (evidence) አለ፤ ፊደል አለ፤ መልክዓ ምድር አለ፤ መሸጥ ነው። ይሄን ደጋግሞ መናገር ያስፈልጋል። በፌስቡክ እና ዩቲዩብ አልባሌ ነገር ተናግረን፣ ተሳድበን፣ ተረጋግመን ከምናበላሽ፣ የኢትዮጵያን መልካምነት ብንናገር፣ በቱሪዝም ከፍተኛ ሀብት አግኝተን የሚያጣላንን ድህነት ልንቀንስ እንችላለን።

አራተኛው ማገልገል ነው። እኛጋ ያለው ትልቅ ችግር የማገልገል ልምምድ ነው፤ ሰው ሲመጣ ማሳየት፣ ማስተዋወቅ፣ ስቆ በትህትና እንግዳን አክብሮ ማገልገል ላይ ብዙ ሥራ ይጠበቅብናል። እነዚህን ነገሮች ብናሟላ ኢትዮጵያ ከውጭ የሚመጡ ብቻ ሳይሆን፣ ከአገር ውስጥ ቱሪዝም ብቻ ብዙ ሀብት ልታገኝ ትችላለች። ከመቶ ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያለበት አገር አምስትና አስር ሚሊዮኑ ከክልል ክልል ቢንቀሳቀስ ቀላል የገቢ ምንጭ አይደለም። ከዚያም ባሻገር ደግሞ ባህልን፣ ዕውቀትን፣ ልምድን ለመወራረስና ይበልጥ ኢትዮጵያዊነትን ለማሳደግም ያግዛል።

የጋራ የሆኑ በጣም በርካታ የሚነገሩ ታሪኮች ስላለን፣ ለምሳሌ ዓባይ የጋራ ነው፤ አስራ ምናምን ጅረቶች ካልገቡበት ዓባይ አይሆንም፤ ያን ዓባይ በጋራ አጉልተን መናገር እንችላለን። የሰው ልጅ መገኛ አፋር ብቻ አይደለም፤ አዋሽ አካባቢ ተገኝቷል፣ ደቡብ ተገኝቷል፤ በየቦታው ኢትዮጵያን የሚመለከት የጋራ አጀንዳ ነው። አጉልተን መናገር እንችላለን። ዘመን መለወጫና አቆጣጠራችንም እንደዚሁ። በጣም በርካታ የጋራ የሆኑ፣ የሚነገሩ፣ ያልተነገሩ ታሪኮች ስላሉን፣ በአገር ውስጥ ቱሪዝም በስፋት ብንሰራ፣ ብዙ አገራት በሥራ አጥነት፣ ገንዘብ በማግኘት፣ ይበልጥ ሀብት በማፍራት ያገኙትን ውጤት እኛም ልናገኝ እንችላለን።

በዓለም ላይ አደጉ፣ ሠለጠኑ፣ ላቁ የሚባሉ አገራት በዋናነት (primarily) ሁለት ነገር ላይ የሰሩ ናቸው። አንደኛው ሰው ላይ፣ ሁለተኛው አየር ንብረት (cli-mate) ላይ። ሰውና ተፈጥሮ ላይ የሰራ አገር ብልፅግናን (prosperity) ሊያመጣ ይችላል። ሕዝብ (people) እና ፕላኔት (planet) ላይ በመስራት ብልፅግናን ማረጋገጥ ይቻላል። ኢትዮጵያ እጅግ ውብ አገር ናት፣ የምትበለፅግ አገር ናት፣ ሠላሳ ሚሊዮን ተማሪ ያላት አገር ናት፣ የአፍሪካ የኃይል ማዕከል (pow-er house) ናት፤ ሊፈትኑን፣ ሊገዳደሩን ባንሰማቸው፣ ባናያቸው የምንፈልጋቸው ነገሮች እዚህም እዚያም ይታያሉ፤ ከእነዚህ ውጪ ግን ያደገ አገር የለም። ያደገ አገር ሁሉ በእነዚህ ፈተናዎች ያለፈ ነው። ሰብሰብ ብለን፣ መሬት ረግጠን፣ ሳንንሳፈፍ፣ ተጨባጭ (realistic) ሆነን፣ አገራችንን ወደን በተደመረ መንፈስ ብንሰራ የበለፀገች፣ ያማረች፣ ለአፍሪካ ሁሉ ኩራት የሆነች አገር መፍጠር እንችላለን። በዚህ

20

ከመስከረም እስከ መስከረም

ስፍራ ዛሬ ያየነው ነገር ብዙ ሰው ያነቃል፤ ወጣቶች መጥተው እንዲያዩ፣ ተማሪዎች መጥተው እንዲያዩ፣ ወላጆች ልጆቻቸው አገራቸውን ይበልጥ እንዲያውቁና እንዲገነዘቡ ይሄንን አጋጣሚ እንዲጠቀሙ አደራ እያልኩ፣ በዚህ ሥራ የተሳተፋችሁ የሆቴል ባለቤቶች፣ የትራንስፖርት ባለቤቶች፣ አገራችሁን የምትወዱ የሚዲያ ሰዎች፣ ፎቶ የምታነሱ ሰዎች፣ በጉብኝት (tour) ላይ የተሳተፋችሁ ሁሉ ሰዎች እንኳን ደስ ያላችሁ። ቱሪዝም ያብባል፣ ቱሪዝም ያድጋል፤ ለዛም ምቹ ሁኔታ ስላለን ተባብረን አገራችንን ለእኛ የምትመች፤ ለሌሎች ደግሞ እንዲሁ የምትመች እናደርጋታለን።

አመሠግናለሁ።

መስከረም 29፣ 2016 ዓ.ም

21

ከመስከረም እስከ መስከረም

ግብር መክፈል የአርበኝነት

መገለጫ ነው

ጤና ይስጥልኝ እንዴት ዋላችሁ እንኳን ደስ ያላችሁ! እኔም ዛሬ በጣም ደስ ብሎኛል ከተሸላሚዎች በርከት ያሉቱ ወርሰውም ሆነ ሰርተው ወጣቶች ስለነበሩ ይህቺ አገር ተስፋ እንዳላት በተሸላሚዎች ዕድሜና ሁኔታ ውስጥ ማየት ችያለሁ። አባቶች ሰርተው እያስረከቡ ነው ወይም ወጣቶች

በርትተው ሰርተው እየደረሱ ነው። እንግዲህ ዝርዝሩን እናንተ ፈትሹት ግን ለእኔ

ተስፋ ሰጥቶኛል እንኳን ደስ ያላችሁ።

እንደዚህ አይነት ፕሮግራም ያስፈለገበት ዋነኛው ምክንያት ግብር መክፈል ለመንግሥትና ለሕዝብ መታመን አርበኝነት እንደሆነ በህዝባችን ባህል ውስጥ፣

የየዕለት የአሠራር ሥርዓት ውስጥ የተለመደ እንዲሆን ነው። አርበኝነት ክላሽ አንግቦ

መፋለም ብቻ አይደለም። አርበኝነት ፈጥሮ፣ ሰርቶ፣ አሰርቶ የሚገባን አስቀርቶ ለመንግሥትና ለሕዝብ የሚገባንን በታማኝነት መስጠት የአርበኝነት መገለጫ ስለሆነ

ዛሬ በቁጥር አነስተኛ የሆኑ አርበኞችን ለመሸለም፣ ሪኮግናይዝ (recognize) ለማድረግ እዚህ ቦታ በመገናኘታችን እጅግ ከፍ ያለ ክብርና ደስታ የተሰማኝ መሆኑን

ልገልፅላችሁ እወዳለሁ።

ኢትዮጵያ አገራችን መቶ ፐርሰንት ሊባል ባይቻልም ባለፉት ሺህ ዓመታት በነበራት

ታሪክ፣ ትጋት፣ በአባቶቻችን ልፋት የፖለቲካ ሉዓላዊነት ያላት አገር ተብላ ልትወሰድ ትችላለች። ምንም አይነት ጫና የለባትም ባይባልም የፖለቲካ ሉዓላዊነት ያላት፣

የራሷን ሕጎች፣ ፖሊሲዎች ማውጣት፣ ማስፈፀም የምትችል አገር ናት። ይህ አንፃራዊ

ስለሆነ ማድረግ ያለበት ቢሆንም ግን የወረስነው አሁንም በእጃችን ያለ ትልቅ ሐብት ነው።

ሁለተኛው የፖሊሲ ሉዓላዊነት ነው። ለእኛ የሚበጁንን፣ የሚያስፈልጉንን ፖሊሲዎች

ለማውጣት አንፃራዊ ቢሆንም አሁንም ነፃነት ያላት አገር ናት። ከሌሎች የምንማረው፣

የምንመከረው ምንም ነገር የለም ባይባልም የእኛን የሚበጀን፣ የሚጠቅመን የምንለውን ፖሊሲ ለማውጣት ሉዓላዊነት ያላት አገር ናት። ነገር ግን ሌሎች ሁለት

ዋና ዋና ጉዳዮች አገራችን ኢትዮጵያ ያልተገዛች ነፃ አገር እያልን ብንናገርም ዛሬ

23

ድረስ የምግብ ሉዓላዊነት ማረጋገጥ አልቻለችም። ከሰዎች ስንዴ የምትለምን አገር

ነች። በምግብ ሉዓላዊነት ማረጋገጥ ካልቻልን ፖሊሲያችንና ፖለቲካችን የተሟላ

ሉዓላዊነት ሊኖረው አይችልም። የምግብ ሉዓላዊነት ለኢትዮጵያ ያስፈልጋል ብቻ ሳይሆን በቀላሉ ልናሳካው የምንችለው ተግባር ነው። ሰፊ ሊታረስ የሚችል መሬት፣

እጅግ የበዛ ፍሬሽ ውሃ፣ በጣም ብዙ ወጣት እና አሁን አሁን ደግሞ ለቴክኖሎጂ የቀረበ የአሰራር ስርዓት ስለጀመርን በምግብ ራሳችንን በመቻል ሦስተኛውን ሉዓላዊነት

ማረጋገጥ ያስፈልጋል። ቢያንስ ልጆቻችን በምግብ ጥገኛ የሆነች አገር እንዳይወርሱ

በጋራ መትጋት ይኖርብናል፤ ደግሞም እናሳካዋለን።

አራተኛው ሉዓላዊነታችንን የሚገዳደረው ጉዳይ የበጀት ሉዓላዊነት ነው። ሥራ ልንሠራ እንደ መንግሥት ስናቅድ ከግብር ከውስጥ ገቢ ይሄን ያክል እናገኛለን፣ የተቀረውን

እንበደራለን፣ የተቀረውን እንለምናለን ብለን ነው በጀት የምናፀድቀው። የበጀት

ነፃነትን ማረጋገጥ የፖለቲካና የፖሊሲ ሉዓላዊነት የተሟላ እንዲሆን ስለሚያደርግ ይሄንን የበጀት ሉዓላዊነት ለማረጋገጥ ደግሞ ዛሬ የሸለምናችሁ አርበኞች ሚናችሁ

እጅግ ከፍተኛ ስለሆነ አንደኛ እስካሁን ባደረጋችሁት ኩራት ክብር ሊሰማችሁ ይገባል፤ ብዙ ሰዎች መሸለም ሲገባን ጥቂት ታማኞች ብቻ ስለሸለምን እናንተ እንደ

ወታደር ሁሉ ለኢትዮጵያ ለአንዱ ዘውግ ሉዓላዊነት አርበኛ ሆናችሁ ያገለገላችሁ

ናችሁና ኢትዮጵያ ታመሰግናለች ልጆቻችሁም ያመሰግኗችኋል እንኳን ደስ ያላችሁ።

ከላይ የገለፅኳቸውን ወሳኝ ወሳኝ የሉዓላዊነት ዘውግ በተሟላ ደረጃ ለመጎናፀፍ እንደ መንግሥት ግልፅ ፖሊሲ ስንከተል ነበር። አንደኛው የተከተልነው ፖሊሲ የግሉ

ሴክተር አቅም በፈቀደ መጠን የሚደገፍ ከሆነ የመፍጠር፣ ያለማባከን ባሕሪም

ስላለው ለአገር ዕድገት በእጅጉ ያግዛል ብለን ከለውጡ በፊት ከ70 ፐርሰንት በላይ በመንግሥትና በግል ባንኮች ተቀማጭ ከሆነው ሐብት ከ70 ፐርሰንት በላይ ብድር

የሚፈሰው ለመንግሥት ፕሮጀክቶች ነበር። የግሉ ሴክተር ከ30 ፐርሰንት ያነሰ አጠቃላይ ኢትዮጵያ ካላት ሐብት ውስጥ በብድር መልክ ያገኝ ነበር። በየዓመቱ

በታቀደ መንገድ ስንሰራ ቆይተን ዘንድሮ ለግሉ ዘርፍ 86 ፐርሰንት ለመንግሥት 14

ፐርሰንት አድርሰነዋል። የግሉን ሴክተር እንደግፋለን ከሚል ሃሳባዊ እርምጃዎች በተጨማሪ በተግባር ኢትዮጵያ ያላትን ሐብት ወደ ግሉ ሴክተር ለማፍሰስ የተደረገው

ሙከራ በገቢያችን ላይ ተጨባጭ ለውጥ አሳይቷል። እኔ ወደ ቢሮ ስገባ የኢተዮጵያ መንግሥት ከሚሰበስበው ግብር አሁን ሦስት እጥፍ አድጓል በቁጥር ደረጃ። ሦስት

እጥፍ ከፍ ያለበት ዋናው ምክንያት ፕራይቬት ሴክተሩ በታገዘው ልክ በተረዳው ልክ

መመለስ መጀመሩን ያመላክታል ነገር ግን በቂ አይደለም። ፕራይቬት ሴክተሩ ሰፋፊ ብድሮች ይፈልጋል፣ ሰፋፊ የውጭ ምንዛሬዎች ይፈልጋል ያን በበቂ ደረጃ ማግኘት

24

ከመስከረም እስከ መስከረም

ቢችል አሁን ከሚሰራው በብዙ እጥፍ የተሻለ ሥራ መሥራት እንደሚችል መንግሥት ይገነዘባል። ነገር ግን እዚህ ያላችሁ ባለፀጎች የምትሰሩ፣ የምታሰሩ፣ የሚገበችሁን

የምትስቀሩና ለመንግሥትና ለሕዝብ የሚገባውን በታማኝነት የምትሰጡ ወንድምና እህቶች መገንዘብ ያለባችሁ አንድ ቁልፍ ነገር አለ።

የዛሬ አምስት ዓመት ለአንድ ባለፀጋ አንድ ቢሊዮን ብር ብንሰጠው ድግስ ደግሶ ዘመድ አዝማድ ጠርቶ በእጅጉ ያመሰግን ነበር። ዛሬ ለዚያ ባለፀጋ አምስት ቢሊዮን

ብንሰጠው ምን አላት ነው የሚለን። ኪሳችሁን፣ ቤታችሁን ፈትሹ። እናንተ ስራችሁ በሰፋ ልክ ፍላጎታችሁ አድጓል የኢትዮጵያ አቅም ደግሞ ያንን ፍላጎት ለመመለስ

በሚያስችል ደረጃ ባለመሆኑ ሁልጊዜም በፍላጎትና በምናገኘው መካከል የሚታይ

ልዩነት ያለ ቢሆንም እስካሁን የተመዘገበው ዕድገት በቀላል የሚታይ አይደለም። ለዚህ እናንተን እያመሰገንን ነገር ግን ደግሞ አሁንም ማየት የሚገቡን ሁለት ቁልፍ

ነገሮች አሉ። አንደኛው የኢትዮጵያ ጂዲፒ ባለፉት አምስት ዓመታት በተሰራው ሥራ ምናልባት ቢበዛ ከሁለት ዓመት በኋላ ጂዲፒያችን ደብል ያደርጋል፤ ስንቀበል

ከነበረው ደብል ያደርጋል። ዘንድሮም ሰምታችሁ ከሆነ ሰባት ነጥብ ሁለት ፐርሰንት

ዕድገት ማስመዝገብ ተችሏል። ይሄ ዕድገት በአፍሪካም በዓለምም እጅግ ፈጣን ዕድገት እያሳዩ ካሉ አገራት ተርታ ያስመድበናል። በዕድገታችን ልክ በጂዲፒያችን ዕድገት ልክ

ገቢያችን ግን እያደገ አይደለም። ታክስ፣ ጂዲፒ ሬሾ በአፍሪካ ደረጃ ዝቅተኛ ገቢ ከሚሰበስቡ አገራት አንዷ አሁንም ኢትዮጵያ ናት። ያ የሆነበት ዋነኛው ምክንያት

ከፎርማል ኢኮኖሚው ባልተናነሰ ምናልባትም ከፍ ያለ ኢንፎርማል ኢኮኖሚው

የኢትዮጵያን አጠቃላይ ሐብትና የንግድ ሥርዓት ስለያዘ ነው። የንግድ ሥርዓታችንን ማዘመንና ወደ ፎርማል የንግድ ሥርዓት ማስገባት ከሁላችንም የሚጠበቅ ተግባር

ነው። ያን ማድረግ ካልቻልን የሚገባንን ያክል መሰብሰብ እንቸገራለን።

ክቡራትና ክቡራን ባለፀጎች በእርግጠኝነት ደረታችንን ነፍተን የምንነግራችሁ ነገር

ቢኖር ከእናንተ በምንሰበስበው ገቢ በሰፊው ኢንፍራስትራክቸር ኢንቨስትመንት ላይ እያዋልነው እንገኛለን። ዛሬ ኢትዮጵያ 24 ሺህ ኪሎ ሜትር ኮንክሪት አስፓልት

መንገድ እየገነባች ትገኛለች። እስከአሁን ኢትዮጵያ ከነበራት የአስፓልት መንገድ በእጅጉ የበለጠ በሁሉም የኢትዮጵያ ጫፍ ሰፋፊ የመንገድ ሥራዎች እየሠራን ነው።

እርሻ ሁላችሁም እንደምታውቁት እያዘመንን ምርታችንን በብዙ እጥፍ ከፍ ማድረግ

ችለናል። ከተሜነትም ቢሆን ብዙዎቻችሁ አዲስ አበባ ላይ የጀመርነውን ሥራ በቅርበት የምትገነዘቡት ሲሆን በሚቀጥሉት ሦስት ዓመታት በርካታ የጀመርናቸው

አሁን ግልጥ ብለው የማይታዩ ዶቶች ሲገጣጠሙ እንደተናገርነው አዲስ አበባን እንደ ስሟ አበባ ማድረግ ብቻ ሳይሆን በአፍሪካ ውብ ከተማ እናደርጋታለን። አዲስ አበባ

25

አሁን በጀመርነው መንገድ በሚቀጥለው ሦስት ዓመታት አብዛው ሥራዎቻችን ፈር

ይዘው እንደተናገርነው እጅግ የተኛለ ውብ ከተማ ይሆናል። ይሄ ለሐብታሞች ብቻ ሳይሆን የብዙ እጅ አጠር እናትና አባቶቻችንን ቤት እየዳሰሰ ያለ ነው። ብዙዎችን

የቤት ባለቤት እያደረግን ነው ድሃ ተኮር ነው ሰው ተኮር ነው ተፈጥሮ ተኮር ነው በዚህ

ምክንያት የሚቀጥልና የሚበለፅግ ይሆናል።

እኔና እናንተ በመተባበር አምስት ነገሮች እንድናደርግ በታላቅ ትሕትና እጠይቃችኋለሁ። አንደኛው ማሳደግ ነው። እያንዳንዱ ኩባንያ ማባከንን ቀንሶ ሐብትን፣ ካፒታልን፣

ምርታማነትን ማሳደግ አለበት። የዚያ ድምር ደግሞ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ ማሳደግ

አለበት። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ እንዲያድግ፣ እንዲዘምን፣ እንዲሻሻል በጋራ መስራት ይኖርብናል።

ሁለተኛው ማስፋት ነው። የገቢ መሰረት የገቢ ቤዝ ካልሰፋ በስተቀረ አብዛኛው

ሰው ግብር የማይከፍልበት አገር በሚፈለገውና በሚገባው ልክ ሊለወጥ አይችልም።

ኢትዮጵያ ውስጥ ሰማንያ፣ ሰባ ፐርሰንት የሚጠጋው አርሶ አደር ግብር አይከፍልም፤ ግብር የምንሰበስበው በጣም ከጥቂት ሰዎች ነው። ይህንን ቤዝ ደረጃ በደረጃ ማስፋት

ይኖርብናል። ይሄ ቤዝ እየሰፋ ሁሉም ፌርሊ (fairly) የሚስተናገድበትን ሁኔታ ካላመቻችን በስተቀረ ብልፅግናችንን ማፋጠነ እንቸገራለን።

ሦስተኛው ማስወገድ ነው። ማስወገድ ያለብን ሌብነትን ነው፣ ኮንትሮባንድን ነው፣ ሕገወጥነትን ነው። በተለይ በተለይ ሐብታሞች ባለፀጎች አላልኩም በገንዘባቸው ልክ

ባለሥልጣንን እየገዙ እዚህም የካቢኔ አባል እዛም ባለሐብት መሆን ያስባሉ። ይሄ ጉዳይ በቀጣይ ይበልጥ ያጣላናል ባለሐብቶች ባለሐብት ብቻ ሁኑ። ከዚያ ያለፈ ሚና

ለመጫወት ስትመክሩ ድንበር ስለሚበላሽ ብዙ ነገር ይበላሻል የሞከሩ ሰዎችም የከፋ

ነገር ይገጥማቸዋል። መንግሥት ጠንከር ያለ እርምጃ እየወሰደ ይሄዳል። ማስወገድ ያለብን ሌብነት ነው፣ ኮንትሮባንድ ነው ከእናንተም ከእኛም። እኛም ውስጥ ያሉ

ሌቦች እየተወገዱ እንዴሄዱ የእናንተ ትብብር ወሳኝ ነው።

አራተኛው ማካተት ነው። ሕጋዊነትን፣ ሥርዓትን፣ ተገመችነትን ማካተት ያስፈልጋል።

በግምት ዝም ብለን ገቢያችን እዚህ ይደርሳል ብለን መተለም ሳይሆን መገመት ሳይሆን የሚታወቅ በትክክል ትንበያው የሚሳካ መሆን አለበት። ያ ደግሞ የሚሆነው

ሕጋዊነት ሲስፋፋ ነው።

የመጨረኛው ማዘመን ነው። መንግሥትም አሰራሩን ማዘመን አለበት፤ የግል

26

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሴክተሩም አሰራሩን ማዘመን አለበት። ቴክኖሎጂ መጠቀም አለበት ምንም ሳንቸገር

ግብር ለመሰብሰብ ወይም ለመተመን መሀል ላይ ግለሰቦች ባልተገባ መንገድ ተጠቃሚ

እንዳይሆኑ ማድረግ የሚያስችል የቴክኖሎጂ ዘመናዊነት በእኛም በእናንተም በኩል መስፋት አለበት። ጅማሮዎች በጣም በጣም ጥሩዎች ናቸው አብዛኛው የግል ሴክተር

ለማየት ዕድል ያገኘሁባቸው ፋብሪካዎችና ተቋማት በሯቸው የፀዳ፣ ዛፍ የሚተክሉ፣ የሰራር ሥርዓታቸው ዘመናዊነት የተላበሰ፣ ለማየት ለመጎብኘት የሚያጓጓ ሆኖ

አግኝቼዋለሁ ያላየኋቸውም እንደዚያ እንደሚሆኑ ተስፋ አደርጋለሁ፤ ያስፈልጋል

ንፁህ ኢንደስትሪ፣ ንፁህ እርሻ፣ ንፁህ ከተማ አሰራሩ ግልጥ ያለ መንግሥታዊ መዋቅር መፍጠር ያስፈልገናል።

በቅርቡ እንደሰማችሁት ጠንከር ያለ የሲቪል ሰርቪስ ሪፎርም እንጀምራለን። ሲቪል

ሰርቪሱ በእናንተ ፍጥነት ልክ እያደገ የምትፈልጉትን ሰርቪስ መስጠት እንዲችል

እንዲዘምን ሪፎርም እንጀምራለን ከእናንተም ሰፊ ትብብር ይጠበቃል።

ውድ ኢትዮጵያዊያን ከየትኛውም ዘር፣ ከየትኛውም ሃይማኖት፣ ከየትኛውም ሰፈር ብትመጡ ኢትዮጵያ ከሌለች አትራፊ የበለፀጋችሁ መሆን አትችሉም። ኢትዮጵያን

እየጠበቅን፣ አንድ መሆናችንን እያመንን እና እያከበርን፣ ያልተመለሱ ተጨማሪ

ንግግርና ውይይት የሚያስፈልጋቸው ጉዳዮች ካሉ በሰላማዊ መንገድ መሄድን ልማድ ባሕል ማድረግ ይበጀናል። ብዙ የውስጥና የውጭ ጠላቶች ያላት አገር

ነቅተን ካልጠበቅናት ልጆቻችን አገር አልባ ይሆናሉ። ሐብት ማፍራት ብቻ ሳይሆን አገር ማፅናትም ከአርበኞች የሚጠበቅ ተግባር ስለሆነ ግብር በመክፈል አርበኛ

እንደሆናችሁት ሁሉ ኢትዮጵያን በማፅናት ረገድም የቀና የሚጠበቅ ሚናችሁን

እንድትወጡ በዚሁ አጋጣሚ አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ። በተደጋጋሚ እንዳነሳሁት የበለፀገች፣ አንድነቷ የተጠበቀ፣ በአፍሪካ ፈርጥ የሆነች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን

እናስረክባለን።

አመሰግናለሁ።

ጥቅምት 1፣ 2016 ዓ.ም

27

ከአንድ የውኃ ጠብታ እስከ ባህር - From a Drop of Water to Sea

ለኢትዮጵያ ፓርላማ አባላት የቀረበ

ኢትዮጵያ እጅግ የማደግ አቅም ያላት ሀብታም አገር ናት፤ ሊታረስ የሚችል መሬት ያላት፣ ያልወጣና ወደ ገንዘብ ያልተቀየረ ማዕድን ያላት፤ ሰፊ ጉልበት ያላት፤ መማር የሚችል፣ መስራት የሚችል የሰው ኃይል ያላት ለሚለው ንግግራችን አንዱ ማሳያ የአፋር ምድር ነው። የአፋር ምድር እንደ ቋኖ ፍሬ ነው፤ እሾህ ውስጥ እንዳለ ፍሬ ነው። የቋኖ ፍሬ በእሾህ ውስጥ ያለ ፍሬ ስለሆነ አግኝቶ ፈልቅቆ ለመጠቀም ያስቸግራል፤ ነገር ግን አንዴ እሾሁን ተጠንቅቀን ፍሬውን ካወጣን ምግብ ነው፣ መድሃኒት ነው፣ ለብዙ ነገር የሚጠቅም ነገር ነው። ያን እሾህ ውስጥ ያለ ፍሬ ፈልቅቆ ለማውጣት እሾሁን መጠንቀቅ እንደሚያስፈልገው ሁሉ በአፋር ምድርም እርሻን ስናስብ፣ ቱሪዝምን ስናስብ፣ ማዕድንን ስናስብ፣ ኢንደስትሪን ስናስብ መልክዓምድሩ በቀላሉ የምናስባትን ያቺን ጣፋጭ ፍሬ ለመቅመስና ለመፈልቀቅ የሚያስችል አይደለም። ስራ ይፈልጋል፣ ጥረት ይፈልጋል፣ ማየት ይፈልጋል።

አሁን ዛሬ ያስጀመርነው የበጋ ስንዴ እንደ አገር የስንዴ ዕድገት ትሬንድ በጣም የሚገርም ነው። የድሮውን ትቼ የአምናውን እና የዘንድሮውን እንኳን ለማወዳደር፡ አንድ ነጥብ ሦስት ነበር አምና በጋ ላይ፤ ዘንድሮ ሦስት ሚሊዮን ሄክታር ነው የምናስበው። በአንድ ነጥብ ሦስት ሚሊዮን ሄክታር ከአምናው ይበልጣል፣ ከእጥፍ በላይ ነው። በምርትም አምና በጋ ላይ 47 ሚሊዮን ኩንታል ገደማ ነው ኸርቨስት ያደረግነው፤ ዘንድሮ ደግሞ ከመቶ ሚሊዮን ኩንታል በላይ ነው የሚጠበቀው በበጋ ብቻ። የበጋና የክረምት የስንዴ ምርታችን ከስድስት ሚሊዮን ሄክታር አልፏል። ይሄ በጣም በጣም ሲግኒፊካንት የሆነ ዕድገት ነው። ነገር ግን መገንዘብ የሚያስፈልገው ነገር ዘንድሮ እንደምታስታውሱት ዝናቡ ጥሩ ነበር። የክረምት እርሻችን በጣም በጣም ጥሩ ነበር። በስፋትም ሁለት ሚሊዮን ሄክታር ጨምረናል፣ ምርቱም በጣም የሰጠ ነው። አሁን አብዛኛው ቦታ ኸርቨስት የተደረገ ነው፤ በእሱ መቆም የለብንም። ዲሲፕሊን ያስፈልጋል፣ ቀጣይነት ያስፈልጋል፤ ቶሎ በበጋ ስንዴ ካልጀመርነው በስተቀር በክረምት ስራው ብቻ ተፅናንተን ከቆየን አይሆንም። እዚህጋ በጣም ምርጥ አፈር አለ፣ ውሃ አለ እንደምታዩት። ይሄን አገናኝተን ብንጀምር፣ በአገር ደረጃ ያቀድነው ሰፊ ስለሆነ ሦስት ሚሊዮን ሄክታር በዚህ በጋ ያንን ካሳካን፣ የክረምቱና የበጋው ምርት ሲደመር እንዳልነውም ኤክስፖርት ብቻ ሳይሆን ለብዙ ነገር ማዋል ይቻላል፤ ድሮ ከምናመርተው በጣም በብዙ እጥፍ የበለጠ ስለሆነ። ይሄን ለማድረግ ደግሞ ሁሉም ቦታ ያለን ሀብት ማየት፣ ፈልቅቆ ማውጣት፣ መጠቀም ያስፈልጋል።

ስለዚህ አሁን ስላለንበት ለውጥ ብዙ ሰው በትክክል የማይገነዘባቸው ነገሮች አሉ። እስከ አምና ድረስ አጋር ተብለው የተለዩ ክልሎች አፋር፣ ሶማሌ፣ ቤኒሻንጉል፣ ጋምቤላ በፖለቲካ ብቻ አይደለም የተገለሉት፤ በጣም በሚያስደነቅ ሁኔታ ማዳበሪያም አይሰጣቸውም። ማዳበሪያ የሚሰጠው ለትግራይ፣ ለአማራ፣ ለኦሮሚያና ለደቡብ ብቻ

28

ከመስከረም እስከ መስከረም

ነበር። እነዛ የኢሕአዴግ ክልሎች ብቻ ናቸው ማዳበሪያ የሚጠቀሙት። ፖለቲከኞች ብቻ ሳይሆኑ አርሶ አደሮቹም የተገለሉ ነበሩ። መንግሥት ሰብሲዲ አለው ማዳበሪያ የተወሰነ ቢሊየን፤ እነዛ ሰብሲዲዎች የሚሄዱት ለኢሕአዴግ ክልሎች ብቻ ነበር። እንደ አፋር፣ እንደ ቤኒሻንጉል፣ እንደ ጋምቤላ፣ እንደ ሶማሌ ያሉ ክልሎች ተጠቃሚ አልነበሩም፤ ኢንስቲትዩሽንም የላቸውም፣ ሲስተሙም የላቸውም። አምና ቤኒሻንጉል ጀመርን፤ ዘንድሮ አፋር ጀመርን፤ አሁን ሶማሌ ላይ እየሰራን ነው ያለንው። በሚቀጥለው ዓመት ሶማሌን ብናስገባ በፖለቲካው ብቻ ሳይሆን በማዳበሪያውም አርሶ አደሩ የመጠቀም፣ ትራክተር የመግዛት፣ መሬቱን የማልማት ነገሩ እየሰፋ ሲሄድ እንደ አገር እናድጋለን። ዕድገቱ ኢቬን ይሁን፣ ዕድገቱ ሁሉምጋ ይሁን፣ ቱሪዝሙ ሁሉምጋ ይሁን፣ ኢንደስትሪው ሁሉምጋ ይሁን ሲባል አንዱ ማሳያ ይሄ ነው። እርሻን እንደ መንግሥት ኢንተርቪን ማድረጋችን ብቻ ሳይሆን፣ የአፋርን በረሃ ሰንጥቀን ከአዋሽ ጋር አገናኝተን ማረሳችን ብቻ ሳይሆን፣ ማዳበሪያ ከመንግሥት ተሰጥቶት የማያውቅን ክልል ማዳበሪያ እንዲያገኝ ማስቻላችን በራሱ በጣም በጣም ትልቅ ድል ነው።

ከዚህ ቦታ ኸርቨስት የምናደርገውን ስንዴ ሁሉም ኢትዮጵያዊ ይመገበዋል፤ ኤክስፖርት ካደረግነውም የውጭ ምንዛሪ ለሁላችንም የሚጠቅም ነገር ነው። አፋር በጣም በጣም ሀብታም ክልል ነው። ለብዙ ነገር መሆን ይችላል። እኛ ኢትዮጵያዊያን ከአፋር ወንድሞቻችን ጋር በመተባበር ይሄንን ክልል ማልማት፣ ይሄንን ክልል ከክልሉ ባሻገር ለሌሎች የሚጠቅም ማድረግ ያስፈልጋል። አፋር እንግዲህ ሲሰራም ብርቱ ነው፣ ሲዋጋም ብርቱ ነው። አሁን እንደምታዩት እርሻውም በጣም ነው የሚያምረው። ይሄንን መስክ አድጎ ኸርቨስት አድርገን ለመብላት እንደሚያበቃን ተስፋ አደርጋለሁ።

ዛሬ የበጋ ስንዴ ኦፊሻሊ ጀምረናል። ሦስት ሚሊዮን ሄክታር ነው ዘንድሮ የምናስበው፤ በጣም ሰፊ ነው፣ ከአምናው በእጥፍ ይበልጣል። ሁላችንም ትንሽ ቆንጠጥ ብለን በዲሲፕሊን መስራት ይኖርብናል በየክልሉ። ያንን ካሳካን ብቻ ነው ከምግብ ልመና ነፃ የወጣች ኢትዮጵያን የምንገነባው። በአንድ ክረምት ስራ አይረጋገጥም። ክረምት የሰራነው ጥሩ ነገር ነው፤ እሱ ኸርቨስት ይደረግ፣ በጋም እንሰራለን። ልክ በጋውን ስንጨርስ ደግሞ ክረምት እንቀጥላለን። ልማትም እንደዚሁ፣ ግሪን ሌጋሲም እንደዚሁ። ያ ሲደማመር የኢትዮጵያን ብልፅግና ካለምንም ጥርጥር እንጎናፀፋለን።

አመሰግናለሁ።

ጥቅምት 17፣ 2016 ዓ.ም

29

ዛሬ ላወራችሁ የፈለግኩት ዋናው ነገር የውሃን ጉዳይ በሚመለከት የቀይ ባህርን ጉዳይ በሚመለከት እኛ እንዴት ነው የምንመለከተው? ምንድን ነው እሳቤያችን? ይሄ እሳቤያችን ትክክል ነው ትክክል አይደለም? ያዋጣል አያዋጣም? መሆን አለበት መሆን የለበትም? እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ በዚህ ጉዳይ መክሮ ዘክሮ ከስሜት ነፃ በሆነ መንገድ አስልቶ ለልጆቹ መልካም ነገር መተው አለበት የለበትም? በሚለው ጉዳይ ላይ ብንወያይ ምናልባት እሳቤው ይገባችሁ ይሆናል ብዬ ነው። ይሄ ከፓርቲ ጋር ግንኙነት የለውም የሀገር የህዝብ ናሽናል ኢንተረስት ጉዳይ ስለሆነ። የውሃን ሚስጢር፣ የውሃን ባህሪ፣ የውሃን ምንነት በውል ተገንዝቦ መቶ ፐርሰንት ውሃ ን ዲፋይን ማድረግ የሚችል ሰው በአለም ላይ የለም። በአለም ላይ ያሉት ሳይንቲስቶች ውሃን ለማወቅ የሚጥሩ እንጂ ውሃን አውቀው የጨረሱ አይደሉም። ውሃ በጣም በጣም ውስብስብ ነገር ነው።

ውሃን ማወቅ አይቻልም ሲባል ሰው እራሱን ማወቅ አይችልም በየቀኑ እያወቀ እያወቀ ነው የሚሄደው እኔ ደግሞ ውሃ ነኝ። ውሃ ሲባል በብርጭቆ ያለውን ብቻ እንዳታስቡ እናንተ አንቺ አንተ ውሃ ነህ። ሰው ከአፈር፣ ከእሳት፣ ከንፋስ ተፈጠረ ይባላል ውሃን ጨምሮ። አንዱ አንደኛውን አያሸንፍም በተለያየ ጊዜ አንደኛው በአንደኛው ላይ ይሰለጥናል ይባላል። ግን ውሃ ከሰጠነው ትርጓሜ ባሻገር ውሃን ተገንዝቦ ለማየት ትንሽ ዘርዘር አድርጎ ማየት ያስፈልጋል። ለምሳሌ የምንጠጣው የምንታጠበው የምንፈልገው ውሃ አንዳንድ ጊዜ እንደዚህ ይሆናል። ይኸው እዚህ ላይ ለማየት እንደተሞከረው ውሃ ከነ ግርማው ከነ ሃይሉ ሲመጣ ብዙ ርቀት በፈጠነ መንገድ ሄዶ ሊያጠፋ ይችላል። ጉልበታም ነው በቅርብ ርቀት ሲሆን በየትኛው ሰዓት እንደሚቆጣ እና እንደሚመጣ ማወቅ አይቻልም። ሁል ጊዜ ተፈጥሮን ሲጀመር አቁሜ የነበረው አይታችሁ ከሆነ ሊጀምር ሲል አእዋፋት በጣም ይታዩ ነበር አስተውላችሁ ከሆነ እና እነሱ ሴንስ አድርገውታል ሰዎቹ ሴንስ ከማድረጋቸው በፊት። ተፈጥሮውን ማንበብ ኔቸርን ማየት ስንችል ከብዙ ነገር መጠበቅ እንችላለን። ተፈጥሮን ግን ችላ ስንለው እና ማስተዋል ሲሳነን ጥፋት ያመጣል። ይሄ የውሃን አቅም እና ብርቱነት ለማየት ያህል ነው።

ባህሪውን ስንመለከት ውሃ ኦደርሌስ ነው፤ ከለር ሌስ ነው፣ ቴስት ሌስ ነው። ዩንቨርሳል ሶልቨንት ነው ውሃ። እንደ አድሄሲቭ ሆኖ የሚያያይዝ ነው ውሃ ወይም ደግሞ ሉብሪከንት ነው የሚያዋዛ ነው። አሁን አሁን ባሉት ግኝቶች ውሃ የሚነገረውን ነገር መስማት ይችላል ሚሞሪ አለው የሚል አከራካሪ ጉዳይ አለ ሰምታችሁ ሊሆን ይችላል። ይሄን ውሃ በተደጋጋሚ ጥላቻ ከነገርከው የሚይዘው ፎርም እና ፍቅር ከነገርከው የሚይዘው ፎርም ይለያያል ይሰማል ውሃ። ልክ አንተ እንደምትሰማው እንደምታኖረው ይሰማል ቅርፅ ይለያያል ይላሉ። ውሃ የፍተኛ የደስታ ምንጭ ነው። አይተነዉ ጠጥተነው ዋኝተንበት ብዙ እርካት አለው። ውሃ በጥናት ጊዜ የምንሮጥበት ወደ እሱ ለማግኘት ከነጉልበቱ ሲመጣ በፍራቻ ከእሱ ለማምለጥ እንሸሻለን። ስንፈልገው ደግሞ ይቺን ውሃ

30

ከመስከረም እስከ መስከረም

ለማግኘት ብዙ ዋጋ እንከፍላለን።

ወደ ሚሞሪው ሲመጣ ሚሞሪ የሚለው ጉዳይ አሳማኝ ነው ያላችሁ እንደሆነ ይሄ ሳይንሳዊ እሳቤ ነው። አንድ ሰው እስከ አንድ አመቱ ድረስ ሰማንያ ስድስት ፐርሰንት ውሃ ነው እስከ አንድ አመት ድረስ። ከአምስት እስከ አስራ አራት ዓመቱ ድረስ ሰባ አምስት ፐርሰንት ውሃ ነው። ከሃያ እስከ ሰላሳ አምስት እድሜው ድረስ ስልሳ አምስት ፐርሰንት ውሃ ነው። ኋላ ከስልሳ እስከ ሰማንያ ባለው በመጨረሻው ወራት እንኳን ሰው አምሳ ፐርሰንቱ ውሃ ነው። ምን ማለት ነዉ እያረጀን ስንሄድ ፊታችን የሚሟሽሸው ድርቀት የሚመጣው ውሃ እየቀነሰ ሲሄድ ነው ማለት ነው። ውስጥ ደግሞ ገብተን ስናይ የሰው ልጅ ብሬይን ሰባ አምስት ፐርሰንቱ ውሃ ነው። ሰቨንቲ ፋይቭ ፐርሰንቱ ብሬይን በውሃ የተሞላ ከሆነ የእኛ ብሬይን ሜሞሪ ከሆነ ሚያስብ ከሆነ መያዣ ዕቃው ኮንቴነሩ ተቀየረ እንጂ ያው ውሃ ውሃ ነው። እንደው አንድ እና ያው ነው ባይባልም የሆነ ሚስትሪ አለው፤ ቅርርቦሽ አለው ለማየት በቀላሉ ያግዛል አርጊው ለማድረግም ያስችላል።

የሰው ልጅ ደም ሰማንያ ሶስት ፐርሰንት ውሃ ነው። የሰው ልጅ ልብ ሰባ ዘጠኝ ፐርሰንት ውሃ ነው። ደረቀ የምንለው አጥንት እንኳን ሃያ ሁለት ፐርሰንት ውሃ ነው። መስላችን ሰባ አምስት ፐርሰንት ውሃ ነው። ሊቨር ሰማንያ አምስት ፐርሰንት ውሃ ነው። ኪድኒይ ሰማንያ ሶስት ፐርሰንት ውሃ ነው። ሲደመር ሰው ውሃ ነው ማለት ነው። አብዛኛውን የሰው ልጅ ማንነት የያዘው ነገር ውሃ ነው። ውሃን ብታወጣው ሰውዬው የለም።

ውሃ ሌላ አስደናቂ ባህሪው ለእራሱ ሳይጠራ ሌላውን የሚያፀዳ ነው። ተመልከቱ ጭቃ ነው እሱ ሲያዩት መልኩ ጥሩ አይደለም እዚህ ጋር ግን የቆሸሸ ያጸዳል። ይሄ ብዙ ሰዎች ሊገለጥበት የሚችሉ መንገድ ነው ሳይኖራቸው ማካፈል ሳይችሉ መስጠት የመሳሰሉ ጉዳዮች በውኃ ውስጥ ይገለፃሉ።

ውሃ ከመብዛቱ መጥፋቱ እንደ ውሃ እየበዛ ምንም ነገር በዓለም ላይ የለም። ሶስት አራተኛ ምድርን ይዞ አንድ አራተኛ ላይ የምንኖር ሕዝብ ውሃ እንቸገራለን። ከመሬት በታች ውሃ አለ፤ ኦሽኑ ውሃ ነው፤ ግን ውሃ ችግር ነው። እዚህ ጋር ማሳየት የተፈለገው ውሃ በጣም ብዙ ነው በሃይድሮጂንና ኦክሰጂን ብቻ ሳይሆን ውሃ የውሃን ፎርም ከያዘ በኋላ የምናየው የውሃ ስሪት በጣም ብዙ ነው፤ ግን አንድ ነው። ሰብሰብ ብሎ አንድ ነው። መብዛቱ በጋራ ውሃ የሚል ስያሜ መያዝ እና አንድ መሆኑ አይከለክለውም።

ውሃ ምግብም ነው መጠጥም ነው፤ የሚበላም ነው የሚጠጣም ነው። ቅድም ሰው ውሃ ነው ብያችሁ ነበር፤ ብርቱካን ውሃ አይደለም? አሁን ብርቱካን ቢደርቅ የደረቀ ብርቱካን ከላይ ቆዳው ያለ ውስጥ ስትራክቸሩ እንዳለ ያለ ግን ውሃ ባይኖረው የሚገዛ ሰው አለ? የምትጠጣው ብርቱካን ብርቱካን የሚል ውሃ ነው። ፓፓያ ፓፓያ የሚል ውሃ ነው፤ ማንጎ ማንጎ የሚል ውሃ ነው እንጂ ውሃው ከሌለ ማንጎ ብቻውን ማንም አይፈልገውም።

ውሃ በጣም ጨዋ ነው የረጋ እና የሚያረጋ ነው፤ ደግሞም ጨው ነው። ሁለቱንም ባህሪ በውስጡ ይዟል። አንዳንዴ በጠዋት ተነስታችሁ ውሃ ዳር ስትቀመጡ እራሱ በተለየ

31

ቋንቋ ማናገር የሚችል ብርታት ያለው ነገር ነው፤ በዝምታ ውስጥ በዝግታ ውስጥ በሌላ መንገድ ደግሞ በጨውነት ውስጥ።

የህይወት ሁሉ መገኛ እና መዋኛ ውሃ ነው። ሰው ስሪ ሲጀመር የሚጀመረው የእናት እና የአባት የመጀመሪያው ዕለት ስሪትም ጭምር ትራንስፖርት መካኒዝሙ ውሃ ነው። ውሃ ከሌለ ሰው የሚሰራበት መንገድ የሚቦካው የሚጠፈጠፈውም ምናምን የሚሆነው በውሃ ነው። ውሃ በነገራችን ሁሉ ውስጥ አለ።

ከኢነርጂ ከጥቅም አንጻር ግን ሲታይ አሁን የሃይሮጂን ኢነርጂ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ክሊን ኢነርጂ እየተባለ በስፋት የሚነገር ነው። ሃይድሮጂን በራሱ ኢነርጂ አለው ግን በውሃ ፎርም ብንወስደው ይሄ ውሃ እዚች ጋር ቢሆን እዚህች ጋር ቢሆን እዚች ጋር ቢሆን በእያንዳንዱ ቦታ የኢነርጂ ፖቴንሻል በውስጡ አለ። ኢነርጂው ግን እንደ ቦታው መጠን ይለያያል። ይሄን ብርጭቆ ከዚች ጋር ብጥል ድምፅ እንሰማለን ግን አይሰበርም ከፍ አድርጌ ብጥል ምንም ሳልጨምርበት ይሰበራል። ወይ ደግሞ ይሄ መዶሻ ቢሆን እዚህ ጋር ሚስማር ቢኖር ከዚች ጋር ብመታ ከዚህ ጋር ብመታ ከዚህ ጋር ብመታ እኩል አላስገባም። ፖቴንሻል ኢነርጂ ማለት በከፍታ ያለ ኢነርጂ ነው።

አሁን የእኛ ግድብ አምስት መቶ ምናምን ነው ሲባል ከፍ እያደረግነው በሄድን ቁጥር የሚፈጠር ፖቴንሻል ኢነርጂ አለ። ከዛ ሲወረወር የሚፈጠር ካይናቲክ ኢነርጂ አለ፤ ሄዶ ተርባይኖ ሲመታ እና ሄዶ የቆመውን በዝግታ ያለውን ተርባይ ሲያነጋግረው የሚፈጠር ኢነርጂ አለ። ከላይ ጀምራችሁ ስታዩ ዋናው የኢነርጂ ፖቴንሻል ምንጭ ያለው ውሃው ላይ ነው። ውሃው ነው ሄዶ ካይኔቲክ ፎርም ወስዶ መካኒካል ገጀቱን አንቀሳቅሶ ወደ ኤሌክትሪካል የሚቀየረው ወደ ላይ ሲመጣ ማለት ነው። ቀደም ባለው ጊዜ ደግሞ የእህል ወፍጮን ብትወስዱ ውሃው እራሱ ተርባዩን እያንቀሳቀሰ ይፈጫል ወይ ደግሞ ባቡሮች መርከቦች በእንፋሎት አማካኝነት እንቅስቃሴ ያደርጋሉ።

እንደ አሁኑ አይነት ኢነርጂ ፎርም ባልተፈጠረበት ጊዜ ወይ ደግሞ ሀይድሮጂን ብቻውን በከፍተኛ ደረጃ ጉልበት ሆኖ ለሰው ልጆች ሕይወት አቅላይ ይሆናል። ውሃ እንደገና በውቅያኖስ ውስጥ ኦሽኖግራፊ በሚባለው ሳይንስ ገና አልታወቀም በውሃ ውስጥ ያለው ሀብት ያለው ነዳጅ ያለው ምግብ ያለው መድሃኒት ጥናት ላይ ነው ያለው። በጣም ብዙ ሪሶርስ ኦሽን ስር እንዳለ ይታመናል።

የውሃ ጠብታ ጠብ ጠብ ጠብ እያለ ዓለም ያፈርሳል። ጉልበቱ በጣም በኮንቲኒቲ ከባድ ነው። በአንዴ ሳይሆን በቀጣይነት ማለት ነው። እንደዚህ አይነት ወሰብሰብ ያለ ነገር ያለው የህይወታችን አካል የሆነ ቸል ልንለው የማንችል ብንለውም ኤግዚስተንሳችን ጥያቄ ውስጥ የሚገባ ነገር ነው። አይ ግድ የለም ውሃ ሊባል አይችልም። እኛ ውሃ ነን የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴያችን ውሃ ነው፤ ስለ ውሃ ያለ ግንዛቤ ከፍተኛ ካልሆነና ኔቼሩን ተገንዝበን ካልሄድን ጦስ ያመጣል። ወደፊት ደግሞ የአለም ዋናው የጭቅጭቅ የንትርክ የሀብት ምንጭ ውሃ ይሆናል። ምክንያቱም ውሃ ላይ ያለ ጥናት እና እውቀት እያደገ እየመጣ ስለሆነ።

የእኛ የሃያ አንደኛ ክፍለ ዘመን ስትራቴጂ ምንድን ነው? ይሄ የብልጽግና ስትራቴጂ

32

ከመስከረም እስከ መስከረም

የአብን ስትራቴጂ የኢዜማ አይደለም። የኢትዮጵያ የዘመኑ ከእኛ እድሜም በኋላ ባለው ጊዜ ውስጥ ግራንድ ስትራቴጅዋ ምንድን ነው ያላችሁ እንደሆነ አንደኛው ሰላምና አንድነት ነው። ሰላም ያስፈልገናል አንድ መሆን አለብን አንድ የምንሆነው እንደዉሀ ብርቱ ለመሆን ነው። ለየብቻ ትችላላችሁ ግን የትም አትደርሱም። ለምሳሌ ኤርትራ፣ ጅቡቲ፣ ሶማሌ፣ ኢትዮጵያ አንድ ሀገር ቢሆን ተወው ያ ፌደራሊዝም ነው ፌዴሬሽን ነው ተወውና አንድ ሀገር ቢሆን በፈለገ መንገድ ሶማሌ፣ ኢትዮጵያ፣ጅቡቲ ኤርትራ የሚለምን ይመስልሃል? ሌላ ራሽያ፣ ሌላ ቻይና፣ ሌላ አሜሪካ ማለት እኮ ነው በጣም ትልቅ ሀገር ነው። ሰብሰብ ብለን አቅም ማደርጀት ስንችል በተን ብለን አቅም እናጣለን። አንድ መሆን ያለብን ለእሱ ነው። ሰላም መሰረት ነው ሰላም ከሌለ ምንም ነገር የለም ሰላም ከሌለ ብልፅግና የሚባል ነገር የለም። ስለዚህ አንድ መሆን እና ሰላምን እንፈልጋለን።

ሁለተኛውስ? ሁለንተናዊ ብልፅግና እንፈልጋለን። ብልፅግናን ለማምጣት ሰላም ለመሆን አንድ ለመሆን ግን ጂኦ ፖለቲክሱን የማናይ ከሆነ የኢትዮጵያ ህገ መንግስት ቢቀየር አንድ እንሆናለን፤ አንሆንም። እሱ አንድ ኤለመንት ነው። በምግብ ራሳችንን ብንችል አንድ መሆን እንችላለን፤ አንሆንም እሱም አንድ ኤለመንት ነው። ስራ አጥነት ቢቀንስ እነዚህ ሁሉ ተመጋግበው ጆኦ ፖለቲክሱን ከዘነጋነው አይሆንም። ጂኦ ፖለቲክሱ በጣም በጣም ወሳኝ ስለሆነ እሱን በመያዝ፣ ሁለንተናዊ ብልጽግና፣ ሰላም እና አንድነትን ማረጋገጥ ያስፈልጋል። እኛ ደግሞ እዚህ ያለን ሰዎች አብዛኛዎቻችን ግማሽ የሚሆነው ዕድሜያችንን የጨረስን ነን። ወጣቶች አላችሁ፤ ግን አብዛኛዎቻችን እንደዛ ነን። ከዚህ በኋላ የሚጨንቀን የእኛ መኖር ብቻ ሳይሆን የሀገር መቀጠል፣ የትውልድ መቀጠል ጉዳይም ሀሳብ ሂሳብ መሆን አለበት። ዝም ብሎ እኔ በልቼ አደርኩ ብቻ መሆን የለበትም።

ሰፈሩ በሙሉ ሰላም እንዲሆን አንደኛው መታየት ያለበት ቀይ ባህር ነው፤ የቀይ ባህር ጉዳይ በደንብ ንግግር ያስፈልገዋል። አንናገረውም አናነሳውም ለግጭት ነው እንደዛ አይደለም። ግጭት የሚባል እኛ አንፈልግም፤ ግን እናንሰዋለን። ሁለተኛ አባይ ነው ሶስተኛ አጠቃላይ የአፍሪካ ሀገራት ነው።

የውሃ እውነታ፣ የሀገራችን ደግሞ ሁኔታ እንዴት ይታያል? ውሃ እና ኢትዮጵያ እንዴት ይታያሉ? ያላችሁ እንደሆነ ኢትዮጵያ ማለት በውሃ የተከበበች ደሴት ነገር ግን ውሃ የሚጠማት ሀገር ነች። በሙሉ ዙሪያው በኋላ አሳያችኋለሁ ውሃ ብቻ ነው የእኛ ሀገር፤ ግን ውሃ ጥማት አለብን። ለምንድን ነው በውሃ ተከበን እየዘነበ እንደኛ የሚዘንብለት ሀገር ስንት አለ? እየዘነበ ከርሰ ምድሩ ውሃ እንዲያን ኦሽን ታች ቀይ ባህር ላይ የከበበን ሀገር አለን። በውሃ ተከበን ስናበቃ ለምንድን ነው ውሃ ችግር የሆነብን?

የባህር በር ባለቤትነት ሁለንተናዊ እይታ፤ የባህር በር ያስፈልጋል፤ አያስፈልግም? ለምን ያስፈልጋል? ትርፍ ጥያቄ ነው ወይ? አሁናዊ ጥያቄ ነው ወይ? እነዚህን ጉዳዮች በደንብ ማየት ያስፈልጋል። ኢትዮጵያ ማለት በትክክለኛው ይህች ናት። ይሄ ቀይ ባህር ነው ይሄ ደግሞ አባይ ነው፤ ኢትዮጵያ ማለት እዚህ ውስጥ ያለችው። ይሄኛው ውሃ ይመለከትሻል ይሄኛው ውሃ አይመለከትሽም ብትላት አይሰራም። ኔቸር እንደዛ አይልም። ከኢትዮጵያ ጋር እዚህ ጋር ኤርትራ አለች በዚህኛውም ያገባታል፤ በዚህኛውም ያገባታል። እዚህ ጋር ሱዳን አለች፤ በዚህኛውም ያገባታል በዚህኛውም

33

ያገባታል። እዚህ ጋር ግብጽ አለች፤ በዚኛው ያገባታል በዚኛውም ያገባታል።

ለምሳሌ እኔ የማንም ሀገር ትልቅ ሀገር የሚባል ሰው ቢደውልልኝ ቢያገኘኝ ኢትዮጵያ እና እኛ አብረን በጋራ መስራት ይገባናል ምናምን ካለ በኋላ የአባይ ጉዳይ ግን ይለኛል፤ አባይ እኮ እኛ ድንበር ውስጥ በእኛ ገንዘብ የሰው ሀሳብ ሳንነካ ማንም አይሰማኝም። አባይማ የእናንተ ብቻ አይደለም፤ ግብጾች፣ ሱዳኖች ህልውናቸው ነው። ሁሉም ሰው የሚናገረው ነው በቃ ምንም ታቡ አይደለም። ኢትዮጵያ ውስጥ ግን በጣም የሚያሳዝነኝ እና የሚያመኝ ነገር የቀይ ባህርን ጉዳይ በፓርላማ አባላት ደረጃ እንኳን ሀሳቡን መወያየት እንደ ነውር እናስባለን። የአንተን አባይ የአንተን ህዳሴ ከነ ገንዘብህ ከነ ምናምንህ በየትኛውም አጀንዳ ላይ ሰው እንደፈለገው እየተነጋገረ አንተ ግን ቀይ ባህርን የሚያክል ነገር እንደ አይዲያ መነጋገር ለምን ታቡ ይሆንብሃል? አትውሰደው ይቅር ግን ለምን አንነጋገርበትም? ይጠቅማል አይጠቅምም? ከመጣም ምንድነው የሚያስከፍለው የማያስከፍለው ለመነጋገር እንዴት እናፍራለን?

ቀይ ባህር እና አባይ ኢትዮጵያን የሚበይኑ፤ ከኢትዮጵያ የተቆራኙ ለኢትዮጵያ እድገትና ጥፋት መሰረት ናቸው። ጥቅሙ ግን ምን ይሁን? ልክ አሁን ህዳሴ ላይ እንደምንደራደረው መደራደር እንችላለን ችግር የለውም። ድርድር ማለት አትጠቀምበት ማለት ካልሆነ በስተቀረ ችግር የለውም። ‘ The rights and claims of Ethiopia based on geographical, historical, ethnic or economic reason including in particular Ethiopia’s legitimate need for adequate access to sea’ የሚል ዩ ኤን ቻርተር ላይ አለ። በታሪክ፣ በጂኦግራፊ፣ በኢኮኖሚ በዘር በኋላ ደግሞ አፋር ሶማሌን እናያለን፤ በዚህ ውስጥ ኢትዮጵያ ለጂትሜት ጥያቄ አላት የሚል ስምምነት ነበር። ይሄን ስምምነት መፈተሽ ያስፈልጋል። አንዳንዶች የቀይ ባህር ጉዳይ ሳናነሳ በሰላም ተቀምጠናል እኮ፤ አሁን ለምን ዝም አንልም ቢቀርብንስ? ከኤርትራ ቢያጋጭንስ? ከጅቡቲ ቢያጋጨንስ? የሚል ስጋት ያላቸው ሰዎች አሉ። ሃምሳ ሚሊዮን ነበርክ አሁን በሃያ ሰላሳ መቶ አምሳ ሚሊዮን ልትሆን ነው፤ አሁን በሃያ ሰላሳ መቶ አምሳ ሚሊዮን ሕዝብ ጂኦግራፊካል ፕሪዝን ሆኖ መኖር አይችልም። አንደኛ ድህነት አለ እንደምታውቁት። ብላስት ያደርጋል ብትፈልግም ባትፈልግም ወደኋላ ይፈነዳል። ህዝቡ እንዳይፈነዳ እንዳይበተን መነጋገር እና መልክ ማበጀት ያስፈልጋል። ለምን አንድ ነገር ማቆየት ነው ሰውን ሽባ የሚያደርገው እንጂ ለአጠረ ጊዜ መሸከም ችግር አይደለም። ምንድን ነው ይሄ ሰውዬ እያለ ያለው? ምን ያህል ይከብዳል ብሎ ጠየቀ ተማሪዎች ገመቱ ሶስት ግራም አምስ ግራም ብለው ገመቱ። ዋናው ጉዳይ እሱ አይደለም። ይሄንኑ ውሃ አንድ ደቂቃ ብትሸከመው ምንም ችግር የለም ትሸከመዋለህ። ግን አንድ ሰአት ተሸከመው ብትለኝ ይህችው ውሃ ይህችው ክብደት እየደከመችኝ እየደከመች ትሄዳለች። አንድ ቀን ሙሉ ብትለኝስ እጄ ይደነዝዛል፤ መያዝ ያቅተዋል፤ ነምነስ ይመጣል ማለት ነው። አንድ ነገር ለሰላሳ አመት ብትይዘው ይደካክም ይሆናል ለስልሳ ከሆነ ግን ይደነዝዛል እጅህ መሸከም አይችልም። እና ምን እናድርግ እንዲህ እንነጋገርበት በጉዳዩ ላይ እንወያይበት ይሄ ነገር ምንድን ነው የሚያወጣው ብለን።

በቀይ ባህር ጉዳይ የማንወያይ ከሆነ በስንዴም አንወያይለም በግሪን ሌጋሲም አንወያይም በገቢ መሰብሰብም አንወያይም። ምን ትርጉም አለው? ምክንያቱም ገቢ ሰብስበን ሰብስበን፤ ግሪን ሌጋሲ ተክለን ተክለን ፍላጎታችን ሰላም፣ አንድነት፣ ብልጽግና ነው፤

34

ከመስከረም እስከ መስከረም

በቀይ ባህር ምክንያት የምናጣው ከሆነ ዋጋ የለውም። እንወያይበት ስንወያይ አይ አንደኛ ጊዜው አይደለም ሁለተኛ ብዙ ጥቅሙም ብዙ አይደለም ካልን እንተወዋለን። መነጋገር ግን ለምን እንፈራለን? መወያየት ለምን እንፈራለን? ምክንያቱም በአባይ ጉዳይ ማንም ፈርቶን አያውቅም። እዚህ ጋር ተከዜ ኤርትራን እዚህ ጋር ጣና ሱዳን እና ግብፅን እዚህ ጋር ባ ሮ ይሄው ጋምቤላ ጋር ነው ተነሳ ወዲያው ሄደ ባሮ ጋምቤላ ውስጥ እንኳን ቢዞር ስንት ቦታ ያለማል? ግን ተፈጠረ ሄደ ሳውዝ ሱዳን። እዚህ ጋር ኦሞ አለ ኦሞ እዚህ ጋር መጥቶ ኬኒያ ይገባል እዚህ ጋር ገናሌ ዳዋ ከዚህ ይመጣል ሶማሊያ ይሄዳል። ዋቢሸበሌ ከዚህ ይመጣል ሶማሊያ ይሄዳል። ማን ነው ከኢትዮጵያ ውሃ የማይወስደው ከጎረቤቶቿ? የማይወስድ ማነው ጅቡቲ? ጅቡቲ መውሰድ አለባት ብለን ፓይፕ ዘርግተን ኤክትሪክ ፍለን ውሃ ሰጠናት። ኤርትራ ተከዜ አላት፣ ሱዳን ተከዜና ናይል አላት። ሳውዝ ሱዳን ባሮ አላት፣ ኬንያ ኦሞ አላት፣ ሶማሊያ ዋቢሸበሌ አላት ገናሌ ዳዋ አላት። እኛ ያልሰጠነውን ጎረቤት ማን ነው? ያውም የሚጠጣ ፍሬሽ ውሃ። ተቀባይ ብቻ ብንሆን ችግር የለውም። አንድ ሀገር ለኢትዮጵያ አንድ ሊትር ውሃ ፍሬሽ ውሃ የሚሰጥ የለም ሁሉም ተቀባይ ነው። ይገባቸዋል፤ አሁንም በደንብ አብዝተን እንሰጣቸዋለን ግን የእናንተ እንካፈል የእኛን እንዳትጠይቁ ማለት ግን ትክክል አይደለም። አብረን መኖር ካሰብን ሰላም ካሰብን ከእኛም ከእነሱ ሚዛኑን በጠበቀ መንገድ እየተጋራን መኖር አለብን እንጂ የእኛ ሲሆን ችግር የሌለው የሚወሰድ ከዛ ሳይሆን ሲሆን ግን የማይጠየቅ ከሆነ ፌርነስ የለም ጀስት የለም ጀስት ደግሞ ከሌለ የጊዜ ጉዳይ ነው ያጣላል።

አሉላ አባነጋ “ራሱ ቀይ ባህር የኢትዮጵያ የተፈጥሮ ወስን ሆኖ ኖሯል ይኖራልም” ይላሉ ታሪክን አነሱ ኔቸር የሰጠችውን መንሳት አይቻልም። እዚህ ሁሉ ውስጥ ሊተነተን የሚችል ዊዝደም አለበት። ቀይ ባሀር ለእኛ ቅርብ ስለሆነ ይገባናል አላሉም። እራሱ የኢትዮጵያ የተፈጥሮ ኔቸር ቅድም ነግሬአችኋለሁ፤ ሱናሜ ሲመጣ ወፎቹ ገብቷቸዋል ከላይ። ተፈጥሮን ማየት ኢምፖርታንት ነው።

ሁለተኛ አክሱማዊት ኪንግደም ይሄ እስከ አሁን የማወራችሁ ከታሪክ አንጻር ነው አባቶቻችን ምን አሉ? እንደገና ሂስቶሪካሊ ምን ፋክት አለ የሚለውን ለማሳየት ነው። አክሱማዊት ኪንግደም የሚባለው እነደምታዩት ማፕ ነው፤ ወደዚህም ይዞራል አይታችሁት ከሆነ። በዚህ ሳይድ ሙሉ እና በዚህ ሳይድ ሙሉ ቀይ ባህርን ኦልሞስት አብዛኛውን ፓርት የሚቆጣጠረው አክሱማዊት ኪንግደም ነበር። በመደመር ትውልድ ለቀይ ባህር ስንቀርብ እና ስንርቅ የሚለው ቤዝድ ኦን ዚስ ነው ዝም ብሎ አይደለም። ቤዝድ ኦን ታሪክ ነው።

የቀረብን ጊዜ የአክሱም ኪንግደም ተብለን ከአለም ካሉት ጥቂት ኪንግደሞች አንዱ ነበርን። አስር ከነበረው ሃያላን አንዱ ነበርን፤ ሃያ ከነበረው አንዱ ነበርን። ስንርቅሳ እና ይሄ ምንም ሎጂካል ነው ምንም ችግር የለበትም ለማለት ነው። ዋናው ችግር የሚመጣው እንዴት ነው የምንቀርበው? ነው። መቶ ሃያ ሚሊዬን ስለሆንኩ ጉልበት ስላለኝ መከላከያ ስላለኝ አየር ስላለኝ ሰው ደብድቤ ገድዬ ነው ወይ የምቀርበው? ያላቹን እንደሆነ እንደዚያ ማድረግ የለብንም። በግድያ በጦርነት መሆን የለበትም። በግድያና በጦርነት ደግሞ እንዳይሆን ፋክትን ዲናይ ማድረግ ደግሞ ትክክል አይደለም። እውነት እንነጋገርበታለን እንዴት እንደሚፈፀም አብረን እናያለን ችግር የለውም።

35

ቀረብ ሲል ደግሞ በንጉሱ ጊዜው እንደምታዩት ቀይ ባህር ዳር ሆኖ ይሄም ታሪክ ነው። ይሄንን ታሪክ መፋቅ አትችልም፤ ነበረ። የኢትዮጵያ ታሪክ አልነበረም ልትለኝ አትችልም። እንዴት መጣ እንከራከርበታለን ግን ነበረ። ስለዚህ ታሪካዊ በአሉላ ጊዜም ይሁን በጃን ሆይ ጊዜ ታሪክ የሚነግረን ነገር አለ ማለት ነው። ዝም ብሎ አሁን የሰው ጭንቅላት የፈጠረው ሳይሆን ስቶሪካሊ የሚያግባባን ፋክቶች አሉ።

ሁለተኛው መታየት ያለበት ዲሞግራፊ ነው ያኛው ሂስትሪ ነው። ሁለተኛው ደግሞ የህዝብ አሰፋፈር። ይሄ የምታዩት የአፋር ትሪያንግል ይባላል። አፋሮች ጅቡቲም አሉ፤ ኢትዮጵያም አሉ ኤርትራም አሉ። በዲሞግራፊ ካያችሁት አንድ ነጥብ አምስት ሚሊዮን አፋር በመስመር ቀይ ባህርን እንዲያይ ተደርጎ ይኖራል። በስመ አፋርማ አንድ አታድርገው ካላችሁኝ ደግሞ እስከዛሬ ድረስ የዛሬ ዓመት ገደማ ድረስ አፋሮች በየሆነ ጊዜ ሱልጣን ሲመርጡ የኤርትራ አፋሮች በውክልና መጥተው የጅቡቲ አፋሮች በውክልና መጥተው ትራዲሽናል መሪያቸው የሚመረጠው እዚህ አሳይታ ነው። አንድ ቋንቋ አንድ ባህል ብቻ አይደለም መንግስት ያለበት ቦርደር ያለበት ቢሆንም የእኔ ሱልጣን ያለው ብለው በጋራ ይኖራሉ።

ስለዚህ በታሪክም አይሰራም፤ በዲሞግራፊም አይሰራም ማለት ነው። አፋር አፋር ስለሆነ። አይ በአፋር ብቻ ለምን ታየዋለህ በሶማሌስ ሊባል ይችላል ትክክል ነው። ሶማሌ ኢትዮጵያ ውስጥ አለ ጅቡቲ ውስጥ አለ ኬንያ ውስጥ አለ ሶማሊያ ውስጥ አለ። በሁሉ ቦታ አለ ግን በዋና ዋና ቦታ የሚኖረው። ጅቡቲ ያለው ሶማሌ ግን ቀይ ባህርን አክሰስ ያደርጋል፤ ሶማሌ ያለው ሶማሌ ደግሞ ቀይ ባህርንም ኢንዲያን ኢሽንንም አክሰስ ያደርጋል። ኬንያ ያለው ሱማሌ ኢንዲያን ኦሽን አክሰስ ያደርጋል። ኢትዮጵያ ያለው ሶማሌ ታዲያ ምን በድሎ ነው ለብቻው? ሁሉም ጋር ያለ ሶማሌ እያገኘ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ሱማሌ ለምን ተከለከለ? ህዝብ እዚህም ካለ እዚያም ካለ ለምንድን ነው ለብቻ የተከለከለው? ምናልባት አንሶም ሊሆን ይችላል፤ አንዳንዴ ሪስርስ ሲያንስ ሽሚያ ይፈጠራል።

በአለም ላይ አርባ አራት ሀገሮች አሉ ላንድ ሎክድ የሚባሉ ወደ ውሃ ያልቀረቡ።ከአርባ አራቱ ሀገራት የኢትዮጵያን ህዝብ ቁጥር የሚያክል የለም። መቶ ሃያ ሚሊዬን ህዝብ ይዞ ላንድ ሎክድ የሆነ በአለም ላይ አንድም ሀገር የለም። ምን ማለት መሰላችሁ? አምስት ሚሊየን ብንሆን ኢትስ ኦኬ እንደነገሩ አስር ሚሊየን ቢሆን ኢትሶኬ እንደ ነገሩ መቶ ሃያም ሆነን ዝም ብለን ብንቆይ ችግር የለውም፤ ግን መቶ አምሳ ሚለዮን መጣሁ መጣሁ እያለ ነው። በሃያ አምሳ ደግሞ ደብል ያደርጋል ይባላል የኢትዮጵያ ህዝብ። ህዝብ በሶስት መቶ አምሳ ሚሊዮን ይበልጣል ይባላል ግምት ነው እሱ። እየበዛ የሚሄድ ትሬንድ ግን ይታያል።

ወደ አፍሪካ ስናመጣው አፍሪካ ውስጥ አስራ ሰባት ሀገራት ላንድ ሎክድ ናቸው። ከአስራ ሰባቱ ሁሉ ተደምረው አንድ ሶስተኛው ፖፑሌሽን ኢትዮጵያ ውስጥ ነው ያለው። ደግሞ አፍሪካን ክፈሏት እንደዚህ በዚህ በኩል ያለው አፍሪካ ሃያ አንድ ሀገር ነው በደንብ ተመልከቱ ይሄ ሀገር ይታያችኋል? መጥቶ በቀጭኑ አለው ይሄ ዲ አር ሲ ነው መጥቶ በቀጭኑ አለው። ይቺ --- ሀገር ናት ይቺ የምታይዋት፤ ዋናው መሰረት

36

ከመስከረም እስከ መስከረም

አክሰስ ስለሆነ ይሄ ሀገር ነው፤ ይሄ ሀገር ነው እዚህ ጋር ይታያችኋል? ትናንሽ ትናንሽ ቀጫጭን መንገዶች? ሀገሮች ናቸው እዚህ ጋርም ተመልከቱ። ሃያ አንዱ ሀገራት ዋናው ፎከሳቸው በተቻለ መጠን በትናንሽ ቦታም ብትሆን በዚህ አክሰስ ማድረግ ነው።

በዚህ በኩልስ ሰባት ሀገራት ብቻ ነው ያለው። በዚህ ሃያ አንድ አለ በዚህ ሰባት አለ። ለምሳሌ አንዳንድ ሰው አጥር ድንበር ይዞ ወደ ድንበሬ አትሻገር እዚህ ጋር እርሻ አለኝ እዚህ ጋር ምናምን አለኝ ብሎ ሊከራከር ይችላል። በጣም ፕሌንቲ ሪሶርስ ነው ለሁሉ ይበቃል፤ ጥቅም ላይ እየዋለ አይደለም እኛ ቁጥራችን እያደገ ነው በዚህ ምክንያት እንፈራለን። ፍራቻው ምን አመጣው ያላችሁ እንደሆነ ቅድም እንዳልኳችሁ ነው። ይሄ ለኢትዮጵያ የኤግዚስተንስ ጉዳይ ነው፤ ቅብጠት አይደለም። ወይ ሊዝ ማድረግ ካልቻልን ወይ ኢንቨስት ማድረግ ካልቻልን።

ጅቡቲ ላይ እንደምታውቁት ቻይና ኢንቨስት አድርጋለች። በርበራ ላይ ዩ ኤ ኢ ኢንቨስት አድርጋለች። ሞቃዲሾ ላይ አሁን ተርኪ ኢንቨስት እያደረገች ነው። ተርኪይ ከመጣ ዩ ኤ ኢ ከመጣ ምናምን ከመጣ ምን አለበት እኛ ተጠቃሚዎቹስ ኢንቨስት ብናደርግ በጋራ ለመኖር? አይ ስጋት አለብን ኦኬ ስጋት ከሆነ ገርድ በአፍሪካ አንደኛው ዳም ነው፤ እያለቀ ነው ያለው። እኛ አሰብ ላይ ኢንቨስት እናድርግ ወይም ዘይላ ኢንቨስት እናድርግ ወይም አዶሊስ ኢንቨስት እናድርግ ቦታ ምርጫ ብዙ ችግር የለብንም። እናንተ ደግሞ ሰላሳ ፐርሰንት ሃያ ፐርሰንት ውሰዱ እኛ ስጡን ብቻ አላልንም። ከእኛም ውሰዱ ግን ያስፈልገናል። አይ ገርድ አንፈልግም ካላቸሁ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በአፍሪካ አንደኛ ነው በጣም ትልቅ አየር መንገድ ነው። ሃያ ሰላሳ ፐርሰንት ውሰዱ ለእኛም ደግሞ --ስጡን። አየር መንገድ አያስፈልገንም ካላችሁ ኢትዮ ቴሌኮም በአፍሪካ ትልቁ የሚባል ቴሌኮም ነው ሰባ ምናምን ሚሊዮን ሳብስክራይበር አለው ሼር ውሰዱ። ይኸው ዓለም እየገዛ አይደለም መጥቶ? እኛ ደግሞ እናድርግ። እንደዚህ ከሆነ ግን አይሆንም።

በህዳሴ ጉዳይ በተከዜ ጉዳይ እየተወያየን በቀይ ባህር ጉዳይ አንነጋገርም ካላችሁ አይሆንም። ለመሙላት እንስማማ ለእዛኛውም እንስማማ ልክ ፍሬሽ ውሃ እናንተን እንደሚያስጨንቀው እኛን ያስጨንቀናል። አንደኛ ከተቆጣ ከመጣ ኢትዮጵያን ያጠቃታል ኢሚዲዬት ትሬት ነው አጠገባችን ነው ያለው። ይሄ ብቻ አይደለም በኋላም በየቦታው አነሳዋለሁ የዩ ኤን ጥናት እንደሚያሳየው የአንድ ሀገር ጂዲፒ ከሃያ አምስት እስከ ሰላሳ ፐርሰንት የባህር በር ነው። ለምሳሌ ኢትዮጵያ መቶ ቢሊየን ከሆነ ጂዲፒዋ አይኗ እያየ ሃያ አምስት ቢሊየን ሰላሳ ቢሊዬን ትታለች ማለት ነው። አክሰስ ስታገኝ ያ ቫሊዩ ያ ኣማውንት ይጨምራል። ይሄ የእኔ ጥናት አይደለም የዩኤን ጥናት ነው።

አሁን ኢትዮጵያ መቶ ሚሊዮን ከሆነች ሰላሳ ቢሊዬን ኢንቨስት አድርጋ ቀይ ባህር ብታገኝ ያዋጣል ማለት ነው። አሁን ገርድ ሼር አድርጉን የምንለው ዝም ብለን አይደለም ሂሳቡን አስበን ነው። ሃያ አምስት ቢሊዬን ኢንቨስት ብናደርግ ሃያ ብናደርግ አስራ አምስት ብናደርግ አስር ብናደርግ አምስት ብናደርግ ያዋጣል። አሁን ዋናው ስንት ብር ነው ኢንቨስት የምታደርገው? ምንድን ነው የምታገኘው? ጥቅሙ ውስጥ ምን ያህል ይቆያል? ኮስት ቤኔፊት አናሊስስ ይሰራል። ዝም ብሎ ግን ችላ የሚባል ጉዳይ አይደለም።

37

በአለም ላይ በኢትዮጵያ ልክ ለባህር በር ቀርቦ ባህር የሌለው ሀገር የለም። በእኛ እና ባህር መካከል መስመር ናት እንደምታዩአት። አሁን ያሉ መሪዎች ደግሞ የሶማሌ የጅቡቲ መሪ የኤርትራ መሪ የኢትዮጵያ መሪዎች ደግሞ ስለ አሁን ሰላም ብቻ ሳይሆን ስለሚፀና ዘላቂ ሰላም መነጋገር አለባቸው። እኛ አሁን አንጣላ ልጆቻችን ይባሉ ሊባል አይችልም። እንዳይባሉ እንነጋገር። በኢንቨስትመንት ነው? በሼር ነው በሊዝ ነው? እዚህ ያለውን በመውሰድ ነው? ምርጫው ሊታይ ይችላል። አንነጋገርበትም የሚባል ነገር ስህተት ነዉ።

የኢትዮጵያ የባህር በር ባለቤት የመሆን ቅድም እንዳነሳሁት ታሪክ ብቻ ሳይሆን ኢኮኖሚም ነው። በኢኮኖሚ ቲ ማርሻ የተባለ ሰው የጂኦግራፊ ፕሪዝነር መሆን የጂኦግራፊ እስረኛ መሆን ድህነትን እሺ ብሎ መቀበል እንደሆነ የምዕራቡ ታዋቂ ስኮላር ፅፏል። አይናችን እያየ እድገት ዘላቂ ሰላም የሚያመጣን ነገር ቸል ማለት አንችልም። ፖርት በጣም ወሳኝ ስለሆነ እንደምታውቁት በጂዲፒ ያለውን ኢምፓክት አንስቼላችኋለሁ።

ፖለቲካዊና ደህንነት ላይ እኔ በጣም እርግጠኛ ሆኜ የምነግራችሁ አፍሪካ ውስጥ ምንም ጥርጥር የሌለው ሃያል ሀገር የመሆን ሁሉም ፖቴንሻል ኢትዮጵያ አላት። ፖፑሌሽንም ሪሶርስም የተማረ ሰው ሀይልም አላት። የሚቀራት ነገር አለ እሱም ሂደት ያመጣዋል። ግን ይሄ ጉዳይ ኢትዮጵያ አፍሪካ ላይ ያላትን ቦታ እና ስፍራ እንዳትይዝ ይከላከላል እየተቆለፈ ስለሆነ።

እኛ ባህር በር እንፈልጋለን ቀይ ባህር እንፈልጋለን ኢንዲያን ኦሽን እንፈልጋለን ካልን በኋላ ምርጫችን አንድ እና አንድ ብቻ ነው ወይ? ምን ምርጫ አለን? ብሎ አማራጮችን ማየት ጠቃሚ ይሆናል። ያሉት አማራጮች ስናይ የተሻለ ጉዳዩን ለመገንዘብ ስለሚያስችል። ዘይላ ሱማሌ ላንድ እንደምታውቁት ኢፋት በሚባለው ኪንግደም ጊዜ ዜይላ ይኸው ይታያል። ታሪኩ አለ ማፑ አለ። አሁንም ዘይላ አንድ ኦፕሽን ነው። አንዱ ኦፕሽን ጅቡቲ ነው አሁንም እየጠቀመን ያለ ወደብ ነው። አዱሊስ ሰምታችሁ ሊሆን ይችላል ሲባል ኤርትራ ውስጥ ያለች ጫፍ ላይ ያለ አለ እሱንም እንደ ኦፕሽን ማየት ይቻላል።

ምፅዋም እንደኦፕሽን ማየት ይቻላል፤ አሰብም እንደ ኦፕሽን ማየት ይቻላል። እኛ የግድ በአሰብ ካልሆነ በምፅዋ ካልሆነ የሚል አቋም የለንም። እኛ የምንፈልገው መተንፈሻ በር ብቻ ነው። መተንፈሻ በር በየትኛውም ከመጣ በግዢም ይሁን በሊዝም ይሁን በሆነ መንገድ ስምምነት ከመጣ የምንፈልገው እሱ ነው። ለምን? ቁጥራችን እየበዛ ነው፤ አሁን ባለው ትሬንድ በተሸከምነው ልክ መሸከም አንችልም። እየቆየ ሲሄድ ከቁጥጥር ውጪ የሆነ ጉዳይ ይመጣል፤ ከአሁኑ መክረን ዘክረ አስበንበት አማራጭ ነገር የማናይ ከሆነ ታቡ ከሆነ የማይነሳ ጉዳይ ከሆነ አደገኛ ነው። ቢያንስ ቢያንስ አሁን ያለው ትልቁ ፖለቲካል ኤሊት የሚወያይበት ጉዳይ ይሁን። አክሽኑ ይቅር እንወያይበት እና ልጆቻችን ያስቡበት ሊባል ይችላል። ዝም ተብሎ ግን የሚተው ጉዳይ አይደለም፤ ተራ ጉዳይ አይደለም። እንኳን በዚህ ጉዳይ በስንት ቀበሌ እንጨቃጨቅ የለም እንዴ?በማይረባ በሚረባው። ቁም ነገር ስለሆነ ቢያንስ እንወያይበት አለበለዚያ የኢትዮጵያን ኤግዚስታንስ አደጋ ውስጥ ያስገባል የሚል ሃሳብ አለው።

38

ከመስከረም እስከ መስከረም

አሁን እኔ የምነግራችሁ እንደ ፓርላማ አባል እንደ ብልጽግና አባል ምናምን አይደለም። ሀገሩ እንደሚወድ ዜጋ እና ሪስፖንሲብል እንደሆነ ሰው ነው የምነግራችሁ። ይሄ ግን የሀገር ጉዳይ ስለሆነ ልጆች ምናምን ያው ትውልድ ይገደዋል ሁላችሁም ስለሚገባችሁ የፖለቲካ ጉዳይ አይደለም። እና እንደፈለጋችሁ ማየት ትችላላችሁ እኔ በአለም ላይ ለመናገር በጣም ልበ ሙሉ ነኝ። እኔ ምንም የማንንም ትርፍ አልፈልግም። የሚገባ ነገር በንግግር ብዬ ነው የማስበው። ግን ስንወያይበት ሞር ዳታ ስንወያይበት ሞር አማራጭ መንገድ ስንወያይበት ሞር የተሻለ ጊዜ ምርጫ እናገኛለን። ውይይት ከቀረስ? ጥቂቶች ትክክል ነው ብለው ሮንግ ነገር ሊሰሩ ይችላሉ።

አብዛኛው የንግድ ችግራችን ለምሳሌ ወደብ የምንከፍለው ገንዘብ እኛ ወደብ ቢኖረን በየሁለት ሶስት ዓመቱ የወደብ ኪራይ ክፍያ ብቻ ህዳሴን ይሰራል፤ ማዳበሪያ ፋብሪካ ይሰራል በየአምስት ዓመቱ አንዳንድ ትላልቅ ፕሮጀክቶችን እየሰራን ለማደግ ሊያግዘን ይችላል። ገንዘባችን በዕዳ ክፍያ በወደብ ክፍያ ምናምን ስለሚያልቅ እነዛን ለመከላከል ያግዛል። ሌላው ግን መናቅ የሌለበት ነገር በኦሽኖግራፊ በጣም በርካታ ነዳጅ፣ ምግብ፣ መድሃኒት በኦሽን ውስጥ አለ። እነዛ ጉዳዮች ህዝቡ እየበዛበት የሚሄድ ሀገር ሁሉ መጨነቅ ያለበት ለምግብ ነው። እንዴት ዜጎቼን አበላለሁ ብሎ ማሰብ አለበት። እና ከኦልተርኔቲቭ ፎድ ሶርስ አንፃርም ሲታይ የሚናቅ አይደለም ሚናው።

እንግዲህ ይሄ ሁሉ ጠቀሜታዎች አሉት፤ ዋናው ጉዳይ አካሄዱ ምን ይሁን ነው? እዚህ ጋር የምፈልገው ነገር ከፈለገ ቀይ ባህር አይምጣ። እኛ ኢትዮጵያን የምንወክል ሰዎች ግን ብቻችን ሆነን ስንወያይ እንኳን የማናነሳው አጀንዳ ግን አናድርገው። አዝ ኢፍ ቀለል እንዳለ ጉዳይ ዝም ብለን የምንተወው ጉዳይ ግን አናድርገው። የምናነበው የምንመክርበት የምንወያይበት ከተቻለ የምንጽፈው ጉዳይ ይሁን። እንደ ተራ አጀንዳ ዝም ብለን አይሆንም። አካሄዱ ግን መሆን ያለበት እኔም እናንተም ማድረግ ያለብን በተቻለ መጠን በሰላማዊ መንገድ ነው። የይገባኛል ጥያቄ ስላለ መቶ ሚሊየን ስለሆንን ወታደር ስላለን ዘለን የሰው ሀገር የምናንቅ መሆን የለብንም። ይሄ ትክክል አይደለም። እኛ ያ ኢንተረስት የለንም። በሰላም እንዲህ ዓይነት ነገር ይቻላል ወይ? አዎ በጣም ይቻላል። ምክንያቱም የጋራ ተጠቃሚነት፣ የጋራ ብልጽግና፣ የጋራ እድገት፣ የጋራ ሰላም የሚፈልግ ሰው ሁሉ ያደርገዋል። የቅኝ ግዛት ድንበሮችን ብቻ ማየት ጥሩ አይደለም። አፋርን ማየት ጥሩ ነው ሱማሌም ማየት ጥሩ ነው የኢትዮጵያን ፖፑሌሽን ማየት ጥሩ ነው አክችዋል ፋክት ስለሆነ። በፍትህ እና በርትዕ ላይ የተመሰረተ መሆን አለበት።

እኛ የማይገባንን ብንጠይቅ የጊዜ ጉዳይ ነው አያዋጣም። እኛ የሚገባንን ብንይዝ ሌላውም የሚገባውን ቢይዝ ለዘለቀ ጊዜ አብረን መኖር እንችላለን። በኢኮኖሚ መደጋገፍ ያስችላል።

ምንድን ነው ያለው ምርጫ? አንደኛ ፌዴሬሽን ኮንፌዴሬሽን። ኤርትራዊና ኢትዮጵያዊን ብትወስዱ ግን ይሄውላችሁ ይሄ ሁለት ግን መልኩ ይለያያል ልክ ባንዲራው እና ስሙ እንደሚለያይ ህዝብ ማለት ነው። ውስጥ ግን የተያያዘ ነው። ያኔ ያጣላን የኮንፌዴሬሽን ህግ አሁን ሊታይ ይችላል። ያኔ የነበረው ስሜት እና ዛሬ አንድ አይደለም። ፌዴሬሽኑን በትክክል ማስቀመጥ ለምሳሌ የባንዲራ ጉዳይ የስም ጉዳይ

39

የምናምን ጉዳይ ካለ ማስቀመጥ። አሁን ባለው ስሜት ልናርቀው እንችላለን። እንግዲህ እምነታችንም ትግራይ የሚናገረውም አፋር የሚናገረውም ህዝቡን እንደምታውቁት ያው አንድ ህዝብ ነው። ምግባችን እንጀራ በወጥ ነው ዘፈናችን ሁሉ ነገር አንድ ነው። ከፖለቲካ ውጪ አንድ ነው። በቀላሉ መመለስ ይቻላል። በፍፁም አይታሰብም አይደረግም ካሉስ ይችላሉ መብታቸው ነው በግድ አይሆንም።

ሁለተኛው ደግሞ የመሬት ልውጥ ነው። ይሄ ዓለማቀፍ ልምምድ ነው አለም ላይ ያለ ኤክስፒሪያንስ ነው። ጊቭ ኤንድ ቴክ አለ ዓለም ላይ። ጊዜ ላይ ችግር ካለ መነጋገር እንችላለን። እንደ ኮንሰፕት ግን ኢትዮጵያ አያስፈልጋትም የሚል የትኛውም ሰው ቢሆን ማለት ነው የትኛውም ጫፍ ያለ ሰው ቢሆን ትክክል አይደለም። ፖለቲካሊ ፖለቲካል ፓርቲዎች ፖለቲካል ኤሊትስ አሉ ኢትዮጵያ አሰብን ልትወስድ ነው የሚሉ። እንደዚህ አይነት ንግግሮች በኋላ ዋጋ እንዳያስከፍሉ ቢያንስ የምንነጋገርበትን ነገር በፖለቲካ ልሂቃን ደረጃ መግባት ያስፈልጋል። ተገቢ አይደለም ዝም ብሎ በማያነታርክ ጉዳይ የምናደርገውን ጥፋት እንድናቆም።

ሁለተኛ ትርክት ነው ለምሳሌ ባህር ሀይል ይሄ ጉዳይ እንደምታስቡት እንግዲህ ብዙ ጊዜ ያሰብንበት ነገር ነው ዝም ብሎ አሁን የመጣ አይደለም፤ ግን ባህር ሀይል ሲባል የሚቃወሙ ሰዎች አሉ። እኔ ይገርሙኛል ዝግጅት እንዴት ይጠላል። ይሄን ተረክ ትንሽ መግራት ያስፈልጋል። ትልቅ ሀገር ነን፤ በአለም እኮ በእኛ ፖፑላሽን አስራ አንደኛ ሀገር ነን። አትናቁት ይሄ ቀላል ነገር አይደለም። በኢኮኖሚ ነው የራቅነው እንጂ በፖፑሌሽን ትልቅ ነን። ይሄን የሚያክል ሀገር ዝም ብሎ እንደዚሁ ታፍኖ ያስቸግራል። እና ንግግሮቻችን ሚዲያዎቻችን ኮንሸስ መሆን አለባቸው።

የኢኮኖሚ ምጣኔ ሃብት ላይ ቅድም አንስቼላችኋለሁ። አግሪካልቸር ላይ ማይኒንግ ላይ ኢነርጂ ላይ እንሰራለን ብለናል አይደለም?። የምንሸጥበት በር ከሌለ ትርጉም የለውም። ዞሮ ዞሮ ለመሸጥም ለመግዛትም ያስፈልጋል ነገርዬው። ኢኮኖሚ ደግሞ ካላደገ እኛ በጣም ችግር ውስጥ እንገባለን። እና ራስን መመገብ እራስን ማብላት፣ እራስን ማልበስ፣ ኢምፖርታንት ናቸው። በማህበራዊ እና ስነልቦናም ፕሪፓሬሽን ያስፈልጋል። በዲፕሎማሲም እንደዚሁ ያስፈልጋል ስራ።

እኛ ወይ እዚህ ውስጥ መሆናችን እንካድ፤ እዚህ አይደለም እንበል፤ አለበለዚያ በቀይ ባህር ጫፍ ያሉ ሰዎች በሙሉ ቀይ ባህርን እያዘዙ በዚህ ጠቅላላ ያሉ ሀገራት አባይን ደግሞ እኛን አታልሙ እንትን አታድርጉ እያሉን በዚህ ጉዳይ አንነጋገርም ማለት አይቻልም።

የዛሬ ሃምሳ ስልሳ ሰባ ዓመት ሀይለ ስላሴ ስለ አባይ ሲያወሩ አታስበው፤ ትነካትና ወየውልህ? ትሞክራትና ወየውልህ? ሲባሉ እኔ አሁን አቅም የለኝም ልጆቼ ይሰሩታል አሁን ቀይባህር ትነካት እና ትለኛለህ እኔ አቅም የለኝም ልጆቼ ያመጡታል። አሁን አይቻልም ማለት ነገ አይቻልም ማለት አይደለም። እኔና እናንተ ደግሞ ስራችንን እንመካከራለን መንገዱን እናያለን ምርጫውን እናያለን ከተሳካ እናሳካለን ካልተሳካ ልጆቻችን ያሳኩታል እንጂ ተዳፍኖ ይቅር የሚባል ነገር አይደለም መብት ስለሆነ። ደግሞ ለእኛ የኤግዚስተንስ ጉዳይ ነው። ከዚህ ውጭ እንደ ሀገር ሰርቫይቭ ማረግ

40

ከመስከረም እስከ መስከረም

አንችልም። አሁን ችለናል ለምን የምንሸከመው አንድ ሰዓት ስለሆነ ሁለት ሰዓት ሲሆን ታዩታላችሁ። ይሄ ታይቷል ወይ ኢትዮጵያ ውስጥ? ይሄ የት ነው? አዲስ አበባ እኮ ነው ይሄ ትናንትና፤ ይሄ አዲስ አበባ ዛሬ አለ? በዚህ ጊዜ አዲስ አበባን የሚያውቁ ሰዎች እንደዚሁ በሳር ቤት የምንቀር ይመስላቸው ይሆናል የአሁኑን ፎቆች ስላላዩ ማለት ነው። ተቀይሯል ይቀየራል እኛ ግን ሶቨርን እንሁን፤ ኮሌክትድ እንሁን። አይዲአችን ግልጥ ያለ ይሁን፤ ሕብረታችን የማይናወጥ ይሁን፤ የምንጣላበት እና የማንጣላበት ጉዳይ የለየን እንሁን የነቃን እንሁን። እባካችሁን ሰብሰብ ብላችሁ ለላቀ ቁም ነገር በጋራ የምንሰራ እና ለትውለድ የምናሸጋግር ሰዎች ያድርገን ያድርጋችሁ ለማለት ነው።

ጥቅምት 4፣ 2016 ዓ.ም

41

ከመስከረም እስከ መስከረም

በልደታ ክፍለ ከተማ ስታዲየም ምረቃ

ዛሬ የጨዋታው ዋነኛ ዓላማ በልደታ ክፍለ ከተማ ያሰራነውን ስታዲየም የምናስመረቅበትና ለፕሮጀክት ልጆች የምናስረክብበት ነው። የተጫወትነው በጠቅላይ ሚኒስትር ቢሮ ፕሮጀክቶች ላይ የሚሳተፉ ወጣቶች በተለይም ጫካ ላይ የሚሳተፉ ወጣቶችና የሪፐብሊካን ቡድን ነው የተጋጠመው። ጫካ ላይ

የሚሰሩ ልጆች በጣም በጣም ብርቱዎች ናቸው ማታ ማታ ይሰራሉ፣ ቅዳሜና እሑድ ይሰራሉ፣ የበዓላት ቀን ይሰራሉ ብርቱና ትጉ ሠራተኞች ናቸው ያን አስመለክተን

ለእነሱ የምስጋናና ማበረታቻ እነዲሆን አስበን ነው። በእኛ ብኩልም ያው ሪፐብሊካን

ነው መሸነፍ አልፈጠረብንም እናስባለን፣ እንተጋለን፣ እናሸንፋለን ዛሬም የሆነው ይኸው ነው። እና ጨዋታው በጣም ጥሩ ነበር አስራ አንድ ገደማ ጎሎች አስገብተናል

ለእያንዳንዱ ተጨዋች አንድ አንድ ማለት ነው። እኔም ያው የድርሻዬን ተወጥቻለሁ።

ልደታ እንደዚህ አይነት ስታዲየም አግኝታለች በጣም በጣም ጥሩ ነገር ነው እንዳየኸው

በጣም ብዙ ታዳጊች አሉ በየቦታው ስታዲየም ከሰራን አርዓያ ከሆናቸው እንዲጫወቱ ምቹ ከባቢ ከፈጠርንላቸው የኢትዮጵያ ሕዝብ በእግር ኳስ አንድ ቀን በአፍሪካ ላይ

ስመጥር ክለብ ይኖረዋል የሚል ተስፋ አለን። በትምህርትም ኬጂ ላይ ነው ኢንቨስት ማድረግ፤ በኳስም በሰፈር ሜዳ ነው ኢንቨስት ማድረግ፣ በጤናም በንፅህናና አካባቢን

ግሪን በማድረግ ነው ኢንቨስት ማድረግ። ከመሰረቱ ከስሩ የምትሰራው ማንኛውም ነገር

በረዘመ ጊዜ ቢሆንም ውጤቱ የሚታየው ውጤት ማምጣቱ አይቀርም።

እነዚህ አዲስ አበባ ላይ ያሰፋናቸው ሜዳዎች የጊዜ ጉዳይ ካልሆነ በቀር ጥሩ ጥሩ ተጫዋቾች እንደሚያወጡ ተስፋ አደርጋለሁ እምነቴም እንደዚሁ ነው። ያው እኛ

ለጤናችን አልፎ አልፎ እንሞክራለን ሰዉ እንዲንቀሳቀስ፣ እንዲጫወት፣ ለጤናው

ትኩረት እንዲሰጥ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ሰዎች በእግራቸው ወክ ማድረግ ቢለማመዱ፣ ኳስ መጫወት ቢለማመዱ ከብዙ በሽታ ራሳቸውን ይታደጋሉ። ደግሞ

እንዳየኸው ብዙ ደስታም አለው በጨዋታ ውስጥ ብሱ ሳቅ አለ፣ ብዙ መውደቅ አለ፣ ብዙ መነሳት አለ ያ ሁሉ ብርታት ስለሚሆን እጅግ ተስፋ ሰጪ ነገር ነው ያየሁት

ኢተዮጵያ ላይ ከመሰረቱ ከስር የሚሠሩ ሥራዎች ውለው አድረው ውጤታማ

እንደሚሆኑ ሙሉ እምነት አለኝ እንግዲህ በጣም ደስ ብሎኛል እናንተም እንኳን ደስ አላችሁ። ተቃራኒ ቡድንም ጨዋታቸው ቆንጆ ነበር እነሱንም ማመስገን እፈልጋለሁ።

43

ወደፊት ደግሞ ከሌሎች ክለቦች ጋር ድል እንዲቀናቸው እመኝላቸዋለሁ።

ውጤታማ መሆን ከፈለግህ፣ ለውጥ ማምጣት ከፈለግህ፣ መሻገር ከፈለግህ ሁለት

ነገር ይጠበቅብሃል። አንደኛው ተግባር (አክሽን) ነው። ችግኝም ከሆነ ሳብሚት ሳይሆን መትከል፣ ስንዴም ከሆነ ስለ ምርጥ ዘር ማውራት ሳይሆን መዝራት፣ ኳስም

ከሆነ የኳስን አስፈላጊነት የስፖርትን አስፈላጊነት መናገር ብቻ ሳይሆን ማድረግ

ተግባር (አክሽን) የመጀመሪያው ነገር።

ሁለተኛው ተከታታይነት (ዲሲፕሊን) ነው። ያ የምታደርገው ነገር ኮንቲኒቲ ያለው የሚቀጥል እስኪበቅል እስኪያድግ እስኪታይ ድረስ የማይቋረጥ መሆን አለበት።

ሠላሳ ሁለት ነጥብ ሁለት ቢሊዮን የተከልነው በተግባር (አክሽን) እና በተከታታይነት

(ዲሲፕሊን) ነው። ስንዴ ኢምፖርት አቁመን ዛሬ ስለ ኤክስፕርት የምናወራው በተግባር (አክሽን) እና በተከታታይነት (ዲሲፕሊን) ነው። በኳስ ሜዳው በሌላውም

ዘርፍ ሁሉ ይህንን ካደረገ ሰው ይቀየራል። ከእኛ ከትልልቆቹ የሚጠበቀው ሆኖ መገኘት ነው፣ አድርጎ ማሳየት ነው፣ አርዓያ መሆን ነው። መመህራን አርዓያ ቢሆኑ፣

የሕክምና ሰዎች አርዓያ ቢሆኑ፣ የፖለቲካ ሰዎች አርዓያ ቢሆኑ ሲኒየር ዜጎች አርዓያ

ቢሆኑ ኢተዮጵያ የወጣቶች አገር ስለሆነች መልካም ዘር ከዘራን መልካም ውጤት እናያለን። ያላሳየናቸውን፣ ያልዘራንባቸውን፣ ኢንቨስት ያላደረግነውን ነገር መጠበቅ

የለብንም። አሁን የምናየው ችግር ሁሉ በሆነ ጊዜ ኢንቨስት የተደረገ ነገር ነው። ነገም እንዳይበላሽ ከፈለግን መልካም ዘር መዝራት ከሁላችን ይጠበቃል ያደረግነውም

ይኸው ነው።

እንግዲህ ነገ ደግሞ አዝመራ (ኸርቨስት) እንደምናደርግ ተስፋ እናደርጋለን እጅግ

አድርጌ አመሰግናለሁ።

ጥቅምት 11፣ 2016 ዓ.ም

44

ከመስከረም እስከ መስከረም

“ታላቁ ትርክት” - ከእዳ ወደ ምንዳ

( ክፍል-1)

በፌዴሬሽን ምክር ቤት እውቅና ከተሰጣቸው 76 ብሔሮችና ብሔረሰቦች መካከል እዚህ ውስጥ የማይገኙ 11 ብቻ ናቸው። ከዚህ ቀደም በብዙ መልኩ ሥልጠና እዚህ ቦታ አካሂደናል ግን ኢትዮጵያን በዚህ ልክ ሰብስበን አናውቅም። እና ኢትዮጵያዊያን ሆይ እዚህ ሰላም መሆን ከቻላችሁ አገራችሁም ሰላም መሆን ትችላላችሁ ማለት ነው። ሌላ ሰው የለም ይኸው ነው። እና በመገናኘታችሁና አብራችሁ በማሳለፋችሁ እንደ ትልቅ አሴት ቢወሰድ ጥሩ ነው ብዙ ጊዜም ሪፈር ይደረጋል።

በዛሬው ገለፃዬ ትኩረት የማደርገው ናሬሽንን ነው፤ ተረክን ትርክትን በሚመለከት ያለውን ሚና ከብሔርተኝነት፣ ከብሔራዊነት፣ ከአርበኝነት እንደ አስፈላጊነቱ ከዌልዝ፣ ከታይም ማኔጅመንት፣ ከዲፕሎማሲ ሥራችን ከሎው ኢንፎርስመንት ሥራችን አንፃር ተረክ ትርክት ያለውን ሚና ነው ልገልፅ የምሞክረው።

ሁሉ ነገር የትርክት ውጤት ነው። ኢትዮጵያ ለአንድ ሺህ፣ ሁለት ሺህ፣ ሦስት ሺህ ዓመታት መስከረም አንድ የአዲስ ዓመት መለወጫ አድርጋ ድታከብር ኖራለች። ግን ስቶሪው በደንብ አልተሸጠም። የዚህ ገለፃ ዋነኛ ዓላማው ግራንድ ናሬሽን “ታላቁን ትርክት” እንዴት እንገንዘበው ታላቁ ትርክት በእኛ ውስጥ ምን ሚና አለው ብቻ ሳይሆን አገራዊ ገዢ ትርክትን ማዕከል እናድርግ በየቀኑ የምንዘራቸው የውሸት ወሬዎች ያስተሳሰረንን፣ የገመደንን አንድ የሚያደርገንን የሚያላላ ነው። ብሔራዊነት፣ አርበኝነት፣ ራስን አሳልፎ መስጠት ሲዝን መገንዘብ በዚያ ውስጥ መሆንን እንድንረዳና የበለፀገች ኢትዮጵያን ለመገንባት የምንገለገልበት እንዲሆን ነው። ይሄ የግራንድ ናሬሽን ጉዳይ ሃሳቡ በትክክል ሳይገባቸው የተለያየ ትርጓሜ የሚሰጡት ግሩፖች አሉ አክቲቪስቶች፣ ፖለቲከኞች፣ ቡድኖች እናንተም ውስጥ ። እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ፣ እያንዳንዱ ብሔር፣ የእያንዳንዱ እምነት ተከታይ ግራንድ ናሬሽን የሚያስፈልገው ለአንተና ለልጅህ ነው ለማንም ብለህ አይደለም፤ ለብልፅግና አይደለም ማንም ኢትዮጵያዊ የጋራ የሆነ አሰባሳቢ አጀንዳ ቢፈጥርና በዚያ ልክ ቢመላለስ የሚጠቀመው ራሱና ልጆቹ ናቸው። ከዛ የተቃረነ ያለውን አደጋ በኋላ እናየዋለን። እና ግራንድ ናሬሽን ለፖለቲካ ፍጆታ ሳይሆን ሰብሰብ ብለን እንደ አገር ለመቆም ለመፅናት ለመሻገር ለመበልፀግ የሚያግዘን ነገር ስለሆነ ሃሳቡን ስታሰላስሉ በውድድር፣ በፉክክር መንፈስ ሳይሆን ሁሉ ተረክ ሁሉ ታሪክ ሁሉ ነገር ተነክቶ አንድ ጠንካራ የበለፀገች አገር ሰላማዊት አገር ወንድማማች በጋራ የሚኖሩባት አገር ለመፍጠር የሚያስችል መሆን አለበት የሚለውን የቅድሚያ ቅድሚያ ክራይቴሪያ ማድረግ እንድንችል ነው። ከዚህ ውይይት በኋላ ወደዚያ ሃሳብ እንደምንሸጋገር ተስፋ አደርጋለሁ።

ትርክትና ዓለም አቀፍ መስተጋብር

45

ግራንድ ናሬሽን ኢምፖርታንት ነው የሁሉ ነገር ምንጭ ስቶሪ ነው። አንድ ቦታ ጎብኚ የሚያገኘው አንድ ገበያ ውድ እና ርካሽ የሚሆነው በሚነገርለት ልክ ነው ብለን ካመንን በኋላ የስቶሪን ፓወር ለመገንዘብ ደግሞ ዓለም የመስተጋብር ውጤት ናት፤ የትኛውም ሐብታም አገር ብቻውን መቶ ፐርሰንት የሚያስፈልገውን ማዘጋጀት የሚችል የለም። በምንሰጠው ልክ ልንቀበል አንችል ይሆናል እንጂ ሳንሰጥ ሳንቀበል ሰርቫይቭ የምናደርግበት ዓለም የለም።

የሰው አካል እንደ መስተጋብር ምሳሌ

ወደ ግል እናምጣው የሰው አካል የመስተጋብር ውጤት ነው። አንድ ሰው ይህቺ ጣቱ ታማለች ሌላው ሁሉ ሰላም ነው እጁ ሰላም ነው ጣቶቹ ሰላም ናቸው አዕምሮው ሰላም ነው፤ ግን መተኛት አይችልም ትረብሸዋለች የምትናቅ አይደለችም በመስተጋብር ውስጥ ሁሉ ሰላም ካልሆነ አንዷ ትንሽዬ ጣት ታውካ በሰላም መተኛት አይቻልም።

አሁን ባለው ሳይንሳዊ ግኝት አንድ ሰው አረጀ ዕድሜው የሚባለው ከእግር ጥፍሩ እስከ ራስ ፀጉሩ ማለት አይደለም፤ በጣም ይገርማችኋል በምርምር የሚገኘው ውጤት አንድ ሰው ገብቶ ሲመረመር እግሩ የ25 ዓመት፣ ቁርጭምጭሚቱ 30 ዓመት፣ የሆነ የሆነ አካሉ 40 ዓመት፣ የሆነ አካሉ 50፣ 60 ዓመት ሊሆን ይችላል። አረጀ የሚባለው ሁሉ ነገራችን አይደለም። ለምሣሌ አይታችሁ ከሆነ ዕድሜያቸው ገፋ ያሉ ሰዎች በደንብ ይሰማሉ በደንብ ያያሉ በደንብ ይናገራሉ ግን እግራቸው እምቢ ይላቸውና አሳስሮ ያስቀምጣቸዋል ቀድሞ ያረጀው እግራቸው ነው ያላረጀው ፓርት ግን መሄድ አይችልም። አንዳንዶች ሁለመናቸው ብርቱ ነው ጆሯቸው ያስቸግራቸዋል። ይራመዳሉ ይበላሉ፣ ይተኛሉ መስማት ይቸገራሉ፤ በጆሮ ምክንያት ይቀራሉ። አንዳንዶች ዓይናቸው ያስቸግራቸዋል እኔ እክ ደህና ነኝ እተኛለሁ እበላለሁ ችግር የለብኝም ውስጤ ሰላም ነው ትንሽ ዓይኔ አስቸገረችኝ እንጂ ይላሉ። በዓይን ምክንያት ይታሰራሉ።

ስቲም ሴል እና የውስጥ ጥንካሬ

አንዳንዱ ልቡ አንዳንዱ ኩላሊቱ ሊሆን ይችላል የሆነ አካሉ ቀድሞ ያረጅና ጤነኛውን ሁሉ ምን ያደርገዋል አስሮ ያስቀረዋል። እና አሁን ባለው የሜዲካል ሳይንስ ለሰው ልጅ ሊሰጥ የሚገባው መድሃኒት ከውጭ ሳይሆን ስቲም ሴል ነው ይላሉ። ስቲም ሴል ማለት ከእናንተ ሞር ያንገር ሞር ጠንካራ የሆነውን ሞር ሄልዚየር የሆነውን ሴል በመውሰድ ለሚያስፈልጋችሁ ቦታ እሱን መስጠት ነው። ሰው ጀርባውን ሲያመው የጀርባው ሕመም ምክንያት እዚያ ቦታ ያሉ ወታደሮች ነጭ የደም ሴሎች በትክክል ጠላትን ተዋግተው ማሸነፍ ስላልቻሉ ነው በሽታው ያጠቃው። ያ ወገብ የሚታመመው እዛ የተመደበው ወታደር በትክክል ሥራውን ስላልሰራ ስለሆነ ጠንካራ ወታደር ካለበት አካባቢ አካል ተወስዶ ለዚያ ቦታ መስጠት ማለት ነው።

አሁን ባለው የሜዲካል ሳይንስ ዕውቀት ለሰው ልጅ አስተማማኝ ጤንነትና የተሻለ ስትሬንግዝ ውጫዊ መድሃኒት ከመውሰድ ይልቅ በውስጥ ያለውን ጠንካራ ፓርት ለይቶ በስቲም ሴል አማካኝነት መስጠት ይመረጣል ይባላል። ይሄ በጣም አሁን ያለ በደንብ ገና ገበያ ላይ ያልዋለ ያልተሸጠ የሜዲካል ሳይንስ ሃሳብ ነው ተጀምሯል ግን፤ ምን ማለት ነው አንድ ሰው ብቻውን ራሱ ብቻውን መስተጋብር ካልፈጠረ በስተቀረ

46

ከመስከረም እስከ መስከረም

እኔ አሁን እዚህ ጮኬ የምናገረው መላ አካሌን ጤንነት ስለሚሰማኝ ነው እንጂ አንድ ቦታ የሚይዘኝ ቢኖር አፌም ድምፄም እያለ እያዛለሁ እቸገራለሁ።

የጋራ ተረክ ማስፋት

መስተጋብር ያስፈልጋል የእጅ የአዕምሮ የእግር የመላ አካል ትስስት ያስፈልጋል። ለጎረቤት መስተጋብር ያስፈልጋል፤ ለሰፈር መስተጋብር ያስፈልጋል ለአገር መስተጋብር ያስፈልጋል። የትኛውም የአገር ጫፍ ኢትዮጵያ ውስጥ የትኛውም ክልል መቶ ፐርሰንት የሚያስፈልገውን ነገር ማምረት ማዘጋጀት አይችልም። በጣም በእርሻ የሚታወቁ አካባቢዎች ለምሣሌ ጊጃም ወይም አርሲ ቢወሰዱ ጨው ከአፋር ካልወሰዱ በስተቀረ ስንዴያቸው ጤፋቸው ምግብ አይሆንም አፋር ያስፈልጋቸዋል። መስተጋብር ያስፈልጋል አንዱ የሚሰጠውና የሚቀበለው ነገር በቁጥር በአይነት ሊለይ ይችላል እንጂ ሌላኛውን የማንፈልግ ብቻችንን በቂ የሆን ስላልሆነ በጋራ የመኖርና የጋራ ተረክን ማስፋት በኢትዮጵያ አለፍ ካለም ለአፍሪካ በእጅጉ አስፈላጊ ነገር ነው።

የመስተጋብር ዓይነቶች (Positive and Negative Interactions)

ይሄ አስፈላጊ ነገር ግን እንዲሁ በዋዛና በቀለለ የሚከወን አይደለም። አዎንታዊ የሆ ተረኮች አሉ አሉታዊ የሆኑ መስተጋብሮች አሉ። የተረክ ውጤት የሆነው መስተጋብር በአሉታዊ መንገድ ሊገለፅ ይችላል በአዎንታዊ መንገድ ሊገለፅ ይችላል።

አዎንታዊ መስተጋብር (Positive Interaction) - 5C አዎንታዊ መስተጋብር መፍጠር ማለት በቀላል ቋንቋ ፋይቭ ሲ (5C) ፖሰቲቭ ኢነርጀር አዲየሽን ነው ፋይቭ ሲ ብላችሁ በቀላሉ ማየት ትችላላችሁ።

» Common Goal (ኮመን ጎል): የጋራ ግብ፣ የጋራ ዓላማ፣ የጋራ አጀንዳ፣ ሰብሰብ

የሚያደርገን የጋራ ራዕይ የእኔ የምንለው ነገር ከውስጡ ሊነገር ሊቀዳ የሚችል ኮመን ጎል መያዝ ነው የመጀመሪያው።

» Consensus (ኮንሰንሰስ): በዚያ ጎል ላይ መግባባት ነው ያ ራዕይ ያ ሃሳብ ያ

ትልም የእኔም ነው የአንተም ነው ያንቺም ነው ብሎ ኮንሰንሰስ መፍጠር ነው።

» Cooperation (ኮኦፕሬሽን): መተባበር ነው። ምንም አይነት ምርጥ ሃሳብ

ቢኖረን በዚያ ሃሳብ ላይ ብንግባባ በየደረጃው ያለ አመራር በየደረጃው ያለ ዜጋ ከልቡ የማይተባበር ካልሆነ በስተቀረ ኮኦፕሬሽን ከሌለው በስተቀረ አይሳካም። ለምሣሌ ግሪን ሌጋሲ ሰባት ነጥብ አምስት ቢሊዮን ችግኝ ተተክሏል ዘንድሮ ባለፉት ዓመታት በድምሩ 32 ነጥብ 5 ቢሊዮን ደርሰናል። ይሄ በዓለም ላይ ካሉን ልምምዶች ገዘፍ ያለው ነው አንዳንድ ሰዎች እንደሚተርቱት ሳይሆን ኢትዮጵያ ፕራክቲካሊ በዚህ ረገድ ለየትኛውም አገር ምሣሌ የሚሆን ሥራ ሰርታለች።

» Commitment (ኮሚትመንት): አር ዩ ኮሚትድ? ለምንለው ለዚያ እሳቤ

እያንዳንዱ ግለሰብ ራሱን ለማድከም ለመትጋት ለመስራት ለመታመን ኮሚትድ ነወይ ኮሚትመንት በጣም ወሳኝ ነገር ነው። አንዳንድ ሰው መቶ ችግኝ አንዳንድ

47

ሰው አርባ ችግኝ አንዳንድ ሰው 20 ችግኝ ተክሎ ከሆነ በእነዚህ ሰዎች መካከል ያለው ልዩነት ኮሚትመንት ነው።

» Clean Hand (ክሊን ሃንድ): ለቀና መስተጋብር ለፖሰቲቭ መስተጋብር ቁልፉ

ነገር ነው። ሌባ ራዕዩ ምንም ቢሆን፣ ምንም ቢወያይ፣ ምንም ቢግባባ ጠብ ያለች ፍሬ አያመጣም። እጅህ ንፁህ መሆን አለበት እጅህ ንፁህ ሲሆን ትደፍራለህ ልበ ሙሉ ትሆናለህ የምታስበውን ነገር ለመከወን አትቸገርም።

እነዚህን አምስት ‘ሲ’ዎች ያሟላ ፖሰቲቭ መስተጋብር አገርን፣ ሰፈርን፣ ቤተሰብን፣ አህጉርን ወደ ብልፅግና ይወስዳል።

አሉታዊ መስተጋብር (Negative Interaction) - 3C በተቃራኒው ያለው የኔጌቲቭ መስተጋብር በሦስት ሲ ይገለፃል።

1. Confusion (ኮንፊዩዥን): “አሁን ምንድነው ይሄ ግራንድ

ናሬሽን ምን ሊያመጡብን ይሆን፤... እየታሰበ ያለው ነገር ምንድነው” የሚል ጥያቄ የሚመስል ግራ መጋባት።

2. Conflict (ኮንፍሊክት): ኮንፊዩዥኑ እየሰፋ ሲሄድ የሚፈጠር

ጭቅጭቅ፣ ግጭት፣ አለመግባባት፣ አለመደማመጥ።

3. Chaos (ኪዮስ): ማንም የማይፈታው ሁከት።

አሁን ምርጫው የሚያዋጣን በሃሳብ በመደማመጥ በመነጋገር ያደገ አገር ማስረከብ ወይስ ማንም የማይፈታው ኪዮስ ውስጥ መግባት ነው። ፖሰቲቭ መስተጋብር ያስፈልጋል። ፖሰቲቭ መስተጋብር ፋውንዴሽኑ ስቶሪ ነው። ኦሮሞ ወንድሜ ነው የሚል አማራ፤ አማራ ወንድሜ እህቴ ናት የሚል ኦሮሞ... ይሄ ንግግር ሲደጋገም ልጆቻችን ይሄንኑ ይይዛሉ። በተቃራኒው የሚፈጠረው አሉታዊ ናሬሽን ወደ ኮንፍሊክት፣ ወደ ጥርጣሬ፣ ወደ ኮንፊዩዥን፣ ወደ መለያየት ይወስደናል። የናሬሽን ፓወር አገር ለመስራት አገር ለማጥፋት ከፍተኛ አቅም አለው።

የሊደርሺፕ ብያኔ በትርክት - (Story, Structure, System - 3S)

ይህ መስተጋብር ከአገር አንፃር ብያኔዎች አሉት። በሊደርሺፕ ዘ ስሪ ኤስ የሚባለው አገላለፅ ስትራቴጄ፣ ስትራክቸር እና ሲስተም ነው። አንድ ሲስተም ግልጥ ያለ ስትራክቸር ያለውና ስትራቴጂ ያለው እንደሆነ የዚያ ተቋም ስብስብ አመራር የተሳካ ሥራ ሊሠራ ይችላል።

በመስተጋብር ብያኔ: ስትራቴጂ ሳይሆን ስቶሪ (Story)፣ ስትራክቸር (Struc-ture) እና ሲስተም (System) ነው።

» በቀላል ስቶሪ ይጀመርና ቀስ እያለ ወዳሉ ስትራክቸሮች ውስጥ ይገባል።

48

ከመስከረም እስከ መስከረም

» ከዚያም የሲስተሙ መገለጫ ሕጋዊ ብያኔ ይሆንና በኋላ ለመቀየር

የሚያስቸግሩ ጉዳዮች ይፈጠራሉ።

የ3S ሞዴል ዝርዝር ማብራሪያ እና አገራዊ እይታ

ስቶሪ ፋውንዴሽን ነው፤ መሰረት ነው ያ መሰረት ነባዊ ነው ሃሳባዊ ነው አድማሳዊ ነው የሚጨበጥ የሚዳሰስ አይደለም። ወደ ስትራክቸር ወደ መዋቅር ሲገባ አካል ይለብሳል አድማሳዊው ነባዊው አካል ለብሶ በሰዎች መካከል በቀለለ ጉዳይ የምንግባባበት ጉዳይ ይሆናል። ተቋማዊ ከሆነ በኋላ ወደ ውጤት የሚያኘጋግረው ግን በሲስተም ውስጥ ሃሳቡ ያ አይዲየው በስትራክቸር ውስጥ ኦርደርሊ በፓተርን መጓዝ ሲጀምር ነው በፓተርን። በእኛም ሁኔታ ልክ እንደ ሕግ የምንቀበላቸው ሕግ ያልሆኑ ግን በሰው አዕምሮ ውስጥ እንደ ትክክል የተወሰዱ ጉዳዮች መፈተሽ ያለባቸው በጣም በርካታ ጉዳዮች አሉ። አንዱ ስለ አገራችን ያለን እይታ ነው።

በቅርቡ እዚህ አዋሽ እና አሰቦት አካባቢ ፓርኮች አሉ ሁለት ናሽናል ፓርኮች አሉ። አዋሽ ናሽናል ፓርክ እና አሰቦት ናሽናል ፓርክ። እነዚህ ሁለቱ ፓርኮች ኢትዮጵያ ውስጥ በጣም ረዥም ጊዜ የቆዩ ፓርኮች እና ሰፊ መሬት ያላቸው ፓርኮች ናቸው። ብዙ ቫራይቲ ዋይልድ አኒማልስ አላቸው በእኛ አያያዝ ምክንያት ተዳክመዋል። እና ከደቡብ አፍሪካ በፓርክ ላይ የሚሰሩ ሙያተኞች መጥተው ሁለቱን አዩ ሰሜን ተራሮችን አላዩም፣ ጨበራ ጩርጩራን አላዩም ዝሆን በሰልፍ የሚሄድበትን አላዩም፣ ባሌን አላዩም፣ በጣም ብዙ ቦታ ታውቃላችሁ ጋምቤላ ቤኒሻንጉል ብትሄዱ በጣም ብዙ ቦታ ሰፋፊ ፓርኮችና ዋይልድ አኒማልስ አሉ ኢትዮጵያ ውስጥ አላዩም። ይሄኛውን ብቻ ካዩ በኋላ ሪፖርት ሲያደርጉልኝ ይሄ አገር በጣምትልቅ ፖቴንሺያል አለው እኛ ያን ሁሉ ሳፋሪ የምንጠራው የእናንተን ያህል ፖቴንሺያል ኖሮን አይደለም አዋሽን፣ አሰቦትን አጥር በማጠር ብቻ በጣም በርካታ የሸሹ የጠፉ አኒማሎች እንዲቆዩ ማድረግና ትንሽ ሪዞርት ሰርታችሁ ከፍተኛ የቱሪስት አቅም መፍጠር ትችላላችሁ። ግን የምትሰሩት ስራና አደራረጋችሁ ባለቤት እንዳለው አገር አይደለም። ምክንያቱም ልባችን የለም እንደምታውቁት የእኛ ልብ የሸሸ ነው። ሰው አዳማ ተቀምጦ የሚያስበው እንዴት ቦሌ እንደሚገባ ነው እንጂ አዳማ እንዴት እንደሚቀየር አይደለም። የለም እዚህ ቱሪዝም በ2030 ቢያንስ ሁለት ቢሊየን የዓለም ሰው ይንቀሳቀሳል ተብሎ ይጠበቃል ምክንያቱም እስከ አራት ቢሊየን ሰው ወደ መካከለኛ ገቢ አቅሙ ስለሚያድግ ከቦታ ቦታ በትራንስፖርት ከፍሎ መንቀሳቀስ ይችላል ከእነዚህ ውስጥ 50 ፐርሰንቱ ቢንቀሳቀስ የቱሪዝም እንቅስቃሴ እስከ ሁለት ቢሊዮን ሰው ይጠጋል። ዴስትኔሽን ግን ከተለመደው በስቶ አማካኝነት ከተሸጡት ውጪ አዳዲስ ዴስትኔሽን እምብዛም የለም እሱን መፍጠርም ቀላል አይደለም ዴስትኔሽኑንም ስቶሪውንም።

አሁን ሁለት ነገር ተፈጥሯል ዓለም ላይ። አንደኛው ኦቨር ቱሪዝም የሚያስቸግራቸው አገራት አሉ፤ ቱሪዝም ደግሞ ያጡ አገራት አሉ። ለምሣሌ ቬኒስ የምትባለዋ ከተማ 300 ሺህ ሰው ነው የሚኖርባት፤ በዓመት ግን 30 ሚሊዮን ሰው ይጎበኛታል። 300 ሺህ ሰው 30 ሚሊዮን ለማስተናገድ ታክሲው ሆቴሉ ፅዳቱ ምግቡ በጣም አስቸግሯቸዋል። እንደ ኢትዮጵያ እንደ አፍሪካ ያሉ ጥቂት ደግሞ የኤዥያ አገራት ተጨማሪ የቱሪስት ፍሰት ይፈልጋሉ። ለምሣሌ ሕንድ 194 ቢሊዮን ዶላር ታገኛለች ከቱሪዝም 194፤

49

የኢትዮጵያን ጂዲፒ በብዙ የበለጠ ማለት ነው ከቱሪዝም ብቻ። ወደ 6 ነጥብ 6 ጂዲፒዋ ፐርሰንት የሚሸፍነው ቱሪዝም ነው 40 ሚለዮን የሚጠጋ ሰው በቱሪዝም ሴክተር ስራ ይዞላታል። አዳዲስ ዴስትኔሽን እየፈጠርን ስንሄድ የማናውቃቸው አዳዲስ ሐብቶች እየፈጠርን ሰው ስራ እያስያዝን ግጭትና ጥላቻን እየቀነስን ለመሄድ ያስችላል ምን ከሆነ ፖሰቲቭሊ ቦታችንን ካየንና በዚያ ልክ ከሸጥን እና በአገር ፋውንዴሽኑ ስቶሪ ነው ወደ ስትራክቸር የሚያድገው ከዚያ በኋላ ወደ ሲስተም ገብቶ የተሰናሰለ ውጤት የሚያመጣ ይሆናል። የስቶሪ ቦታ በጣም በጣም ከፍተኛ ነው።

ያልተፈተሹ ልምምዶች (Unexamined Practices): ልምምዱ እንደዋዛ በግለሰብ በቤተሰብ ይጀመራል ወደ እምነት ተቋም ይገባል ሲስተሙ ይቀበለዋል ከዚያ በኋላ ጠያቂ ግለሰቦች ቡድኖች ካልተፈጠሩ በስተቀረ ለመቀየር ያስቸግራል። ልምምዶች አሉ ዝም ብሎ ልምምዶች ለዚትዮጵያ የማያስፈልጉ የማይፈይዱ ከየት እንደመጡ የማይታወቁ ማን እንደጀመራቸው የማይታወቅ ቀስ ቀስ እያለ ውስጣችን ይገባና በኋላ ይሄ ነገር ከየት መጣ ብሎ መጠየቅ እንኳን የሚያስፈሩ ጉዳዮች ይፈጠራሉ፤ መጠየቅ።

ማንነት (Identity) - መፈጠር፣ መሰራት፣ መምረጥ

ይሄ ስቶሪ ግን መነሻው መጀመሪያው፣ አልፋው ማንነት ነው። ማንነት እንዴት ይጀመራል እኔ እንዴት ተጀመርኩ እንዴት ተሰራሁ የሚለውን ስገነዘብ ነው ቅድም ወዳልኳችሁ ወደ ግራንድ ናሬሽን የሚሄደውን ትልም ማምጣት የምችለው። እኔነትን የሚወልደው ማንነት ከስሩ ከመሰረቱ ካልተገነዘብነው በስተቀረ አደገኛ ካንሰር ነው፤ አደገኛ ካንሰር ነው። ማንነት ሶስት ስቴጅ አለው። መፈጠር (Creation)፣ መሰራት (Shap-ing/Making) እና መምረጥ (Choice/Selection)። ማንነትን ከማየታችን በፊት ናሬሽን የሁሉ ነገር መነሾ ነው ውድም ርካሽም ተፈላም የሚጠላም በናሬሽን ነው። ናሬሽን ወደ መስተጋብር የሚወስደንና ወደ ቀናው ወይም ወዳልቀናው መስተጋብር፤ ወደ ፖዘቲቭ ኢንተራክሽ ወይም ወደ ኔጌቲቭ ኢንተራክሽን ሊወስደን ይችላል። ፖዘቲቭ ኢንተራክሽን በፋይቭ ሲ፤ ኔጌቲቭ ኢንተራክሽን በስሪ ሲ ብለን በአገር ብያኔ ስሪ ኤስ ነው ስቶሪ ስትራክቸር ሲስተም ነው አልን። ወደ ማንነት ሲመጣ ግን መፈጠር መሰራት መምረጥ ነው።

መፈጠር (Creation): ከእናንተ መካከል እኔ ወንድ እኔ አኙዋክ በጋምቤላ ክልል መፈጠር አለብኝ ብሎ የወሰነ አንድ ሰው ካለ እጁን ያሳየኝ። ወይም እኔ ሴት ሙስሊም ሆኜ አፋር ላይ እፈጠራለሁ ያለች ሴት ካለች። ማንም ሰወ ከእናንተ መካከል ለመፈጠሩ ዜሮ ፖይንት ዋን ፐርሰንት ኮንትሪቢዩሽን ያለው የለም፤ ዜሮ ፖይንት ዋን ፐርሰንት። ተፈጠረክ የፈጠረህ ፈጠረህ እንጂ ለምን ሴት ሆንክ ለምን ወንድ ሆንክ ለምን አፋር ሆንክ ለምን ሱማሌ ሆንክ አይታወቅም በቃ ተፈጠረክ። በመፈጠርህ ላይ ምንም ሚና ሳይኖርህ እኔ እኮ ብለህ ስትዳፈር ደግሞ ታስፈራለህ። ሚና የለህም።

መሰራት (Shaping/Making): በጣም በመፈጠር ብቻ አይደለም ሚና የሌለህ በመሰራትም ሚና የለህም፤ ወደበኋላ የሚመጣው እንደተጠበቀ ሆኖ ሲጀመር

50

ከመስከረም እስከ መስከረም

እናት የፈለገችውን ታበላሃለች፣ የፈለገችውን ትነግርሃለች፣ አባት የፈለገውን ይነግርሃል፣ የአንተ መኝታ እዚህጋ ነው ይልሃል፣ የምትለብሰው እንደዚህ ነወ ይልሃል፣ ማታ ማታ ብርድ ልብስ ልበስ ይልሃል በእሱ እየተሰራህ እየተሰራህ ቋንቋ ሳይቀር ፋሚሊ እየሰራህ እየሰራህ እየሰራህ ከተፈጠርክ በኋላ የሆነ ቦታ ላይ በተመረጠ የሆነ ግሩፕ ውስጥ ራስህን ታገኘዋለህ።

በቃ እኔ በሻሻ ስለሆንኩ አዲስ አበባ ስገባ አልቀይርም ብል አልችልም፤ ያለሁበት ከባቢ ለእኔ አሁን የአሁናዊ ማንነት እኔ ካመስበው በላይ ኮንትሪቢዩሽን አለው። አሁን በመፈጠርህ እና በመሰራትህ ላይ ያለህ ድርሻ ውስን መሆኑ ከገባህ ስትመርጥ ጥንቃቄ ታደርጋለህ። ችግሩ ግን ሰው ሲፈጠርም ሲሰራም የእሱ ሚና ከፍተኛ ስለሚመስለው ሲመርጥም እንደዛው ችግር አለበት። ምን ማለት ነው መምረጥ እኔ የዚህ ብሔር የኢህ አካባቢ የዚህ ጎሳ አባል ነኝ፤ ቋንቋዬ እንደዚህ ነው እምነቴ እንደዚህ ነው የሚለው ጉዳይ ከመሰራት በኋላ ይመጣል።

መምረጥ ንፅፅር ነው የእኛ ቤተሰብ ለምሣሌ ስናድግ ሕፃን ሳለን በዓመት በዓል በአረፋ ወይም በመስቀል በግ የሚገዛ ጎረቤትና በግ የማይገዛ ጎረቤት ካለ ሕፃናት ጎረቤት ሄደው ካዩ በኋላ ሲመጡ አባባ እማማ እነ እንትና እኮ በግ አላቸው ይላሉ አይደለ? እነዛ ሰዎች ሁሉም ኦሮሞዎች ሁሉም ወላይታዎች ሁሉም ምናምን ሊሆኑ ይችላሉ ዘር እዚህጋ አይሰራም ማለት ነው አሁን የሚሰራው ቤተሰብ ነው። እነሱ በግ አላቸው እኛ የለንም፤ እነሱ ዶሮ አላቸው እኛ የለንም ንፅፅር ነው ቢኮዝ እኛ የሚባል የሆነ ግሩፕ ተፈጥሯል እዚህ ያኛው እኛ እና ይሄኛው እኛ የሚወዳደርበት የራሱ ነገር አለው እነሱ ቤት ሶፋ አለ እኛ ቤት አለ እነሱ ቤት ቲቪ አለ እኛ ቤት የለም ከፍ ከፍ ደግሞ ሲል በክልል ደረጃ በብሔር ደረጃ ይገለጻል። የማይለወጥ አንድ ነገር ነው። ሰው መሆኑ ነው። የመጀመሪያው መሰረት ሰው መሆኑ ነው። ከዛ በኋና አማርኛ መናገሩ እንግሊዝኛ መናገሩ እስላም መሆኑ ክርስቲያን መሆኑ በጊዜ ብዛት የሚፈጠር ነገር ነው።

ሰው ሰው ነኝ ከመሰራቴ በፊት ከመምረጤ በፊት ሰው ነኝ ብሎ የሚየስብ ከሆነ ሌላውን ሰው በአንድ መሰረት ላይ እንደቆመ ነው የሚያስበው ማለት ነው። አጉልቶ የሚያየው የመረጠውን አጉልቶ የሚያየው ከተሰራ በኋላ ያለውን ፓርት ከሆነ ዋናውን መሰረቱን ሰውነቱን ያጣል። ሰው ከሆን ስንሰራ የሰማነው ስቶሪ የሰማነው ነገር ሊዛባ ይችላል ሰው በባህሪው ሙሉ ስላልሆነ። ከሰማነው ስቶሪ የተወሰነ ፐርሰንቱን በንወስድ እንኳን መቶ ፐርሰንት እሱ ነው አንበል ይሄ ነው አሁን በጣም ብዙ ቦታ ችግር እያመጣ ያለው። ምክንያቱም ዘ ኮንሰፕት ኦፍ አይደንቲቲ ኢዝ ሴንተርድ አንደኛው ሴምነስ ነው ሁለተኛው ዩኒክነስ ነው። አንድ የሚያደርገን የሚያመሳስለን ነገር ዩኒክ የሚያደርገን ነገር አለ። የሚያመሳስለን ሴምነሳችን ፋውንዴሽኑ ሰውነት ነው። ዩኒክነሱ ቋንቋ ሊሆን ይችላል፣ እምነት ሊሆን ይችላል፣ ሰፈር ሊሆን ይችላል። ዩኒክነሱን ብቻ ወስደህ ሴምነሱን በመተው ሲሚላሪቲውን በመተው አይደንቲካል ካራክተሩን በመተው ሙሉ ነገር መያዝ አትችልም። ሙሉ ስዕል የምትይዘው ሰው የሚለይበትም አንድ የሆነበትም ነገር አለ ልዩነቱን የሚያሰፋው በሂደት ያለው የሸክላው ስሪት ነው። ስንፈጠር ግን ሰዎች ነን ብሎ የሚያስብ ከሆነ ንፅፅሩ የሚያዳማ አይሆንም፣ ንፅፅሩ

51

የሚያጋድል አይሆንም ንፅፅር ባይቀርም፤ ባይቀርም አያጋድልም።

ከንፅፅር በኋላ ወደ ማኅበራዊ ወደ ግሩፕ ነገር ሲገባ ደግሞ ወደ መደብ ወደ ሚና ከዚያ ሚና ውስጥም የራሱን ሚና አጉልቶ የሚያነፃፅርበት ደረጃ ይመጣል በማኅበራዊ ሚናው ማኅበራዊ ንፅፅሩ ማኅበራዊ መደቡ። ማኅበረሰባዊ ምደባ ስንል እኛ እና እነሱ በዘር በሃይማኖት በፆታ ወይም በአገር በኮንቲነንት ሊሆን ይችላል። ማኅበራዊ ማንነት ሲባል ባለንበት ቡድን የሚኖረን ተግባር የሚኖረን ግብ ንፅፅሩም ቅድም እንዳነሳሁት፤ እኔ ሲዳማ ብሆን ሲዳማ ውስጥ አምስት ሚሊዮን አስር ሚሊዮን ሰው ካለ አንዳንዱ ፖለቲከኛ ነው አንዳንዱ አርሶ አደር ነው አንዳንዱ ወታደር ነው አንዳንዱ ነጋዴ ነው። ዊዝን ዘ ግሩፕ ሚና አለኝ። ወታደርም ከሆንኩ በኋላ ደግሞ ወይም አለቃ ነኝ ወይም ተራ ወታደር ነኝ። ነጋዴም ከሆንኩ ወይም የተሻልኩ ነኝ ወይ ያነስኩ ነኝ። እዛ ውስጥም ሚናው ሞር ሪፋይን እየሆነ ይሄዳል።

ይሄን ሚና መገንዘብ የሚያስፈልግበት ዋናው ምክንያት የብዙ ሰው ችግር የሚና መደበላለቅ ነው፣ የሲዝን መደበላለቅ ነው። ታይም በቼን የታሰረ ነው በትናንትና እና ውስጥ እና በነገ ውስጥ ዛሬን በትክክል መስራት ካልቻልን ሁለቱ ይበጣጠሳሉ። ቁርጥ ያለ አይደለም እንደ ጅረት ውሃ ነው የሚፈስ ነው። ትናንትን ቆርጠን የማንጥል ነገር የሚተሳሰር ነው ግን የምትኖረው ዛሬ ነው። ትናንትና መሰረት ይሆንሃል ዛሬ እየኖርክ መሰረት ትጥላለህ ለነገ።

ሚና ማለት እንደ አገር ብንወስድ እዚህ ያለው አመራር አይዲያ ከገበየ ካነበበ ከተወያየ በኋላ በአገር ደረጃ የሰማው አይዲያ በእያንዳንዱ ክልል ወረዳ ዞን ስለማይሰራ በራሱ ሁኔታ ኢማጅነሪ ፓወር ተጠቅሞ መቀየር የሚያስችል ስራ የእኔ ነው ካለ ሚናው ገብቶታል። አይ ሌላ ሰው ያስብልኝ ሌላ ሰው አቅጣጫ ይስጠኝ ሌላ ሰው ይናገርልኝ ካለ ሚናው አልገባውም። በፖለቲካ ልምምድ ውስጥ የሚሰጥ ጊዜ አለ። ያ ጊዜ ሲወሰድና ሲያልፍ ሰዎች ይወራጫሉ፤ ምንም ብትወራጭ ከተወሰደ በኋላ ግን አንተ ምንም ነህ። አሉ ብዙ ሰዎች ተሰጥቷቸው አልሰሩም ነበሩ እኮ የሆነ ነገር ነበሩ አሁን ከወረዱ በኋላ ይሰቃያሉ፤ እንትን እኮ እንደዚህ አልነበር እኛ ያሰብነው እኮ ያኔ ያኔ ብታስብማ ትሰራው ነበር አልቻልክም፤ አልቻልክም። ተሰጥቶህ አልተጠቀምክበትም አሁን ወይም መማርና አቅጣጫህንና ራስህን መፈለግ ነው ያለብህ እንጂ አሁን ያለውን ሲዝን አሁን ያለውን የሚሰራውን ኃይል መተቸት መጠየቅ ማናገር ይቻላል ግን እንዲህ ነበር ያሰብነው ልትል አትችልም ያሰብከውን ከነሃሳብህ ይዘኸው ሄደሃል። አሳቢያን ናቸው የሚሰሩት። ይሄ በጣም በብዙ ሰው የሚያስቸግር በሽታ ነው። ኖረውበታን አላደረጉትም ግን ይጠይቃሉ አሁን።

ሚና እና ንፅፅር ሲዝን አንፃር በጣም ኢምፖርታትንት ነው። ትንሽ ገባ ለማለት የጆሃሪ ዊንዶን ስለ ሰው ልጅ ራሱም ሌሎችም ስላላቸው ግንዛቤ ከዚህ ቀደም በተደጋጋሚ የሰማችሁትን አሁን ደግሜ ላንሳላችሁ።

የሚስተር ኤክስ አራት ማንነቶች (The Four Selves):

አንድ ሰው ሚስተር ኤክስ ራሱም የሚያውቀው ማንነት አለው ሌሎችም የሚያውቁለት ማንነት አለው። ለምሣሌ እኔ ማስተማር እችላለሁ ብዬ አስቤ ሰዎች ደግሞ

52

ከመስከረም እስከ መስከረም

ማስተማር አይችልም ብለው ሊያስቡ ይችላሉ። እኔ ማረስ እችላለሁ ብዬ ሰዎች ማረስ አይችልም ብለው ሊያስቡ ይችላሉ። ከዚህም ይሻገራል እንዲቀል ብዬ ነው ምሣሌው እኔ የማውቀው ግን ሰዎች በቀላሉ የማይገነዘቡት ማንነት አለ። ሶስተኛው የተሰወረ ማንነት አለ። እኔ የማላውቀው ሰዎች ግን የሚገነዘቡት፤ አንተ እኮ እንህ አይነት ችግር አለብህ እንዲህ ብታደርግ እንዲህ ብታስተካክል ሲሉኝ ማድመጥ ያለብኝ ሞስት ኢምፖርታንትሊ ግን ሁለታችንም የማናውቀው ዳርክ ስፖት አለ ሰውም የማያውቀው እኔም የማላውቀው። የየዕለት የሰው ልጅ ትግል መሆን ያለበት ራሱን እንደሚያውቅ ጓደኞቹም እንደሚያውቁት ሳይሆን የማይታወቅ ኢንፋይናት ፖቴንሺያል ያለው ጊዜና ሁኔታ ሲመቻች ሪሊዝ የሚሆን ማንነት እንዳለው ማወቁ ላይ ነው። ሁኔታ የሚያወጣቸው ማንነቶች አሉ በችግር በደስታ በሐዘን በከፍታ በዝቅታ የሚፀኑ ነገሮች አሉ እንደ አዲስ ደግሞ ሪሊዝ የሚደረጉ ነገሮች አሉ። ያ የማይታወቅ ማንነታችንን ለማወቅ እና ለማውጣት መጣር አለብን።

እዚህ ውስጥ በጣም ብዙ መሪ አለ፣ ብዙ ጀግና አለ፣ ብዙ ፀሃፊ አለ፣ ብዙ ቀና ቀና ሕልም ያለው ሰው አለ። ያ ነገር እንዲወጣ የተደበቀው ነገር እንዲወጣ የሚያወጣው ነገር ችግርም ጭምር ነው ቻሌንጅም ጭምር ነው የሰውን ብቃት የተደበቀ ማንነት የሚያወጣው። ኮምፍሮንት ካደረግን ከፀናን ከቆምን። አንዳንዱስ? በቃ ሁሉ ያለው ይመስላል ሥልጠና ላይ በጣም ጥሩ ነው ሥልጠና አካባቢ በጣም በጣም ጥሩ ሃሳቦች አሉት ይሄ ሰውዬ ከባድ ሰው ነው ብላችሁ እንካ ስትሉት ፕሮጀክት ፕሮጀክቱም የለም ሰውዬም የለም። በሥልጠና ጊዜ ያየነው ማንነቱ በሥራ ላይ የለም። ወይ አንዳንዱ ሰው የኢትዮጵያን ፖለቲካ ይተነትናል በሚዲያ ይሄ ሰውዬ ጥሩ ተንታኝ ነው እንካ ብላችሁ ስትሰጡት እንደት አድርጎ አንድ ወረቀት እንደሚያገላብጥ አያውቅም። የማያውቀው ማንነትም አለ በጊዜ ብዛት የለኝም ብሎ አስቦት ቆይቶ የሚወጣ ማንነትም አለ።

ይሄንን ፋውንዴሽን ከተውን በኋላ ነው እንግዲህ ብሔርተኝነት የሚባለው ጉዳይ የሚመጣው። እስከአሁን ያወራሁት የስቶን ፓወር መስተጋብር በስቶሪ እንዴት እንደሚገነዘብ እንዴት እንደሚፈጠር ሰው እንዴት እንደሚፈጠርና የሰው ስሪት ነው፤ የሰው ስሪት መሰረት ሆኖ ግሩፕ ውስጥ በሚና በመደብ ሲለይ በእኛ ሁኔታ ብሔርተኝነት በውስጡ መሻት የሚጓዝበት መንገድና የሚዳረስበት መዳረሻ አለ። መሻቱ ርዕዮተ ዓለማዊ ፖለቲካዊ ፍላጎት ብሔራዊ ጥቅም ሉዓላዊነት ሊሆን ይችላል። መሻት አለ መንገዱ ንግግር መንገዱ ጭቅጭቅና ጦርነት ሊሆን ይችላል። ወደ መዳረሻው የሚወስደው ነገር አንዱ ሰላማዊ መንገድ ሊሆን ይችላል ወይም የግጭት መንገድ ሊሆን ይችላል። መዳረሻው በራሱ አዝ ኤሪዛልት አገር ማፅናት ነፃነትን ማምጣት ኃያልነትን ማፅናት ሊሆን ይችላል አገር ማፈራረስም ሊሆን ይችላል። ብሔርተኛ ሆነህ ታገልክ ማለት ታፀናለህ ብቻ አይደለም ልታጠፋም ትችላለህ። አሁን የሚመረመረው ብሔርተኝነት በመሻቱ በሚጓዝበት መንገድና በመዳረሻው በሚያመጣው ውጤት መሆን አለበት። ብሔርተኝነት ብዙ ቀጫጨን ፒላር ያለው ቢሆንም ዋናው መገለጫ ፒላሩ ግን ሶስት ነው።

አንደኛው ኮመን ሪሊጅን አንድ ሃይማኖት፤ ሁለተኛው ኮመን ላንጉዌጅ የጋራ የሆነ

53

አንድ ቋንቋ፤ ሶስተኛውና የሚያስፈራው ወፍራሙ ፒላር ግን ጥላቻ፤ ጥላቻ ነው። ሶስቱ ጉዳዮች በዛም በዚህም መሟላት እንደ ክራይቴሪያ ያስፈልጋሉ። ጥላቻ ከሌለበት ብቻውን አይነድም፤ የሚሰደብ የሚናቅ የሚገፋ ከሌለ ብቻውን አይሞቅም። በጣም በብዙ አገር ማየት ይቻላል ይሄንን። ጥላቻው ሞር ዋናው ሴንትራል ፒላር ሆኖ ሌላውን እንደ አስፈላጊነቱ እየወሰደ ናሽናሊዝም ሲፋፋም ይታያል። ብሔርተኝነት የሚቀነቀንበት መንገድ አንድ ቋንቋ አንናገርም፣ አንድ ዘር አይደለንም በሚል ሳይሆን ጥላቻን መሰረት አድርጎ ለድህንታችን ምንጭ እነሱ ናቸው ለችግራችን ምንጭ እነሱ ናቸው ለመራባችን ምንጭ እነሱ ናቸው በሚል በስቶሪ በኔጌቲቭ ኢንተራክሽን በስቶሪ በሚገነባ ጥላቻ አንድ ቋንቋ እየተናገሩ ወደተለያየ የብሔርተኝነት ጎራ ሊከፋፈሉ ይችላሉ።

ብሔርተኝነት በጣም ብዙ አይነት ነው። ከ14 አይነት በላይ ይብሔርተኝነት አይነቶች አሉ፤ የተወሰኑትን እናነሳቸዋለን። መጀመሪያ ግን ዓላማዎቹን እንይ ብሔርተኝነት ዓላማው ምንድን ነው ነው፤ ዓላማውን በአራት ‘መ’ ቀለል አድርገን መገንዘብ እንችላለን። አንደኛው ‘መ’ መዋሃድ ነው አንድነትን ማጠናከር ለምሣሌ ጀርመን። በብሔርተኝነት የተከፈለውን ጀርመን ሰብሰብ አድረገዋል። ሁለተኛው መገንጠል ነው። የፍላጊት አለመከበር፣ የራስ አገር መመስረት ፍላጎት ሌሎች ጉዳየች ተጨምረውበት በብሔርተኝነት ቋንቋና የትግል ስልት መገልጠል ነው። ኢትዮጵያ አጋጥሟል፣ ሳውዝ ሱዳን አጋጥሟል በርካታ አገር አጋጥሟል። አንድነት እምነት ቋንቋ ባሕል ያላቸው ሰዎች በሚፈጠር ብሔርተኝነት ከነበሩበት ትልቅ ነገር ተገንጥለው ይወጣሉ። ሶስተኛው መመለስ ነው ወይም ማስመለስ ነው። የተወሰዱ ግዛቶች፣ የድንበር አካባቢ ጥያቄዎች ብሔርተኝነት ይነሳና ያ ሰፈር የእኛ ነበር አላግባብ ተወስዶብናል መመለስ አለብን በሚልም አግባብ ሊሰራ ይችላል። አራተኛው መተካት ነው አብዛኛው አፍሪካ ላይ ያለው ብሔርተኝነት መተካት ነው። የኤክስ ብሔርተኝነት ጉዳት አምጥቶብሃል ተነስ ታገል ብለህ ብሔርተኝነትን ማጥፋት ሳይሆን የራስህን መተካት ማለት ነው። አልትሜትሊ ሥልጣን ለመያዝ ብሔርን እንደ ቱል ትጠቀምና የነበረውን አፍርሰህ ያንተ የምትለውን ትተካለህ መተካት ነው። በመሰረቱ ጉዳዩ አይቀየርም ግን የነበረው ኤክስ በዋይ ይተካል። ዓላማቸው በአብዛኛው ይሄ ነው። ነፃነት ሲባል ከአገር መገንጠል ብቻ ሳይሆን ከኮሎኒ ለመላቀቅ ብሔርተኝነት ብዙ አግዟል፤ የራስን ማንነት የራስን ቋንቋ ባሕል ለማስፋት አግዟል፤ ሰዎች በአንድ አጀንዳ ለመሰብሰብ ረድቷል ምንም ጥቅም አልባ የሚባል ጉዳይ አይደለም።

አይነቶቹን ጥቂቶቹን ለማየት አንደኛው የባሕል ብሔርተኝነት ነው። የባሕል ብሔርተኝነት ብዙ ጊዜ እንደ ኤግዛምፕል የሚነሳው ሕንድ እና አፍሪካ ነው። አብዛኛው አፍሪካ እና ሕንደ በኮሎኒ የገዛችው እንግሊዝ ናት። እና ሕንዶች የእንግሊዝን ሃይማኖት አልተቀበሉም፣ የእንግሊዝን አለባበስ አልተቀበሉም፣ የእንግሊዝን ቋንቋ አልተቀበሉም፣ የእንግሊዝን የአድሚንስትሬሽን ስታይል አልተቀበሉም፣ የእንግሊዝን ቴክኖሎጂ ተቀብለዋል ዕውቀት ተቀብለዋል። አፍሪካ እንዳለ ሱፍ ተቀብለዋል፣ እንዳለ እምነት ተቀብለዋል እምነት ብቻ ሳይሆን የአሰባበክ ስታይልም ተቀብለዋል፣ ቴክኖሎጂ እና ዕውቀት ግን አልተቀበለም። ኢትዮጵያ ለምሣሌ የዛሬ መቶ ዓመት ልብስ ኢምፖርት አታደርግም የሚገርም የሸማ ጥበብ ልምምድ ነበራት። ጃፓኖች የዛሬ መቶ ዓመት ሻማ እየሰሩ ይሄ የሻማ መስሪያ መንገዱን ወደ ቶዮታ መኪና

54

ከመስከረም እስከ መስከረም

ፋብሪካ አሳደጉት። እኛ እየናቅነው እየሰደብነው ሸማውን ትተን የሰው ሱፍ ውስጥ ገብተን ቀረን። መውሰድ የሚገባንን ወስደን መማር ጥሩ ነው ኢንዲፔንደንት የሚባል ነገር የለም ኢንተርዲፔንደንትን መማማር ያስፈልጋል። ያለህን ጥለህ የሰው መውሰድ ግን ብዙ አስፈላጊ አልነበረም። በርካታ የአፍሪካ አገር እንደዛ ነው ቋንቋው ላይ ልብሱ ላይ አነጋገሩ ላይ ምናምን በጣመ ተረባረብን የሚያስፈልገንን ስላልወሰድን ሁሉ እያለን ሁሉ እንደሌለን መስጠት ስንችል የተራብን እና ለማኞች ሆንን። የባሕል ብሔርተኝነት ለምሣሌ የሕንድ የሚነሳው የራስን ባሕል ቋንቋ ለመጠበቅና ባዕድ ወራሪ ኃይሎች የእነሱን እሳቤ እንዳይጨመሩ ለመከላከል በእጅጉ አግዟል አጋዥ ነው። ከሌሎች የምንማረው የሚያስፈልገንን እና መተው የማይገባንን ለመለየት የባሕል ብሔርተኝነት በእጅጉ ያግዛል።

ሁለተኛው የኢኮኖሚ ብሔርተኝነት ነው። እንደ እኛ አይነት ሐብታም አገር ሁሉ ያለው አገር ዌልዝ ክሬት ማድረግ የሚችል አስተማማኝና በቂ የሰው ኃይል፣ ውሃ፣ መሬት ያለው አሜዚንግሊ በጣም በጣም ከፍተኛ የዝናብ መጠን ያለው ማረስ የሚችል ግን ስንዴ የሚያስገባ አገር እንዴት ይኖረናል ብለን ብሔርተኝነት ብንፈጥር ለኢኮኖሚ መሻሻል በጣም የሚያገዝ ቱል ይሆናል። በቁጭት በቅናት በዚህ ሂድ። ይህን ያደረጉ አገራት አሉ ሕንድ ውስጥ ሜክ ኢን ኢንዲያ ልክ ኢተዮጵያ ታምርት እንዳለው እነቅስቃሴ ነበራቸው ለጥቂት ዓመታት። ሜክ ኢን ኢንዲያ ከእኛ የሚለየው ኢንዲያ ታምርት ብቻ ሳይሆን የሕነድን ምርት ተገልገል የሚል ነው። ለምሣሌ ሕንድ ውስጥ ስልክ ካለ የሕንድ ስልክ ልብስ ካለ የሕንድ ልብስ ይሄ ምን ማለት ነው በጣም በርካታ ገበያ ስላለ የውጭ ኢንቬስተር ገበያ አለ ብሎ መጥቶ ያን ነገር ለማምረት ዕድል ይሰጣል በጣም ሰፊ ሕዝብ ስለሆነ። እኛ ኢትዮጵያ ታምርት ማለታችን ቆንጆ ነገር ነው ግን ያረትነውን እንገዛለን ወይ ነው። እዚህ የሚመረተውን ነገር መግዛት መጀመር እስካልቻልን ድረስ ዋጋ የለውም። በዚህ የእኛን ሐብትና ሲሳይ ማንም ይጫወትበታል በዚህ ደግሞ እንለምናለን እኛ። ይሄ በብዙ አገራት የተፈጠረ ጉዳይ ነው እኛም በኋላ አነሳዋለሁ በእኛም ሁኔታ የሚያስፈልገን ቦታ አለ፤ በግሪን ሌጋሲ፣ ስንዴ ላይ በጣም ኢምፕሬሲቭ ውጤት አምጥተናል። ስንዴ በሚቀጥሉት ሶስት ዓመታት ምንም ጥርጥር የለውም አስተማመኝ በሆነ መንገድ ማምረት የሚችልና መሸጥ የሚችል አገር እንሆናለን። ግን በቂ አይደለም። በዓለም ላይ ርካሹ ምግብ ዶሮ ነው፤ ርካሹ በአንድ ብር የሚበላ በየመንገድ የሚጠበስ፤ ኢትዮጵያ ውስጥ ውድ ነገር ዶሮ ነው፤ ዶሮ ወጥ አዎ ያስፈልጋል እንደ አፍሪካ ዶሮ የሚፈልግ የለም። እኛ ከነሽንኩርቱ ከነዘይቱ ሌሎች ደግሞ ጠብሰው ይበላሉ ታውቃላችሁ። በእኛ ሁኔታ ባለፈው ዓመት 26 ሚሊዮን ዶሮ ነበረ ያባዛነው በዚህ ዓመት ከሌማት በኋላ 41 ሚሊዮን ገብተናል በጣም በጣም በጣም ትንሽ ነው።

ብትጨክኑ እዚህ ያላችሁ ሰዎች በሚቀጥለው ዓመት ብቻ ከመቶ ሚሊዮን መዝለል እንችላለን። ያስቸገረን አንድ ነገር ነው ግራንድ ፓረንት የሚባለው ጫጩት የሚያባዛው ነገር። እሱ በጥቂት አገራት ተይዟል በሞኖፖሊ በቀላሉ አይገኝም። በዘመድ አዝማድ እየፈለግን ነው ለማግኘት። እሱን ካስገባን በኋላ ሁለት መቶ ሶስት መቶ ሚሊዮን ዶሮ ብናመርት ዶሮ የሚፈልገው አንደኛ ኢምፑት ነው ግብዓት፤ ሶያቢን በስፋት እናመርታለን በቆሎ በስፋት እናመርታለን ስንዴ በስፋት እናመርታለን እነዚህ በአንድ ፕላንት ፕሮሰስ ቢደረጉ እንኳን ለእኛ ማርኬት ለውጪውም የዶሮ ገበያ ግብዓት

55

ሊሆኑ ይችላሉ እኛ አለን። አሁን ብዙ አገራት የሚቸገሩት ሚድል ኢስት የሚቸገሩት አንደኛው ግብዓት ነው ስንዴ የለም በቆሎው የለም ሲያ ቢኑ የለም። ምግቡን የዶሮ ምግብ ከውጭ ማስገበት አለባቸው። ሁለተኛ የአየር ፀባይ እኛ የተመቸ ዌዘር አለን በጣም የሚገርማችሁ ለእኛ ብቻ ሳይሆን የሚተርፍ ምግብ አለን እንደ ግብዓት። ግራንድ ፓረንቱን አምጥተን ዶሮ በስፋት አምርተን አሁን ምግብ ኢትዮጵያ ውስጥ ችግር የሆነው እዚህ ያለን ሰዎች ያለን ፖቴንሺያል የዌልዝ ክሬሽን አቅም ስላልገባን ነው። ዶሮ እና ዳቦ ብቻ ብናመርት ተአምር እንሰራለን ብትሉ እና ብትወስኑ በዚህ ብሔርተኝነት እንደ ኢትዮጵያ ብንነሳ ከፍተኛ ለውጥ እናመጣለን።

ማር ሰምታችኋል ዘንድሮ ትንሽ ሙከራ አድርገናል። እዚህ አዋሽ ብቻ ከአዳማ ወጣ ብላችሁ እስከ አዋሽ አርባ ድረስ ያለው አኬዥያ ትሪ የተለየ ፍላወር አለው። ይሄ አዋሽ ፓርክ የሚባለው በሙሉ አኬዥያ ነው የሞላው። ያ አኬዥያ ዛፍ ነጣ ነጣ ያሉ አበባዎች አሉት አንዳንድ አገራት ምርጥ የሚባል ማር የሚገኘው ከዚህ ከአኬዥያ ዛፍ ነው ዝም ብሎ ይሄን አዋሽ ፓርክ እንኳን በሳጥን ብንሞላው ልናገኝ የምንችለው የማር አማውንት መገመት አይቻልም። ስንዴ ካለ፣ ማር ካለ ጠዋት ዶሮ ከደበረው ዳቦ በማር ይበላል ማለት ነው። ስንዴ ካለ ዶሮ ካለ ጠዋት ስጋ ከደበረው ዳቦ በእንቁላል ይበላል ማለት ነው።

ሌላው ብሔረሰባዊ ብሔርተኝነት ነው ኢትዮጵያ ውስጥ በስፋት አሁን እያደገ የመጣው በተለያየ አገር የምናውቀው የእኔ ብሔር ብቻ ጥሩ ትልቅ ሐብታም ቻይ ሌላው የሚል፤ አገር ከማፍረስ ውጪ የማያሸንፍ፤ የትም አገር አሸንፎ አያውቅም እዚህም አያሸንፍም አደገኛ ነው። ሰው ነህ ሸክላ ነህ የሰሩህ ቤተሰቦችህና ጎረቤቶችህ ናቸው ሰው መሆንህን ሳትስት ነው መለወጥን አስፓየር ማድረግ ያለብህ እንጂ ሰወን በሚያጠፋ ፋውንዴሽን በሚያፈርስ በሄት የተፈጠረ ስሪት ከሆነ ከተፈጥሮ ትጋጫለህ እና አታሸንፍም።

አራተኛው ተስፋፊ ብሔርተኝነት ነው። ልክ እንደ ሞሶሎኒ እንደ ናዚ ያለው ቆዳን አገርን ማስፋትጋ የሚያያዝ በፈረንሣይ ታይቷል፣ በዩናይትድ ኪንግደም ታይቷል፣ በጀርመን ታይቷል በተለያዩ አገራት ታይቷል ግዛት ማስፋት። እን ናፖሊዮን በስፋት የሰሩት ናፖሊዮን ሪኢንጂን ያደረገው አውሮፓን በዛ መንገድ ነው። በኋላም ናዚ የሞከረው። ቅድም ብሔርተኝነት ያነሳሁላችሁ አንዱ ፖይንት ኢተዮጵያ ውስጥ እስልምና አለ ክርስትና አለ፤ ኛንጋቶም አለ ጉራጌ አለ አብረን መኖር ብቻ ነው ብለህ መቀበል ነው ምንም ምርጫ የለህም አትችልማ ማጥፋት መጨፍለቅ ምናምን አይቻልም። ይሄንን ደግሞ ለመማር ቤልጂየም ብትሄዱ አንድ ካፍቴሪያ አንድ ቤት ፊትለፊት በሯ የአነድ አገር ኋላ በሯ የሌላ አገር አንድ ቤት የሁለት አገር ቤት አለች፤ ምናለበት ቤቷን አፍርሰው መስመር አበጅተው በቃ ከዚህ ወደዛ እንትን ነው ከዚህ ወደዛ ይችላሉ እኮ ግን ኮኤግዚስተንስ ሰላም ስለሆነ አንድ ቤት ሳሎንና ጓዳ ሁለት አገር ነው። አሁን አለ ላይቭ ነው ይሄ። አንድ ካፍቴሪያ ሁለት አገር አለ ለምንድነወ ምርጫ የለም፤ ኦሮሞና አማራ ተስማምተህ አብረህ ከመኖር ውጪ ምርጫ የለህም፤ ለራስህ ስትል በሰላም ኑር ብታሸንፍ ችግር አልነበረውም ግን አትችልም። ተግራይና ጉራጌ፣ ጉራጌና ስልጤ ሁላችሁም በሰላም መኖር ብቻ ነው በትብብር መኖር ብቻ ነው የሚያሳድገንም ወጥተን እንድንገባ የሚያደርገንም። ከዛ ውጪስ ሮንግ አማራጭ ነው

56

ከመስከረም እስከ መስከረም

አታሸንፍበትም። አትችልም። ተቀበል በቃ እስላም አለ፣ ክርስቲያን አለ፣ ጴንጤ አለ፣ ካቶሊክ አለ፣ ኛንጋቶም አለ፣ ጉራጌ አለ፣ መዠንገር አለ፣ ኑዌር አለ፣ አኙዋክ አለ፤ በሰላም በትብብር መኖር እንችላለን ብሎ መቀበል ብቻ ነው ያለው መፍትሄ። ከዚህ ውጪ ያለው ሊገድል ይችላል ሊያፈርስ ይችላል ግን ድል አያመጣም።

የግራ ዘመም ብሔርተኝነት አለ እንደምታውቁት አይዲዮሎጂ ላይ ቤዝ ያደረገ በስፋት ስናወራ የነበረው ፀረ ካፒታሊዝም ላይ የሰራተኛ መደብ ነባር ማንነት መጠበቅ እያለ የሚነሳ አይዲዮሎጂካል ቤዝ ያለው ብሔርተኝነት አለ፤ የሊብራል ብሔርተኝነት አለ፤ ግለሰባዊ ነጻነት የሚል። አናሳ የመንግሥት ሚና የሚል ገበያ መር የሚል ይሄም የራሱ የሆነ ግሩፕና ተከታይ ያለው እሳቤ ነው። ነፃ የመውጣት ብሔርተኝነት አለ፤ ከነበረበት ጭቆና ከነበረበት ባርነት ከኮሎኒ አገዛዝ ለአገር ሉዓላዊነት ለኢኮኖሚ ነፃነት ደግሞ የሚደረግ ነፃነት ላይ ቤዝ ያደረገ አለ። በዚሁ ግራነድ የብሔርተኝነት እሳቤ ውስጥ ደግሞ ፅንፈኛ ብሔርተኝነት አለ። ፅንፈኛ ብሔርተኝነት በኢትዮጵያ ብቻ ያለ አይምሰላችሁ። ጂንጎይስት ኢንዲቪዥዋል አሉ ጂንጎይዝም ነው የሚባለው። ጂንጎይዝም ጠብ አጫሪ ግጭት ፈጣሪ ሽብርን ዘሪ ሁከት ሰባኪ ነው። በግል ሲታይ ምሳ አምጪ ብሏት ምሳ ልታመጣ ጉድ ጉድ ብላ ተቀምጦ ቲቪውን እያየ ሶፋ ላይ ተቀምጦ አምስት ደቂቃ ዘገየችብኝ ብሎ ደግ ከሆነ ይቆጣል ክፉ ከሆነ በጥፊ ይማታል ጂንጎይስት እንደሱ ነው። አያግዝም እኮ ገብቶ ስራ አያግዝም ሰው ተንደፋድፎ ያመጣውን በጣም ብዙ ጂንጎይስት ደግ አይታችሁ ከሆነ ቤተሰቦቻችሁም ካሉ አምጪ ምሳ ብሎ ከቀረበ በኋላ ነይ እንብላ እኮ አይልም የእጅ ውሃ አምጪ ነው ጂንጎይስት እንደሱ ነው። ሲሰጥም ቸርነቱም መልካምነቱም አለው በውስጡ ነገር ይሄ አደገኛ ነገር ነው። ጂንጎይስት ኢንዲቪዥዋልስ እና ግሩፕ ሲኖሩ በተቻለ መጠን መግራት ካልቻልን ጥፋት ነው። ለምሣሌ ለነፃነት እታገላለሁ ለሥልጣን እታገላለሁ ወይም መነግሥት አልተመቸኝም ብለህ ፋብሪካ ማጥፋት ጂንጎይዝም ነው፣ ትምህርት ቤት ማውደም ጂንጎይዝም ነው። ነገ መንግሥት ስትሆን ለመስራት የምትለምን የምትቸገርበትን ጉዳይ አታጠፋም ይሄ አደገኛ ነገር ነው በየአካባቢያችሁ ካለ ጂንጎይዝምን አትውደዱ ጥፋት ስለሆነ ጠቃሚ አይደለም። ይሄ ባይዘዌይ የተወሰነ ቦታ ያለ በሽታ አይደለም ኢትዮጵያ ውስጥ አሁን ያለ ፋሽን ነው። ልክ ስታኮርፍ ሰብሰብ ብለህ ማቃጠል፣ ማጥፋት ምናምን፤ ኦሮሚያ ውስጥ አለ፣ አማራ ውስጥ አለ፣ ትግራይ ውስጥ አለ፣ ደቡብ ኤቭሪዌር አለ የሆነ አካባቢ ብቻ ያለ እንዳይመስላችሁ። ቶውቱ እየሰፋ ነው መገራት አለበት። እኛ የሚያሰፈልገን የሚደመር ውጤት፣ የሚደመር ስራ፣ ዌልዝን የሚፈጥር የኢማጅኔሽን ፓወር የሚጠቀም ነገር ነው እንጂ ያለችንን የሚሰብርማ ምን.. ምን አለና ይሰበራል። ጂንጎይዝም ሌላው ብሔርተኝነት ነው።

ሃይማኖታዊ ብሔርተኝነት ደግሞ አለ። ሃይማኖትን የመንግሥት፣ የማኅበረሰብ ብቸኛው ትልቁ የማይነካው የማይደፈረው የማይጠየቀው አድርጎ ማፅናት። ሌሎች ሰቦርድኔት ያነሱ ኢምፌሪየር ሆነው እንዲሆኑ ማድረግ መፈለግ እስልምና የበዛባቸው አካባቢዎች ክርስትና የበዛባቸው አካባቢዎች ጁዳይዝም የበዛባቸው አካባቢዎች ወይም ካቶሊክ የበዛባቸው አካባቢዎች አለ፤ ሁሉምጋ አለ ይሄ ግን አደገኛ ነው፤ አደገኛ ነው። አሁን ሥልጣኔ ተቀይሯል ለምሣሌ ዩኤ ብትወስዱ የዩኤ መንግሥት የኢትዮጵያን ኦርቶዶክስ ቸርች፣ የእስራኤልን ... የሆነ ቸርች፣ የእስልምናን ትልቅ ግራንድ ሞስክ፣ የሒንዱይዝም የሕንድም አላቸው እንደ ቸርች ነገር እአንደ ሞስክ

57

ነገር እንደሱ መደዳውን መሬት ሰጥተው አግዘው ያሰራሉ። ለምን ሲባሉ መቻቻልን ልጆቻችን ክርስትያን ባይሆኑም ቸርች እያዩ ማደግ አለባቸው፤ ምክንያቱም ዩኤ ተወልዶ ሰው ዩኤ ላያድግ ይችላል ዩኤ ላይሞት ይችላል፤ ዩኤ ተወልዶ አሜሪካ ሲሄድ ቸርች ሶያይ የሚደናበር መሆን የለበትም ዓለም የቸርችም የመስጊድም የሒንዱ መፀለያ ቦታም ናት ሁሉንም እያየ እየተማረ መሄድ አለበት። መሆን ብቻ ሳይሆን ማወቅ አለበት። በአቡዳቢ ምድር ለእኛ ለኦርቶዶክስ ቸርች በሺህ የሚገመት ሄክታር ሰጥተውናል እኛ እንደ መንግሥት የድህነት ጉዳይ ይዞን ነው እንጂ ምርጥ ምርጥ ቸርቾች መገንባት አለብን ምርጥ ምርጥ መስጊድ መገንባት አለብን እኛ፤ ለምን በእኛ መስጊድ ውስጥ በእኛ ቸርች ውስጥ ስቶ ይሰራል። ግብፅ በቅርቡ ሄጄ ባየሁት ጥቂት ሰዎችም ሄደው አይተዋል አዲስ ካፒታል እየገነቡ ነውእዛ ውስጥ አንድ ትልቅ ቸርች እና አንድ መስጊድ ሰርቷል የግብፅ መንግሥት። በጣም የሚያስቀና መስጊዱ ብዙ ሩሞች አሉት ታች ላይ ሩሞች በጣም ሰፋ ያሉ ሩሞች አሉት በእያንዳንዱ ሩም ውስጥ ከቁርዓን ላይ ኢጂፕት የሚል አያ የትኛውም አያ ካለ በየጁዙ በሰላሳውም ጁዝ ስለ ቁርዓን የሚወራው ስለ ግብፅ የሚወራው ነገር ቤት ውስጥ አለ ተቀርፆ። ማንም ቱሪስት መጥቶ የየትም ዓለም ሙስሊም ያን ቦታ ከጎበኘ ግብፅና አላህ የተለየ ነገር አላቸው በቁርዓን ውስጥ ስንቴ ተጠርተዋል ብሎ ያስባል። በፈርኦን ምክንያትም ቢሆን ብዙ ቦታ ስላሉ ማለት ነው። ባይብል ላይ ስትሄዱ በሙሴም በዮሴፍም በምናምን ምክንያት በጣም ብዙ ቦታ የኢጂፕት ስም አለ ቸርች ውስጥ በየቦታው ኢጂፕት ኢጂፕት የተባለውን ነገር ፅፈውታል። ቀርፀውታል። ማንም ክርስቲያን ሄዶ ኢጂፕት የእስላም አገር ናት አይልም ባይብል ይሄን ያክል ያውቃታል ወይ ነው የሚለው።

በዚያ መንገድ ሃይማኖትን የምንገፋፋበት የምንጠላላበት የምንራራቅበት ሳይሆን በባይብል ውስጥ እና በቁርዓን ውስጥ ብዙ ኮመን ነገሮች አሉ፤ ብዙ አብርሃም ኢብራሂም የጋራ ነው፤ እንደ ነቢይ የጋራ ነው እንደ አባት የጋራ ነው፤ ሙሴ የጋራ ነው፣ ዳውድ የጋራ ነው ወይም ዳዊት የጋራ ነው፤ ሱሌማን የጋራ ነው ብዙ የጋራ ነገር አለ። የሚያለያየንን ፓርት መተው አንድ የሚያግባቡንን ነገሮች አብሮ መኖር ይቻላል የግድ መጣላት አያስፈልግም። የእምነት ነገር፣ የፖለቲካ ነገር እንደልብ መሰጠት ነው አንዳንዱ ይሄ ብርጭቆ ነጭ ሆኖ ይታየዋል አንዳንዱ አይታየውም። ችግር የለውም በራሱ መንገድ ያስብ ግን በየቦታው በጣም ጠቃሚ የሆኑ ልንማርባቸው የሚገቡ ጉዳዮች አሉ ከእነሱ ወስደን በጋራ መኖር እንችላለን ብሎ ማመን ያስፈልጋል። የሃይማኖት ብሔርተኝነትም ትንሽ መገራት አለበት እንትን ለቋል ትንሽ እኛጋ እና ያስፈልጋል በጣም ኢምፖርታንት ኢንስቲትዩሽን ነው፤ ድሮም ተወያየንበት ኢምፖርታንት ኢንስቲተዩሽን ነው መደገፍ መገንባት አለበት ግን ፖለቲካ መሆን የለበትም፣ ግን ዘር መሆን የለበትም፣ ግን ሱፐርመሲ መሆን የለበትም በጋራ በእኩል በፍቅር ለመኖር ሁሉም ደግሞ የእኛና የሚያስፈልገን የእኔ እምነት የሆነ ነገር ሊሆን ይችላል ያኛው እምነት በፍፁም የማያስፈልገኝ ሳይሆን ብዙ የምማርበት ነገር አለ።

ለምሣሌ ክርስቲያኖች እስላም መሆን አይጠበቅባቸውም ግን ከእስላም በአረፋ ወቅት አንድን ደሃ ስጋ ሳይበላ መዋል የለበትም ብሎ አርዶ የሚያካፍልን ካልቸር ሁሉም መማር አለበት። እኛ አገር ማንም ደሃ በሻሻ ውስጥ ስጋ ሳይበላ የማያልፍበት ጊዜ ካለ አረፋ ነው። አረፋ ሲታረድ ማዕዱ አይነሳም ትሪው ይቀመጣል የመጣ ሰው እየተጨመረበት ነው የሚበላው። ቅርጫ እንኳን ሲሰጥ ለሌላቸው ይታሰባል። ይሄ

58

ከመስከረም እስከ መስከረም

በጣም ምርጥ ካልቸር ነው፤ እስላም መሆን አይጠበቅብህም ተማር። በክርስትና ውስጥ በጣም የሚያጓጉ እንደዚህ የምንማራቸው ጉዳዮች አሉ ተማር፤ አንተ ግን የፈለከውን ሁን። አሁን ለምሣሌ ጥምቀት የኦርቶዶክስ ወጣቶች በተለየ መንገድ ከተማ ያፀዳሉ፤ ከተማ ያፀዳሉ ያሰማምራሉ ታውቃላችሁ፤ ግን ጥምቀት ለኦርቶዶክስ የእምነት ኤክሰርሳይስ ቀን ሆኖ እስለሞችም ሌሎቻችንም ግን በጋራ የምናከብረው በዓል ቢሆን። ልክ እንደ ድሮው ድሮ እንደምናደርገው ማለት ነው ድሮ መግሪብ ሰግደን ዳመራ እናቃጥል ነበር እኛ አገር ባይዘዌይ ልክ እንደሱ ቢሆን ጥምቀት ብቻ ስንትና ስንት ቱሪስት ሊያመጣ የችላል። ኢድ ላይ የጀመርነው፣ ክሪስማስ ላይ ያሉ በዓላት የአገው ትግራይ አማራ ጫፍ አካባቢ ያሉ ዘፈኖች መስቀል ላይ የሚደረጉ እዚህ አካባቢ ያሉ ኢሬቻዎች የሆነ የቡድን ሳይሆኑ ለቡድኑ በራሱ በገባው መንገድ ከቡድኑ ውጪ ላለን ደግሞ የጋራ የወል አሴት ቢሆን እንዴት መዝናኛ በሆነ ነበረ አሁን ጭንቀት እኮ ነው፤ ጥምቀት መጣ በሰላም ያልፍ ይሆናል ኢሬቻ መጣ በሰላም ያልፍ ይሆናል እንዴት ሰው ያን የሚያህል ሰው የሚያሰባስብ በዓል የጭንቀት ምንጭ ይሆንለታል? አንተ ተጨንቀህስ እንዴት ነው ከውጭ ሰው መጥቶ የሚያይልህ? ሊያይ አይችልም። ይሄን ሰላማዊ ነገር በውስጣችን መገንባት ያስፈልጋል።

ወደ ኢትዮጵያ ስናመጣው፤ ኢትዮጵያ ላለፉት 50፣ 60 ዓመታት ሁለት አይነት ዋልታ የረገጡ እሳቤዎች አሉ። ብሔረሰባዊ ብሔርተኝነት እና ሲቪክ ብሔርተኝነት። ብሔረሰባዊ ብሔርተኝነት የእኔ ብሔር ተጎዳ የእኔ ቋንቋ ተጎዳ የእኔ ካልቸር ተመናመነ የሚል፤ ወይ ደግሞ ምን ካልቸር አለ ምን ቋንቋ አለ ቋንቋህም አንድ ነው እምነትህም አንድ ነው አንድ ነህ የሚል እሳቤ ላለፉት ሃምሳ ስልሳ ዓመታት ነበሩ። ሁለቱም አግላይ ናቸው። አሃዳዊ ኢትዮጵያዊነት አግላይ ነው። ብሔርን ቋንቋን ዳይቨርሲፊኬሽንን ስለማይቀበል። ጭፍን ያለ የእኔ ብሔር ብቻ የሚለው ወይም ሁሉ የለም አንድ ነው የሚለውን ብናደርግ ኢትዮጵያ ውስጥ አንችልም። ብልፅግና ምንድነው ነው የሚለው አንደኛው ቴሲስ ነው ሲቪኩ ቴሲስ ነው፤ የብሔረሰቡ አንታይ ቴሲስ ነው እኛ ሲንተሲስ ያስፈልገናል መሀል ላይ ሚዛናዊ የሆነ ቋንቋ ይከበር፣ ባሕልህ ይከበር ማንነትህ ይከበር ግን ደግሞ በግራንድ ኢተዮጵያ ውስጥ አንድ እንሁን። ያንተና የእኔ ቋንቋና የእምነት ልዩነት እንደ አገር አብሮ ላለመኖር ምክንያት አናድርገው የትም ዓለም ወጥ ሰው የለም። ሁሉም ያደገ አገር ብትሄዱ በጣም በዙ ብሔሮች አሉ። ይኸው እዚህ አዳራሽ ውስጥ ኢትዮጵያ አለች። አብረን ለመቀመጥ እሷና እሷ ክርስቲያንና እስላም አብረው መቀመጥ ካልተቸገሩ፤ ኦሮሞና አማራ አብሮ መቀመጥ ካልተቸገረ፣ ጉራጌና ስልጤ መወያየት ካልተቸገረ በአገር ደረጃ ደግሞ በሰፊ ቦታ አዳራሽ ችሎን እንዴት ነው አገር የማይችለን? ቻለን እኮ ይሄ ቦታ። ይሄን ሲንተሲስ መካከለኛ የሆነ ባላንስ የሚያደርግ ራሽናል እሳቤን የሚያጎናፅፍ ሌላውን መጨፍለቅ ማጥፋት ላይ ሳይሆን በክብብር እንደየድርሻው እንደየአቅሙ እንደየከባቢው በሰላም መኖር የሚያስችለውን ማንነት ማበልፀግ ማጉላት ያስፈልጋል። እስካሁን የነበረው ግን ያ አይነት ዝንባሌ የለውም ለዚህ ነው ዋልታ የረገጠ የምንለው። ሁለቱም ዋልታ የረገጡት በአራት ‘መ’ በቀለለ መንገድ ሊገለጹ ይችላሉ።

አንደኛው ማጉደል ነው። ኦሮሞ ከሆነ አማራውን አይፈልግም፣ ጉራጌ ከሆነ ስልጤውን አይፈልግም፣ ወላይታ ከሆነ ሲዳማውን አይፈልግም፣ ሱማሌ ከሆነ አፋሩን አይፈልግም፣ አኙዋክ ከሆነ ኑዌር አይፈልግም፣ በርታ ከሆነ መዠንገር አይፈልግም ባጎደለ ነው

59

የሚያስበው። ሁለተኛው ከብዝሃነት የጎደለውም አንድ ልሙጥ የሚያደርገውም የጎደለ ነው። ኦሮሞ አለ ወላይታ አለ አማራ አለ ብለህ ካልተቀበልክ ታጎደላለህ ማለት ነው ሁለቱም አጉዳይ ናቸው። መፈረጅ፤ አሉታዊ በሆነ መንገድ፣ በጥላቻ፣ በንቀት፣ ባልተገባ መንገድ መፈረጅ፣ መነጠል፤ ነጠላ ቡድናዊ ፍላጎትን ለማሳካት ነጥሎ ገንጥሎ ማሳየት። የመጨረሻው መጠፋፋት ነው። መገዳደል ጥቅም የለውም ሞከርነው ስልሳ ዓመት ኪሳራ ነው። አሁን አንድ እንሁን ግን አንድ አይነት ደግሞ አንሁን። ልዩ ልዩ ቋንቋ፣ ልዩ ልዩ እምነት፣ ከለርም የተወሰነ ዲፍረንስስ አሉ እነዚህ ግን እንደ አገር አንድ ለመሆን አይከለክሉንም። የትም አገር ያለ ጉዳይ ነው ኢትዮጵያ ውስጥ አዲስ ነገር አይደለም። በዚህ ዲፍረንስ ውስጥ የበለፀገች አገር መገንባት እንችላለን ብለን ለማመን የሚያስችለው ሁለቱ ዋልታ የረገጠውን ትተን መካከለኛውን ልዩነትን ለሕብረት ሳንካ የማያደርገውን መከተል ያስፈልጋል። ብሔርተኝነት መዳረሻ ውጤቱም አሉታዊ ወይም አዎንታዊ ሊሆን ይችላል። አዎንታዊ የሚሆነው ሰላማዊ ዴሞክራሲያዊለውጥን የሚሻ ባርነትን የሚጠየፍ ድህነትን የሚጠየፍ የራሱን ባሕል ቋንቋ የሚያከብር ከሆነ አዎንታዊ ነው ጉዳት የለውም። አሉታዊ የሚሆነው ነውጠኛ ከሆነ ስሜታዊ ከሆነ አግላይ ከሆነ ገፊ ከሆነ ግን አሉታዊ ነው። ማነው አሉታዊ ብሔርተኝነትን የሚፈልገው ማንም ሰው ቋንቋው ባሕሉ እንዲከበር ይፈልጋል ግን በሰላማዊ በንግግር በውይይት በመግባባትና በኋላ ያለውን ኮኤግዚስተንስ በማይጎዳ መንገድ መፈፀም ይኖርበታል።

ብሔርተኝነት ከዚህ ባለፈም በብዙ ምሣሌና በብዙ መንገድ ሊተነተን ይችላል። ብሔርተኝነት የሚባል ነገር እንዳለ ሴጣን ነው ቆሻሻ ነው የሚል ትክክል አይደለም በውስጥ ለነፃነት ለመብት ጠቃሚ የሆኑ የትግል ስልቶች አሉት። ብሔርተኝነት ብቻም ነው መፍትሄው ትክክል አይደለም የሚያጠፋ ጂንጎይስት የሆነ ቶውት ያለው ጂንጎይዝምን የሚያስፋፋ ከሆነ ጥፋት ነው። እዚህጋ የትኛውን ነው ከውስጡ ጠቃሚ የምንለውን ነቅሰን የምናወጣው የሚለው እንደየ ግሩፕ ውሳኔው እንደየግለሰብ ውሳኔው የሚተው ቢሆንም ጠቃሚ የሆነው የሰውን አክብሮ ሰውን አክብሮ ራስን ማክበር የሚየስችለውን መንገድ መከተል ነው። ይሄ ሲሆን ብዙ ዌልዝ ይታየናል ኢትዮጵያ ያላት የዌልዝ አቅም ኢትዮጵያ ያላት የመመንጠቅ የማደግ አቅም ብቻውን አስር አስራ አምስት ቀን ያወያየናል በሁሉም ዘርፍ። ኢተዮጵያ አንድ ቀን የዘነበውን ዝናብ ዓመቱን ሙሉ የማያገኙ አገራት አሉ፤ ዓመቱን ሙሉ አንድ ቀን፤ ብዙ የተሰጠን የተሰጠንን የማናውቅ፤ ብዙ ያለን ያለንን የማናውቅ፤ ወንድምን ጌጥን መከታን ጠላት አድርገን የምናስብ በመሆናችን ደኸየን እንጂ የትብብር መንፈሱ ቢኖር አብሮነትን ብናፀና በጋራ ማደግ መለወጥ እንደምንችል ብናምን የእኛ ዲፍረንስ የጥፋት ምንጭ መሆን አይችልም።

ግራንድ ናሬሽን ታላቁ ትርክት በውስጡ በጣም ብዙ ትርክቶች ያቀፈ ትርክቶቹ ግን የማይጣረሱ የማይገፋፉ ተሰብስበው የበለፀገች ሰላማዊት የፀናች ኢትዮጵያን የሚፈጥሩ ሁሉም ትርክት እንደ ጅረት ትልቁን ዓባይ የሚፈጥር ሁሉም ትርክት ተሰናስሎ ትልቋን ኢትዮጵያ ለመፍጠር የማይቸገር አገርን ወደ አንድነት ወደ ሁለንተናዊ ዕድገት ማስፈንጠር የሚያስችል `ይል ከውስጡ የሚመነጭ አገርን መገንቢያ አገርን ማፅኚያ ለልማት ማነሳሻ ደሃ መርጃ የሚሆን ናሬሽን በስፋት መገንባት ያስፈልጋል፤ ያስፈልጋል። ቅድም እንዳልኩት ሁሉም ነገር የስቶሪ ውጤት ነው። ኢትዮጵያዊያን የሰው ስቶሪ

60

ከመስከረም እስከ መስከረም

አድናቂ ነን የሰው ቋንቋ፣ የሰው ስቶሪ፣ የሌላ አገር መሪ፣ የሌላ አገር ቪዥን፣ የሌላ አገር ስራ አድናቂ ነን በጣም። የአገር ውስጥ ሲሆን ይቀልብናል፣ ያንስብናል በጣም የሚገርመው ውጪ ደግሞ ይገለበጣል፤ ውጪ ደግሞ የኢትዮጵያ ነገር ሁሉ በጣም ይጣፍጣል። ግሪን ሌጋሲ ብለው ይደነቃሉ እኛ እናንተ ሰርታችሁ አትደነቁም አየር መንገዳችሁ ብለው ይደነቃሉ ዘመን መለወጫችሁ ዘመን አቆጣጠራችሁ ስቶሪ በጣም ኢምፖርታንት ነው የራስህ ነገር ቤት እኮ ነው፤ ቤት እንደዚሁ አዳራሽ እነሱጋ ሲሆን ይሄ አዳራሽ እኮ የተሰራበት ጂብሰም ሃንድረድ ፐርሰንት ሃንድ ሜድ ነው ፋብሪካ የሚባል ነገር አልገባም ግን ጂብሰም እኮ ነው ይሉና ይሄን ጣሪያ እያየኸው ወርቅ ያረጉብሃል። እዚጋ እኮ ያለው ኤር ኮንዲሽኒንግ የሚጮኸው የእኛ አየር የሚያቀዘቅዝ ብቻ አይደለም ኦክስጂን መጥኖ ይሰጥሃል እንደዛኛው ኤሲ አይደለም ያው ነው እኮ በተረት ተረት ብቻ ውድ ያረጉብሃል ነገራቸውን። እኛ በተረት ተረት ውድ ባናደርግ አክቹዋል ሚዛኑን እንግለጠው ነው። አክቹዋል መነገር ያለበትን ተናግረን ግን የሚያፀና እናድርገው። ተረክ ትርክት በትክክል ከተኮተኮተ ልማት የሚያድግ የሚያምር ዱረብል ንፁህ ትልቅ አገር ይፈጥራል። ካልተኮተኮተ ግን ያዋጋል ያጋድላል። ዝም ብሎ መናገር ብቻ ሳይሆን ፕሮፐርሊ ክትትልና እንክብካቤ ይፈልጋል።

ትርክት ጦርነት ድህነት ያመጣል ትርክት ወደ ብልፅግና ለመጓዝ የሚያስችል አቅም ይፈጥራል። ትርክትና ታሪክ በጣም የተያያዙ ጉዳዮች ናቸው። ታሪክ እውነት አይደለም፣ ታሪክ ውሸት አይደለም፣ ታሪክ ወደ እውነት የቀረበ ክስተት ነው። ምክንያቱም አነድን ሁነት አንድን ኢንሲደንት አስር እና ሃያ ሰዎች በተለያየ መንገድ ይገልፁታል። ሲፅፉ ሲናገሩ ሂደቱ አንድ ነው አንዴ ያጋጠመ ነው ግን እኛ የምናነበው የምንሰማው ትንሽ ዲፈረንሶች አሉት። ከዚያ ውስጥ ሂስቶሪያን በብዙ መመዘኛና በሙያቸው ተጠቅመው ለእውነት የቀረበው ታሪክ ይሄ ነው ይላሉ። እውነትማ የሚታይ ብቻ ነው አክቹዋሊ የሚጨበጥ ነው። ታሪክ ሺህ ዓመት መቶ ዓመት ስለሆነው ወደኋላ እንደነበረበት ሰው ልትሆን አትችልም። ለእውነት የቀረበው ግን ብለህ ለእውነት የቀረበ ነው ሲባል ከፍ ያለው ስቶሪ ነው ታሪክ ሆኖ የሚቀጥለው። ያ ታሪክ ማጉላት አላግባብ ማጉላት ካለበት ለምሣሌ የነበረውን ሁነት አንፌርሊ ለግለሰቦች ለቡድኖች መስጠት ካለበት ወይም አንዳነድ መልካም ነገር ማንኳሰስ ካለበት አንዳንዴም መካድ ካለበት አላስፈላጊ ንፅፅርም ካለበት ታሪኩን ማዛባትም ካለበት ድሉን ማቃለልም ካለበት ወደ እውነት አይቀርብም። 32 ቢሊየን ችግኝ ተክለናል በዓመት ትልቁን አዎን ግን እኛም እኮ ጀምረን ነበር ድሮም እኮ ግን መትከል ምናምን ነበር፤ ነበረ ግን አልተከልክም 32 ቢሊየን እኛ አስበን ነበር እነ ዐቢይ ጨርሰውታል፣ ብልፅግናዎች ጨርሰውታል ወይ ደግሞ ይሄኛወ ትውልድ ጨርሶታል ካልክ ችግር የለውም። አላስፈላጊ ንፅፅር ከሆነ ግን ችግር አለ። ኢትዮጵያ መለመን የለባትም ስንዴ እኮ መመረት አለብን ብለን ግብርና መር ፖሊሲ ላይ ፅፈን ነበረ አዎ ፅፋችሁ ነበረ ግን ስንዴ አላመረታችሁም ፋክት ነው። ይሄንን ፋክት ለማዛባት የሚሞከር አለ።

ለምሣሌ ወይ ጥጋባቸው ደግሞ አያፈሩም ብሪክስ አሉ እንዴት ብሪክስን ያስባሉ እነዚህ ድሃዎች እነዚህ በቃ ያልተሰደብነው ስድብ የለም ብሪክስ ማለት እኮ ከባድ ነገር ነው ኢትዮጵያ ብሪክስ ገባች፤ ብሪክስ ምን ዋጋ አለው ትርጉም አለው እንዴ ብሪክስ ... ወዲያው እኮ ነው እጥፍ። እንደዚህ አይነት ማንኳሰስ ማዛባት አያስፈልግም ማጋነን አያስፈልግም እንዳለች ቢኮዝ ስትደመር ታሪክ ሆና ታበላሻለች እና ከሰው ጋር

61

ከፓርቲ ጋር ማያያዝ ሳይሆን በየዘመኑ የነበረው የኢትዮጵያ ድል የዛ ትውልድ ድል ነው። አሁን የሚሰራው ታሪክም ለልጆቻችን መኩሪያ መስፈንጠሪያ መነሻ ሃይላቸው ነው በቃ እሱ ብቻ ነው የግለሰብ ታሪክ አይደለም። የኦሮሞ ታሪክ አይደለም የአማራ አይደለም የትግራይ አይደለም የወላይታ አይደለም የኢትዮጵያ ሕዝቦች ታሪክ ነው። ይሄ ከተዛባ ለአሁን ይቀላል ለፖለቲካ ነገ ይበላሻል። እና ታሪክን ማዛባት ልማድ የሆነበትን የቆሸሸ ፖለቲካ ማፅዳት ያስፈልጋል። ነገር በእውነትና በልክ ማስቀመጥ። ዕዳውን ጠቅለን ደፍተን ምንዳ አድርገነዋል የለም፤ ገና ብዙ ስራ ይጠበቅብናል ገና ስንት ሌባ እያለ እንዴት ይሆናል እሱ። ገብቶን ነው የበለፀገች ኢትዮጵያን ለመፍጠር የምንሰራውና የሚያቆመው ሃይል የለም። ሊንደፋደፍ ይችላል ሊያንኳስስ ይችላል ሊያዛባ ይችላል ሊሞክር ይችላል ግጭት አለ አላስፈላጊ መገዳደል አለ ግን መከላከያና ፖሊስ ሃንድል እያደረገው ነው። የምታርስ እረስ የምትነግድ ነግድ ኢንደስትሪም አስፋፋ የፓርቲውና የመንግሥት ዋነኛ አጀንዳ አድርገህ የስራህን ድካም በእሱ መሸፈን አታስብ፤ መረጃ ካለህ አግዝ ሃሳብ ካለህ አግዝ እንደው ዋናው ጉዳይ ግን እሱ ነው አትበል ተቋም ማኔጅ እያደረገው ነው። ኢተዮጵያ ውስጥ እርስ በእርስ መበላላት መጠላላት መገፋፋት መፈናቀል መቆም አለበት አደገኛ ነገር ነው ከዚያ በላይ እንዳንወናጨፍ እያደረገን ነው ግን ሁሉ አጀንዳ እሱ ብቻ ነው አይደለም። እሱ እንዲሆን የሚፈልጉሳ ተልዕኮ አላቸው ኢንፍሊቴተር ናቸው የተላኩ ሰዎች ናቸው። ሕዝብማ መረጠን እኮ ስራና አሳየው ተዋጋ አልከው ልጁን ሰጠ ግሪን ሌጋሲ አልከው ወጥቶ ተከለ ድሃ አልብስ አብላ አልከው አበላ ሕዝብ ሪስፖንድ እያደረገ ነው የሰከሩ ያበዱ ሰዎች በናሬሽን የሚያሳብዷት ኢትዮጵያን ለመፍጠር ሲያስቡ ተባባሪ አትሁን። ከሆንክስ አትቀመጥ እዚህ ጊዜህን አታባክን ብዙ አለ ጊዜ የሚያባክን ሰው እዚህ ውስጥ ጊዜ አታባክል ቦታህን ፈልግ ሲዝንህን ፈልግ ተጠቀምበት። ግብራችን የጠፋብን ሰዎች ካለን የምናዛባው ነገር አለ ኢትዮጵያን ከብልፅግና ማቆም ግን አይቻልም። በስቶሪስ ነገር ማሰናከል አይቻልም።

እና የታሪክና የትርክትን ጉዳይ በዚህ መነፅር ማየት አስፈላጊ ነው። ፍፁም ልዩ ነኝ ልነጠል ትክክል አይደለም፤ ፍፁም አንድ ነን ከእኔ ውጭ መልክ የለህም ትክክል አይደለም። ብዙ ነን ግን በጋራ ሆነን ይበልጥ ማማር እንችላለን። በጋራ ሆነን እንደ ፍሩትፓንች በአንድ ዲሽ ላይ መቅረብ እንችላለን። ይሄንን ሲንተሲስ እናምጣው ለምን አንድ አይነትና ብዝሃነት ይሄ ባህሪ አላቸው ይሄኛው ጭራሽ ልሙጥ ነው ከለር አልባ ነው። ለምሣሌ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ዛፍ ቡና ብቻ ቢሆን ከሰሜን እስከ ደቡን ከምዕራብ እስከ ምስራቅ ቡና ብቻ ቢሆን አያስጠላም? ጥድም ዝግባም አፕልም ሌሎችም ዛፎች ዋርካ ያለበት ጫካ ማየትና ልሙጥ ቡናን ማየት አነድ አይደለም። ፍራፍሬ ማለት ሎሚ ብቻ ቢሆን ወይም ደግሞ በተቃራኒው መንደሪን ብቻ ቢሆን አስቡት ቫራይቲው ተጨማሪ ኒውትሬሽን ተጨማሪ አቅም ተጨማሪ ጥፍጥና የሚሰጠን እንጂ የሚበላሽ የሚያበላሽ አይደለም ብሎ ማሰብ ነው። የትኛው ነው ትክክለኛ ያላችሁ እንደሆነ ትክክለኛው ይሄ ነው። እንደ ግንድ ስር የሆነ ርቀት ተጉዞ ውሃና ምግብ ይሰበስባል ግን ሲሰጥ ግንዱ ብቻ ይብላ ቅርንጫፍ እንዳይበላ፣ ቅርንጫፍ ብቻ ይብላ ቅጠሉ እንዳይጠቀም፣ ቅጠሉ ብቻ ይብላ ፍሬው እንዳይጠቀም አይልም። ሰብስቦ ካመጣ በኋላ በትክክል ለግንዱም ለቅርንጫፉም ለቅጠሉም ለፍሬውም ሲሰጥ እንደዚህ ያማረ ዛፍ ይታያል።

62

ከመስከረም እስከ መስከረም

አንዳንድ ዛፍ አይታችሁ ከሆነ ግማሽ ጎኑ ጭራሮ ሆኖ አንዷ ቅርንጫፍ ብቻ ቅጠል ታያላችሁ፤ አያምርም ሙሉ የሚያምረው እንደዚህ ነው። የእኛ ናሬሽን የኦሮሞ ጀግንነት የኦሮሞ ደግነት ለኢትዮጵያ ብልፅግና፤ የአማራ ጀግንነት የአማራ ደግነት ለኢትዮጵያ ብልፅግና፤ የትግራይ ደግነት ጀግንነት ለኢትዮጵያ፤ የአኙዋኩም የመዠንገሩም ከሆነ እንደዚህ የለመለመ ነገር ይሆናል። አይ በግንዱ ውስጥ የእኔ ብራንች ብቻ አምሮ ተውቦ መታየት አለበት የምትሉ ከሆነ ግን የእናንተ ብራንች ለጊዜው ያልረገፈ ቅጠል ሊኖረው ይችላል ያማረ ዛፍ ግን አይኖረውም። ያማረ ዛፍ የበዛ ፍሬ ያለው ዛፍ ቅጠሉ የሚያብረቀርቅ ያማረ እንዲሆን ከፈለግን ናሬሽኖቻችን ለልጆቻችን የምንመግበው ነገር ባላንስድ መሆን አለበት። እንደ ግንድ ስር የሆነ ያመጣውን ለሁሉም በሚገባቸው ልክ የሚመግብ፤ ይሄ ምን ማለት ነው ብልፅግና የሚባለው ፓርቲ መፈጠሩ ብቻውን አንድ ሲግኒፊከንት እርምጃ ነው ቅድም እንዳነሳሁላችሁ 65 ሪኮግናይዝ የተደረጉ ብሔረሰቦች በአንድ አዳራሽ የዚህ ፓርቲ ከፍተኛ አመራር ሆነው ተቀምጠዋል። እንደዚህ አይነት ነገር በኢትዮጵያ ልምምድ ውስጥ ኖሮ አያውቅም የለም። አሁንም ያለው ሶስት የሚታይ ኤክስ እና የሆነ ጠብ ጠብ ነው እንጂ እንደዚህ የለም። ይሄ የሚገባህ እንደተለመደው እንደ ኢትዮጵያ ባሕል ነው። የኢትዮጵያ ባሕል ልጅ አባቱን ለማድነቅ አሁን አሁን ደግሞ የበደላትን እናቱን ይቅርታ ለመጠየቅ መሞት አለባት ስትሞት ነው አይ እናቴኮ ደግ ነበረች እያለች ውሃ አይቀዳም። ሰው ሲሞት ከልክ በላይ ማወደስ በሕይወት እያለ አለማገዝ አደገኛ በሽታ ነው። ብልፅግና ኢንክሉሲቭ ነው ስንል በንግግር አይደለም በተግባር ነው አሁን ኢትዮጵያን ለመምራት አስፓየር የሚያደርጉ ፓርቲዎች ይህንን ምስል አሻሽለው ካልመጡ በስተቀረ አበደን ኢትዮጵያን ከእንግዲህ በኋላ ሊመሩ አይችሉም፤ አይችሉም። ከዚህ የተሻለ መሆን አለበት የቀሩ አስራ አንዱ መጨመር አለባቸው ኛንጋቶም የሌለበት ፓርቲ ... ነጠላ ትርክት ነጠላ ህልም ነጠላ መዳረሻ እንደዚህ የተዘበራረቀ ነገር ወደ አንድ ግብ የማይወስድ ነው የሚሆነው። ሰብሰብ እናድርገው። እንዴት እንደምንሰበስበው እዘረዝረዋለው።

የገዢ ትርክት ምንነት አንደኛ የወል አስተሳሰብ ነው የጋራ የሆነ አስተሳሰብ። የወል ተሳትፎ የወል ውጤት አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው እያለህበት ያለህበት አይመስልህም። አሁን ሕዳሴ ያላዋጣ ኢትዮጵያዊ ያላዋጣ ዳያስፖራ ያላዋጣ ክልል የለም፤ ሰዉ ያለ የሌለውን አዋጥቷል ደመወዙን ሰጥቷል ቦንድ ገዝቷል ከዚያ በኋላ ግን ድሉ የአሁን ትውልድ የጋራ ድል ነው ብሎ ከመቀበል ይልቅ የፓርቲ ይመስለውና የብልፅግና ይመስለውና የራሱን መዋጮ ያንኳስሳል። ግን ሕዳሴ የወል ነው። የወል ነው በጋራ የተሰራ ነው ውጤቱም ለሁላችን የሚያግዝ ነው። ሕዳሴ ሙሉ በሙሉ ሲጠናቀቅ በኢነርጂ በዓመት እስከ አንድ ቢሊየን ዶላር ገቢ ያስገባል። ኤልፓ ከሶስት አራት ዓመት በኋላ መቶ ፐርሰንት የራሱን ሕዳሴ መገንባት ይችላል ማንም ሳያዋጣለት፤ በራሱ ኢንቨስትመንት። በመሰብሰብህ ትርፍ እንጂ ኪሳራ የለውም። እዚህ ውስጥ በጣም ብዙ ወጣቶች አሉ ፓርቲ ውስጥ ገብተው የማያውቁ ኢህአዴግን የማያውቁ አዳዲስ ሰዎች የኢትዮጵያ ተስፋዎች፤ ጥቂት ሽማግሌዎችም አሉ አትጥሉ እነዚህ ጥቂት ሽማግሌዎች በእረፍት ሠዓት ለሪፈረንስ ያስፈልጓችኋል፤ ታሪክ አለ ስቶሪ አለ ከእነሱ የምንማረው ነገር አለ ባላንስድ መሆን አለበት። ከትናንትና የምንወስደው ልምድ ዕውቀት ጥበብ ካለ እንማራለን፤ ዛሬ አድ የምናደርገው ነገር ካል አድ እናደርጋለን። እዚህ ውስጥ ወጣቱም ሴቱም ሸምገል ያለውም የተለያየ መንግሥት ያገለገለውም መኖሩ የተሻለ ልምድ እንድንቀስም ያግዘን እንደሆነ እንጂ

63

ኪሳራ የለውም።

የገዢ ትርክት አስፈላጊነት የጋራ አገር የጋራ ብልፅግና የጋራ ትውልድና ያማረ ብሩህ መጪ ዘመን ለመገንባት ነው። በዚህችኛዋ ኤግዛምፕል መግለፅ ይሻለኛል፤ ይሄ ኮንደሚኒየም ነው እዚህ ውስጥ ሶስት ቤድ ሩም አለ፣ ሁለት ቤድ ሩም አለ፣ ሲንግል ቤድ ሩም ያላቸው ስቱዲዮዎች አሉ። ይሄ ኮንዶሚኒየም ሁሉም ሶስት ቤድ ሩም አይደለም ሁሉም ሁለት ቤድ ሩም አይደለም ሁሉም ደግሞ ስቱዲዮ አይደለም። ስቱዲዮውም ባለ አንድ መኝታውም ባለ ሁለት መኝታውም ባለ ሶስት መኝታውም የጋራ ሕጎች ማክበር አለባቸው። አንደኛ ሙዚቃ አላግባብ አለመክፈት፣ ቡና እላይ ሆኖ አለመውቀጥ፣ አንደኛው ሲተኛ አንደኛው አለማወክ ካልተስማሙ በስተቀረ ስቱዲዮ ስንገባባት ጠባብ ናት እንጂ ስትረብሽ ህንፃው ይታወካል ወጥ በሆነና ሁሉን በሚያግባባ ህግ ከሆነ አማራ ሆይ ኦሮሞ ሆይ ስማ ኛንጋቶምን ወቅጠህ መኖር አትችልም እዚህ አገር ውስጥ፤ ሶስት አልጋ ሊኖርህ ይችላል አንተ ትናንሹንም ቢሆን ግን አክብረህ አቅፈህ በመኖር ብቻ ነው የበለፀገች ኢትዮጵያን የምታረጋግጠው እንጂ ያንተ ቁጥር ትዋጋበት ይሆናል እንጂ የፀናች የበለፀገች ኢትዮጵያን አያመጣልህም።

ጥቅምት 12፣ 2016 ዓ.ም

64

ከመስከረም እስከ መስከረም

“ታላቁ ትርክት ” - ከእዳ ወደ ምንዳ

አንድ መምህር ወደ ክላስሩም ገብቶ በብላክ ቦርድ ላይ ነጭ ነጥብ ወይም በዋይት ቦርድ ላይ ጥቁር ነጥብ በማስቀመጥ ለተማሪዎች የክፍል ስራ ሰጣቸው እንደ ፈተና ያያችሁትን ፃፉ ብሎ። እና ተማሪዎች በሙሉ ስለ ጥቁረቱ ድምቀት፣ ስለ ጥቁረቱ አስከፊነት፣ ስለ ጥቁረቱ ጥልቀት ገፅ ገፅ እየሞሉ ሰጡት። ከእነዚያ ሁሉ ተማሪዎች መካከል አንድም ሰው ስለ ሰፊው ነጩ ፓርት አልፃፈም። ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ችግር እንደዛ ነው። አጠቃላይ ካለው ውጤት በላይ ቢያውቀውም ባያውቀውም የማያውቃቸው ጥቁር ነጥቦች አየር ሞልተው ይይዛሉ ጭንቅላት’ በነገራችን ላይ አንድ ችግር አለ በየተቋሞቻችሁ ታውቃላችሁ የካቢኔ ስብሰባ ስታደርጉ ሚስተር ኤክስ ይመጣና የእኔ ስራ እንደዚህ አድጓል ተሻሽሏል እንደዚህ አምሯል ብሎ አይ እዚህጋ እኮ አልሰራህም ካልከው በፍፁም ሰርቻለሁ ብሎ ያስረዳሃል። ሚስተር ዋይም ሚስተር ዚም ሁሉም ሰው የራሱን ዲፌንድ አድርጎ የሰራውን ያልሰራውን አጉልቶ ይነግርሃል። ከጨረሰ በኋላ አንድ ሃሳብ ነበረችኝ ይላል፤ የራሱን ፋይል ከዘጋ በኋላ የማያውቀን በፋክት የማይከራከርበትን አብስትራክት ሃሳብ አምጥቶ አየር ይይዛል፤ የእሱ ጥሩ ነው ችግሩ ያለው አንተጋ ነው ማለት ነው። እና የሚታየን ነገር የጠቆረው የተበላሸው የከፋው ብቻ መሆን የለበትም።

ነጠላ ትርክትን ወደ ገዢ ትርክት የማቆንጀቱ ስራ በመጀማሪያ ራስን ማመን ይፈልጋል፤ የምትለውን የምትኖረውን ነገር ማመን ይፈልጋል። ራስን ለማድከም ለመትጋት የተዘጋጀ መሆን ይጠይቃል። ከዚያ በኋላ የምታጋራው ቃል ብቻ ሳይሆን ከዚያ ያለፈ ስፌትም ይሆናል። አንድ ስላቦይ ዚዚክ የሚባል ፀሃፊ በቅርቡ ኮቨድ እንዴት ዓለምን ሼክ እንዳደረገ መፅሃፍ ፅፎ ነበረ፤ እና አዘዚያ መፅሃፍ ላይ አንድ የሚገርም ምሣሌ አለ። አንዱ ሰው አዕምሮው ይታመማል አዕምሮውን የታመመው ሰውዬው እኔ ስንዴ ነኝ ይላል፤ አንተ እኮ ስንዴ አይደለህም ሰው ነህ፣ የእንትና ልጅ ነህ፣ የእንትና ወንድም ነህ ብሎ ማስረዳት ለአዕምሮ ሐኪም ለሆነው ሰው የቀናት ስራ ነበር ከብዙ ቀናት ጥረት በኋላ አንተ ሰው ነህ? ሲባል ስንዴ ነኝ ማለት ትቶ ሰው ነኝ አለ። በቃ ሰው ነኝ ካልክ ድነሃል ማለት ነው ወደ ቤትህ ሂድ ተብሎ ካሰናበቱት በኋላ እየሮጠ መግቢያው በርጋ ደርሶ ይመለሳል ሐኪሞቹጋ ምን ሆንክ? በር ላይ አውራ ዶሮ አየሁ ይላል እና ብታይስ አንተ ሰው አይደለህም? ሰው ነኝ፤ ሰው መሆንህን ታውቃለህ አዎ አውቃለሁ ታዲያ ምን አስፈራህ? ዶሮው ሰው መሆኔን ያውቃል ወይ። እመነው መጀመሪያ ያለህበትን ነገር ችግር ካለ ኮሬክት ኢት የተበላሸ ካለ አስተካክለው አለበለዚያ እየኖርክበት እነ እንትና ከዚያ ማዶ እንዲነግሩህ አትጠብቅ። አንተ ነህ የምታውቀው ለምሣሌ አሁን ያለው ሥልጠናና ውይይት የብዙ ፓርቲዎች ራስ ምታት ነው፤ ምን ሊወያዩ ነው ሹም ሽር ሊያደርጉ ነው ሊነሱ ነው ሊፈርጡ ነው ለምን ሃሳብ የለማ፤ ሃሳብ የለውም አይዲያ አምጥቶ ግራንድ ናሬሽን አያስፈልግም ብሎ መከራከር አይችልም፤ የእሱ ችግር የለውም ስራው ነው ዕጣ ክፍሉ ነው እንጀራው ነው፤ ግራንድ ናሬሽን ሲባል

65

ልክ እንደዚህ እንደምታዩት የተተበተበ ሁሉ ነገር ግራ አዳማ ምንድነው ሹም ሽር ነው ምናምን ነው ከሚል ግራ ወደሚታይ ጥርት ያለ መነሻና መጨረሻ ወዳለው ነገር እንቀይረው ነው። የምንቀይረው ነገር እንደዚህ ከሆነ አይፈታ አይታሰር አይበላ ግራ የገባው ነው አይነበብ፤ ይሄንኑ ትብታብ እንዲህ ብናደርገው ግን ቢያንስ መግቢያና መውጫውን እናውቀዋለን። ወደዚህ እንውሰደው ነገሩ ሁሉ ግራ አይሁን። ከነጠላ ወደ ገዢ ትርክት የመጣን እንደሆነ ቅድም ያየነው ትብትብ ያለው መንገድ መዳረሻው ወደሚታይ ወደዚህ መንገድ ይመልሰናል።

የብልፅግና ታላቁ ትርክት ምንድን ነው? አንድ አባትና ልጅ መንገድ እየተጓዙ አባት በቂ ገንዘብ አልነበረውም ልጅ መንገድ ላይ የሚሸጥ አፕል ታይና አፕል ካልገዛህልኝ ትለዋለች፤ የሚገዛበት ገንዘብ አልነበረውም ያለ የሌለውን ቀይሮ የቻለው ሁለት ፍሬ አፕል መግዛት ነበርና ሁለት ፍሬ አፕል ገዛላት። አንደኛውን በአንደኛው እጇ ይዛ አንደኛዋን መግመጥ ጀመረች ልክ ስትበላ ምንም አባት ቢሆን ጎመዠ አማረው ታውቃላችሁ ልጄ አንዱን ስጪኝ አላት እየበላች የነበረውን ትታ ያኛውን ገመጠችው ስትገምጠው በአንድ ሰከንድ ውስጥ ጭንቅላቱ ውስጥ በዙ ነገር ሮጠበት ምን አይነት ልጅ ነው ያሳደኩት፣ ገብጋባ፣ አሳዳጊ የበደላት፣ ይህቺ አሁን ሰው ትሆናለች ወይ በጣም ብዙ እርግማን በጭንቅላቱ ውስጥ እሱ ሳይጨርስ ልጅቱ አባ ይሄን ብላ አለችው የገመጥኩት እኮ የትኛው ሞር እንደሚጣፍጥ ልለይልህ ብዬ ነው አለችው፤ የእኛ ችግር እንደሱ ነው የትኛው ከድህነት እንደሚያወጣ በምናደርገው ትግል ውስጥ ብዙ የሚሳደቡ ብዙ የሚራገሙ ብዙ የሚያጥላሉ አሉ። ስንዴ አረስን አረስን ብለን እንጮሃለን እውነት ነው ሰርታችኋል ለፍታችኋል ገን የስንዴ ዋጋ አልቀነሰም ለምን ያው ታውቃላችሁ የአርሶ አደር ልጆች አልወጣም የአምናው ተከምሮ ጓሮ ታዩታላችሁ በመኪናም ይታያል በሄሊኮፕተርም ይታያል እንዳለ ነው ያለው ይሄ ማዳበሪያ ካላመጣችሁ እያለ የሚጨቀጭቀን አርሶ አደር ስንዴ ካላመጣህ ብላችህ ጨቅጭቁት እንጂ በነፃ ማዳበሪያ እኮ የለም። ማዳበሪያ ከወሰደ በሞያ ከታገዘ ትራክተር ከመጣለት ካረሰ በኋላ ምርቱን ወደ ገበያ ማውጣት እንዳለበት ማመን አለበት። እናንተ እርሻው እንዲያድግ ብቻ ሳይሆን ምርት ገበያ እንዲወጣም ካላገዛችሁ በምን ይገባናል እኛ፤ ስንዴ ማሳ ላይ ቢቀመጥ ጎተራ ቢቀመጥ በምን ይገባናል መጥቶ ገበያ ላይ ካላየነው በስተቀረ እዛ ድረስ ሄዶ የመከወን ተግባር የእኛ ተግባር ነው ብላችሁ ብትወስዱ።

የብልፅግና ታላቁ ትርክት ምንድን ነው 2018 በኢትዮጵያ አቆጣጠር የዛሬ ሶስት ዓመት ማለት ነው “ከተስፋ ብርሃን ወደሚጨበጥ ብርሃን” ለምሣሌ ግሪን ሌጋሲ 32 ቢሊዮን ሳይሆን 50 ቢሊየን በዓለም አንደኛው አፎርስትሬሽን። ለምሣሌ ስንዴ ኤክስፖርት ብቻ ሳይሆን ከዛ ያለፈ አስተማማኝ የተረጋጋ ማርኬት። ዶሮ ቅድም እንዳነሳሁት። ፍሩት የበዛበት እዳ በየተቋማትም በአገር ደረጃም የቀነሰበት ይህቺ አገር ተስፋ አላት ልታድግ ትችላለች የሚል ጭላንጭል ብርሃን የሚታይበት ጊዜ ይሆናል።

ይቺን ሶስት ዓመት በከፍተኛ ትጋትና ዲሲፕሊን ከሰራን እናሳካለን ሶስት ዓመት አለን ሶስቱን ዓመት በታማኝነት ከሰራችሁ የሚጨበጭ ጭላንጭል ብርሃን መሳየት እንችላለን። ሁሉ ነገር ለምሣሌ ሕዳሴ ያልቃል ኢነርጂ ይጨምራል፤ የሲሚንቶ ፋብሪካዎቻችን ያልቃሉ፤ ብዙ መንገዶቻችን ያልቃሉ፤ ለቱሪዝም የሰራናቸው ፕሮጀክቶች ያልቃሉ፤ በስንዴ በቡና በተለይ ቡና እና ፍሩት ላይ ተክለን ገና ኸርቨስት ያልተደረገባቸው

66

ከመስከረም እስከ መስከረም

ቦታዎች ኸርቨስት ይደረጋል ውጤት እናያለን በእርግጠኝነት እዳችን እንደ አገር ያለው እዳ በከፍተኛ ደረጃ ይቀሳል ኤክስፖርት ያድጋል ምን ከሆነ? ወርቅ ኮንትሮባንድ የማይወጣ ከሆነ፤ ጫት በየቦታወ ኬላ የማይደረግ ከሆነ፤ የቁም ከብት ከዚህ እየወጣ የሌላው ሲሳይ መሆን ካቆመ ይለወጣል። 2018 ከተስፋ ወደሚጨበጥ ብርሃን ማደግ ይቻላል መፅናት ይቻላል የሚለውን ከጥቂት ሰዎች ባሻገር የምናምንበት ጊዜ ይሆናል።

2023 ከሌላ አምስት ዓመት በኋላ በአፍሪካ ውስጥ እንደ ኢተዮጵያ ነው ማረስ፣ እንደ ኢትዮጵያ ነው ግሪን ሌጋሲ፣ እንደ ኢትዮጵያነ ነው ኸርባናይዜሽን ይባላል አመንክም አላመንክም። የዛሬ አምሥት ዓመት አዲስ አበባ በአፍሪካ ውስጥ እጅግ ውብ ከሚባሉ ከተሞች አንዱ ይሆናል። በጣም ብዙ ዶቶች አሉ ያልተያያዙ ትላልቅ ዶቶች አሉ አዲስ አበባ ውስጥ ስላልተያያዙ ሰው ወስዶ ካልነገረህ በስተቀረ አይገባህም አስጎብኚ ይፈልጋል። ከአምሥት ዓመት በኋላ ስናገናኛቸው እነዛን ዶቶች ማንም ሰው እየነዳ ያያቸዋል ማንም ሰው። ኸርባናይዜሽን ቢያንስ ባሕርዳር ላይ አዳማ ላይ ሐዋሳ ላይ አርባምንጭ ላይ ጅማ ላይ ጅጅጋ ይ ጥቂት ከተሞች ቼንጅ ካመጣን። ግብርና ላይ አሁን የጀመርነውን ሁለት ሶስት ሚሊየን ሄክታር ብንጨምር በነገራችን ላይ በኢህ ዓመት ሁለት ሚሊየን ሄክታር ገደማ ተጨማሪ መሬት አርሰናል። ሁለት ሚሊየን ሄክታር ሳይጮህ ንው የጨመረው ሌላ አምስት ስድስት መጨመር እንችላለን፤ ኖራ አስፍተን በማከም ያልታረሰ ቦታ ውሃ ገድበን በማረስ ተጨማሪ ቦታ በመጨመር እርሻችንን ማዘመን መቀየር እንችላለን።

የሚቀጥለው የ2023 ኢትዮጵያ ሄደን ስለ ግብርና እንማር፣ ስለ ግሪን ሌጋሲ እንማር፣ ስለ ኤክስፖርት እንማር፣ ስለ አርሚ ተቋም ግንባታ እንማር ሎው ኢንፎርስመንት ኤጀንሲስ ላይ ያላቸውን ሪፎርም እንማር፣ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ እንማር የሚባል ዘመን ኮመንሊ እንሰማለን።

በ2040 ብዙ ወጣቶች እዚህ አላችሁ ብልፅግናን በምትመሩበት ዘመን ማለት ነው የዛሬ ሃያ አራት፣ ሃያ አምስት ዓመት ካለምንም ጥርጥር ዓለም አቀፍ የብልፅግና ምሣሌ ትሆናለች ኮሪያ ኮሪያ እንዳልነው ሲንጋፖር ሲንጋፖር እንዳልነው ዶባይ ዱባይ እንዳልነው ኢትዮጵያ ኢተዮጵያ ይባላል በዓለም ላይ ትከክለኛ ቦታዋን ትይዛለች። ይሄ ራዕየችን ነው መተረክ የምንፈልገው ተረክ ይሄንን ነው፤ የማይለምን የሚረዳ፣ በቂ የሚያርስ የሚበላ የሚሸጥ፣ በሰላም በውስጥም ከጎረቤቶች ጋር የሚኖር፣ የነበረውን ታሪክ የመኩሪያ ምልክት የሚያደርግ መጣያ መባያ ሳይሆን ማደጊያ የሚያደርግ። ይሄን ኢትዮጵያ መፍጠር ያስፈልጋል ይቻላል። ሞከርን እኛ በትናንሽ ተቀማት ማከም ይቻላል ስብራት አለ ማከም ይቻላል። ዕዳ አለ ወደ ምንዳ መቀየር ይቻላል። ልጆቻችን እኛ የተረከብነውን አይነት የተዳከመ ሲስተም እንዳይረከቡ መቀየር ይቻላል። እዚህ ያለው ሁለት ሺህ ሰው ከወሰነ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚጨበጥ ለውጥ ማምጣት ይቻላል። ከጎደለው ወደሞላው ማሸጋገር ይችላል።

ይሄ ሽግግር የሚመጣው ብሔርተኝነት ወደ ብሔራዊነት፤ ብሔርተኝነት የራስን ማጉላትና ሌላን ማንኳሰስ ሳይሆን የራስን ማክበር እና የሌላ ወንድምንም ማንነት መቀበልና ማክበር ስንችል፤ የወል የሆነ ተረክ የወል የሆነ ሃሳብ የወል የሆነ ናሬሽን መፍጠር ስንችል ነው። ምንድን ነው ዲፍረንሱ ያላችሁ እንደሆነ በቀላል መንገድ ይሄ

67

ማለት ነው ይኸውላችሁ እዚህጋ ወላይታ ሲዳማ ምናምን አለ ጉራጌ ሁሉ አለ ጥላው ብሔራዊነት ማለት እነዚህ ጥላ ተሰብስበው በአንድ ትልቅ ጥላ ስር ሲሆኑ ማለት ነው። ይሄን ማጥፋትም አያስፈልግም ተስማምቶ በጋራ መኖር ይችላሉ። እኔን ለማወቅ ብዙ ምሣሌዎች መጠቀም ይቻላል ልክ እንደዛው ነው ግሩፕም ሲሆን ቢያንስ ቢያንስ አፍሪካዊያን ናችሁ ሁላችሁም መካደ አትችሉም ደግነቱ ሁላችሁም ደግሞ ጥቁሮች ናችሁ ከዛ ኢትዮጵያዊያን ናችሁ ቢያንስ ሕዳሴ የእናንተ ነው፣ ቢያንስ አድዋ፣ ቢያነስ የራሳችሁ ዘመን መለወጫ አላችሁ ይቺ ይቺን የማይፈልግ የለም መቼም ለምሣሌ አድዋ የእኔ አይደለችም የሚል ብሔረሰብ ኢትዮጵያ ውስጠ የለም፤ ሕዳሴ የእኔ አይደለም የሚል የለም ድል ድሉን ሁሉም የጋራ ያደርገዋል ክፉ ክፉ ክፉውን ነው የማይፈልገው እንጂ ደግ ደጉን ሁሉም ይሻማል።

ብሔራዊነት ማለት በቀላል ቋንቋ የሚገልፀው ይሄ ነው፤ ይሄ የራስ ብሔር ፍቅር ነው፤ ይሄ የሌሎች ብሔር ፍቅር ነው። አንዳንድ ሰው ለራሱ ብሔር ምንም ፈቅር የለውም፤ የራሱን ብሔር የሚፈልገው ጥቅም ሲያሳድድ ብቻ ነው ወይ ሲጠቃ፤ ሲሰራና ሐብታም ሲሆን እሱ ኢትዮጵያዊ ነው በሕግ ስትጠይቀው ኦሮሞ ይሆናል እኔ እኮ ኦሮሞ ስለሆንኩ ነው ይላል፤ እሱ ሙስሊም ነው ረመዳን አይፆምም ዘካ አይሰጥም ሃጅ አይሄድም አያደርግም ልክ ስትይዘው ሙስሊም ስለሆንኩ ነው ይላል። ሲጠቃ ነው ግሩፑን የሚያስታውሰው። ለሌላውም ብሔር ደንታ የለውም ሥልጣኑም ሐብቱም ኑሮውም ሴንተር የሚያደርገው ራሱን ነው ይሄ ግለኛ ሰው ነው ታቸ ያለ ለሌላውም ለራሱም ፍቅር የሌለው ግለኛ ነው። ሁለተኛው እንደምታዩት ለሌሎች ብሔሮች ወይም ለሌላ እምነት በጣም ትልቅ ቦታ ያለው ፍቅር ያለው ግን የራሱን ደግሞ ፈፅሞ የማያከብር ነው። አለ ደግሞ የራሱን ቋንቋ ባሕል ማንነት ጥሎ ሌላ መሆን የሚፈልግ። እሱ ባንዳ ነው ያ ባንዳ እንኳን ላንተ ለራሱም አልሆነም። ይሄ አደገኛ ነው ሰው የራሱን እምነት የራሱን ብሔር የራሱን ማንነት መደበቅም አያስፈልገውም ማፈርም አያስፈልገውም አምኖ አክብሮ ግን ሌላውንም መማር መውደድ ችግር የለውም። ታች የምታዩት ግለኛና ባንዳ ለብልፅግና የማይበጅ የማይጠቅም አደገኛ ነገር ነው። ሶስተኛው ደግሞ የራስ ብሔር ፍቅር ጦዞ ሰማይ የነካ ለለሌሎች ብሔሮች እምነቶች እሳቤዎች የግሩፕ ቲንኪንጎች ቦታ ደግሞ የሌለው ሰው አለ እሱ ብቻ የራሱ ብሔር መጠቀም አለበት ሐብት መያዝ አለበት ሥልጣን መያዝ አለበት ሁሉ ነገር እሱ። ከእሱ ውጭ ያለው ምንም ማግኘት የለበትም። እኛ እንድንሆን የሚያስፈልገው ለራሱ ብሔር ፍቅር ያለው ለሌሎች ብሔሮች ፍቅርና ክብር ያለው የራሱን ሳይንቅ የሰውን አክብሮ በብሔራዊ ዓርማ ውስጥ መኖር የሚችል፤ ዲፍረንስን በሪስፔክት መያዝ የሚችል።

ብሔራዊነት ምንድን ነው አዲስ ትርክት ነወይ ያላችሁ አይደለም፤ አንተ የራስህ ብሔር የራስህ ቋንቋ እምነት አለህ ግን ይሄ አገር ያንተ ብቻ አይደለም፤ ሌላ እምነት ቋንቋ ብሔር ስላለ ያንን ተቀብለህ ልክ ያንተን በምትወደውና በምታከብረው ልክ የዛኛውን ሳትነካ በመከባበርና በፈቅር ኑር፤ ያን ካደረክ እንደ አገር ትፀናለህ፣ ትበለፅጋለህ፣ ያስቀመጥከውን ራዕይ ታሳካለህ፤ ብሔራዊነት ማለት ጨፍላቂነት አይደለም፤ ብሔራዊነት ማለት ፍፁም ዋልታ የረገጠ ብሔርተኝነት ማለት አይደለም። ከሲቪኩም ከብሔርተኛውም የሚለየው በራሱ ቋንቋ በራሱ እምነት ማንነት የሚያምን የሚኮራ ሌላውን ለማክበር የማይቸገር ማለት ነው። መፈራረጅ መለያየት እነዚህ የብሔራዊነት

68

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሳንካዎች ናቸው። እንደ አገር የፀና አቋም የፀና ትልም እንዳንይዝ የሚያደርገን የበዛ ጥርጣሬ የበዛ ጥላቻ የበዛ መገፋፋት ሳያንስ ማለት ነው። ያው እንዳያችሁት ከዚህ እስከ አዲስ አበባ ባለው መንገድ ብቻ ፕሮፐርሊ ብንሰራ ሳላጋንን ሁለት ሶስት አራት ሚሊዮን ሰው መሸከም ይችላል። ከዚህ እስከ አዋሽ ብንሰራ ሃያ ሚሊዮን መያዝ ይችላል። ኢትዮጵያ አሁን ያላትን ፖፑሌሽን እውነት ለመናገር ቤኒሻንጉል ብቻ ይበቃል ገርድ ብቻ ጉባ ብቻ ይበቃል። ግን ትገፋፋለህ እያለህ ሳትቸገር ይሄንን ሳንካ መቀነስ ያስፈልጋል። ይሄ ሳንካ ሲቀነስ ነገሮች ይቀየራሉ። እነዚህ ግሩፖች ከዚህ ግሩፕ የሚገባቸውን ብቻ ነው ዲማንድ ማድረግ ያለባቸው ከሚገባቸው መላይ ዲማንድ ካደረጉ ግጭት ይፈጥራሉ እንጂ ሰላም አያመጡም። ትርፍ መመኘት ሳይሆን መገፋፋት ሳይሆን በልክ የሚገባንን እያገኘን በጋራ መኖርን ማፅናት ማለት ነው።

ይሄን ለማድረግ ከትናንትና በጣም በርካታ የሚወሰዱ ትናንቶች አሉ የጋራ የሆኑ። እነዚህ የምናወቃቸው የምናውቃቸውን ታሪኮች እንወስዳለን። ዛሬስ የበለፀገች የፀናች የተዋበች ኢትዮጵያን ለመገንባት ራዕይ አለን ሥራ እየሰራን ነው እሱን ቤዝ እናደርግና የጋራ ነገን እንገነባለን። በያህማኖት፣ በቅርስ፣ ለምሣሌ አፋርና ኦሮሚያን ብንወስ አዋሽ አለላቸው። አዋሽ ውሃውም አለ አዋሽ ፓርኩም አለ የሚያስተሳስራቸው። አማራና ኦሮሞን ብንወስድ በጣም ብዙ ነገር አለ የሚያስተሳስራቸው። ትግራይና አማራን ብንወስድ በጣም ብዙ ነገር አለ የሚያስተሳስራቸው። ሱማሌና አፋርን ብንወስድ እንደዚሁ። እነዚህ የሚያገናኙንን የሚያጋምዱንን ታሪኮች ወስዶ የተሻለ ነገን መፍጠር ያስፈልጋል። ይሄን ለማድረግ ሕንዶች አንድ አባባል አላቸው መፍትሄ ለሌለው ችግር አትጨነቅ ብትጨነቅም መፍትሄ የለውም ዋጋ የለውም። ጉዳዩ መፈትሄ እንደለሌለው ስታውቅ አትጨነቅ ይሉና በዛ ግን አያበቁም መፍትሄ ላለው ነገርም አትጨነቅ መፍትሄ አለውና ይላሉ። መፍትሄ ላለውም አትጨነቅ መፍትሄ ለሌለውም አትጨነቅ ሲደመር ጭንቀት አታብዛ ነው። ወይ መፍትሄ አለው ወይ መፍትሄ የለውም። መፍትሄ ካለው ፍታው ከሌለው ተወው ቀይረው መንገዱን። እኛ አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ የኦሮሞ ኢትዮጵያ የአማራ ኢትዮጵያ የጉራጌ ኢትዮጵያ መፍጠር አይቻልም። የእስላም ኢትዮጵያ የጴንጤ ኢትዮጵያ አይቻልም። ኢትዮጵያ የካቶሊክም የጁዳይዝም የኦርቶዶክስ የእስላም አንዳንዱ ደግሞ እስላምም መሳይ ኦርቶዶክስ መሳይም ይኖራል ያልሆነ ማለት ነው የእነዚህ ሁሉ መኖሪያ ናት። በብሔርም በቋንቋም እንደዚሁ። ይሄን ተቀብለህ ለኮኤግዚስታንስ መስራት ብቻ ነው መፍትሄ የሚያመጣው።

የጋራ ነገ ትርክት እንዴት እንመስርት አንደኛ ኢኮኖሚ ነው ዶሮ ለኢትዮጵያ ያሰፈልጋታል የሚለው ነገር ሁላችንን ያግባባን የለእንዴ ማር ያስፈልጋታል፣ መንገድ ያስፈልጋታል፣ ግድብ ያስፈልጋታል በዚህ ሁሉ እኮ እንግባባለን በኢኮኖሚ ጉዳይ ምክንያቱም በቂ ግድብ ያለው የለም በቂ ማር ያለው የለም በቂ ዶሮ ያለው የለም የትኛውም ክልል። ስለዚህ በኢኮኖሚ ጉዳይ ለሁሉም ከሁሉም ደግሞ የሚሰራው በሁሉም የሆነ ኢኮኖሚ መገንባት በዚህ ዙሪያ የጋራ ትርክት መፍጠር እንችላለን። ኢኮኖሚ ችግር ሆኖ ያልጠበሰው ክልል ስለሌለ በኢኮኖሚ ለውጥ ለማምጣት የጋራ ራዕይና ትርክት መፍጠር ልክ እንደ ሕዳሴው አይነት ብንሰራ ምንም የሚከለክለን ነገር የለም። በማኅበራዊ ደግሞ ትውልድ ልማት ነው። ትምህርት ላይ ኢንቨስት ያደረገ የትኛውም አገር የትኛውም ብሔር የትኛውም ሰፈር ኢንይርስ ኸርቨስት ያደርገዋል። ትምህርት እናስተምር ልጆቻችንን ቀና ነገር እንዝራባቸው አካባቢያቸው ላይ ዛፍ

69

አትክልት እንዲተክሉ እናድርጋቸው ንቅል አናድርጋቸው መሬት የረገጡ እናድርጋቸው ሁላችን ያግባባናል የበቃ ስለሌለ። ፖለቲካውጋ ስሄድ ብሔራዊነት፤ ለምን ነጠላ ትርክት ፀንቶ ኢትዮጵያ ውስጥ መቆም ስለማይችል። ሕግና ልዕልና፣ የባሕል ልማት፣ ኢንፍራስትራክቸር፣ ጥራት ያለው ትምህርት፣ የተሻለ መፍጠር የሚችል የሰው ሃይል፣ ፈጠራና ቴክኖሎጂ፣ መልካም አስተዳደር ይሄ ሁሉ የጋራ አጅንዳ ነው ይሄ ችግር የሌለበት ክልል የለም። እነዚህን ጉዳዮች የጋራ አድርገን ብናቆም እንደ ራዕይ እንደ ተረክ ብንሰራባቸው ብሔራዊነትን ዴሞክራሲያዊ በሆነ መንገድ አካታች በሆነ መንገድ መገንባት እንችላለን።

በነገራችን ላይ ብሔራዊነት ከብሔርተኝነት ኛል ያለ ለአርበኝነት መሰረት የሆኖን ጉዳይ ነው እንጂ ቢቻል ከብሔርተኝነት ዘለን አርበኛ መሆን ነው ጥሩ። አርበኛና ብሔራዊነት ይለያያሉ። ብሔራዊነት በኢትዮጵያ ጥላ ስር ብሔሮች ብሔረሰቦች ልዩ ልዩ ቋንቋዎች እምነቶች ተከባብረው በሰላም መኖር አለባቸው የሚል እምነት የመተጋገዝ እምነት ሲሆን ወደ አርበኝነት ሲያድግ ግን ኬንያ ያለው የሰው ዘር እንዳይራብ ናይጄሪያ ያለው የሰው ዘር በውሃ ጥም እንዳይጠማ ሰው ለሆነ ሁሉ የሚተርፍ ለሰው ሁሉ ሰላም የሚመኝ ከድንበር የተሻገረ ማንነት ማለት ነው አርበኛ ማለት። እዛ መድረስ ስራ ይፈልጋል ለዚህ ነው ከብሔርተኝነት ወደ ብሔራዊነት እንደግ ያልነው፤ እንጂ እንደ ሰው አርበኛ ብንሆን በጣም በጣም በጣም የሚፈለገው እሱ ነው። ለምሣሌ ቻይና በብዙዎቻችሁ ዕድሜና ልምድ የዛሬ 30፣ 40 ዓመት ያው ብዙ ነገር እናውቃለን ቻይና ውስጥ የነበረውን ዛሬ ቻይና በሚያስደንቅ ሁኔታ ለማመን በሚከብድ ሁኔታ የምናውቀው ከተሞቻቸው ቴክኖሎጂዎቻቸው ስራዎቻቸው ሰዎቻቸው በጥቂት አስርት ዓመታት ውስጥ በከፍተኛ ደረጃ ትራንስፎርም ያደረጉት ቻይና ከጫፍ ጫፍ ለጋራ ራዕይ ለጋራ እሳቤ ቆሞ ነው። ለምሣሌ ለቻይና ጥቅም ሲባል የሚፈርስ መንገድ የሚፈርስ ስራ ካለ ለቻይና ራዕይ ስኬት እስከተባለ ድረስ አጨቃጫቂ ጉዳይ የለም። አገራዊ ጥቅም እስከሆነ ከዚህ ነጥቀህ ለዚህ ሳይሆን ለናሽናል ኢንተረስት እስከዋለ ድረስ ጭቅጭቅ የለም። ሰው ሁሉ ለአገራዊ ራዕይ የተገዛ ነው። በዚያ ምክንያት እንደምታዩት እንደዚህ አይነቱን ቻይና እንደዚህ አድርገዋል ኮሪያም ሲንጋፖርም ሊባል ይችላል። በጣም ብዙ አገራት ተቀይረዋል እኛ አምስት ዓመት ነቅተን ብንሰራ ድህነትን ለማሸነፍ የሚያስችል በጣም ብዙ ፀጋዎች አሉን ችግሩ ጊዜ እያባከንን ያለነው እነዛ ፀጋዎች ላይ አለመሆኑ ካልሆነ በስተቀር።

ይሄን ተረክ በምን እንገንባው በምን እናምጣው ያላችሁ እንደሆነ በሁለት መንገድ፤ አንደኛ መገናኛ ብዙሃን ሁለተኛ ትምህርት። መምህራን በተቻለ መጠን መፋቀርን መቀራረብን አንድነትን ሰላምን ማስተማር አለባቸው። ከፍተኛ ጥንቃቄ ያስፈልገዋል። በነገራችን ላይ አንዳነድ ሰዎች ኢቲቪ ኢቢሲ ምናምን አያዩም፤ ኢቲቪ ኢቢሲ የብልጽግና ብለው ስለሚያስቡ መርዶ የሚናገሩ ሚዲያዎች ይከፍታሉ ቤታቸው ሚስቶቻቸውጋ ልጆቻቸውጋ ቁጭ ብለው። ልጆቻቸው ያን እየሰሙ ቤተሰብ ሳያውቅ የሚፈጠረው ልጅ ጂንጎይስት ከመሆን ምንም የሚያቆመው ነገር የለም። በየጊዜው ኔጌቲቭ ኢነርጂ እየመገብነው ጎበዝ ተማሪ እንዲሆን፤ ኔጌቲቭ ኢንርጂ እየመገብነው ሰው እንዲወድ፤ ኔጌቲቭ ኢነርጂ እየመገብነው በስምምነት እንዲኖር መጠበቅ የለብንም። ያልዘራኸው አይበቅልም የሰጠኸውን ነው የሚሆነው። ሚዲያ እና ትምህርት በጣም በጣም ክሪቲካል ጉዳይ ነው።

70

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይሄንን እንችላለን ወይ እኛ እዚህ ያለን ሰዎች? አዎ ግለሰቦች ተዓምር ሰርተዋል ኢትዮጵያ ውስጥ፤ ጥቂት ግለሰቦች፤ ጥቂት ግለሰቦች መገመት ከሚቻል በላይ ብሔራዊነትን አርበኝነትን አስተምረዋል አስጨብጠዋል። ለምሣሌ ፀጋዬ ገብረመድህን የሚባል ደራሲ ብዙ የፃፈ ፈላስፋ ነው ግን ጴጥሮስን በሚመለከት ያቺን ሠዓት ብሎ የፃፈው በኋላም ቴአትር የሆነው ጴጥሮስ ለኢትዮጵያ ፍሪደም ተሰውተዋል ተገድለዋል ከሚለው ታሪክ በላይ ምስል በሚመስል መንገድ በሚያሳይ መንገድ ያንን ጀብድ ያንን ጀግንነት አጉልቶ ያሳየን ፀጋዬ ገብረመድህን ነው። ፀጋዬ ባይፅፈው ኖሮ አንድ አባት ኢትዮጵያን ወደው ተሰውተዋል ከሚል ያለፈ ታሪክ አልነበረውም። ሰውዬው ግን በመስል ቀርፆ ሲያሳየን ብዙዎቻችን ውስጥ የዚያ ጀግንነት የዚያ አርበኝነት ነገር ጎልቶ እንዲታይ አደርጓል በዙ ነው የሰራው አንዷን ለመግለፅ ያክል ነው።

ሐዲስ አለማየሁ ብዙዎቻችሁ የምታውቁት ፍቅር እስከ መቃብር፣ የልምዣት፣ ወንጀለኛው ዳኛ በሚል የፊክሽን ስራዎቻቸው ነው። ግን ይሄ ብቻ አይደለም በኋላ አምባሳደር ሲሆኑ የመንግሥት አስተዳደር ብለው ፅፈው ነበር። መንግሥት እንዴት መሆን እንዳለበት ፖለቲካል አድሚንስትሬሽናል ሃሳብ ያለው መፅሀፍ ፅፈው ነበር። በፊክሽን ስራዎቻቸውም ብዙ አስተምረዋል ብዙ ተናግረዋል ከዛም አልፎ የምንግሥት ቅርፅ ምን መሆን እንዳለበት በፅሁፍ አስቀምጠዋል፤ አርበኛ ናቸው ብቻቸውን አንድ ሰው አሁን ካሉት ችግር ጨማቂና ውጊያ ጨማቂ ተናጋሪዎች አንፃር ሲታዩ በጣም የጎላ ስብዕና አላቸው፤ የጎላ ማንነት አላቸው። አባተ መኩሪያ ቴአትር ነው የሚያዘጋጀው የአድዋን ጦርነት አባተ መኩሪያ በቴአትር ባይሰራው ኖሮ ከጥሪው እስከ ድሉ ያለውን ነገር ብዙዎቻችን መገንዘብ እንቸገራለን። አድዋን አድዋን አስመስሎ በቴአትር ያቀረበው አባተ መኩሪያ ነው። ብዙዎቻችን ውስጥ በምስል ተቀርፆ እንዲቆይ ያደረገው።

ከበደ ሚካኤል በተለይ ሳይንስ ኤንድ ቴክኖሎጂን ኢትዮጵያን እንደ ጃፓን ለማስመሰል የፃፏቸው ፅሁፎች ዛሬም ያስደምማሉ እንኳን ያኔ አስፕሬሽናቸው የዓለም ሎሬት አፈወርቅ ተክሌን ብትወስዱ በስዕል የምታውቁት ታሪክ ነው። አሊቢራ በትምህርት፣ በፍልስፍና በአንድነት እጅግ አስደማሚ የሆኑ ከአንድ ሰው በላይ የሆኑ ሥራዎች ሰርቷል፤ ከአንድ አርቲስት በላይ። ስብሐት ገብረእግዚአብሔር በጣም ብዙ ተፈላስፏል። ጥላሁን ገሰሰ ዛሬ ኢትዮጵያ ኢተዮጵያ የሚለው ዘፈኑና የኢትዮጵያ ብሔራዊ መዝሙር የትኛው ይበልጥ እንደሚታወቅ ቢከፈትላችህ እርግጠኛ አይደለሁም። ትችላለህ ማለት የተሰጠህ ገብቶህ ሲዝንህ ገብቶህ በእምነት ብትሰራ ልክ እንደ እነዚህ ሰዎች የአርበኝነት ምሣሌ ሆነህ ብሔራዊነትን የምትገነባ፤ አገር ተምታፀና መሆን ትችላለህ። ባይሆንስ ተባሉ ተደባደቡ ተሰዳደቡ እያልክ ደግሞ አሁን እንዳሉ መሆን ትችላለህ ምርጫው የአንተ ነው።

እነዚህን ደግሞ እንመልከት አርበኞች ናቸው ምሩፅ የፍጠር፣ ሃይሌ፣ ቀነኒሳ፣ ደራርቱ እነዚህ ሰዎች ከሰፈራቸው ከብሔራቸው ከአገራቸው አልፈው ለአፍሪካ ኩራት ናቸው። ድንበር የተሻገረ ማንነት አላቸው። ስታዩአቸው ብዙ የተለየ አይደለም የአርሶ አደር ልጆች ናቸው የሰሩት ጀብድ እና ተዓምር ግን ከአገር ያልፋል። በአንተ ወረዳ በአንተ ዞን በአንተ ክልል ከአገር ያለፈ ምሣሌ ቢኖር ሰው ባይራብ ባይጠማ ባይፈናቀል

71

በስምምነት በፍቅር ቢኖር ሁላችን እንደዚያ ወረዳ እንደዚያ ዞን እንደዚያ ክልል እያልን የምንማርበትን ነገር ትፈጥራለህ ማለተ ነው። አርበኝነት ከራስ የተሻገረ ሰዋዊ ማንነት የተላበሰ ለሰው ሁሉ የሚራራ የሚከፈል የሚሰጥ የሚያንፅ የሚያቆም ማለት ነው። ይሄ ብዙ ሐብት ብዙ በጀት አይፈልግም። እነዚህ አርበኞች ናቸው በፆታ ሴቶች ናቸው በዩኒፎርም እንደምታዩት የተሸመነ አቡጀዲ ምናምን ነው የለበሱት መሣሪያው ቆመህ ጠብቀኝ ነው ሰውነታቸውም ወፈር ወፈር ያለ ነው የወታደር ቅርፅ የለውም ጉዳዩ እዚህ ነው ልባቸው ሙሉ ለአገራቸው የተሰጠ ነው። ልብሳቸው አይዛቸው ጫማቸው አይዛቸው ፀጉራቸው አይዛቸው ቆመህ ጠብቀኝ አይዛቸው በልባቸው ብርታትና ጥንካረ ምክንያት የፀናች ኢትዮጵያን ለማየት ራሳቸውን ለመሰየፍ ለመስጠት የተዘጋጁ ናቸው።

አርበኝነት በፕሪ-ኮንዲሽን በተመቸ ጉዳይ ውስጥ ያለ ነገር አይደለም። ሲመችህ የምታደርገው ሲከፋህ የምትተወው አይደለም። አንተ ሰው በመሆንህ የምታደርገው ነው። ከዚህ ቀደም ብዬዋለው ልድገመው ሁለት ሰዎች ወንዝ ዳር እየሄዱ በወንዙ የደረሰ ውሃ አመጣጥ ምክንያት አንዲት ጊንጥ በውሃ ልትበላ ስትሰቃይ ያያሉ’ ከሁለቱ ጓደኛሞች አንደኛው ጊንጧን ለማዳን እጁን ሰዶ ከውሃ ሊያወጣት ሲል ነደፈችው። በጣም ነው የሚያመው እንደምታውቁት ጊንጥ ሲናደፍ። እጁን ካወጣ ካሸ በኋላ አሁንም ሲያያት ትንደፋደፋለች ድጋሚ ሊያወጣት ሞከረ ነደፈችው አሁንም አሞት እየተሰቃየ ሲያያት ትቸገራለች በጨርቅ ጠቅልሎ እጁን ለሶስተኛ ጊዜ አወጣት እና ጓደኛው እሷ እየነደፈችህ አንተ ለምን ልታወጣት ትሰቃያለህ ሲለው እኔ ሰው ነኝ እሷ ጊንጥ ናት የእሰሳ ራ መናደፍ ነው የእኔ ስራ ማዳን ነው እኔ ስራዬን ነው የሰራሁት፤ ስራዬን እንዳልሰራ ለምንድን ነው ጊንጥ እንድሆን የምትመክረኝ አለው ይባላል። ለምን አክቲቪስት ትሆናለህ አንተ የተፈጠርከው ሰው እንድታስተዳድር ነው እንድታለማ ነው፤ አክቲቪስቱ እዛ ያውራ አንተ ስራ ስራ። ካለቦታህ ለምን እሱን ለመሆን ትሞክራለህ፤ የተፈጠርከው ለማነፅ ለማልማት ለማሳደግ ከሆነ እሱን ሁን። እንጂ አንተ ያልሆንከውን ማንነት ሰው አይተህ ከሆንክ ሉዘር ነው ማለት ነው።

ይሄ የሰላም አርበኝነት ነው በጋሞ ሕዝብ አርባምንጭ የተፈፀመ ነው። እዚህ አካባቢ የሆኑ ጋሞዎች ተጎድተው እዚያ ያለ ኦሮሚያ ባንክ ሊያጠፉ ወጣቶች ተቆጥተው ሲሄዱ የጋሞ አባቶች እንዲህ እንደምታዩት ሣር ይዘው አታጥፉ ማንም ቢሆን ባንኩ የእኛ ነው የተቀመጠውም ገንዘብ የእኛ ነው ነገ የሚያገለግለው እኛን ነው፤ አይመችም አካባቢው እኮ ስድብ ላይ ነው ጩኸት ላይ ነው ስሜት ላይ ነው ያለው ግን ቆራጥ አርበኞች የለም ሰላም ይላሉ። እኛስ? እኛ ውስጥ ያለውን ኢንቨስትመንት እናጠፋለን። የራሳችንን ስራ እናወድማለን መልሰን የሰላም አርበኛ ማለት ሲመችህ ሳይሆን በማይመች ሁኔታ ውስጥ ቆመህ ሰላምን መንዛት መስበክ ማለት ነው።

ይሄን ሰውዬ ታውቁታላችሁ ካርል ይባላል። ኦስትሪያዊ ጀርመናዊ ሰው ነው መቼም ለኢትዮጵያዊያን የሰራው ተዓምር የሚገርም ነው። ከአራት እስከ አምስት ሚሊየን የሚጠጉ ሰዎችን የነካ ሰፋፊ ስራ ሰርቷል። በዘሩ በሃይማኖቱ በከለሩ በምኑ ከእኛ ጋር አይመሳሰልም። አስበው ካርል ከጀርመን ወይም ከኦስትሪያ መጥቶ አራት ሚለዮን ኢትዮጵያዊ የሚጠቅም ትምህርት ቤት፣ ውሃ፣ ጤና ሲሰራ አንተ የዞን መሪው የወረዳ መሪው የክልል መሪው መን አደረኩ ከዚህ አንፃር ብለህ ብትጠይቅ የአርበኝነት

72

ከመስከረም እስከ መስከረም

ትርጉሙ ይገባሃል። ይሄ በማያገባው አገር አቋርጦ መጥቶ ይሄን ሁሉ ተዓምር ሲሰራ አንተ ግን ከራስህ ክልል ተሻግረህ እዛ ያለውን ወንድምህን ለመርዳት ከራስህ ዞን ተሻግረህ እዛ ያለ ዞን ለመርዳት የምትቸገር መሆን የለብህም። አርበኝነት ሲተርፍህ አይደለም ሲበቃህ አይደለም ሲመችህ አይደለም፤ ከማይመች ቆርሶ መስጠት ነው።

እነዚህ ሁለት ሰዎች በጤና በሐብት በትምህርት በፈለጋችህ መመዘኛ ከብዙዎቻችሁ የሚሻሉ አይደሉም። ነገር ግን ይህቺ እናት ወይም ይሄ ወጣት ስንት ደሃ፣ ስንት የወደቀ የተሰበረ ሰው እንዳገዙ፣ እንደረዱ፣ እንዳቆሙ፣ እንዳፀኑ እና እያንዳንዳችን በእነሱ ቦታ ሆነን ብናይ ደግሞ የአርበኝነት ትርጉም ይገባናል። ሲመች ሲደላ አይደለም።

የአርበኝነት አዕማዶች ስድስት ናቸው። መታመን፣ መውደድ፣ መቅናት፣ መሰጠት፣ መጣበቅ እና መከላከል። በእንግሊዝኛ እንዲቀላችሁ ብዬ ዘ ሳድል ብዬዋለሁኝ፤ ሳድል ዳም ሲባል ከሰማችሁ ዘ ሳድል ማለት ለአገር ለሕዝብ ታማኝነት ሎያሊቲ ነው፤ አገርና ሕዝብን መውደድ ላቭ ነው፤ ለአገር ለሕዝብ መቅናት ዚል ነው፤ መሰጠት ዲቮሽን ነው፤ መጣበቅ አታችመንት ነው አታችድ መሆን ነው፤ ድጋፍ ተከላካይ መሆን ሰፖርት ኤንድ ሴፍጋርድ ማለት ነው። ስለዚህ ዘሳድል የሚለው ዚ ዚልን ለአገርና ለሕዝብ ቅናትን፣ ኤስ ደግሞ ሰፖርትን ሴፍጋርድ ማድረግን፣ ኤ ደግሞ አታችድ መሆንን መጣበቅን፣ ዲ ዲቮሽንን ኤል ደግሞ ላቭ እና ሎያሊቲን ይገልጻል። አዕማዱ እነዚህ ናቸው። እነዚህን ምሰሶዎች የያዘ ሰው ወደ አርበኝነት ማደግ ይችላል። ቅድም ግለኛ ባንዳ ብሔርተኛ ብሔራዊነት ብያችሁ ወደ ብሔራዊነት ወደ ሲንተሲስ ማደግ ወደዛ መሙላ ወደዛ መፍሰስ አለብን ብያችህ ነበር ቀጥሎ ያለው ስቴፕ ቢቻላችሁ መሆን ያለባችሁ ግን ወደዚህኛው ነው፤ እዚህጋ የአገር ፍቅር አለ፣ እዚህጋ የሕዝብ እና የፍትህ ፍቅር አለ። የአገር ፍቅሩ አነስተኛ የሆነ ለፍትህ ፍቅሩ አነስተኛ የሆነ ሰው ብሔርተኛ ነው የሚሆነው። ቅድም ብሔርተኛ እዚህጋ ነበር አሁን እዚህ ወርዷል። ስናድግ ስንበቃ ወደ ሙላት ስንፈስ ቅድም ይሄ የባንዳ ቦታ ነበር አሁን ግን የሕዝብ እና የፍትህ ፍቅር የጎላው ስለ አገር የማያስብ ከሆነ ሰብዓዊነት ኤንጂኦ ይሆናል ማለት ነው። የአገር ፍቅሩ ብቻ የበዛ ጀስቲስን በኮንቴንት ደረጃ በሰው ልጅ ልክ ደረጃ የማያይ ከሆነ ብሔራዊ ይሆናል። አርበኛ የሚሆነው ግን የአገር ፈቅርና የሕዝብና የፍትህ ፍቅሩ የጎላ ማለት ነው። ኢትዮጵያም ብትሆን ሌላ አገር እንድትበድል የማይፈልግ፤ ኢትዮጵያ ካላት ከተረፋት ሳይሆን ከጎደላት የሚራብ ኬንያዊ ሶማሊያዊ ካለ ለመርዳት እንድትነሳሳ የሚያስብ ሲሆን አርበኛ ይሆናል። ከብሔርተኝነት ሰው እንሁንና ወደ ብሔራዊነት እንደግ፤ ሳንክድ ሳንገፋ ሳንጠየፍ ራሳችንን ወደን ወንድማችንን አክብረን ወደ ብሔራዊነት እንደግ። ከዛ ያለፈ ደግሞ ሲሆን ወደ አርበኝነት እንደግ።

ይሄ ውሃ እንደምታዩት ቅርፁ ይለያያል። እዚህጋ ነውጥ ነው፣ እዚህጋ ነውጥ ነው እዚህጋ ነውጥ ነው። ይሄ ነውጥ ከላይ የሚታይ ብቻ አይደለም ውስጥም ነውጥ ነው። ታች ዓሣዎች አሉ ሕይወት ያላቸው ነገሮች አሉ በዚህ ወጀብ ውስጥ መኖር አይችሉም። ይታወካሉ ይረበሻሉ እናንተ መንገድ ላይ ድንጋይ ስትደረድሩ እናንተ ታጋዮች ድንጋይ ስትደረድሩ አንድ ያረገዘች እናት ከመንግሥት ጋር ምንም ኮሙኒኬሽን የሌላት ሆስፒታል መሄድ ያለባት እንዳለች አትዘንጉ። እናንተ ለመታገል ስትሉ የምትወልድ እናት እንድትሞት አትፍቀዱ። አዲስ አበባ እኔ ሠርግ ካለብኝ ሠርጉ የእኔ ከሆነ እዚህ ያለ ሰውሁሉ ወደደም ጠላም የሠርጉ አካል መሆን አለበት።

73

ልጅ ቢያምብህ እናት ቢያምብህ ጉዳዬ አይደለም መንገድ እዘጋለሁ መኪና በአንድ መንገድ ብቻ ሳይሆን በሁሉም ዘግቼ እቆማለሁ ከኋላ መቆም አለብህ ጲ-ጵ ማድረግ አለብህ ሠርጉ የእኔ ነዋ። ያንተ ሐዘን ያንተ ለቅሶ ያንተ በሽታ ጉዳዬ አይደለም ይሄ አብሮ አያኖርም። ያንተን ሠርግ አንተ ጨፍርበት እኔም ጉዳይ አለኝ። አንተ ስታዝን ዓለም እንዲያዝን አንተ ስታገባ ዓለም ሁሉ ፀጥ እንድትል የአርበኛ የብሔራዊ ስብዕና መላበስ አይደለም የሚያውክ ነው እንደዚህ መሆን ያለበት ግን እንደዚህ ነው። ይኸውላችህ እንቅስቃሴ አለ ላይ ዛትኢዝ ፋይን ታች ግን ሕይወት አለ። ላይ ያለው ሁከት ታች ያለውን የሚረብሽ መሆን የለበትም። ላይ ያለው እንቅስቃሴ ታች ነፍስ ሕይወት ያላቸው ነገሮች እነዲጠፉ የሚያደርግ መሆን የለበትም። አንተ ስታምፅ እርሻው ቆሞ ንግድ ቆሞ እንቅስቃሴ ቆሞ ከሆነ ብዙ ደሃ ይጎዳል ብዙ ሰው ይሞታል። ሰው እየገደልክ ነፃነት እያወደምክ ነፃነት አብሮ አይሄድም። አንተም ታገል ሰዎችም ሕይወታቸውን ይኑሩ ፍቀድላቸው። አንተ ስትታገል ሁሉም ሰው የዛ አካል ካልሆነ ስህተት አድርገህ መገንዘብ ግን ጥፋት ነው።

ከዚህ አንፃር የእኛ ሚና ምን ይሁን ነው? እዚህ ያላችሁ የብልፅግና አመራሮች ዕድል አግኝታችኋል የተለያየ ስራ ወስዳችሁ አገር እንድትመሩ። አንድ አርበኛ መሪ አንድ ወደ ብሔራዊነት ያደገ መሪ ቢያንስ መሰጠት አለበት። ለመቀራረብ ለአብሮነት ለፍትህ አብሮ ለመቆም ለገዢ ትርክት የተሰጠ መሆን አለበት። ሁለተኛ መታመን አለበት ለራስ፣ ለአገር፣ ለእውነት እውነት የሚያዛባ መሆን የለበትም። ሶስት መጠበቅ አለበት አገርን ሕዝብን ከሩቅ ከቅርብ ጠላት ከሩቅ ከቅርብ ዘራፊ ከሩቅ ከቅርብ አጥፊ መጠበቅ አለበት ብዙ ባንዳ ነው ያለው። ለማይረቡ ትናንሽ ገንዘቦች የሚገዛ ባንዳ ብዙ ነው። ባንዳ ሲባል ለሌላ አገር ተቀጥሮ የሚሰራውን ብቻ አታስቡ አንደ የተመረተ ምርት ወደ ገበያ እንዳይወጣና በከተማ የሉ ድሃዎች እንዲሰቃዩ የሚያደርግ ባንዳ ነው። ባንዳነት የግድ ክላሽ ማቀበል ብቻ አይደለም የአገርን ጠቅም የሚጎዳ የአገርን ኢንተረስት የሚጎዳ እዚህ ጠቀምኩ ብሎ እዚህ የሚያስለቅስ ከሆነ ባንዳ ነው። ቢኮዝ ያ ናሽናል ኢንተረስትን ሰርቭ አያደርግም። አገራዊ ቁመናችንን ሰርቭ አያደርግም። አብሮ መኖርን ሰርቭ አያደርግም ከዛ የፀዳ መሆን ያስፈልጋል።

ሁለተኛው ብርሃንና ጨለማ ጨዋ ናቸው ጠዋት ጨለማ ያውቃል ይዘጋጃል ስፍራ ለቆ ይሄዳል አት ኤ ታይም ጨለማና ብርሃን አብረው በአንድ ስፍራ መገኘት አይችሉም። አት ኤ ታይም ሸኔ እና ብልፅግና መሆን በጣም ከባድ ነው ጓዶች፤ ይለያያል ሃሳቡ አት ኤ ታይም እዚህና እዚያ አትሆኑ እዚያ የሆናችሁ ሂዱ ጊዜ አታባክኑ ጊዜ ያልፍባችኋል። እዚህ የሆነችህ ግን ታምናችሁ ቁሙ ችግር ካለው አርሙት ቤታችሁ ስለሆነ አስተካክሉት እዚህና እዚያ ከሆነ ኤግዛክትሊ ይሄ ነው የሚሆነው። ከፊትለፊት ኅብረ ብሔራዊነት፣ በጋራ መኖር፣ መከባበር ትላላችሁ ለእናንተ እምነት ለእናንተ ብሔር ለእናንተ ሰፈር ታዳላላችሁ። በሁለት ልብስ የሚጓዝ ሰው እንዴት ብሎ አገር ትራንስፎርም ማድረግ ይችላል አብሮ መራመድ አስቸጋሪ ነው። የራሳችሁን ጊዜ ትበላላችሁ። በነገራችን ላይ በተደጋጋሚ እንዳልኩት ብዙ ሰው ባንዳነትን እንደ ፀጋ ይቀበለዋል እንጂ ምንም ባንዳ በትሆን እመነኝ ያ ግሩፕ ካሸነፈ አይቀበለህም፤ ለጊዜው ይጠቀምብሃል እንጂ አንተ ሰው ነህ ብሎ አያስብህም። እንዴ አንተን የሚያክል ሰው እንዴት ለሰው ይገዛል ሲሆን ሲሆን ይገዛል እንጂ፤ ለምን ትላካለህ

74

ከመስከረም እስከ መስከረም

አንተ ወረዳ ይዘህ ዞን ይዘህ ሚኒስቴር ይዘህ ለሰው ተላላኪ ከምትሆን ለምን ላኪ አትሆንም፤ አውጣው የባርነት መንፈሱን ኢንፌሬሪቲውን አውጣው ከውስጥህ። ለምን መሰለህ እኛ ኢሕአዴግ ውስጥ ገብተን አድገን ኢሕአዴግን ከውስጥ ስላፈረስን ማንም ሃይል ከውስጥ አያፈርሰንም የምናውቀው ነገር እንዴት ከውስጥ እንደሚፈርስ ነው አይቻልም እሱ።

የትብብር አመራር ስሩ ኦሮሚያ የሚባል ብቻውን ሰርቶ መቀየር አይችልም። አማራ ገበያው ነው፣ አማራ ግብዓቱ ነው፣ አማራ ጉልበቱ ነው መተጋገዝ አለበት። ወላይታ የሚባል አይችልም ብቻውን ሲዳማ ገበያው ነው፣ ጉልበቱ ነው። ዳውሮ አይችልም ከከፋ ውጪ፤ ስልጤ አይችልም ከጉራጌ ከሃዲያ ውጪ። ተባብረን ነው ትብበርን መደጋገፍን ገንዘብህ ማድረግ አለብህ ለብልፅግና ለአገር ለውጥ ስትል። እግር እየጎተትክ ብትሄድ ግን ጥፋት ነው። ቅድም አንስቼዋለሁ በውይይታችሁ እውነት ነው ሰላም ያስፈልገናል መግባበት አለብን የጋራ ችግሮቻችን ላይ እናተኩር ብላችሁ ሊሆን ይችላል። እውነተኛ መሪ መግባባትን ፈላጊ ሳይሆን የጋራ መግባባትን የሚፈጥር ነው። ፍጠረው በወረዳህ ውስጥ እስላምና ከርስቲያን በፍቅር በጋራ እንዲኖሩ አድርግ። አማራና ኦሮሞ በጋራ እንዲኖሩ አድርግ። አድርገው እሱን በአንተ ከተማ በአንተ ወረዳ በአንተ ዞን አንዱ አንዱን እንዳይገፋ አድርግ። ያን ካደረክ ኢትዮጵያ ሰላም ሆነች ማለት ነው። ሃሳቡማ ልክ ነው ግን ኑረው ስራው። ይሄ የሳውዝ አፍሪካ ኡቡንቱ ነው እኛነት ላይ ያተኮረ ነው፤ እየው ሕፃናት ናቸው ልብሳቸውም ከለራቸውም ምናቸውም ምናቸውም አይስብም ግን ተመልከቱ በጋራ ሲኮን እንዴት አይነት ነገር እንደሚፈጥር ለመወያየት ለመነጋገር ለመደማመጥ ሁሉ ሁሉን ያየዋል የማይተያይ የለም የሁሉም እግር የሰራውን ነገር ተመልከቱ አብሮነት መደመር በጋራ መሆን የሚያልቅ የሚያሳምር የሚያሻግር እንጂ የሚጎዳ አይደለም። ያ እንዳይሆን ካሉ ግርግሮች መጠበቅ ጥሩ ይሆናል።

ዋጋ ያለው አመራር ፍሬያማ አመራር ውጤታማ አመራር የምታይ የለየኸውን ለይተህ የምታወጣ ያወጣኸውም ለድሃ ትሩፋት ሲሆን ምግብ ሲሆን ልበስ ሲሆን ለማየት የምተችል መሆን አለብህ። ዝም ብሎ መጣ ተቀመጠ ሄደ መሆን የለብህም። ዝም ብሎ መጥቶ ተቀምጦ መሄድ ሲዝንን ጊዜን ማባከን ነው። ዌልዝ ማባከን ነው ስራበት። ባለህበት ቦታ ስራ ስትሄድ ታሪክ ማለት ቀሪ ስም ነው፤ አቶ እንትና በነበሩ ጊዜ የሚባል ነው። ወረዳም ይሁን ዞነም ይሁን ሚኒስትሪም ይሁን አገርም ይሁን ባለህበት ጊዜ ቁምነገር የምትሰራ ሁን። ያንን ካደረክ ማንም ቢያሽካካ በታሪክ መነፅር ቦታህን አታጣውም። ካልሰራህስ ማን ይናገርልሃል ስትሄድ እኮ የሚናገር ፒአር የለህም ፒአሩ የአዲሱ አለቃ ፒአር ነው የሚሆነው። የሚናገርልህ ትተህ የሄድከው ስራ ብቻ ነው። በእሱ ጊዜ የሚያስብለው ስራህ ብቻ ነው። አንዳንዶች አሁን ስማቸውን መጥራት ማስታወስ የምንቸገረው በምን እናስተውሳቸው መጡ ሄዱ ነው። መጡ ሄዱን ማስታወስ አይቻልም። መጣህ ሰርተህ የሚጨበጥ የሚታይ ነገር አድርገህ ማለፍ አለብህ።

አመራር አቅጣጫና መዳረሻ አመላካች ነው። ራዕይ የሚያጋባ የሚያጋራ የሚያሰርፅ ለዛ ራዕይ ስኬት ኢነርጂ መስጠት የሚችል ነው አመራር ማለት። መሪ ስትሆን

75

ችግር ተናጋሪ ሳይሆን መፍትሄ አምጪ፣ መንገድ አመላካች፣ ችግር ሲኖር ግንባርህን ሰጥተህ ሰላም የምታመጣ፣ እንደ ጋሞ የሰላም አርበኞች የብቃ ጭቅጭቅ የምትል መሆን ይኖርብሃል። በራስ የሚተማመን ወደ ውስጥ የሚያይ ሃላፊነት የሚወስድ ሌላ የሚፈልግ አይደለም ሃላፊነት የሚወስድ እኔጋ ነው ችግሩ የሚል እፈታዋለው የሚል፤ አሉ አንዳንድ አመራሮች አሁን ብቅ ብቅ ያሉ ብልጽግና ውስጥ ልባቸው የሞላ እጋፈጠዋለው የሚሉ እነዚህ አይቆሙም በርግደው ይሄዳሉ። መንታ ልብ ሲኖር አትራመድም ቀኙ ይሄዳል ግራው ያስርሃል። በልበ ሙሉነት መራመድ የምተችል የምትጋፈጥ ከሆንክ ቢያንስ ቢያንስ ታሪክ አይረሳህም።

ትህትና ሚዛናዊነት። ሚዛናዊነት ለድሃ የሚራራ ለድሃ የሚያዝን ደሃን የሚያበላ ብሔር ቀድሞ የማይታየው ድሃ እናት ሲያይ ዘሬ ቋንቋዬ የማይል ብትሆን በምድር ብቻ ሳይሆን በሰማይም ታተርፋለህ። ከደሃም እንከካን ከለር የምትመርጥ ከድሃም እንኳን ቋንቋ የምትመርጥ ከደሃም እንኳን ... አይሳካልህም። መውጣት ያስፈልጋል። ለሰው የምናዝን የምንራራ የምንሰጥ የምናዝን ከሆንን በብዙ መንገድ ይሰካልናል። ዝም ብሎ አምሮ ዝም ብሎ ባለሥልጣን ሱፍ ለባሽ የተቸገረ እንደልቡ የማይናገር ከእናንተ ውስጥ ስንት ሰው ነው የኋላ በር እያስከፈተ መኪና ውስጥ የሚቀመጥ መጥፎ ካልቸር ነው ብዙ የኢሕአዴግ ወንድሞቻችንን የበለው ይሄ ነው ውስጣቸው ቀፎ ነው ባዶ በሱፍ ምክንያት ካልተከፈተ የማይወርዱ የማይወጡ በቃ የተከበሩ ያስከበሩ ፊርጌት ኢት ሰው ሁን አንተ። ሰው ሁንና ስራ ምንድነው ጭንቀቱ ልትሞት እኮ ነው ምን ያሰቃይሃል በሱፍ ውስጥ። ሰው ሁን እንደ ሰው ተራመድ ሰው ውደድ አልቅስ ሳቅ እርዳ ስራ ዝም ብሎ ከኋላ ወንበር እንደዚህ እንደዚህ ጥሩ አይደለም። የኋላ ወንበር በሽታ ከእናንተ ውስጥ ተነቅሎ ሲወጣ ሰው መሆናችሁን ስታውቁ ያ ሾፌር ያ አጃቢ አንድ ቀን ከሞት ሲያድንህ ሰው እንደሆነ እየገባሃል። ሰው ሁን በጣም የምትወጠሩ ሰዎች ሰው ሁኑ፤ ደግሞ የሚያስወጥር ስራ ሰርታችሁ ቢሆን ባልከፋ እኮ ነው። ሰው ሁኑ እውነቴን ነው በጣም ከሚያሳዝኑኝ ሰዎች በኋላ ወንበር የሚመጡ ሰዎች ናቸው። አትሰቃይ ሰው ሁን አንተ ተሰቃይተህ ቤተሰብህን አሰቃይተህ በኋላ እኮ ችግር ነው፤ ስታስከፍት ያየህ ልጅ ምን እንደሚያምረው አስብ አዳዲሶች መከራ እንዳትበሉ እባካችሁ በር አታስከፍቱ ከፍታችሁ ግቡ።

የመጨረሻው ሃሳብ መቀበልና መቆም ነው። እያንዳንዱ የብልፅግና አመራር እያንዳንዱ የኢትዮጵያን ብልፅግና የኢትዮጵያን ለውጥ የሚፈልግ መሪ ብዝሃነትን ይቀበል። የሃይማኖት የፆታ የብሔር የባሕል ልዩ ልዩ መልክና ቅርፅ እንዳለን የሚቀበል መሆን አለበት የግድ ነው አብረን በሰላም መኖር የምንችለው ብዝሃነትን ስንቀበል ነው። ሁለተኛ አብሮነትን የሚቀበል፤ አብሮ ሞር ትርፍ፣ አብሮ መኖር ፀጋ፣ አብሮ መኖር መሻገር፣ አብሮ መኖር ማለት ጉዳት አልቦ ነው ብሎ የሚያምን። ሶስተኛ በእኩልነት የሚያምን እኔ እኮ መልኬ እኔ እኮ ቁጥሬ እኔ እኮ ሳይዜ እኔ እኮ ደሜ አትበል ሰው ነህ ከሌላው ሰው ጋር እኩል ነህ ኢኳል ፐርቹኒቲ ካገኘህ ከተከበርክ ባሕልህ ካልተነካ ቋንቋህ ካልተነካ በልጠህ ለመታየት ሳይሆን እኩል ሆነህ ለመኖር መቀበል አለብህ። ማንነቶችን በፖለቲካም በሃይማኖትም በብሔርም ያሉ ማንነቶችን ሪኮግናይዝ አፕሪሼት የሚያደርግ ስብዕና ያስፈልጋል።

76

ከመስከረም እስከ መስከረም

መቆም ያለበን ለብሔራዊነት ነው። መቆም ያለብን ለእኩልነት ነው። መቆም ያለብን በጋራ በሰላም በፍቅር አብሮ ለመኖር ነው። መቆም ያለብን በምናውቀው ሳይሆን የማናውቀው እንደሚበዛ ገብቶን ነው። እስላሞች ብዙ ከኦርቶዶክሶች ተምረን፣ ኦርቶዶክሶች ብዙ ከእስላሞች ተምረን ኦሮሞዎች ከአማራ ተምረን ሱማሌው ከአፋር ተምሮ በዚያ ስፒሪት ውስጥ የምንሰራ ከሆነ እመኑኝ የዛሬ አስር አስራ አምስት ሃያ ዓመት የእኛ ልጆች የበለፀገች፣ ለብዙዎች ምሣሌ የምትሆን፣ ኢትዮጵያ እንዲህ ትሁን ኢትዮጵያ እንዲህ ትቀየር ይሄ ተውልድ እንዲህ ይቀይራት የሚባል አገር እንሰራለን። የተኛንበት ዘመን ይበቃናል፤ የተባላንበት ዘመን የበቃናል፤ አቅጣጫ የጠበቅንበት ዘመን ይበቃናል። በእያንዳንዱ ወረዳ አስደማሚ የሆኑ ሐብቶች አሉ ትሩፋቶች አሉ ሰዎች አሉ አውጡት፤ አውጡት ተጠቀሙበት የበለፀገች አገር ፍጠሩ ልክ አባቶቻችን በጸረ ኮሎኒ ትግል ደማቸውን አፍስሰው በጋራ በአንድነት ተጋድለው ለአፍሪካ የነፃነት ምሣሌ እንደሆኑት ሁሉ ዛሬ ያለው ትውልድ በሕብረት በአንድነት በቀና አዕምሮ ቢሰራ አፍሪካ ውስጥ ድህነትና ልመና ታሪክ የሆነባት አዲስ ታሪክ የደገመች ከመቶ ዓመት በኋላ አዲስ ምሣሌ የሆነች ኢትዮጵያን መፍጠር ትችላለህ፤ እንችላለን አመሰግናለሁ።

ጥቅምት 12፣ 2016 ዓ.ም

77

“ታላቁ ትርክት ” - ከእዳ ወደ ምንዳ

( ክፍል-2)

አንድ መምህር ወደ ክላስሩም ገብቶ በብላክ ቦርድ ላይ ነጭ ነጥብ ወይም በዋይት ቦርድ ላይ ጥቁር ነጥብ በማስቀመጥ ለተማሪዎች የክፍል ስራ ሰጣቸው እንደ ፈተና ያያችሁትን ፃፉ ብሎ። እና ተማሪዎች በሙሉ ስለ ጥቁረቱ ድምቀት፣ ስለ ጥቁረቱ አስከፊነት፣ ስለ ጥቁረቱ ጥልቀት ገፅ ገፅ እየሞሉ ሰጡት። ከእነዚያ ሁሉ ተማሪዎች መካከል አንድም ሰው ስለ ሰፊው ነጩ ፓርት አልፃፈም። ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ችግር እንደዛ ነው። አጠቃላይ ካለው ውጤት በላይ ቢያውቀውም ባያውቀውም የማያውቃቸው ጥቁር ነጥቦች አየር ሞልተው ይይዛሉ ጭንቅላት’ በነገራችን ላይ አንድ ችግር አለ በየተቋሞቻችሁ ታውቃላችሁ የካቢኔ ስብሰባ ስታደርጉ ሚስተር ኤክስ ይመጣና የእኔ ስራ እንደዚህ አድጓል ተሻሽሏል እንደዚህ አምሯል ብሎ አይ እዚህጋ እኮ አልሰራህም ካልከው በፍፁም ሰርቻለሁ ብሎ ያስረዳሃል። ሚስተር ዋይም ሚስተር ዚም ሁሉም ሰው የራሱን ዲፌንድ አድርጎ የሰራውን ያልሰራውን አጉልቶ ይነግርሃል። ከጨረሰ በኋላ አንድ ሃሳብ ነበረችኝ ይላል፤ የራሱን ፋይል ከዘጋ በኋላ የማያውቀን በፋክት የማይከራከርበትን አብስትራክት ሃሳብ አምጥቶ አየር ይይዛል፤ የእሱ ጥሩ ነው ችግሩ ያለው አንተጋ ነው ማለት ነው። እና የሚታየን ነገር የጠቆረው የተበላሸው የከፋው ብቻ መሆን የለበትም።

ነጠላ ትርክትን ወደ ገዢ ትርክት የማቆንጀቱ ስራ በመጀማሪያ ራስን ማመን ይፈልጋል፤ የምትለውን የምትኖረውን ነገር ማመን ይፈልጋል። ራስን ለማድከም ለመትጋት የተዘጋጀ መሆን ይጠይቃል። ከዚያ በኋላ የምታጋራው ቃል ብቻ ሳይሆን ከዚያ ያለፈ ስፌትም ይሆናል። አንድ ስላቦይ ዚዚክ የሚባል ፀሃፊ በቅርቡ ኮቨድ እንዴት ዓለምን ሼክ እንዳደረገ መፅሃፍ ፅፎ ነበረ፤ እና አዘዚያ መፅሃፍ ላይ አንድ የሚገርም ምሣሌ አለ። አንዱ ሰው አዕምሮው ይታመማል አዕምሮውን የታመመው ሰውዬው እኔ ስንዴ ነኝ ይላል፤ አንተ እኮ ስንዴ አይደለህም ሰው ነህ፣ የእንትና ልጅ ነህ፣ የእንትና ወንድም ነህ ብሎ ማስረዳት ለአዕምሮ ሐኪም ለሆነው ሰው የቀናት ስራ ነበር ከብዙ ቀናት ጥረት በኋላ አንተ ሰው ነህ? ሲባል ስንዴ ነኝ ማለት ትቶ ሰው ነኝ አለ። በቃ ሰው ነኝ ካልክ ድነሃል ማለት ነው ወደ ቤትህ ሂድ ተብሎ ካሰናበቱት በኋላ እየሮጠ መግቢያው በርጋ ደርሶ ይመለሳል ሐኪሞቹጋ ምን ሆንክ? በር ላይ አውራ ዶሮ አየሁ ይላል እና ብታይስ አንተ ሰው አይደለህም? ሰው ነኝ፤ ሰው መሆንህን ታውቃለህ አዎ አውቃለሁ ታዲያ ምን አስፈራህ? ዶሮው ሰው መሆኔን ያውቃል ወይ። እመነው መጀመሪያ ያለህበትን ነገር ችግር ካለ ኮሬክት ኢት የተበላሸ ካለ አስተካክለው አለበለዚያ እየኖርክበት እነ እንትና ከዚያ ማዶ እንዲነግሩህ አትጠብቅ። አንተ ነህ የምታውቀው ለምሣሌ አሁን ያለው ሥልጠናና ውይይት የብዙ ፓርቲዎች ራስ ምታት ነው፤ ምን ሊወያዩ ነው ሹም ሽር ሊያደርጉ ነው ሊነሱ ነው ሊፈርጡ ነው ለምን ሃሳብ የለማ፤ ሃሳብ የለውም አይዲያ አምጥቶ ግራንድ ናሬሽን አያስፈልግም ብሎ መከራከር አይችልም፤ የእሱ ችግር የለውም ስራው ነው ዕጣ ክፍሉ ነው እንጀራው ነው፤ ግራንድ ናሬሽን ሲባል

78

ከመስከረም እስከ መስከረም

ልክ እንደዚህ እንደምታዩት የተተበተበ ሁሉ ነገር ግራ አዳማ ምንድነው ሹም ሽር ነው ምናምን ነው ከሚል ግራ ወደሚታይ ጥርት ያለ መነሻና መጨረሻ ወዳለው ነገር እንቀይረው ነው። የምንቀይረው ነገር እንደዚህ ከሆነ አይፈታ አይታሰር አይበላ ግራ የገባው ነው አይነበብ፤ ይሄንኑ ትብታብ እንዲህ ብናደርገው ግን ቢያንስ መግቢያና መውጫውን እናውቀዋለን። ወደዚህ እንውሰደው ነገሩ ሁሉ ግራ አይሁን። ከነጠላ ወደ ገዢ ትርክት የመጣን እንደሆነ ቅድም ያየነው ትብትብ ያለው መንገድ መዳረሻው ወደሚታይ ወደዚህ መንገድ ይመልሰናል።

የብልፅግና ታላቁ ትርክት ምንድን ነው? አንድ አባትና ልጅ መንገድ እየተጓዙ አባት በቂ ገንዘብ አልነበረውም ልጅ መንገድ ላይ የሚሸጥ አፕል ታይና አፕል ካልገዛህልኝ ትለዋለች፤ የሚገዛበት ገንዘብ አልነበረውም ያለ የሌለውን ቀይሮ የቻለው ሁለት ፍሬ አፕል መግዛት ነበርና ሁለት ፍሬ አፕል ገዛላት። አንደኛውን በአንደኛው እጇ ይዛ አንደኛዋን መግመጥ ጀመረች ልክ ስትበላ ምንም አባት ቢሆን ጎመዠ አማረው ታውቃላችሁ ልጄ አንዱን ስጪኝ አላት እየበላች የነበረውን ትታ ያኛውን ገመጠችው ስትገምጠው በአንድ ሰከንድ ውስጥ ጭንቅላቱ ውስጥ በዙ ነገር ሮጠበት ምን አይነት ልጅ ነው ያሳደኩት፣ ገብጋባ፣ አሳዳጊ የበደላት፣ ይህቺ አሁን ሰው ትሆናለች ወይ በጣም ብዙ እርግማን በጭንቅላቱ ውስጥ እሱ ሳይጨርስ ልጅቱ አባ ይሄን ብላ አለችው የገመጥኩት እኮ የትኛው ሞር እንደሚጣፍጥ ልለይልህ ብዬ ነው አለችው፤ የእኛ ችግር እንደሱ ነው የትኛው ከድህነት እንደሚያወጣ በምናደርገው ትግል ውስጥ ብዙ የሚሳደቡ ብዙ የሚራገሙ ብዙ የሚያጥላሉ አሉ። ስንዴ አረስን አረስን ብለን እንጮሃለን እውነት ነው ሰርታችኋል ለፍታችኋል ገን የስንዴ ዋጋ አልቀነሰም ለምን ያው ታውቃላችሁ የአርሶ አደር ልጆች አልወጣም የአምናው ተከምሮ ጓሮ ታዩታላችሁ በመኪናም ይታያል በሄሊኮፕተርም ይታያል እንዳለ ነው ያለው ይሄ ማዳበሪያ ካላመጣችሁ እያለ የሚጨቀጭቀን አርሶ አደር ስንዴ ካላመጣህ ብላችህ ጨቅጭቁት እንጂ በነፃ ማዳበሪያ እኮ የለም። ማዳበሪያ ከወሰደ በሞያ ከታገዘ ትራክተር ከመጣለት ካረሰ በኋላ ምርቱን ወደ ገበያ ማውጣት እንዳለበት ማመን አለበት። እናንተ እርሻው እንዲያድግ ብቻ ሳይሆን ምርት ገበያ እንዲወጣም ካላገዛችሁ በምን ይገባናል እኛ፤ ስንዴ ማሳ ላይ ቢቀመጥ ጎተራ ቢቀመጥ በምን ይገባናል መጥቶ ገበያ ላይ ካላየነው በስተቀረ እዛ ድረስ ሄዶ የመከወን ተግባር የእኛ ተግባር ነው ብላችሁ ብትወስዱ።

የብልፅግና ታላቁ ትርክት ምንድን ነው 2018 በኢትዮጵያ አቆጣጠር የዛሬ ሶስት ዓመት ማለት ነው “ከተስፋ ብርሃን ወደሚጨበጥ ብርሃን” ለምሣሌ ግሪን ሌጋሲ 32 ቢሊዮን ሳይሆን 50 ቢሊየን በዓለም አንደኛው አፎርስትሬሽን። ለምሣሌ ስንዴ ኤክስፖርት ብቻ ሳይሆን ከዛ ያለፈ አስተማማኝ የተረጋጋ ማርኬት። ዶሮ ቅድም እንዳነሳሁት። ፍሩት የበዛበት እዳ በየተቋማትም በአገር ደረጃም የቀነሰበት ይህቺ አገር ተስፋ አላት ልታድግ ትችላለች የሚል ጭላንጭል ብርሃን የሚታይበት ጊዜ ይሆናል።

ይቺን ሶስት ዓመት በከፍተኛ ትጋትና ዲሲፕሊን ከሰራን እናሳካለን ሶስት ዓመት አለን ሶስቱን ዓመት በታማኝነት ከሰራችሁ የሚጨበጭ ጭላንጭል ብርሃን መሳየት እንችላለን። ሁሉ ነገር ለምሣሌ ሕዳሴ ያልቃል ኢነርጂ ይጨምራል፤ የሲሚንቶ ፋብሪካዎቻችን ያልቃሉ፤ ብዙ መንገዶቻችን ያልቃሉ፤ ለቱሪዝም የሰራናቸው ፕሮጀክቶች ያልቃሉ፤ በስንዴ በቡና በተለይ ቡና እና ፍሩት ላይ ተክለን ገና ኸርቨስት ያልተደረገባቸው

79

ቦታዎች ኸርቨስት ይደረጋል ውጤት እናያለን በእርግጠኝነት እዳችን እንደ አገር ያለው እዳ በከፍተኛ ደረጃ ይቀሳል ኤክስፖርት ያድጋል ምን ከሆነ? ወርቅ ኮንትሮባንድ የማይወጣ ከሆነ፤ ጫት በየቦታወ ኬላ የማይደረግ ከሆነ፤ የቁም ከብት ከዚህ እየወጣ የሌላው ሲሳይ መሆን ካቆመ ይለወጣል። 2018 ከተስፋ ወደሚጨበጥ ብርሃን ማደግ ይቻላል መፅናት ይቻላል የሚለውን ከጥቂት ሰዎች ባሻገር የምናምንበት ጊዜ ይሆናል።

2023 ከሌላ አምስት ዓመት በኋላ በአፍሪካ ውስጥ እንደ ኢተዮጵያ ነው ማረስ፣ እንደ ኢትዮጵያ ነው ግሪን ሌጋሲ፣ እንደ ኢትዮጵያነ ነው ኸርባናይዜሽን ይባላል አመንክም አላመንክም። የዛሬ አምሥት ዓመት አዲስ አበባ በአፍሪካ ውስጥ እጅግ ውብ ከሚባሉ ከተሞች አንዱ ይሆናል። በጣም ብዙ ዶቶች አሉ ያልተያያዙ ትላልቅ ዶቶች አሉ አዲስ አበባ ውስጥ ስላልተያያዙ ሰው ወስዶ ካልነገረህ በስተቀረ አይገባህም አስጎብኚ ይፈልጋል። ከአምሥት ዓመት በኋላ ስናገናኛቸው እነዛን ዶቶች ማንም ሰው እየነዳ ያያቸዋል ማንም ሰው። ኸርባናይዜሽን ቢያንስ ባሕርዳር ላይ አዳማ ላይ ሐዋሳ ላይ አርባምንጭ ላይ ጅማ ላይ ጅጅጋ ይ ጥቂት ከተሞች ቼንጅ ካመጣን። ግብርና ላይ አሁን የጀመርነውን ሁለት ሶስት ሚሊየን ሄክታር ብንጨምር በነገራችን ላይ በኢህ ዓመት ሁለት ሚሊየን ሄክታር ገደማ ተጨማሪ መሬት አርሰናል። ሁለት ሚሊየን ሄክታር ሳይጮህ ንው የጨመረው ሌላ አምስት ስድስት መጨመር እንችላለን፤ ኖራ አስፍተን በማከም ያልታረሰ ቦታ ውሃ ገድበን በማረስ ተጨማሪ ቦታ በመጨመር እርሻችንን ማዘመን መቀየር እንችላለን።

የሚቀጥለው የ2023 ኢትዮጵያ ሄደን ስለ ግብርና እንማር፣ ስለ ግሪን ሌጋሲ እንማር፣ ስለ ኤክስፖርት እንማር፣ ስለ አርሚ ተቋም ግንባታ እንማር ሎው ኢንፎርስመንት ኤጀንሲስ ላይ ያላቸውን ሪፎርም እንማር፣ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ እንማር የሚባል ዘመን ኮመንሊ እንሰማለን።

በ2040 ብዙ ወጣቶች እዚህ አላችሁ ብልፅግናን በምትመሩበት ዘመን ማለት ነው የዛሬ ሃያ አራት፣ ሃያ አምስት ዓመት ካለምንም ጥርጥር ዓለም አቀፍ የብልፅግና ምሣሌ ትሆናለች ኮሪያ ኮሪያ እንዳልነው ሲንጋፖር ሲንጋፖር እንዳልነው ዶባይ ዱባይ እንዳልነው ኢትዮጵያ ኢተዮጵያ ይባላል በዓለም ላይ ትከክለኛ ቦታዋን ትይዛለች። ይሄ ራዕየችን ነው መተረክ የምንፈልገው ተረክ ይሄንን ነው፤ የማይለምን የሚረዳ፣ በቂ የሚያርስ የሚበላ የሚሸጥ፣ በሰላም በውስጥም ከጎረቤቶች ጋር የሚኖር፣ የነበረውን ታሪክ የመኩሪያ ምልክት የሚያደርግ መጣያ መባያ ሳይሆን ማደጊያ የሚያደርግ። ይሄን ኢትዮጵያ መፍጠር ያስፈልጋል ይቻላል። ሞከርን እኛ በትናንሽ ተቀማት ማከም ይቻላል ስብራት አለ ማከም ይቻላል። ዕዳ አለ ወደ ምንዳ መቀየር ይቻላል። ልጆቻችን እኛ የተረከብነውን አይነት የተዳከመ ሲስተም እንዳይረከቡ መቀየር ይቻላል። እዚህ ያለው ሁለት ሺህ ሰው ከወሰነ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚጨበጥ ለውጥ ማምጣት ይቻላል። ከጎደለው ወደሞላው ማሸጋገር ይችላል።

ይሄ ሽግግር የሚመጣው ብሔርተኝነት ወደ ብሔራዊነት፤ ብሔርተኝነት የራስን ማጉላትና ሌላን ማንኳሰስ ሳይሆን የራስን ማክበር እና የሌላ ወንድምንም ማንነት መቀበልና ማክበር ስንችል፤ የወል የሆነ ተረክ የወል የሆነ ሃሳብ የወል የሆነ ናሬሽን መፍጠር ስንችል ነው። ምንድን ነው ዲፍረንሱ ያላችሁ እንደሆነ በቀላል መንገድ ይሄ

80

ከመስከረም እስከ መስከረም

ማለት ነው ይኸውላችሁ እዚህጋ ወላይታ ሲዳማ ምናምን አለ ጉራጌ ሁሉ አለ ጥላው ብሔራዊነት ማለት እነዚህ ጥላ ተሰብስበው በአንድ ትልቅ ጥላ ስር ሲሆኑ ማለት ነው። ይሄን ማጥፋትም አያስፈልግም ተስማምቶ በጋራ መኖር ይችላሉ። እኔን ለማወቅ ብዙ ምሣሌዎች መጠቀም ይቻላል ልክ እንደዛው ነው ግሩፕም ሲሆን ቢያንስ ቢያንስ አፍሪካዊያን ናችሁ ሁላችሁም መካደ አትችሉም ደግነቱ ሁላችሁም ደግሞ ጥቁሮች ናችሁ ከዛ ኢትዮጵያዊያን ናችሁ ቢያንስ ሕዳሴ የእናንተ ነው፣ ቢያንስ አድዋ፣ ቢያነስ የራሳችሁ ዘመን መለወጫ አላችሁ ይቺ ይቺን የማይፈልግ የለም መቼም ለምሣሌ አድዋ የእኔ አይደለችም የሚል ብሔረሰብ ኢትዮጵያ ውስጠ የለም፤ ሕዳሴ የእኔ አይደለም የሚል የለም ድል ድሉን ሁሉም የጋራ ያደርገዋል ክፉ ክፉ ክፉውን ነው የማይፈልገው እንጂ ደግ ደጉን ሁሉም ይሻማል።

ብሔራዊነት ማለት በቀላል ቋንቋ የሚገልፀው ይሄ ነው፤ ይሄ የራስ ብሔር ፍቅር ነው፤ ይሄ የሌሎች ብሔር ፍቅር ነው። አንዳንድ ሰው ለራሱ ብሔር ምንም ፈቅር የለውም፤ የራሱን ብሔር የሚፈልገው ጥቅም ሲያሳድድ ብቻ ነው ወይ ሲጠቃ፤ ሲሰራና ሐብታም ሲሆን እሱ ኢትዮጵያዊ ነው በሕግ ስትጠይቀው ኦሮሞ ይሆናል እኔ እኮ ኦሮሞ ስለሆንኩ ነው ይላል፤ እሱ ሙስሊም ነው ረመዳን አይፆምም ዘካ አይሰጥም ሃጅ አይሄድም አያደርግም ልክ ስትይዘው ሙስሊም ስለሆንኩ ነው ይላል። ሲጠቃ ነው ግሩፑን የሚያስታውሰው። ለሌላውም ብሔር ደንታ የለውም ሥልጣኑም ሐብቱም ኑሮውም ሴንተር የሚያደርገው ራሱን ነው ይሄ ግለኛ ሰው ነው ታቸ ያለ ለሌላውም ለራሱም ፍቅር የሌለው ግለኛ ነው። ሁለተኛው እንደምታዩት ለሌሎች ብሔሮች ወይም ለሌላ እምነት በጣም ትልቅ ቦታ ያለው ፍቅር ያለው ግን የራሱን ደግሞ ፈፅሞ የማያከብር ነው። አለ ደግሞ የራሱን ቋንቋ ባሕል ማንነት ጥሎ ሌላ መሆን የሚፈልግ። እሱ ባንዳ ነው ያ ባንዳ እንኳን ላንተ ለራሱም አልሆነም። ይሄ አደገኛ ነው ሰው የራሱን እምነት የራሱን ብሔር የራሱን ማንነት መደበቅም አያስፈልገውም ማፈርም አያስፈልገውም አምኖ አክብሮ ግን ሌላውንም መማር መውደድ ችግር የለውም። ታች የምታዩት ግለኛና ባንዳ ለብልፅግና የማይበጅ የማይጠቅም አደገኛ ነገር ነው። ሶስተኛው ደግሞ የራስ ብሔር ፍቅር ጦዞ ሰማይ የነካ ለለሌሎች ብሔሮች እምነቶች እሳቤዎች የግሩፕ ቲንኪንጎች ቦታ ደግሞ የሌለው ሰው አለ እሱ ብቻ የራሱ ብሔር መጠቀም አለበት ሐብት መያዝ አለበት ሥልጣን መያዝ አለበት ሁሉ ነገር እሱ። ከእሱ ውጭ ያለው ምንም ማግኘት የለበትም። እኛ እንድንሆን የሚያስፈልገው ለራሱ ብሔር ፍቅር ያለው ለሌሎች ብሔሮች ፍቅርና ክብር ያለው የራሱን ሳይንቅ የሰውን አክብሮ በብሔራዊ ዓርማ ውስጥ መኖር የሚችል፤ ዲፍረንስን በሪስፔክት መያዝ የሚችል።

ብሔራዊነት ምንድን ነው አዲስ ትርክት ነወይ ያላችሁ አይደለም፤ አንተ የራስህ ብሔር የራስህ ቋንቋ እምነት አለህ ግን ይሄ አገር ያንተ ብቻ አይደለም፤ ሌላ እምነት ቋንቋ ብሔር ስላለ ያንን ተቀብለህ ልክ ያንተን በምትወደውና በምታከብረው ልክ የዛኛውን ሳትነካ በመከባበርና በፈቅር ኑር፤ ያን ካደረክ እንደ አገር ትፀናለህ፣ ትበለፅጋለህ፣ ያስቀመጥከውን ራዕይ ታሳካለህ፤ ብሔራዊነት ማለት ጨፍላቂነት አይደለም፤ ብሔራዊነት ማለት ፍፁም ዋልታ የረገጠ ብሔርተኝነት ማለት አይደለም። ከሲቪኩም ከብሔርተኛውም የሚለየው በራሱ ቋንቋ በራሱ እምነት ማንነት የሚያምን የሚኮራ ሌላውን ለማክበር የማይቸገር ማለት ነው። መፈራረጅ መለያየት እነዚህ የብሔራዊነት

81

ሳንካዎች ናቸው። እንደ አገር የፀና አቋም የፀና ትልም እንዳንይዝ የሚያደርገን የበዛ ጥርጣሬ የበዛ ጥላቻ የበዛ መገፋፋት ሳያንስ ማለት ነው። ያው እንዳያችሁት ከዚህ እስከ አዲስ አበባ ባለው መንገድ ብቻ ፕሮፐርሊ ብንሰራ ሳላጋንን ሁለት ሶስት አራት ሚሊዮን ሰው መሸከም ይችላል። ከዚህ እስከ አዋሽ ብንሰራ ሃያ ሚሊዮን መያዝ ይችላል። ኢትዮጵያ አሁን ያላትን ፖፑሌሽን እውነት ለመናገር ቤኒሻንጉል ብቻ ይበቃል ገርድ ብቻ ጉባ ብቻ ይበቃል። ግን ትገፋፋለህ እያለህ ሳትቸገር ይሄንን ሳንካ መቀነስ ያስፈልጋል። ይሄ ሳንካ ሲቀነስ ነገሮች ይቀየራሉ። እነዚህ ግሩፖች ከዚህ ግሩፕ የሚገባቸውን ብቻ ነው ዲማንድ ማድረግ ያለባቸው ከሚገባቸው መላይ ዲማንድ ካደረጉ ግጭት ይፈጥራሉ እንጂ ሰላም አያመጡም። ትርፍ መመኘት ሳይሆን መገፋፋት ሳይሆን በልክ የሚገባንን እያገኘን በጋራ መኖርን ማፅናት ማለት ነው።

ይሄን ለማድረግ ከትናንትና በጣም በርካታ የሚወሰዱ ትናንቶች አሉ የጋራ የሆኑ። እነዚህ የምናወቃቸው የምናውቃቸውን ታሪኮች እንወስዳለን። ዛሬስ የበለፀገች የፀናች የተዋበች ኢትዮጵያን ለመገንባት ራዕይ አለን ሥራ እየሰራን ነው እሱን ቤዝ እናደርግና የጋራ ነገን እንገነባለን። በያህማኖት፣ በቅርስ፣ ለምሣሌ አፋርና ኦሮሚያን ብንወስ አዋሽ አለላቸው። አዋሽ ውሃውም አለ አዋሽ ፓርኩም አለ የሚያስተሳስራቸው። አማራና ኦሮሞን ብንወስድ በጣም ብዙ ነገር አለ የሚያስተሳስራቸው። ትግራይና አማራን ብንወስድ በጣም ብዙ ነገር አለ የሚያስተሳስራቸው። ሱማሌና አፋርን ብንወስድ እንደዚሁ። እነዚህ የሚያገናኙንን የሚያጋምዱንን ታሪኮች ወስዶ የተሻለ ነገን መፍጠር ያስፈልጋል። ይሄን ለማድረግ ሕንዶች አንድ አባባል አላቸው መፍትሄ ለሌለው ችግር አትጨነቅ ብትጨነቅም መፍትሄ የለውም ዋጋ የለውም። ጉዳዩ መፈትሄ እንደለሌለው ስታውቅ አትጨነቅ ይሉና በዛ ግን አያበቁም መፍትሄ ላለው ነገርም አትጨነቅ መፍትሄ አለውና ይላሉ። መፍትሄ ላለውም አትጨነቅ መፍትሄ ለሌለውም አትጨነቅ ሲደመር ጭንቀት አታብዛ ነው። ወይ መፍትሄ አለው ወይ መፍትሄ የለውም። መፍትሄ ካለው ፍታው ከሌለው ተወው ቀይረው መንገዱን። እኛ አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ የኦሮሞ ኢትዮጵያ የአማራ ኢትዮጵያ የጉራጌ ኢትዮጵያ መፍጠር አይቻልም። የእስላም ኢትዮጵያ የጴንጤ ኢትዮጵያ አይቻልም። ኢትዮጵያ የካቶሊክም የጁዳይዝም የኦርቶዶክስ የእስላም አንዳንዱ ደግሞ እስላምም መሳይ ኦርቶዶክስ መሳይም ይኖራል ያልሆነ ማለት ነው የእነዚህ ሁሉ መኖሪያ ናት። በብሔርም በቋንቋም እንደዚሁ። ይሄን ተቀብለህ ለኮኤግዚስታንስ መስራት ብቻ ነው መፍትሄ የሚያመጣው።

የጋራ ነገ ትርክት እንዴት እንመስርት አንደኛ ኢኮኖሚ ነው ዶሮ ለኢትዮጵያ ያሰፈልጋታል የሚለው ነገር ሁላችንን ያግባባን የለእንዴ ማር ያስፈልጋታል፣ መንገድ ያስፈልጋታል፣ ግድብ ያስፈልጋታል በዚህ ሁሉ እኮ እንግባባለን በኢኮኖሚ ጉዳይ ምክንያቱም በቂ ግድብ ያለው የለም በቂ ማር ያለው የለም በቂ ዶሮ ያለው የለም የትኛውም ክልል። ስለዚህ በኢኮኖሚ ጉዳይ ለሁሉም ከሁሉም ደግሞ የሚሰራው በሁሉም የሆነ ኢኮኖሚ መገንባት በዚህ ዙሪያ የጋራ ትርክት መፍጠር እንችላለን። ኢኮኖሚ ችግር ሆኖ ያልጠበሰው ክልል ስለሌለ በኢኮኖሚ ለውጥ ለማምጣት የጋራ ራዕይና ትርክት መፍጠር ልክ እንደ ሕዳሴው አይነት ብንሰራ ምንም የሚከለክለን ነገር የለም። በማኅበራዊ ደግሞ ትውልድ ልማት ነው። ትምህርት ላይ ኢንቨስት ያደረገ የትኛውም አገር የትኛውም ብሔር የትኛውም ሰፈር ኢንይርስ ኸርቨስት ያደርገዋል። ትምህርት እናስተምር ልጆቻችንን ቀና ነገር እንዝራባቸው አካባቢያቸው ላይ ዛፍ

82

ከመስከረም እስከ መስከረም

አትክልት እንዲተክሉ እናድርጋቸው ንቅል አናድርጋቸው መሬት የረገጡ እናድርጋቸው ሁላችን ያግባባናል የበቃ ስለሌለ። ፖለቲካውጋ ስሄድ ብሔራዊነት፤ ለምን ነጠላ ትርክት ፀንቶ ኢትዮጵያ ውስጥ መቆም ስለማይችል። ሕግና ልዕልና፣ የባሕል ልማት፣ ኢንፍራስትራክቸር፣ ጥራት ያለው ትምህርት፣ የተሻለ መፍጠር የሚችል የሰው ሃይል፣ ፈጠራና ቴክኖሎጂ፣ መልካም አስተዳደር ይሄ ሁሉ የጋራ አጅንዳ ነው ይሄ ችግር የሌለበት ክልል የለም። እነዚህን ጉዳዮች የጋራ አድርገን ብናቆም እንደ ራዕይ እንደ ተረክ ብንሰራባቸው ብሔራዊነትን ዴሞክራሲያዊ በሆነ መንገድ አካታች በሆነ መንገድ መገንባት እንችላለን።

በነገራችን ላይ ብሔራዊነት ከብሔርተኝነት ኛል ያለ ለአርበኝነት መሰረት የሆኖን ጉዳይ ነው እንጂ ቢቻል ከብሔርተኝነት ዘለን አርበኛ መሆን ነው ጥሩ። አርበኛና ብሔራዊነት ይለያያሉ። ብሔራዊነት በኢትዮጵያ ጥላ ስር ብሔሮች ብሔረሰቦች ልዩ ልዩ ቋንቋዎች እምነቶች ተከባብረው በሰላም መኖር አለባቸው የሚል እምነት የመተጋገዝ እምነት ሲሆን ወደ አርበኝነት ሲያድግ ግን ኬንያ ያለው የሰው ዘር እንዳይራብ ናይጄሪያ ያለው የሰው ዘር በውሃ ጥም እንዳይጠማ ሰው ለሆነ ሁሉ የሚተርፍ ለሰው ሁሉ ሰላም የሚመኝ ከድንበር የተሻገረ ማንነት ማለት ነው አርበኛ ማለት። እዛ መድረስ ስራ ይፈልጋል ለዚህ ነው ከብሔርተኝነት ወደ ብሔራዊነት እንደግ ያልነው፤ እንጂ እንደ ሰው አርበኛ ብንሆን በጣም በጣም በጣም የሚፈለገው እሱ ነው። ለምሣሌ ቻይና በብዙዎቻችሁ ዕድሜና ልምድ የዛሬ 30፣ 40 ዓመት ያው ብዙ ነገር እናውቃለን ቻይና ውስጥ የነበረውን ዛሬ ቻይና በሚያስደንቅ ሁኔታ ለማመን በሚከብድ ሁኔታ የምናውቀው ከተሞቻቸው ቴክኖሎጂዎቻቸው ስራዎቻቸው ሰዎቻቸው በጥቂት አስርት ዓመታት ውስጥ በከፍተኛ ደረጃ ትራንስፎርም ያደረጉት ቻይና ከጫፍ ጫፍ ለጋራ ራዕይ ለጋራ እሳቤ ቆሞ ነው። ለምሣሌ ለቻይና ጥቅም ሲባል የሚፈርስ መንገድ የሚፈርስ ስራ ካለ ለቻይና ራዕይ ስኬት እስከተባለ ድረስ አጨቃጫቂ ጉዳይ የለም። አገራዊ ጥቅም እስከሆነ ከዚህ ነጥቀህ ለዚህ ሳይሆን ለናሽናል ኢንተረስት እስከዋለ ድረስ ጭቅጭቅ የለም። ሰው ሁሉ ለአገራዊ ራዕይ የተገዛ ነው። በዚያ ምክንያት እንደምታዩት እንደዚህ አይነቱን ቻይና እንደዚህ አድርገዋል ኮሪያም ሲንጋፖርም ሊባል ይችላል። በጣም ብዙ አገራት ተቀይረዋል እኛ አምስት ዓመት ነቅተን ብንሰራ ድህነትን ለማሸነፍ የሚያስችል በጣም ብዙ ፀጋዎች አሉን ችግሩ ጊዜ እያባከንን ያለነው እነዛ ፀጋዎች ላይ አለመሆኑ ካልሆነ በስተቀር።

ይሄን ተረክ በምን እንገንባው በምን እናምጣው ያላችሁ እንደሆነ በሁለት መንገድ፤ አንደኛ መገናኛ ብዙሃን ሁለተኛ ትምህርት። መምህራን በተቻለ መጠን መፋቀርን መቀራረብን አንድነትን ሰላምን ማስተማር አለባቸው። ከፍተኛ ጥንቃቄ ያስፈልገዋል። በነገራችን ላይ አንዳነድ ሰዎች ኢቲቪ ኢቢሲ ምናምን አያዩም፤ ኢቲቪ ኢቢሲ የብልጽግና ብለው ስለሚያስቡ መርዶ የሚናገሩ ሚዲያዎች ይከፍታሉ ቤታቸው ሚስቶቻቸውጋ ልጆቻቸውጋ ቁጭ ብለው። ልጆቻቸው ያን እየሰሙ ቤተሰብ ሳያውቅ የሚፈጠረው ልጅ ጂንጎይስት ከመሆን ምንም የሚያቆመው ነገር የለም። በየጊዜው ኔጌቲቭ ኢነርጂ እየመገብነው ጎበዝ ተማሪ እንዲሆን፤ ኔጌቲቭ ኢንርጂ እየመገብነው ሰው እንዲወድ፤ ኔጌቲቭ ኢነርጂ እየመገብነው በስምምነት እንዲኖር መጠበቅ የለብንም። ያልዘራኸው አይበቅልም የሰጠኸውን ነው የሚሆነው። ሚዲያ እና ትምህርት በጣም በጣም ክሪቲካል ጉዳይ ነው።

83

ይሄንን እንችላለን ወይ እኛ እዚህ ያለን ሰዎች? አዎ ግለሰቦች ተዓምር ሰርተዋል ኢትዮጵያ ውስጥ፤ ጥቂት ግለሰቦች፤ ጥቂት ግለሰቦች መገመት ከሚቻል በላይ ብሔራዊነትን አርበኝነትን አስተምረዋል አስጨብጠዋል። ለምሣሌ ፀጋዬ ገብረመድህን የሚባል ደራሲ ብዙ የፃፈ ፈላስፋ ነው ግን ጴጥሮስን በሚመለከት ያቺን ሠዓት ብሎ የፃፈው በኋላም ቴአትር የሆነው ጴጥሮስ ለኢትዮጵያ ፍሪደም ተሰውተዋል ተገድለዋል ከሚለው ታሪክ በላይ ምስል በሚመስል መንገድ በሚያሳይ መንገድ ያንን ጀብድ ያንን ጀግንነት አጉልቶ ያሳየን ፀጋዬ ገብረመድህን ነው። ፀጋዬ ባይፅፈው ኖሮ አንድ አባት ኢትዮጵያን ወደው ተሰውተዋል ከሚል ያለፈ ታሪክ አልነበረውም። ሰውዬው ግን በመስል ቀርፆ ሲያሳየን ብዙዎቻችን ውስጥ የዚያ ጀግንነት የዚያ አርበኝነት ነገር ጎልቶ እንዲታይ አደርጓል በዙ ነው የሰራው አንዷን ለመግለፅ ያክል ነው።

ሐዲስ አለማየሁ ብዙዎቻችሁ የምታውቁት ፍቅር እስከ መቃብር፣ የልምዣት፣ ወንጀለኛው ዳኛ በሚል የፊክሽን ስራዎቻቸው ነው። ግን ይሄ ብቻ አይደለም በኋላ አምባሳደር ሲሆኑ የመንግሥት አስተዳደር ብለው ፅፈው ነበር። መንግሥት እንዴት መሆን እንዳለበት ፖለቲካል አድሚንስትሬሽናል ሃሳብ ያለው መፅሀፍ ፅፈው ነበር። በፊክሽን ስራዎቻቸውም ብዙ አስተምረዋል ብዙ ተናግረዋል ከዛም አልፎ የምንግሥት ቅርፅ ምን መሆን እንዳለበት በፅሁፍ አስቀምጠዋል፤ አርበኛ ናቸው ብቻቸውን አንድ ሰው አሁን ካሉት ችግር ጨማቂና ውጊያ ጨማቂ ተናጋሪዎች አንፃር ሲታዩ በጣም የጎላ ስብዕና አላቸው፤ የጎላ ማንነት አላቸው። አባተ መኩሪያ ቴአትር ነው የሚያዘጋጀው የአድዋን ጦርነት አባተ መኩሪያ በቴአትር ባይሰራው ኖሮ ከጥሪው እስከ ድሉ ያለውን ነገር ብዙዎቻችን መገንዘብ እንቸገራለን። አድዋን አድዋን አስመስሎ በቴአትር ያቀረበው አባተ መኩሪያ ነው። ብዙዎቻችን ውስጥ በምስል ተቀርፆ እንዲቆይ ያደረገው።

ከበደ ሚካኤል በተለይ ሳይንስ ኤንድ ቴክኖሎጂን ኢትዮጵያን እንደ ጃፓን ለማስመሰል የፃፏቸው ፅሁፎች ዛሬም ያስደምማሉ እንኳን ያኔ አስፕሬሽናቸው የዓለም ሎሬት አፈወርቅ ተክሌን ብትወስዱ በስዕል የምታውቁት ታሪክ ነው። አሊቢራ በትምህርት፣ በፍልስፍና በአንድነት እጅግ አስደማሚ የሆኑ ከአንድ ሰው በላይ የሆኑ ሥራዎች ሰርቷል፤ ከአንድ አርቲስት በላይ። ስብሐት ገብረእግዚአብሔር በጣም ብዙ ተፈላስፏል። ጥላሁን ገሰሰ ዛሬ ኢትዮጵያ ኢተዮጵያ የሚለው ዘፈኑና የኢትዮጵያ ብሔራዊ መዝሙር የትኛው ይበልጥ እንደሚታወቅ ቢከፈትላችህ እርግጠኛ አይደለሁም። ትችላለህ ማለት የተሰጠህ ገብቶህ ሲዝንህ ገብቶህ በእምነት ብትሰራ ልክ እንደ እነዚህ ሰዎች የአርበኝነት ምሣሌ ሆነህ ብሔራዊነትን የምትገነባ፤ አገር ተምታፀና መሆን ትችላለህ። ባይሆንስ ተባሉ ተደባደቡ ተሰዳደቡ እያልክ ደግሞ አሁን እንዳሉ መሆን ትችላለህ ምርጫው የአንተ ነው።

እነዚህን ደግሞ እንመልከት አርበኞች ናቸው ምሩፅ የፍጠር፣ ሃይሌ፣ ቀነኒሳ፣ ደራርቱ እነዚህ ሰዎች ከሰፈራቸው ከብሔራቸው ከአገራቸው አልፈው ለአፍሪካ ኩራት ናቸው። ድንበር የተሻገረ ማንነት አላቸው። ስታዩአቸው ብዙ የተለየ አይደለም የአርሶ አደር ልጆች ናቸው የሰሩት ጀብድ እና ተዓምር ግን ከአገር ያልፋል። በአንተ ወረዳ በአንተ ዞን በአንተ ክልል ከአገር ያለፈ ምሣሌ ቢኖር ሰው ባይራብ ባይጠማ ባይፈናቀል

84

ከመስከረም እስከ መስከረም

በስምምነት በፍቅር ቢኖር ሁላችን እንደዚያ ወረዳ እንደዚያ ዞን እንደዚያ ክልል እያልን የምንማርበትን ነገር ትፈጥራለህ ማለተ ነው። አርበኝነት ከራስ የተሻገረ ሰዋዊ ማንነት የተላበሰ ለሰው ሁሉ የሚራራ የሚከፈል የሚሰጥ የሚያንፅ የሚያቆም ማለት ነው። ይሄ ብዙ ሐብት ብዙ በጀት አይፈልግም። እነዚህ አርበኞች ናቸው በፆታ ሴቶች ናቸው በዩኒፎርም እንደምታዩት የተሸመነ አቡጀዲ ምናምን ነው የለበሱት መሣሪያው ቆመህ ጠብቀኝ ነው ሰውነታቸውም ወፈር ወፈር ያለ ነው የወታደር ቅርፅ የለውም ጉዳዩ እዚህ ነው ልባቸው ሙሉ ለአገራቸው የተሰጠ ነው። ልብሳቸው አይዛቸው ጫማቸው አይዛቸው ፀጉራቸው አይዛቸው ቆመህ ጠብቀኝ አይዛቸው በልባቸው ብርታትና ጥንካረ ምክንያት የፀናች ኢትዮጵያን ለማየት ራሳቸውን ለመሰየፍ ለመስጠት የተዘጋጁ ናቸው።

አርበኝነት በፕሪ-ኮንዲሽን በተመቸ ጉዳይ ውስጥ ያለ ነገር አይደለም። ሲመችህ የምታደርገው ሲከፋህ የምትተወው አይደለም። አንተ ሰው በመሆንህ የምታደርገው ነው። ከዚህ ቀደም ብዬዋለው ልድገመው ሁለት ሰዎች ወንዝ ዳር እየሄዱ በወንዙ የደረሰ ውሃ አመጣጥ ምክንያት አንዲት ጊንጥ በውሃ ልትበላ ስትሰቃይ ያያሉ’ ከሁለቱ ጓደኛሞች አንደኛው ጊንጧን ለማዳን እጁን ሰዶ ከውሃ ሊያወጣት ሲል ነደፈችው። በጣም ነው የሚያመው እንደምታውቁት ጊንጥ ሲናደፍ። እጁን ካወጣ ካሸ በኋላ አሁንም ሲያያት ትንደፋደፋለች ድጋሚ ሊያወጣት ሞከረ ነደፈችው አሁንም አሞት እየተሰቃየ ሲያያት ትቸገራለች በጨርቅ ጠቅልሎ እጁን ለሶስተኛ ጊዜ አወጣት እና ጓደኛው እሷ እየነደፈችህ አንተ ለምን ልታወጣት ትሰቃያለህ ሲለው እኔ ሰው ነኝ እሷ ጊንጥ ናት የእሰሳ ራ መናደፍ ነው የእኔ ስራ ማዳን ነው እኔ ስራዬን ነው የሰራሁት፤ ስራዬን እንዳልሰራ ለምንድን ነው ጊንጥ እንድሆን የምትመክረኝ አለው ይባላል። ለምን አክቲቪስት ትሆናለህ አንተ የተፈጠርከው ሰው እንድታስተዳድር ነው እንድታለማ ነው፤ አክቲቪስቱ እዛ ያውራ አንተ ስራ ስራ። ካለቦታህ ለምን እሱን ለመሆን ትሞክራለህ፤ የተፈጠርከው ለማነፅ ለማልማት ለማሳደግ ከሆነ እሱን ሁን። እንጂ አንተ ያልሆንከውን ማንነት ሰው አይተህ ከሆንክ ሉዘር ነው ማለት ነው።

ይሄ የሰላም አርበኝነት ነው በጋሞ ሕዝብ አርባምንጭ የተፈፀመ ነው። እዚህ አካባቢ የሆኑ ጋሞዎች ተጎድተው እዚያ ያለ ኦሮሚያ ባንክ ሊያጠፉ ወጣቶች ተቆጥተው ሲሄዱ የጋሞ አባቶች እንዲህ እንደምታዩት ሣር ይዘው አታጥፉ ማንም ቢሆን ባንኩ የእኛ ነው የተቀመጠውም ገንዘብ የእኛ ነው ነገ የሚያገለግለው እኛን ነው፤ አይመችም አካባቢው እኮ ስድብ ላይ ነው ጩኸት ላይ ነው ስሜት ላይ ነው ያለው ግን ቆራጥ አርበኞች የለም ሰላም ይላሉ። እኛስ? እኛ ውስጥ ያለውን ኢንቨስትመንት እናጠፋለን። የራሳችንን ስራ እናወድማለን መልሰን የሰላም አርበኛ ማለት ሲመችህ ሳይሆን በማይመች ሁኔታ ውስጥ ቆመህ ሰላምን መንዛት መስበክ ማለት ነው።

ይሄን ሰውዬ ታውቁታላችሁ ካርል ይባላል። ኦስትሪያዊ ጀርመናዊ ሰው ነው መቼም ለኢትዮጵያዊያን የሰራው ተዓምር የሚገርም ነው። ከአራት እስከ አምስት ሚሊየን የሚጠጉ ሰዎችን የነካ ሰፋፊ ስራ ሰርቷል። በዘሩ በሃይማኖቱ በከለሩ በምኑ ከእኛ ጋር አይመሳሰልም። አስበው ካርል ከጀርመን ወይም ከኦስትሪያ መጥቶ አራት ሚለዮን ኢትዮጵያዊ የሚጠቅም ትምህርት ቤት፣ ውሃ፣ ጤና ሲሰራ አንተ የዞን መሪው የወረዳ መሪው የክልል መሪው መን አደረኩ ከዚህ አንፃር ብለህ ብትጠይቅ የአርበኝነት

85

ትርጉሙ ይገባሃል። ይሄ በማያገባው አገር አቋርጦ መጥቶ ይሄን ሁሉ ተዓምር ሲሰራ አንተ ግን ከራስህ ክልል ተሻግረህ እዛ ያለውን ወንድምህን ለመርዳት ከራስህ ዞን ተሻግረህ እዛ ያለ ዞን ለመርዳት የምትቸገር መሆን የለብህም። አርበኝነት ሲተርፍህ አይደለም ሲበቃህ አይደለም ሲመችህ አይደለም፤ ከማይመች ቆርሶ መስጠት ነው።

እነዚህ ሁለት ሰዎች በጤና በሐብት በትምህርት በፈለጋችህ መመዘኛ ከብዙዎቻችሁ የሚሻሉ አይደሉም። ነገር ግን ይህቺ እናት ወይም ይሄ ወጣት ስንት ደሃ፣ ስንት የወደቀ የተሰበረ ሰው እንዳገዙ፣ እንደረዱ፣ እንዳቆሙ፣ እንዳፀኑ እና እያንዳንዳችን በእነሱ ቦታ ሆነን ብናይ ደግሞ የአርበኝነት ትርጉም ይገባናል። ሲመች ሲደላ አይደለም።

የአርበኝነት አዕማዶች ስድስት ናቸው። መታመን፣ መውደድ፣ መቅናት፣ መሰጠት፣ መጣበቅ እና መከላከል። በእንግሊዝኛ እንዲቀላችሁ ብዬ ዘ ሳድል ብዬዋለሁኝ፤ ሳድል ዳም ሲባል ከሰማችሁ ዘ ሳድል ማለት ለአገር ለሕዝብ ታማኝነት ሎያሊቲ ነው፤ አገርና ሕዝብን መውደድ ላቭ ነው፤ ለአገር ለሕዝብ መቅናት ዚል ነው፤ መሰጠት ዲቮሽን ነው፤ መጣበቅ አታችመንት ነው አታችድ መሆን ነው፤ ድጋፍ ተከላካይ መሆን ሰፖርት ኤንድ ሴፍጋርድ ማለት ነው። ስለዚህ ዘሳድል የሚለው ዚ ዚልን ለአገርና ለሕዝብ ቅናትን፣ ኤስ ደግሞ ሰፖርትን ሴፍጋርድ ማድረግን፣ ኤ ደግሞ አታችድ መሆንን መጣበቅን፣ ዲ ዲቮሽንን ኤል ደግሞ ላቭ እና ሎያሊቲን ይገልጻል። አዕማዱ እነዚህ ናቸው። እነዚህን ምሰሶዎች የያዘ ሰው ወደ አርበኝነት ማደግ ይችላል። ቅድም ግለኛ ባንዳ ብሔርተኛ ብሔራዊነት ብያችሁ ወደ ብሔራዊነት ወደ ሲንተሲስ ማደግ ወደዛ መሙላ ወደዛ መፍሰስ አለብን ብያችህ ነበር ቀጥሎ ያለው ስቴፕ ቢቻላችሁ መሆን ያለባችሁ ግን ወደዚህኛው ነው፤ እዚህጋ የአገር ፍቅር አለ፣ እዚህጋ የሕዝብ እና የፍትህ ፍቅር አለ። የአገር ፍቅሩ አነስተኛ የሆነ ለፍትህ ፍቅሩ አነስተኛ የሆነ ሰው ብሔርተኛ ነው የሚሆነው። ቅድም ብሔርተኛ እዚህጋ ነበር አሁን እዚህ ወርዷል። ስናድግ ስንበቃ ወደ ሙላት ስንፈስ ቅድም ይሄ የባንዳ ቦታ ነበር አሁን ግን የሕዝብ እና የፍትህ ፍቅር የጎላው ስለ አገር የማያስብ ከሆነ ሰብዓዊነት ኤንጂኦ ይሆናል ማለት ነው። የአገር ፍቅሩ ብቻ የበዛ ጀስቲስን በኮንቴንት ደረጃ በሰው ልጅ ልክ ደረጃ የማያይ ከሆነ ብሔራዊ ይሆናል። አርበኛ የሚሆነው ግን የአገር ፈቅርና የሕዝብና የፍትህ ፍቅሩ የጎላ ማለት ነው። ኢትዮጵያም ብትሆን ሌላ አገር እንድትበድል የማይፈልግ፤ ኢትዮጵያ ካላት ከተረፋት ሳይሆን ከጎደላት የሚራብ ኬንያዊ ሶማሊያዊ ካለ ለመርዳት እንድትነሳሳ የሚያስብ ሲሆን አርበኛ ይሆናል። ከብሔርተኝነት ሰው እንሁንና ወደ ብሔራዊነት እንደግ፤ ሳንክድ ሳንገፋ ሳንጠየፍ ራሳችንን ወደን ወንድማችንን አክብረን ወደ ብሔራዊነት እንደግ። ከዛ ያለፈ ደግሞ ሲሆን ወደ አርበኝነት እንደግ።

ይሄ ውሃ እንደምታዩት ቅርፁ ይለያያል። እዚህጋ ነውጥ ነው፣ እዚህጋ ነውጥ ነው እዚህጋ ነውጥ ነው። ይሄ ነውጥ ከላይ የሚታይ ብቻ አይደለም ውስጥም ነውጥ ነው። ታች ዓሣዎች አሉ ሕይወት ያላቸው ነገሮች አሉ በዚህ ወጀብ ውስጥ መኖር አይችሉም። ይታወካሉ ይረበሻሉ እናንተ መንገድ ላይ ድንጋይ ስትደረድሩ እናንተ ታጋዮች ድንጋይ ስትደረድሩ አንድ ያረገዘች እናት ከመንግሥት ጋር ምንም ኮሙኒኬሽን የሌላት ሆስፒታል መሄድ ያለባት እንዳለች አትዘንጉ። እናንተ ለመታገል ስትሉ የምትወልድ እናት እንድትሞት አትፍቀዱ። አዲስ አበባ እኔ ሠርግ ካለብኝ ሠርጉ የእኔ ከሆነ እዚህ ያለ ሰውሁሉ ወደደም ጠላም የሠርጉ አካል መሆን አለበት።

86

ከመስከረም እስከ መስከረም

ልጅ ቢያምብህ እናት ቢያምብህ ጉዳዬ አይደለም መንገድ እዘጋለሁ መኪና በአንድ መንገድ ብቻ ሳይሆን በሁሉም ዘግቼ እቆማለሁ ከኋላ መቆም አለብህ ጲ-ጵ ማድረግ አለብህ ሠርጉ የእኔ ነዋ። ያንተ ሐዘን ያንተ ለቅሶ ያንተ በሽታ ጉዳዬ አይደለም ይሄ አብሮ አያኖርም። ያንተን ሠርግ አንተ ጨፍርበት እኔም ጉዳይ አለኝ። አንተ ስታዝን ዓለም እንዲያዝን አንተ ስታገባ ዓለም ሁሉ ፀጥ እንድትል የአርበኛ የብሔራዊ ስብዕና መላበስ አይደለም የሚያውክ ነው እንደዚህ መሆን ያለበት ግን እንደዚህ ነው። ይኸውላችህ እንቅስቃሴ አለ ላይ ዛትኢዝ ፋይን ታች ግን ሕይወት አለ። ላይ ያለው ሁከት ታች ያለውን የሚረብሽ መሆን የለበትም። ላይ ያለው እንቅስቃሴ ታች ነፍስ ሕይወት ያላቸው ነገሮች እነዲጠፉ የሚያደርግ መሆን የለበትም። አንተ ስታምፅ እርሻው ቆሞ ንግድ ቆሞ እንቅስቃሴ ቆሞ ከሆነ ብዙ ደሃ ይጎዳል ብዙ ሰው ይሞታል። ሰው እየገደልክ ነፃነት እያወደምክ ነፃነት አብሮ አይሄድም። አንተም ታገል ሰዎችም ሕይወታቸውን ይኑሩ ፍቀድላቸው። አንተ ስትታገል ሁሉም ሰው የዛ አካል ካልሆነ ስህተት አድርገህ መገንዘብ ግን ጥፋት ነው።

ከዚህ አንፃር የእኛ ሚና ምን ይሁን ነው? እዚህ ያላችሁ የብልፅግና አመራሮች ዕድል አግኝታችኋል የተለያየ ስራ ወስዳችሁ አገር እንድትመሩ። አንድ አርበኛ መሪ አንድ ወደ ብሔራዊነት ያደገ መሪ ቢያንስ መሰጠት አለበት። ለመቀራረብ ለአብሮነት ለፍትህ አብሮ ለመቆም ለገዢ ትርክት የተሰጠ መሆን አለበት። ሁለተኛ መታመን አለበት ለራስ፣ ለአገር፣ ለእውነት እውነት የሚያዛባ መሆን የለበትም። ሶስት መጠበቅ አለበት አገርን ሕዝብን ከሩቅ ከቅርብ ጠላት ከሩቅ ከቅርብ ዘራፊ ከሩቅ ከቅርብ አጥፊ መጠበቅ አለበት ብዙ ባንዳ ነው ያለው። ለማይረቡ ትናንሽ ገንዘቦች የሚገዛ ባንዳ ብዙ ነው። ባንዳ ሲባል ለሌላ አገር ተቀጥሮ የሚሰራውን ብቻ አታስቡ አንደ የተመረተ ምርት ወደ ገበያ እንዳይወጣና በከተማ የሉ ድሃዎች እንዲሰቃዩ የሚያደርግ ባንዳ ነው። ባንዳነት የግድ ክላሽ ማቀበል ብቻ አይደለም የአገርን ጠቅም የሚጎዳ የአገርን ኢንተረስት የሚጎዳ እዚህ ጠቀምኩ ብሎ እዚህ የሚያስለቅስ ከሆነ ባንዳ ነው። ቢኮዝ ያ ናሽናል ኢንተረስትን ሰርቭ አያደርግም። አገራዊ ቁመናችንን ሰርቭ አያደርግም። አብሮ መኖርን ሰርቭ አያደርግም ከዛ የፀዳ መሆን ያስፈልጋል።

ሁለተኛው ብርሃንና ጨለማ ጨዋ ናቸው ጠዋት ጨለማ ያውቃል ይዘጋጃል ስፍራ ለቆ ይሄዳል አት ኤ ታይም ጨለማና ብርሃን አብረው በአንድ ስፍራ መገኘት አይችሉም። አት ኤ ታይም ሸኔ እና ብልፅግና መሆን በጣም ከባድ ነው ጓዶች፤ ይለያያል ሃሳቡ አት ኤ ታይም እዚህና እዚያ አትሆኑ እዚያ የሆናችሁ ሂዱ ጊዜ አታባክኑ ጊዜ ያልፍባችኋል። እዚህ የሆነችህ ግን ታምናችሁ ቁሙ ችግር ካለው አርሙት ቤታችሁ ስለሆነ አስተካክሉት እዚህና እዚያ ከሆነ ኤግዛክትሊ ይሄ ነው የሚሆነው። ከፊትለፊት ኅብረ ብሔራዊነት፣ በጋራ መኖር፣ መከባበር ትላላችሁ ለእናንተ እምነት ለእናንተ ብሔር ለእናንተ ሰፈር ታዳላላችሁ። በሁለት ልብስ የሚጓዝ ሰው እንዴት ብሎ አገር ትራንስፎርም ማድረግ ይችላል አብሮ መራመድ አስቸጋሪ ነው። የራሳችሁን ጊዜ ትበላላችሁ። በነገራችን ላይ በተደጋጋሚ እንዳልኩት ብዙ ሰው ባንዳነትን እንደ ፀጋ ይቀበለዋል እንጂ ምንም ባንዳ በትሆን እመነኝ ያ ግሩፕ ካሸነፈ አይቀበለህም፤ ለጊዜው ይጠቀምብሃል እንጂ አንተ ሰው ነህ ብሎ አያስብህም። እንዴ አንተን የሚያክል ሰው እንዴት ለሰው ይገዛል ሲሆን ሲሆን ይገዛል እንጂ፤ ለምን ትላካለህ

87

አንተ ወረዳ ይዘህ ዞን ይዘህ ሚኒስቴር ይዘህ ለሰው ተላላኪ ከምትሆን ለምን ላኪ አትሆንም፤ አውጣው የባርነት መንፈሱን ኢንፌሬሪቲውን አውጣው ከውስጥህ። ለምን መሰለህ እኛ ኢሕአዴግ ውስጥ ገብተን አድገን ኢሕአዴግን ከውስጥ ስላፈረስን ማንም ሃይል ከውስጥ አያፈርሰንም የምናውቀው ነገር እንዴት ከውስጥ እንደሚፈርስ ነው አይቻልም እሱ።

የትብብር አመራር ስሩ ኦሮሚያ የሚባል ብቻውን ሰርቶ መቀየር አይችልም። አማራ ገበያው ነው፣ አማራ ግብዓቱ ነው፣ አማራ ጉልበቱ ነው መተጋገዝ አለበት። ወላይታ የሚባል አይችልም ብቻውን ሲዳማ ገበያው ነው፣ ጉልበቱ ነው። ዳውሮ አይችልም ከከፋ ውጪ፤ ስልጤ አይችልም ከጉራጌ ከሃዲያ ውጪ። ተባብረን ነው ትብበርን መደጋገፍን ገንዘብህ ማድረግ አለብህ ለብልፅግና ለአገር ለውጥ ስትል። እግር እየጎተትክ ብትሄድ ግን ጥፋት ነው። ቅድም አንስቼዋለሁ በውይይታችሁ እውነት ነው ሰላም ያስፈልገናል መግባበት አለብን የጋራ ችግሮቻችን ላይ እናተኩር ብላችሁ ሊሆን ይችላል። እውነተኛ መሪ መግባባትን ፈላጊ ሳይሆን የጋራ መግባባትን የሚፈጥር ነው። ፍጠረው በወረዳህ ውስጥ እስላምና ከርስቲያን በፍቅር በጋራ እንዲኖሩ አድርግ። አማራና ኦሮሞ በጋራ እንዲኖሩ አድርግ። አድርገው እሱን በአንተ ከተማ በአንተ ወረዳ በአንተ ዞን አንዱ አንዱን እንዳይገፋ አድርግ። ያን ካደረክ ኢትዮጵያ ሰላም ሆነች ማለት ነው። ሃሳቡማ ልክ ነው ግን ኑረው ስራው። ይሄ የሳውዝ አፍሪካ ኡቡንቱ ነው እኛነት ላይ ያተኮረ ነው፤ እየው ሕፃናት ናቸው ልብሳቸውም ከለራቸውም ምናቸውም ምናቸውም አይስብም ግን ተመልከቱ በጋራ ሲኮን እንዴት አይነት ነገር እንደሚፈጥር ለመወያየት ለመነጋገር ለመደማመጥ ሁሉ ሁሉን ያየዋል የማይተያይ የለም የሁሉም እግር የሰራውን ነገር ተመልከቱ አብሮነት መደመር በጋራ መሆን የሚያልቅ የሚያሳምር የሚያሻግር እንጂ የሚጎዳ አይደለም። ያ እንዳይሆን ካሉ ግርግሮች መጠበቅ ጥሩ ይሆናል።

ዋጋ ያለው አመራር ፍሬያማ አመራር ውጤታማ አመራር የምታይ የለየኸውን ለይተህ የምታወጣ ያወጣኸውም ለድሃ ትሩፋት ሲሆን ምግብ ሲሆን ልበስ ሲሆን ለማየት የምተችል መሆን አለብህ። ዝም ብሎ መጣ ተቀመጠ ሄደ መሆን የለብህም። ዝም ብሎ መጥቶ ተቀምጦ መሄድ ሲዝንን ጊዜን ማባከን ነው። ዌልዝ ማባከን ነው ስራበት። ባለህበት ቦታ ስራ ስትሄድ ታሪክ ማለት ቀሪ ስም ነው፤ አቶ እንትና በነበሩ ጊዜ የሚባል ነው። ወረዳም ይሁን ዞነም ይሁን ሚኒስትሪም ይሁን አገርም ይሁን ባለህበት ጊዜ ቁምነገር የምትሰራ ሁን። ያንን ካደረክ ማንም ቢያሽካካ በታሪክ መነፅር ቦታህን አታጣውም። ካልሰራህስ ማን ይናገርልሃል ስትሄድ እኮ የሚናገር ፒአር የለህም ፒአሩ የአዲሱ አለቃ ፒአር ነው የሚሆነው። የሚናገርልህ ትተህ የሄድከው ስራ ብቻ ነው። በእሱ ጊዜ የሚያስብለው ስራህ ብቻ ነው። አንዳንዶች አሁን ስማቸውን መጥራት ማስታወስ የምንቸገረው በምን እናስተውሳቸው መጡ ሄዱ ነው። መጡ ሄዱን ማስታወስ አይቻልም። መጣህ ሰርተህ የሚጨበጥ የሚታይ ነገር አድርገህ ማለፍ አለብህ።

አመራር አቅጣጫና መዳረሻ አመላካች ነው። ራዕይ የሚያጋባ የሚያጋራ የሚያሰርፅ ለዛ ራዕይ ስኬት ኢነርጂ መስጠት የሚችል ነው አመራር ማለት። መሪ ስትሆን

88

ከመስከረም እስከ መስከረም

ችግር ተናጋሪ ሳይሆን መፍትሄ አምጪ፣ መንገድ አመላካች፣ ችግር ሲኖር ግንባርህን ሰጥተህ ሰላም የምታመጣ፣ እንደ ጋሞ የሰላም አርበኞች የብቃ ጭቅጭቅ የምትል መሆን ይኖርብሃል። በራስ የሚተማመን ወደ ውስጥ የሚያይ ሃላፊነት የሚወስድ ሌላ የሚፈልግ አይደለም ሃላፊነት የሚወስድ እኔጋ ነው ችግሩ የሚል እፈታዋለው የሚል፤ አሉ አንዳንድ አመራሮች አሁን ብቅ ብቅ ያሉ ብልጽግና ውስጥ ልባቸው የሞላ እጋፈጠዋለው የሚሉ እነዚህ አይቆሙም በርግደው ይሄዳሉ። መንታ ልብ ሲኖር አትራመድም ቀኙ ይሄዳል ግራው ያስርሃል። በልበ ሙሉነት መራመድ የምተችል የምትጋፈጥ ከሆንክ ቢያንስ ቢያንስ ታሪክ አይረሳህም።

ትህትና ሚዛናዊነት። ሚዛናዊነት ለድሃ የሚራራ ለድሃ የሚያዝን ደሃን የሚያበላ ብሔር ቀድሞ የማይታየው ድሃ እናት ሲያይ ዘሬ ቋንቋዬ የማይል ብትሆን በምድር ብቻ ሳይሆን በሰማይም ታተርፋለህ። ከደሃም እንከካን ከለር የምትመርጥ ከድሃም እንኳን ቋንቋ የምትመርጥ ከደሃም እንኳን ... አይሳካልህም። መውጣት ያስፈልጋል። ለሰው የምናዝን የምንራራ የምንሰጥ የምናዝን ከሆንን በብዙ መንገድ ይሰካልናል። ዝም ብሎ አምሮ ዝም ብሎ ባለሥልጣን ሱፍ ለባሽ የተቸገረ እንደልቡ የማይናገር ከእናንተ ውስጥ ስንት ሰው ነው የኋላ በር እያስከፈተ መኪና ውስጥ የሚቀመጥ መጥፎ ካልቸር ነው ብዙ የኢሕአዴግ ወንድሞቻችንን የበለው ይሄ ነው ውስጣቸው ቀፎ ነው ባዶ በሱፍ ምክንያት ካልተከፈተ የማይወርዱ የማይወጡ በቃ የተከበሩ ያስከበሩ ፊርጌት ኢት ሰው ሁን አንተ። ሰው ሁንና ስራ ምንድነው ጭንቀቱ ልትሞት እኮ ነው ምን ያሰቃይሃል በሱፍ ውስጥ። ሰው ሁን እንደ ሰው ተራመድ ሰው ውደድ አልቅስ ሳቅ እርዳ ስራ ዝም ብሎ ከኋላ ወንበር እንደዚህ እንደዚህ ጥሩ አይደለም። የኋላ ወንበር በሽታ ከእናንተ ውስጥ ተነቅሎ ሲወጣ ሰው መሆናችሁን ስታውቁ ያ ሾፌር ያ አጃቢ አንድ ቀን ከሞት ሲያድንህ ሰው እንደሆነ እየገባሃል። ሰው ሁን በጣም የምትወጠሩ ሰዎች ሰው ሁኑ፤ ደግሞ የሚያስወጥር ስራ ሰርታችሁ ቢሆን ባልከፋ እኮ ነው። ሰው ሁኑ እውነቴን ነው በጣም ከሚያሳዝኑኝ ሰዎች በኋላ ወንበር የሚመጡ ሰዎች ናቸው። አትሰቃይ ሰው ሁን አንተ ተሰቃይተህ ቤተሰብህን አሰቃይተህ በኋላ እኮ ችግር ነው፤ ስታስከፍት ያየህ ልጅ ምን እንደሚያምረው አስብ አዳዲሶች መከራ እንዳትበሉ እባካችሁ በር አታስከፍቱ ከፍታችሁ ግቡ።

የመጨረሻው ሃሳብ መቀበልና መቆም ነው። እያንዳንዱ የብልፅግና አመራር እያንዳንዱ የኢትዮጵያን ብልፅግና የኢትዮጵያን ለውጥ የሚፈልግ መሪ ብዝሃነትን ይቀበል። የሃይማኖት የፆታ የብሔር የባሕል ልዩ ልዩ መልክና ቅርፅ እንዳለን የሚቀበል መሆን አለበት የግድ ነው አብረን በሰላም መኖር የምንችለው ብዝሃነትን ስንቀበል ነው። ሁለተኛ አብሮነትን የሚቀበል፤ አብሮ ሞር ትርፍ፣ አብሮ መኖር ፀጋ፣ አብሮ መኖር መሻገር፣ አብሮ መኖር ማለት ጉዳት አልቦ ነው ብሎ የሚያምን። ሶስተኛ በእኩልነት የሚያምን እኔ እኮ መልኬ እኔ እኮ ቁጥሬ እኔ እኮ ሳይዜ እኔ እኮ ደሜ አትበል ሰው ነህ ከሌላው ሰው ጋር እኩል ነህ ኢኳል ፐርቹኒቲ ካገኘህ ከተከበርክ ባሕልህ ካልተነካ ቋንቋህ ካልተነካ በልጠህ ለመታየት ሳይሆን እኩል ሆነህ ለመኖር መቀበል አለብህ። ማንነቶችን በፖለቲካም በሃይማኖትም በብሔርም ያሉ ማንነቶችን ሪኮግናይዝ አፕሪሼት የሚያደርግ ስብዕና ያስፈልጋል።

89

መቆም ያለበን ለብሔራዊነት ነው። መቆም ያለብን ለእኩልነት ነው። መቆም ያለብን በጋራ በሰላም በፍቅር አብሮ ለመኖር ነው። መቆም ያለብን በምናውቀው ሳይሆን የማናውቀው እንደሚበዛ ገብቶን ነው። እስላሞች ብዙ ከኦርቶዶክሶች ተምረን፣ ኦርቶዶክሶች ብዙ ከእስላሞች ተምረን ኦሮሞዎች ከአማራ ተምረን ሱማሌው ከአፋር ተምሮ በዚያ ስፒሪት ውስጥ የምንሰራ ከሆነ እመኑኝ የዛሬ አስር አስራ አምስት ሃያ ዓመት የእኛ ልጆች የበለፀገች፣ ለብዙዎች ምሣሌ የምትሆን፣ ኢትዮጵያ እንዲህ ትሁን ኢትዮጵያ እንዲህ ትቀየር ይሄ ተውልድ እንዲህ ይቀይራት የሚባል አገር እንሰራለን። የተኛንበት ዘመን ይበቃናል፤ የተባላንበት ዘመን የበቃናል፤ አቅጣጫ የጠበቅንበት ዘመን ይበቃናል። በእያንዳንዱ ወረዳ አስደማሚ የሆኑ ሐብቶች አሉ ትሩፋቶች አሉ ሰዎች አሉ አውጡት፤ አውጡት ተጠቀሙበት የበለፀገች አገር ፍጠሩ ልክ አባቶቻችን በጸረ ኮሎኒ ትግል ደማቸውን አፍስሰው በጋራ በአንድነት ተጋድለው ለአፍሪካ የነፃነት ምሣሌ እንደሆኑት ሁሉ ዛሬ ያለው ትውልድ በሕብረት በአንድነት በቀና አዕምሮ ቢሰራ አፍሪካ ውስጥ ድህነትና ልመና ታሪክ የሆነባት አዲስ ታሪክ የደገመች ከመቶ ዓመት በኋላ አዲስ ምሣሌ የሆነች ኢትዮጵያን መፍጠር ትችላለህ፤ እንችላለን አመሰግናለሁ።

ጥቅምት 12፣ 2016 ዓ.ም

90

ከመስከረም እስከ መስከረም

91

ከመስከረም እስከ መስከረም

116ኛ ዓመት የሀገር መከላከያ ሠራዊት ቀን

ክቡር ደ/ር ሙላቱ ተሾመ የኢትዮጵያ የቀድሞ ፕሬዚደንት፣ ክቡር አፈ ጉባዔ ታገሰ ጫፎ፣

ክቡር ዶ/ር ቴድሮች ምሕረት የጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚደንት፣ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፣

ጄኔራል አበባው ታደሰ፣

የተከበራችሁ የክልል ርዕሰ መስተዳድሮች ሚኒስትሮች፣ አምባሳደሮች፣

የወዳጅ አፍሪካ አገራት የጦር አዛዦችና መኮንኖች እነዲሁም ለኢተዮጵያ መፅናትና መቆየት ታላቅ መስዋዕትነት የከፈላችሁ የቀድሞ የሠራዊት አባላት ከሁሉ በላይ እጅግ የተወደደው የተከበረው የጀግንነት ምልክት የሆነው የአገር መከላከያ ሠራዊት አባላት በሙሉ።

ከሁሉ አስቀድሜ ታሪካችሁን በመገንዘብ ዛሬ 116 ዓመት የቆየ ዘመናዊ መከላከያ ሚኒስቴር መሆናችሁንና የአገር መፅናት ምልክት መሆናችሁን መሰረት ያላችሁ መሆናችሁን በማሰብ ይህንን ታላቅ ክብረ በዓል በዚህ ቀን እንዲከበር በመወሰናችሁ የተሰማኝን ልባዊ ክብር ልገልፅላችሁ እወዳለሁ።

ታሪኩን መሰረቱን አባቶቹን የሚያውቅ ይወልዳል ያሳድጋል፤ ትናንትናን የዘነጋ ነገን ሊወርስ ዛሬን ሊዋጅ ይቸገራልና መከላከያ ታሪክ ጠገብ ተቋም መሆኑን በታሪክ ላይ ቆሞ ኢትዮጵያን የሚያፀና መሆኑን ማስታወሳችሁ እጅግ የተከበረ ሃሳብ ስለሆነ በድጋሚ የአገር መከላከያ ሚኒስቴር አመራሮችና አባላት በሙሉ እንኳን ደስ ያላችሁ ልላችሁ እወዳለሁ።

መከላከያ የሰላም ኃይል ነው። የመከላከያ ዋነኛ ዓላማው ሰላምን ማፅናት ነው። መከላከያ ደሙን የሚያሰው አጥንቱን የሚከሰክሰው ሕይወቱን የሚሰዋው በሶስት ምክንያቶች ነው። አንደኛው ያለን ሰላም እንዳይጠፋ ለመጠበቅ ነው። የጠፋ ሰላምን ለመመለስ ሕይወቱን ይገብራል፣ ደሙን ያፈሳል፣ አጥንቱን ይከሰክሳል። ሶስተኛው የሚጠቃበት መንገድ የመጣ ሰላምን ለማፅናት ነው። መከላከያ ያለን ሰላም እንዳይደፈርስ የሚብቅ፣ የጠፋን ሰላም ለማምጣት የሚተጋ የመጣን ሰላም ለማፅናት የሚሰራ ዋነኛ ዓላማው ሰላምን ማስፈንና የአገር ብልፅግናን ባልተቋረጠ መንገድ እውን ማድረግ ብቻ ነው። ለዚህም ነው የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት በመንግሥታት መለወጥ ባልተለወጠ መንገድ ከኮሪያ እስከ ሶማሊያ ለሁሉም የዓለም ሕዝቦች ሰላም ለማስከበር የሕይወት መስዋዕትነት የከፈለው። ዛሬም በሄደበት ሁሉ በኢትዮጵያ ውስጥ በሁሉም ክልሎች በአፍሪካ በተሰማራበት አገር በሙሉ አርሶ አደር የሚያግዘው

93

ትምህርት ቤት የሚገነባው ጤና ኬላ የሚገነባው የሰላም የልማት የአንድነትና የኅብረት ምልክት ስለሆነ ነው።

የሰላም ምልክት የሆነው መከላከያ የልማት ምልክትም ሆኖ እንዲቀጥል ባለፉት ጥቂት ዓመታት ጠንካራ ሪፎርም አካሂዳናል። የሪፎርሙና ዋና ምሰሶዎች አንደኛ አስተሳሰብ ነው። በኢትዮጵያ አንድነት የሚያምን ከየትኛውም የፖለቲካ ፓርቲ ውግንና ነፃ የሆነ፣ የብልፅግና ሳይሆን የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት የሆነ በአስተሳሰቡ አገሩን የሚወድ ሉዓላዊነቱን የሚያስከብር ለመላው አፍሪካ ኩራትና የሰላም ምንጭ እና ጠባቂ የሆነ የአገር መከላከያ ለመገንባት ሰፋፊ ስራዎች ተከውነዋል።

ሁለተኛ አደረጃጀት ነው። መከላከያ በአየር ኃይል፣ በምድር ኃይል፣ በባሕር ኃይል እንዲሁም በሳይበር እንዲደራጅ የተደረገበት ዋናው ዓላማ ትናንትና ዛሬ ነገን ለማስተሳሰር የሚያስፈልጉ አቅሞችን ሳያንጠባጥብ በተሟላ ቁመና መደራጀት እነዲችል ነው።

መከላከያን ከሚሊሻ የሚለየው አደረጃጀት ነው። ጠንካራ አደረጃጀት ለድል ሲለሚያበቃው ይህም ታስቦበት የተሰራበትና ከፍተኛ ውጤት የተገኘበት ነው።

ሶስተኛው ሪፎርም የተከወነው የማድረግ አቅም ያለው ኃይል መገንባት ነው። ይህ በአገራችን ታሪክ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ዘመናዊ ትጥቅ የታጠቀ በልዩ ልዩ አገራት አስፈላጊ የሚባሉ ወታደራዊ ታክቲኮችን የሠለጠነ የአመራር ብቃትን ያገለበተ ሰልፍ ብቻ ሳይሆን ውጊያ ማቀድና መፈፀም የሚችል በተግባር የተፈተነ የኢትዮጵያ ኩራት፣ የምስራቅ አፍሪካ ኩራት የብዙዎች ምሣሌ የሆነው መከላከያ በሪፎርም ባለፉት ጥቂት ዓመታት መገንባት ስለቻላችሁ የአገር መከላከያ ጄኔራል መኮንኖች እንኳን ደስ ያላችህ እንኳን ደስ ያለን ልላችሁ እወዳለሁ።

የአገር መከላከያ ሠራዊት ከኢትዮጵያ ያነሰ ዓላማ የለውም። የተደራጀው በኢትዮጵያዊያን የሚመራው በኢተዮጵያዊያን የሚሰራው ለኢትዮጵያ ነው። የአገር መከላከያ ሠራዊት ስንኖር ኢትዮጵያዊ ስንሞት ኢትዮጵያ የተባለ ሃሳብ በግልፅ የሚገልፀው ተቋም ነው። እኛ ስንኖር ኢትዮጵያ ስንሞት ኢትዮጵያ መሆና የመረጥን የአገር መከላከያ ሠራዊቶች ምርጫችን ትክክለኛ ነው ኢትዮጵያዊ ከመሆንና ስናልፍም ኢትዮጵያ ከመሆን በላይ ክብር የለምና።

ዛሬ የአገር መከላከያ ሠራዊት ታሪኩን ፈትሾ የተፈጠረበትንና አገር የሚያፀናበትን ዕለት በዚህ መንገድ ማክበር ሲችል እንዲያስታውስ የምፈልጋቸው ጥቂት ሃሳቦች አሉ። አንደኛ ኢትዮጵያ በማንም ኃይል ተሸንፋ አታውቅም አሁንም አትሸነፍም። ሁለተኛ ኢትዮጵያ ማንንም አገር ወርራ አታውቅም አሁንም ማንንም አገር ኢትዮጵያ አትወርም። ሶስተኛ እንደ ስሙ የመከላከያ ሠራዊት የሆነው ኃይላችን በአንድም ጊዜ ዛሬ አይደለም በመቶ ዓመት ታሪኩ ማጥቃትን መግደልን ማጥፋትን ታሳቢ አድርጎ ሰርቶ አያውቅም ስሙም መከላከል ነው የሚሰራውም አገሩን ከጥቃት መከላከል እንጂ ማጥቃት አየደለም። በመሆኑም መከላከያችን በየትኛውም ጊዜ በራሱ ኢኒሼቲቭ ማጥቃት አድርጎ አያውቅም አሁንም ማንንም አናጠቃም። አራተኛ የአገር መከላከያ ሠራዊት በአገር ውስጥ ብቻ ሳይሆን በአፍሪካ ብቻ ሳይሆን በኮሪያም

94

ከመስከረም እስከ መስከረም

እንዳሳየው የሰላም አስከባሪ ሆኖ ላለፉት በርካታ ዓመታት ሰርቷል አሁንም የሰላም አስከባሪ ሆኖ በአገር ውስጥና በውጭ በትጋት ይሰራል። ሰላም ከማስከበር ሰላም ከማፅናት ሰላም ከመጠበቅ የአገር ብልፅግና እንዲቀጥል ከማድረግ ውጭ የሆነ ዓላማ መከላከያ የለውም።

ከቅርብ ጊዜ ጀምሮ ኢትዮጵያ በአንዳንድ ጉዳዮች ውይይት ያስፈልገናል የሚል ጥታቄ ስታነሳ ወረራ ሊካሄድ ይችላል የሚል ስጋት እንዳለ ይደመጣል፤ ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብና ለአገር መከላከያ ሠራዊት በዚሁ በተከበረ ቀን መግለፅ የምፈልገው ኢትዮጵያ በኃይል እና በወረራ ማሳካት የምትፈልገው አንዳች ነገር የለም። ለጋራ ጥቅም ለጋራ ዕድገት ለጋራ ብልፅግና ሁሉንም አሸናፊ የሚያደርጉ ጉዳዮች ከወድሞቻችን ጋር ተወያይተን የጋራ ጥቅም የምናስከብር እንጂ በኃይል ፍላጎቶቻችንን ለማሳካት ወንድሞቻችን ላይ ቃታ የምንሰነዝር እንዳልሆንን በአፅንኦት ላረጋግጥላችሁ እወዳለሁ። ውድ ኢትዮጵያዊያን አገርን መጥላት ተቋምን ማፍረስ በብዙ የአፍሪካ አገራት እንዳየነው በእኛም አገራት ብዙ ያልተሳኩ ሙከራዎች የታዩ ሲሆን ትምህርት ልንወስድ ይገባል። ኢትዮጵያን ማፍረስ የኢትዮጵያን ተቋም ማፍረስ የኢትዮጵየን አብሮነትና ወንድማማችነትን ማፍረስ ለኢተዮጵያዊያን ብቻ ሳይሆን ለሌሎችም ቢሆን ያልተገባ ተግባር ነውና ትምህርት ልንወስድበት ይገባል። ኢትዮጵያ ትልቅ አገር ናት ታሪክ ጠገብ አገር ናት መከላከያ ብቻ እንኳን 116 ዓመት የሚለውን ስንት አገር በዚህ ደረጃ ሊጠራ እንደሚችል እርግጠኛ አይደለሁም። ይህን የተከበረ አገርና ተቋም ማፅናት መጠበቅ ልዩነት ካለን በንግግር በውይይት በድርድር መፍታት መለመድ ይኖርበታል። ወንድም ወነድሙን እየገደለ መቀጠል የለበትም።

እኛ መዋጋት እናውቃለን ማሸነፍ እናውቃለን ዕድሜያችንን በሙሉ ያሳለፍነው በዚህ ነው። ነገር ግን በውጊያ ከማሸፍ በእጅጉ የላቀው በሰላም ማሸነፍ ስለሆነ መላው የኢትዮጵያ ኃይል በሰላም በድርድር በውይይት ኢትዮጵያን ለማፅናትና በጋራ ይህቺን ታላቅ አገር ለልጆቻችን ለማሸጋገር የምንተጋ እንድንሆን አደራ ልላችሁ እወዳለሁ።

ከሰራን ሊቀየር የሚችል አገር እንዳለን ባለፉት ጥቂት ዓመታት መገንዘብ ችለናል። ኢትዮጵያ በታሪኳ ለመጀመሪያ ጊዜ በአምስት ዓመት ውስጥ በጦርነት በኮሮና በብዙ አገራት ጫና ሳትንበረከክ ጂዲፒዋን ደብል ማድረግ ችላለች። አላደጋችሁም ለምትሉን የዕድገት መለኪያዎች ያልገባችሁ ኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ በአምስት ዓመት ጂዲፒዋን መድገሟን በታላቅ ኩራትና ክብር ልገልፅላችሁ እወዳለሁ። ይህ ዕድገታችን ይቀጥላል፤ ማንኛውም ፈተና ከዕድገታችን ከብልፅግና ኢትዮጵያን ከማፅናት ሊያቆመን አይችልም፤ እያንዳንዱን ፈተና እንማርበታለን፣ እያንዳንዱን ፈተና እንሰራበታለን፣ እያንዳንዱን ፈተና ኢትዮጵያን እናንፅበታለን፣ ኢትዮጵያን እንሰራበታለን።

የተከበረው የአገር መከላከያ ሠራዊት አባላት በሙሉ በዚህ ቀን አደራ ልላችሁ የምፈልገው ጉዳይ በየቀኑ ተመራመሩ፣ በየቀኑ አንብቡ ለመፍጠር ሞክሩ ዘመን የሚዋጅ ባለበት የቆመ ሳይሆን ዘመን የሚዋጅ ዘመናዊ አስተሳሰብ ያለውና ትጥቅ አቅም ያለው ሠራዊት ሆናችሁ ራሳችሁን ገንቡ። ይህ የሚገነባው በዕውቀት በመመራመር በመፍጠር ብቻ መሆኑን አውቃችሁ ዘመን በሚዋጅ ልክ አሁን ያለንበት ዘመን

95

ለግመታ የማይመች ከየት እንደሚነሳ የማይታወቅ ሰፋፊ ችግር የሚያጋጥምበት ዘመን ስለሆነ ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለወንድም የአፍሪካ ሕዝቦችም የሚያጋጥም ችግር ካለ እንደልማዳችን አለኝታ ሆነን መቆም እንድንችል መፍጠን መፍጠር ዘመንን መዋጀት ያስፈልጋል።

መከላከያ ማለት የኮሪያን ሰላም ለማስከበር በመቶዎች መስዋዕትነት የከፈለ፣ መከላከያ ማለት አፓርታይድን ለሚገዳደሩ ኃይሎችና ለመሪው ሥልጠና የሰጠ፣ መከላከያ ማለት ታንዛኒያ ነፃ በወጣች ማግሥት የአየር ክልሏን የጠበቀ፣ መከላከያ ማለት ለዚምባብ ነፃነት ያሠለጠነና ያበረከተ፣ መከላከያ ማለት ለሱዳን፣ ለሳውዝ ሱዳን፣ ለሶማሊያ፣ ለሩዋንዳ፣ ለብሩንዲ፣ ለላይቤሪያ ለብዙ አገራት ሰላም የሰራ መስዋዕትነት የከፈለ እጅግ የተከበረ ተቋም ስለሆነ ይህን ክበሩን ለማስቀጠልና ለልጆቹ ለማሸጋገር እንዲችል ዘመንን መዋጀት ያስፈልጋል። ቆሞ ቀር መሆን ቆመህ ጠብቀኝ መሆን በዚህ ዘመን አሸናፊ ስለማያደርግ ዘመናዊነትን እንድትላበሱና በዚያ መንገድ እንድትሰሩ በታላቅ ትህትና አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

በመጨረሻም ይህቺ ድንቅ አገር፣ ይህቺ ታሪካዊ አገር፣ ይህቺ ተሸንፋ የማታውቅ አገር፣ ይህቺ የብዙ ኃያላንን ክንድ እምቢኝ ብላ የፀናች አገር በዚህ ትውልድ ይበልጥ አብባ ይበልጥ ጎልታ በዓለም መድረክ የማትሸነፍ መሆኑን ዳግም አረጋግጣ ከልመና ነፃ ወጥታ በልጆቿ የፀናች የበለፀገች አገር እንድታስረክብ መላው የኢትዮጵያ ዜና እና ወዳጆች በትብብርና በአንድነት እንድንሰራ አደራ እያልኩ፤ ኢትዮጵያ ፈጣሪዋንና ሕዝቦቿን የሚወዳት የፈጠራትና የሚጠብቃት ፈጣሪ አብዝቶ ይባርካት። እናሸንፋለን፣ እንሻገራለን፣ እንበለፅጋለን ሊያቆመን የሚችል አንዳች ኃይል የለም፣ በአንድነት ኢትዮጵያን ለኢትዮጵያዊያን እናወርሳለን። ሁልጊዜም ዓላማችን፣ ስራችን፣ ትጋታችን ታላቋን ኢትዮጵያ ለልጆቻችን ማስረከብ ብቻ ይሆናል አመሠግናለሁ።

ጥቅምት 16፣ 2016 ዓ.ም

96

ከመስከረም እስከ መስከረም

በአፋር ክልል የበጋ ስንዴ ልማት

ሥራ ማስጀመሪያ

ኢትዮጵያ እጅግ የማደግ አቅም ያላት ሐብታም አገር ናት፤ ሊታረስ የሚችል መሬት ያላት ያልወወጣና ወደ ገንዘብ ያልተቀየረ ማዕድን ያላት፤ ሰፊ ጉልበት ያላት፤ መማር መስራት የሚችል የሰው ኃይል ያላት ለሚለው ንገግራችን አንዱ ማሳያ የአፋር ምድር ነው። የአፋር ምድር እንደ ኩዋኖ ፍሬ ነው እሾህ ውስጥ እንዳለ ፍሬ ነው የኩዋኖ ፍሬ በእሾህ ውስጥ ያለ ፍሬ ስለሆነ አግኝቶ ፈልቅቆ ለመጠቀም ያስቸግራል ነገር ግን አንዴ እሾሁን ተጠንቅቀን ፍሬውን ካወጣን ምግብ ነው መድሃኒት ነው ለብዙ ነገር የሚጠቅም ነገር ነው። ያን እሾህ ውስጥ ያለ ፍሬ ፈልቅቆ ለማውጣት እሾሁን መጠንቀቀ እንደሚያስፈልገው ሁሉ በአፋር ምድርም እርሻን ስናስብ ቱሪዝምን ስናስብ ማዕድንን ስናስብ ኢንደስትሪን ስናስብ መልክዓምድሩ በቀላሉ የምናስባትን ያቺን ጣፋጭ ፍሬ ለመቅመስ ለመፈልቀቅ የሚያስችል አይደለም። ስራ ይፈልጋል ጥረት ይፈልጋል ማየት ይፈልጋል።

አሁን ዛሬ ያስጀመርነው የበጋ ስንዴ እንደ አገር የስንዴ ዕድገት ትሬንድ በጣም የሚገርም ነው። የድሮውን ትቼ ያምናውን እና የዘንድሮውን እንኳን ለማወዳደር አንድ ነጥብ ሶስት ነበር አምና በጋ ላይ ዘንድሮ ሶስት ሚሊዮን ሄክታር ነው የምናስበው በአንድ ነጥብ ሰባት ሚሊዮን ሄክታር ከአምናው ይበልጣል ከእጥፍ በላይ ነው። በምርትም አምና በጋ ላይ 47 ሚሊዮን ኩንታል ገደማ ነው ኸርቨስት ያደረግነው ዘንድሮ ደግሞ ከመቶ በላይ ነው የሚጠበቀው በበጋ ብቻ። የበጋና የክረምት የስንዴ ምርታችን ከስደስት ሚሊዮን ሄክታር አልፏል። ይሄ በጣም በጣም ሲግኒፊከንት የሆነ ዕድገት ነው። ነገር ግን መገንዘብ የሚየስፈልገው ነገር ዘንድሮ እንደምታስታውሱት ዝናቡ ጠሩ ነበር የክረምት እርሻችን በጣም በጣም ጥሩ ነበር በስፋትም ሁለት ሚለዮን ሄክታር ጨምረናል ምርቱም በጣም የሰጠ ነው። አሁን አብዛኛው ቦታ ኸርቨስት የተደረገ ነው በእሱ መቆም የለብንም። ዲሲፕሊን ያስፈልጋል ቀጣይነት ያስፈልጋል ቶሎ በበጋ ስንዴ ካልጀመርነው በስተቀረ በክረምት ስራው ብቻ ተፅናንተን ከቆየን አይሆንም እዚህጋ በጣም ምርጠ አፈር አለ ውሃ አለ እንደምታዩት ይሄን አገናኝተን ብንጀምር በአገር ደረጃ ያቀድነው ሰፊ ስለሆነ ሶስት ሚሊዮን ሄክታር በዚህ በጋ ያንን ካሳካን የክረንቱና የበጋው ምርት ሲደመር እንዳልነውም ኤክስፖርት ብቻ ሳይሆን ለብዙ ነገር ማዋል ይቻላል ድሮ ከምናመርተው በጣም በብዙ እጥፍ የበለጠ ስለሆነ። ይሄን ለማድረግ ደግሞ ሁሉም ቦታ ያለን ሐብት ማየት ፈልቅቆ ማውጣት መጠቀምጣየስፈልጋል።

ስለዚህ አሁን ስላለንበት ለውጥ ብዙ ሰው በትክክል የማይገነዘባቸው ነገሮች አሉ። እስከ አምና ድረስ አጋር ተብለው የተለዩ ክልሎች አፋር፣ ሶማሌ፣ ቤኒሻንጉል፣ ጋምቤላ በፖለቲካ ብቻ አይደለም የተገለሉት በጣም በሚያስደነቅ ሁኔታ ማዳበሪያም አይሰጣቸውም። ማዳበሪያ የሚሰጠው ለትግራይ ለአማራ ለኦሮሚያና ለደቡብ ብቻ

97

ነበር። እነዛ የኢሕአዴግ ክለሎች ብቻ ናቸው ማዳበሪያ የሚጠቀሙት። ፖለቲከኞች ብቻ ሳይሆኖ አርሲ አደሮቹም የተገለሉ ነበሩ። መንግሥት ሰብሲዲሴት አለ ማዳበሪያ የተወሰነ ቢሊየን እነዛ ሰብሲዲዎች የሚሄዱት ለኢሕአዴግ ክልሎች ብቻ ነበር እንደ አፋር እንደ ቤኒሻንጉል እንደ ጋምቤላ እንደ ሱማሌ ያሉ ክልሎች ተጠቃሚ አልነበሩም ኢንስቲትዩሽንም የላቸውም ሲስተሙም የላቸውም። አምና ቤኔሻንጉል ጀመርን ዘንድሮ አፋር ጀመርን አሁን ሱማሌ ላይ እየሰራን ነው ያለንው በሚቀጥለው ዓመት ሱማሌን ብነስገባ በፖለቲካው ብቻ ሳይሆን በማዳበሪያውም አርሶ አደሩ የመጠቀም ትራክተር የመግዛት መሬቱን የማልማት ነገሩ እየሰፋ ሲሄድ እንደ አገር እናድጋለን። ዕድገቱ ኢቭን ይሁን ዕድገቱ ሁሉምጋ ይሆን ቱሪዝሙ ሁሉምጋ ይሁን ኢንደስትሪው ሁሉምጋ ይሁን ሲባል አንዱ ማሳያ ይሄ ነው። እርሻን እንደ መንግሥት ኢንተርቪን ማድረጋችን ብቻ ሳይሆን የአፋርን በረሃ ሰንጥቀን ከአዋሽ ጋግ አገናኝተን ማረሳችን ብቻ ሳይሆን ማዳበሪያ ከመንግሥት ተሰጥቶት የማያውቅን ክልል ማዳበሪያ እንዲያገኝ ማስቻላችን በራሱ በጣም በጣም ትልቅ ድል ነው።

ከዚህ ቦታ ኸርቨስት የምናደርገውን ስንዴ ሁሉም ኢትዮጵያዊ ይመገበዋል ኤክስፖርት ካደረግንውም የውጭ ምንዛ ለሁላችንም የሚጠቅም ነገር ነው፤ አፋር በጣም በጣም ሐብታም ክልል ነው። ለብዙ ነገር መሆን ይችላል። እኛ ኢትዮጵያዊያን ከአፋር ወንድሞቻችን ጋር በመተባበር ይሄንን ክልል ማልማት ይሄንን ክልል ከክልሉ ባሻገር ለሌሎች የሚጠቅም ማድረግ ያስፈልጋል። አፋር እንግዲህ ሲሰራም ብርቱ ነው ሲዋጋም ብርቱ ነው አሁን እንደምታዩት እርሻውም በጣም ነው የሚያምረው ይሄንን መስክ አድጎ ኸርቨስት አድርገን ለመብላት እንደሚያበቃን ተስፋ አደርጋለሁ።

ዛሬ የበጋ ስንዴ ኦፊሻሊ ጀምረናል። ሶስት ሚሊዮን ሄክታር ነው ዘንድሮ የምናስበው በጣም ሰፊ ነው ከአምናው በእጥፍ ይበልጣል ሁላችንም ትንሽ ቆንጠጥ ብለን በዲሲፕሊን መስራት ይኖርብናል በየክልሉ። ያንን ካሳካን ብቻ ነው ከምግብ ልመና ነፃ የወጣች ኢትዮጵያን የምናገራርጠው በአንድ ክረምት ስራ አይረጋገጥም። ክረምት የሰራነው ጥሩ ነገር ነው እሱ ኸርቨስት ይደረግ በጋም እንሰራለን። ልክ በጋውን ስንጨርስ ደግሞ ክረምት እንቀጥላለን። ሌማትም እንደዚሁ፣ ግሪን ሌጋሲም እንደዚሁ ያ ሲደማመር የኢትዮጵያን ብልፅግና ካለምንም ጥርጥር እንነጨብታጣለን። አመሰግናለሁ።

ጥቅምት 17፣ 2016 ዓ.ም

98

ከመስከረም እስከ መስከረም

የገበታ ለትውልድ ስራ አካል የሆነውን የንኢሌ

ፓልም ስፕሪንግ ሎጅ ፕሮጀክት ማስጀመሪያ

በዚህኛው ዙር የገበታ ለትውልድ ፕሮጀክት የመርጥናችው ቦታዎች በሙሉ በጣም ከዚህ በፊት ከመረጥናቸው ሻል ያሉ ናቸው። አርባምንጭ ላይ በጣም ጥሩ ቦታ መርጠናል፣ ጅማ ላይ በጣም ጥሩ ቦታ መርጠናል፣ በምዕራብ ኢትዮጵያ ክልል ሚዛን አካባቢ በጣም ጠሩ ቦታ ተመርጧል። በአፋር ክልልም እንደዚሁ የፓልም ፋርም ያለበት እጅግ በጣም በጣም ውብ የሆነ ቦታ ነው የተመረጠው፣ በወሎ ሐይቅ ተመርጧል፣ በትግራይ ገረዋልታ ተመርጧል፣ በሱማሌም ጅጅጋ አካባቢ ተመርጧል አብዛኛዎቹ ቦታዎች በጣም በጣም 1ሳቢ ናቸው ለቱሪስት ብቻ ሳይሆን እኛም እንደዚህ አይነት ቦታ አለን ወይ ብለን እንድንጠይቅ የሚያደርገን ነው።

ይሄ ፓልም በአፋር ክልል የሚገኘው የአዋሽ-ጅቡቲ የሚሰራው አዲሱ ሃይዌይ በ25 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ነው የሚገኘው ከዚህ ልክ አአግዚት ስናደርግ ይሄንን ቦታ እናገኛለን። ይሄ ቦታ በሁለት ፓርኮች መካከል የሚገኝ ነው በአሰቦት እና በአዋሽ ፓርክ መካከል የሚገኝ ነው በጣም ብዙ አዕዋፋት የዱር እንስሳት ይገኙበታል። ከዚያም ባሻገር ሰፋፊ እርሻዎች ቀደም ሲል እንዳየነው ሰፋፊ እርሻዎች ያሉበት ከባቢ ነው። ፓልሙ በዚህ ዴብዝ በዚህ ደረጃ ጫካ ሆኖ ልክ እንደማንኛውም ዛፍ የሚታይበት ከባቢ ብዙ ገጥሞኝ አያውቅም እኔ። ሣሩም በጣም የተለየ ሣር ነው፤ ፍል ውሃ አለ። ይህንን ቦታ አሁን ስታየው አሁን ባለበት ሁኔታ ስታየው እኛ ኢትዮጵያዊያን ድህነትን ፈልገን መርጠን ተግተን ሰርተን ያመጣነው ጉዳይ እንደሆነ አንዱ ማሳያ ይሄ ቦታ ነው። እንዲህ የሚታረስ ሰፊ ቦታ ኖሮን ፍሬሽ ውሃ ኖሮን ሆት ስፕሪንግ ኖሮን እንደዚህ አይነት ውብ ቦታ ይዞ ተርቤያለሁና ምገብ ስጡኝ ብሎ መለመን ለድህነት ባለን ፈቅርና ቅርበት በትጋት ሰርተን ያመጣነው ነገር ካልሆነ በስተቀረ ሰው በረሃን የማይመች ስፍራን ሶስት አራት አምስት ወራት በበረዶ የተሸፈኑ ቦታዎችን ቀይሮ ራሱን እያበላ እኛ እንዴት ተቸገርን የሚል ጥያቄ ደጋግመን እንድናነሳ ያደርጋል። ለመገዳደል ብርቱዎች ነን ለመተኛት ብርቱዎች ነን ለመተማማት ብርቱዎች ነን ያለንን የተፈጥሮ ሐብትና ፀጋ ፈልቅቆ አውጥቶ ለማየት ጉልበት የለንም እንደክማለን ለውጊያ ቢሆን ለግጭት ቢሆን አንደክምም። እንደዚህ አይነት ድንቃድንቅ ቦታዎችን ፈልገን ደክመን አግኝተን ትናንሽዬ ነገር ደግሞ በማከል ለእኛ ብቻ ሳይሆን ለዓለም ሳቢ ለማድረግ ደግሞ እንደክማለን፡፡ ይሄ ለድህነት ያለንን ቅርበትና ምርጫ የሚያሳይ ነገር ነው።

ኢትዮጵያዊያን ለመበልፀግ ሁሉ የተሰጠን ነን። አፋርን ብቻ እንመልከት ዛሬ ያየነውን፤ አፋር የሚታወቀው በጣም ሞቃታማ በረሃማ ቦታ እንደሆነ ነው። ግን አፋር በጣም ዝቅተኛው ከሲ ሌቭል በታች በጣም ዝቅተኛ ቦታ አለው እነ ዳሎል አሉ እን ኤርታሌ አሉ የሉሲ መገኛ ብቻ ሳይሆን በርካታዎቹ በኢትዮጵያ የተደረጉ ጥናቶች የሰው ልጅ መገኛ መሆናችንን ያረጋገጠው ከአዋሽ ጀመሮ እስከ አፋር ባለው ቀጠና

101

ውስጥ የሚታይ ነው እና ታሪክ ያለው ለተፍጠሮ በጣም መቹ የሆነ ቦታዎች አሉ ለምሣሌ ዛሬ ያየነው እርሻ የሚገርም ነው ከሁሉም የኢትዮጵያ ክልሎች በተለየ ሁኔታ አዋሽን የሚያክል ሰጥቶ የማይጠግብ አጠጥቶ የማይጠግብ ተረክ አለ ብሎ የማያስብ አልፈልግህም ስትለው ርቆ መሄድ የማይፈልግና እዛው ራሱን ደብቆ የሚያስቀምጥን የሚያክል ውሃ ያለበት ነው። አዋሽ አፋርን አፕ ሳይድ ዳውን መቀየር ይችላል። እና ዛሬ እርሻ አየን የስንዴ እርሻ አየን፣ የሙዝ እርሻ አፋር ውስጥ እንደዛ ሊስፋፋ እንደሚችል አየን፤ ባለፈው ሐምሌ የተተከለ ሙዝ ነው አሁን በሁለት ወር በሶስት ወር እንደዛ አድጎ ያየነው ምክንያቱም አዋሽ ከጎኑ ስለሆነ።

ከእርሻ ስንወጣ ደግሞ የማይኒንግ ውጤት የሆነውን ማይኒንግን እንደ ግብዓት የሚጠቀመውን ኢንደስትሪ አየን፤ ይሄ በአገር ውስጥም በከፍተኛ ደረጃ የሚፈለግ የኢንደስትሪ ውጤት ነው ከአገር ውጪም ከፍተኛ ገበያ ያለው ነው። አሁን ቅድም እንደሰማነው የመንን ጨመመሮ በጣም በርካታ አገራት የገበያ ፍላጎት አቅርበዋል። ያ ብቻ ግን አይደለም በጣም በርካታ የማይኒንግ ውጤቶች ያሉበት ከባቢ ነው አፋር። ከዚያ በተጨማሪ ደግሞ ከቱሪዝም አንፃር ቅድምም ያየናቸው አስደማሚ ቦታዎች ናቸው አሁን ደግሞ ፓልም ነው ያለነው። ቱሪዝም፣ ማይኒንግ፣ ኢንደስትሪ፣ ግብርና በእኛ መንግሥት ውስጥ ከአምስቱ ዋና ዋና የትኩረት ሴክተር አራቱ በአፋር ክልል ውስጥ መከወን ይቻላል። አምስተኛው አይሲቲ ነው፤ አይሲቲን የማየገባበት ቦታ የለም ለቱሪዝሙም ለአግሪካልቸሩም ለኢንደስትሪውም በእጅጉ የሚያስፈልግ ነገር ነው። እና በመረጥናቻው የዕድገት ሴክተሮች ሁሉ ውስጥ በዚህ ከባቢ የተጀመሩ ስራዎች ውጤት እንደሚያመጡ የሚያመላክት ነው።

ገበታ ለትውልድ ከዚህ አንፃር ዓይን ገላጭ ነው፤ አሁን ዛሬ ጥቅምት 17 ነው የዛሬ ሁለት ዓመት ብትመጣ እናድራለን እዚህ ምንም ጥርጥር የሌለው ተከታትለን ተቆጣጥረን ሰርተን አሰርተን ለዛሬ ሁለት ዓመት ለውጤት የሚበቃ ፕሮጀክት ነው የምናሳየው ዝም ብለን የምንጀምረው አየደለም ጨርሰን ሰዎች የሚገለገሉበት። ፓልም አልቆ ንፁህ ህሊና ያላቸው ኢትዮጵያዊያን የዛሬ ዓመት ተኩል ሁለት ዓመት መጥተው ይህንን ስፍራ ሲያዩ ምን ነክቶን ነበረ እንዴት ከድህነት ጋር እንዲህ ተዋደን ተጋብተን ተስማምተን ኖርን የሚል ጥያቄ ማንሳታቸው አይቀርም፤ ማንኛውም ጤነኛ ሰው እንደዚህ አይነት ስጦታና እንደዚህ አይነት መልካም ነገር ይዘን መራባችንን ሊቀበል አይችልም። እንግዲህ ቅድም እንዳነሳሁት አፋር በታሪኩ ቢያንስ ባለፉት ሰላሳ ዓመታት ክልል የሚባል ስያሜ ይዞ አጋር ከሆነበት ጊዜ ጀምሮ ለመጀመሪያ ጊዜ ማዳበሪያ በመንግሥት ያገኘው ዘንድሮ ነው። እስከ ዛሬ ልክ እንደ ፖለቲካው ሁሉ ማዳበሪያም ተከልክሎ እንደዚሁ ክልልና እንደዚሁ አጋር የነበረ ነው። አሁን ግን ማዳበሪያና እርሻ ብቻ ሳይሆን በቱሪዝም ሌሎቹ ክልሎች ያገኙትን ዕድል እንዲያገኝ ተደርጓል። በፍሩት በጣም በጣም አስደናቂ ነገር አይተናል ኢንደስትሪ ተጀምሯል በማይኒንግ በጣም በርካታ ፋብሪካዎች እየተጀመሩ ነው እነዚህን አሰናስለን ተግተን ሰርተን ኢትዮጵያን ወደ ብልፅግና የሚወስደውን መንገድ በተሟላ መንገድ የማረጋገጥ ስራ የእኛ ጉዳይ ይሆናል።

ለመገዳደል ብርታት ካለን ለመጠላላት ብርታት ካለን ለመሰዳደብ ብርታት ካለን

102

ከመስከረም እስከ መስከረም

ለሌላው ነገር ያለንን ጉልበት ቀንሰን በልማት ላይ በስራ ላይ ብናውለው ምን ልናመጣ እንደምንችል መገመት ይቻላል እና ይህንን ቦታ ስታይ ሁልጊዜ እንደምንደነቀው በሄድንበት ቦታ ሁሉ ለኢትዮጵያ እንት ፈጣሪ አዳልቶ እንደሰጠ ሁሉ ነገር ያላት አገር መሆኗን እንደምናየው ሁሉ ዛሬም አስደማሚ ነገር ነው በአፋር ያየነው። መቼም በአፋር እንደዚህ አይነት ለም ነገር ይታያል ብሎ ሰው ላያስብ ይችላል ይሄ ከኋላዬ የሚታየው ፍል ውሃ ነው፤ ፍል ውሃ ከአስር፣ ሃያ፣ ሰላሳ በላይ ሐይቆች ሰርቷል እዚህ አካባቢ ላይ። ፍል ውሃ አለ፣ የሚያስደንቅ የእርሻ ቦታ አለ፣ ይሄ ሪዞርት እርሻንም በውስጡ ያቀፈ ነው እና ከጥቂት ዓመታት በኋላ ተብዙ ሰዎች መዝናኛ የብዙ ሰዎች ማረፊያ የብሱ ሰዎች ማሰቢያ የብዙ ሰዎች የማይረሳ ትውስታ ማሳለፊያ ቦታ ይሆናል። ከአዲስ አበባ ሁለት ሠዓት በያህ ዌይ ነድተህ ምርጥ ሳፋሪ አዋሽና አሰቦትን አይተህ እንደነዚህ አይነት ፀዳ ያለ ቦታና ሪዞረት አይተህ መሄድ በየትኛውም መስፈርት ከዓለም ተመራጭ ቦታ ያደርጋል። ይሄን ደግሞ እናደርጋለን በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ በትጋት ሰርተን ይህንን ቦታ ውብ አድርገን መልሰን በውጤት እናሳያለን።

ባለፉት አንድ ዓመት ገደማ ብዙ ስንመላለስ ነበር መንገድ አልነበረም መምጣት ከባድ ነበር የወደቅንባቸው ጊዜዎች አሉ የደከምንባቸው ጊዜዎች አሉ አሁን የተሻለ መንገድ አለ ኤሊፓድ አለ ከዚህ በኋላ ያለው እየቀለለ ይሄዳል በማን በእኛ በኢትዮጵያዊያን ትጋት። በተደመረና በትጋት በዲሲፕሊን በምንሰራው ስራ እጅግ ያማረ ነገር እንደምናይ ተስፋ አደርጋለሁ። ለመላው የአፋር ሕዝብ እንኳን ደስ አላችሁ ማለት እፈልጋለሁ በጣም ድንቅ የሆነ የፈጣሪ ስጦታ ተሰጥቷችኋል በጣም ብርቱ ሕዝብ ነው ተጋግዘን አፋርን በመቀየር አፋር ለኢትዮጵያ የብልፅግና ምሣሌ የብልፅግና ምልክት እንዲሆን ማድረግ ይጠቅማል። አፋርን ስንቀይር፣ ሱማሌን ስንቀይር፣ ጋምቤላን ስንቀይር፣ ቤኒሻንጉልን ስንቀይር፣ ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያን ስንቀይር ኢትዮጵያ ትቀየራለች ማለት ነው። ለዚህ ግብዓት የሚሆን ስራ ዛሬ ጀምረናል በጣም በጣም ደስ የሚል ነገር ነው በውጤት መልሰን እንገናኛለን። የዛሬ ሁለት ዓመት እዚህ ቦታ ለምርቃት እንገናኝ።

ጥቅምት 17፣ 2016 ዓ.ም

103

ከዕዳ ወደ ምንዳ - ታላቁ ትርክት (ክፍል-3)

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር) በሰው ሰራሽ አስተውሎት ላይ የሰጡት ማብራሪያ

ቴክኖሎጂን በሚመለከት በየዕለቱ በምንሰራው ስራ ውስጥ እንደ መሪ ያለውን ሚና የተወሰኑ ሴክተሮች በማንሳት ለማየት እንሞክራለን። መዘንጋት የሌለበት ነገር ከዕዳ ወደ ምንዳ ለመሸጋገር በምናደርገው ጥረት ቴክኖሎጂ በራሱም ዕዳ ብዙዎች ላይ ያለ ዕዳም ማምለጫ መንገድ ነው። እንደ መሪ ይሄንን ካልተረዳን ከዕዳ ወደ ምንዳ የምናደርገው ሽግግር ሳንካ ይገጥመዋል። ሁለተኛው አርበኛ መሆን አለብን ወደ አርበኝነት ማደግ አለብን ብለናል። ቴክኖሎጂ የሰወን ልጅ ሊያጠፋ ነው የሰውን ልጅ ኤግዚስተንስ ሊገዳደር ነው መሪ ደግሞ አስመላጭ ነው አሻጋሪ ነው። እና መሪዎች የሰውን ልጅ እንደ ሰው ሊያጠፋ የሚችለውን የሰው ልጅ የራሱ እጅስራ በተለየ የአመራር ጥበብ መግራት ካልቻ አደጋ ውስጥ ስለምንገባ በተወሰነ ደረጃ ቴክኖሎጂን በተለይም ኤአይን ከእኛ ሁኔታ ጋር አያይዘን ለማየት እንሞክራለን።

የምናብ የኢማጅኔሽን አቅም አገርን ትራንስፎረም ለማድረግ አገርን ትራንስፎርም ለማድረግ ያለውን ሚና ለመገንዘብ ኢማጅኔሽንን በደንብ መረዳት ያስፈልጋል። የኢማጅኔሽን ጅማሮ ግን ጥያቄ ነው በእያንዳንዱ ሰው ጭንቅላት ውስጥ በጣም በርካታ ጥያቄዎች አሉ ኢማጅኔሽንን ውጤታማ የሚያደርገው በጭነቅላትህ ከተፈጠሩ አንድ ሺህ ጥያቄዎች ትክክለኛውን ጥያዌ መለየት ነው። የወቅቱን መልስ የሚገኝለትን ወደ መልስ ሊያመራ የሚችል ጥያቄ ከጥያቄ ውስጥ ለይቶ ማውጣት ነው። እንደምታቁት ትክክለኛ ጥያቄ ሃምሳ ፐርሰንት ምላሽ ነው ይላሉ ፈረንጆች። ትክክለኛ ጥያቄ ማለት አውዳዊ አሁናዊ ለዚህ ቦታና ጊዜ የሚመች የሚበጅ፤ ቢጠየቅ የሰውን ውስጣዊ ማንነት ፕሮቮክ የሚያደርግ ከዚያም ለመልሱ ሰዎች እንዲተጉ የሚያደርግ ማለት ነው። ጥያቄን መለየት በእጅጉ ያስፈልጋል ጥያቄን በመለየት ውስጥ ነው መልስ የሚገኘው። ምናብ አንዳንድ ጊዜ ቅዠት ይመስላል ይተገበራል ወይ ብሎ ማሰብ ይቸግራል ልክ እንደ ..በእኛ አቅም እንኳን ስታዩት በስንዴ እንደዚህ አናደርጋለን ግሪን ሌጋሲ እንተክላለን ሲባል ብዙ ሰው ሊቀበል ነው እንደተቸገረው ከዚያ ግን ያልፋል ኢማጅኔሽን።

አሁን ዳቪንቼ በነበረበት ጊዜ በተደጋጋሚ እንደሰማችሁት በጣም በርካታ ነገር ዲዛይን ተደርገዋል ከተደረጉት ነገሮች ውስጥ አንዱ የአውሮፕላን ዲዛይን ነው። ይሄ የአውሮፕላን ዲዛይን ሲኪስቲን ሴንቸሪ ላይ የተሳለ ነው። እሱ ሞቶ ከብዙ ጊዜ በኋላ ናይንቲን ሴንቸሪ ላይ ብራዘርስ ይሄኛውን አውሮፕላን ሰሩ። እነሱ ከሰሩ ከብዙ ጊዜ ደግሞ በኋላ የምን አውሮፕላን ነው የሰው ልጅ ወደ ጨረቃ ለመውጣት ኢናጅን

104

ከመስከረም እስከ መስከረም

አድርጎ ወደ ጨረቃ ወጥቶ አሁን ደግሞ ማርስ እያለ ነው ሰምታችኋል። አሁን ዳቪንቼ በነበረበት ጊዜ በሰማይ ላይ መብረር ይቻላል ብሎ የሳለው ስዕል በቅርብ ርቀት በተወሰነ ጫማ ከፍታ ላይ ብቻ ሳይሆን ሰው ጨረቃ ላይ ወጣ ቢባል አሁን ተነስቶ ቢሰማ ላያምን ሁሉ ይችላል ቢኮዝ እሱ ኢማጅን ሲያደርግ ለበዙ ሰዎች እንደ እብደት ነበር በእርገጥ ያቺ በጣም ጥቂት ፔጅ የያየዘች ንድፉ ቢልጌት በብዙ ሚሊዮን ዶላር ነው የገዛት ከበዙ ጊዜ በኋላ። ያኔ እብደት ናት በኋላ ግን ዋጋ አውጥታለች። ዋጋውን የሚገዱ ሰዎች ሲገኙ ሲፈጠሩ ዋጋ አውጥታ ተሽጣለች።

በሆነ ጊዜ ኢማጅን የምናደርገው ነገር በዚያ ሙመንት ውስጥ ሁሉ ሰው ገብቶት ሪያላዝ ሊሆን ይችላል ብሎ ላያምን ይችላል። ምክንያቱም ሁላችን ከተረዳነው ምኑን ኢማጅኔሽን ሆነው ኢማጅኔሽን እኮ የሆነው ከመደዳው እሳቤ ወጣ ያለ እይታ ያላቸው ሰዎች ያንን ነገር በጭንቅላታቸው ስለው የሳሉትን ያሰቡትን ያዩትን ለመግለፅ የሚያደርጉት ጥቀት ነው። በሆነ ጊዜ ኢማጅን የምናደርገው ነገር ሪያላይዝ ይደረጋል የሚገነዘበው ኃይል ሲፈጠር ብሎ ማመን በጣም ኢምፖርታንት ነው። ኃይለሥላሴም አሁን ለጥቂት ደቂቃ ቢነሱና ሕዳሴ እኮ አራተኛ ውሃ ያዘ ቢባሉ በጣም የሚደነግጡ ይመስለኛል። ብሩስ ከየት መጣ እኔ እኮ ፈልጌ ነበር ያኔ ግን... ሊሉ ይችላሉ። አንዳንድ ኢማጅን የምናደርጋቸው ነገሮች በዚያው ጊዜ አይከወኑም በዚያው ወቅት አይጨበጡም ግን ኢማጅን ያደረግናቸው ጉዳዮች ቪዥን ያደረግናቸው ጉዳዮች የጊዜ ጉዳይ ካልሆነ በስተቀረ ይወለዳሉ።

ኢማጅኔሽን ቪዡዋላይዜሽን፣ አይዲያ፣ ኢሜጅ ማለት ነው። ወደ ፈጠራ ስንገባ የሚጨበጥ የሚዳሰስ ፕሮዳከት ሰርቪስ ይሆናል። እናንተ በብዙ ጉዳይ ላይ የምታስቧቸው ቪዥኖች አይዲያዎች ዛሬ በእናንተ ወረዳ ዞን አልሆኑም ማለት ነገ አይከወኑን ማለት አይደለም። አንዳነዱ ነገ ይሆናል አንዳንዱ ከነገወዲያ ይሆናል። ይሄ ምናባዊ እሳቤ በ1992 ይህቺ ሴት ኢማጅን ታደርጋለች በአዲሱ ሚሊኒየም 1992 ወደ 2000 ሲገባ አንድ ሰው ከቢሮው ወጥቶ ስራ ለመስራት ምን አይነት ጋጀት የስፈልገዋል ብላ በጀርባዋ ላይ ማሽን ወገቧ ላይ ማሽን ፊቷ ላይ ታይፕ የሚደረግበት ነገር የስልክ ነገር ይዛ ከቢሮ ሲወጣ ሻንጣ በሉት ሻንጣ ተሸክማ እዚህጋ ይፃፋል ፋክስ ነው ያኔ የነበረው ፋክስ ይደረጋል ስልክ ደውዬ እናገራለሁ ከቢሮ ውጭም መስራት ይቻላል ዋናው እዚህ ላይ መሸከም ከጀርባ መሸከም ነው እንጂ እየተንቀሳቀሱ ስራ መስራት ይቻላል ብላ ኢማጅን አደረገች። የነበራት እውቀት ፋክስ ነው አንዱ በሪሞት ለመገናኘት ሁለተኛው ስልክ ነው ቴርስቴሪያል ቢሆንም .... ቢሆንም ስልክ ነው ሶስተኛው ታይፕ ማሽን ወይም ያኔ ኮምፒዩተር ይኖር ይሆናል በኮምፒዩተርም ቢሆን ታይፕ ማድረግ ነው። ያንን ኢሜጅ እሷ ካለችበት ወደ ሌላኘው መላክ ነው።

ይሄ ኢማጅኔሽን ዛሬ የት ነው ያለው ብላችህ ያያችሁ እንደሆነ በዚች ሴልፎን ውስጥ ምን የሌላ ጉድ አለ እሷ ካለመችው ካሰበችው በብዙ እጥፍ የበለጠ፣ እሷ ካሰበችው ሳይዝ በብዙ እጥፍ ያነሰ ምናልባትም በእሷ ዕድሜ 30 ዓመት ሆኗት ከሆነ ዛሬ 60 ዓመት ቢሆናት ነው ኢማጅን አደረገችው ሪያላይዝድ ሆነ። አንዳንዴ እያለን እናየዋለን አንዳንዴ ጊዜ ይሻገራል።

ይሄ በ1945 የኢትዮጵያ አየር መንገድ ካርጎ ዕቃ ሲጭን ዕቃ ሲያራግፍ አህዮች ነበሩ

105

ዕቃ የሚቀበሉት ኢትዮጵያ ውስጥ። መኪና መንገድ አልነበረም መኪና አልነበረም። ያኔ የነበረው አክቲቪስት በጣም ይሳደብ ነበር። መንገድ ሳትሰሩ ደግሞ አውሮፕላን፣ መኪና ሳይኖራችሁ ደግሞ አውሮፕላን የምን መንጠራራት ነው፤ አሁን ለኢትዮጵያ የሚየስፈልገው ዳቦ ነው እንጂ ምግብ ነው እንጂ ምን ያደርጋል ስለ አውሮፕላን ማሰብ በነገራችን ላይ እዩት እንዴት ገላጣ እንደሆነ ቦታው አንዳንዴ ሲወራ ሁሉ ነገር አረንጓዴ ነው ስለሚባል

ኢትዮጵያ ውስጥ ፎቶ ስትመለከቱ የአዲስ አበባ ፎቶም ያስደነግጣል። ይሄ ኢማጅኔሽን ያኔ መኪና ባይኖር መንገድ ባይኖር ደህነትም ያለ ቢሆን አውሮፕላን ያስፈልገናል የሚለው ኢማጅኔሽን ዛሬ በአፍሪካ ትልቁን ስመ-ጥሩን አውሮፕላን ባለቤት እንድንሆን አድርጎናል። መንገድ ተከትሏል። መኪና ተከትሏል። አውሮፕላን ያኔ መጀመራችንና ኮንቲኒየስሊ መሠራቱ ዛሬ አፍሪካ ውስጥ ምንም ጥርጥር የሌለው ኢትዮጵያ ደረቷን ነፍታ አለኝ ኩባንያ እመራለሁ ዓለም አቀፍ ተቋም አለኝ ብላ ከምትናገርበት አንዱ ወይም ዋነኛው አየር መንገድ ነው። ያኔ ሲነግሩ ኖረው ኤዲያ መንገድ እናስቀድምና እንተው ብንልሳ? ቢቀር ኖሮስ? ሊቀጥ አይችልም በሆነ ጊዜ ኢማጅን የተደረገው ነገር በሌላ ጊዜ እንደዚህ ያለ ስመጥር ተቋም ለመፍጠር የሚያግዝ ይሆናል። በአጭሩ ኢማጅኔሽን ማለት ነገ ላይ ሆነው ዛሬን መምራት ማለት ነው። ነገ ሊፈጠር ነገ ሊሆን የሚችልን ነገር ዛሬ ላይ ሆነው ማሰብ ሊቪንግ ፍሮም ዘኢመርጂንግ ፊውቸር ማለት ነው። ነገ ላይ መቆም ሁሉም ሰው ስለማይችል ነገ ላይ ቆሞ ዛሬን መነጋገር ለብዙ ሰው አሳማኝ ጉዳይ ስላልሆነ ላያግባባ ይችላል። ግን ጥያቄውን ስትጀምር በጠራ መንገድ ጀምረህ ከሆነ እመነኝ ሪያላይዝ ይደረጋል። ምናባዊ ክህሎት ለፈጠራ ፋውንዴሽን ጅማሮ ሆኖ ሲያበቃ ለመሪ ምን ማለት ነው ነው? ፕሮፐርሊ ኔቸርን ኦብሰርቭ ማድረግ ጀምሯል ማለት ነው። ዜርኢዝ ነቲንግ ኒው አውሮፕላን በለው በራሪ ነገር አለ መርከብ በለው ውሃ ውስጥ የሚበሩ ነገሮች አሉ አሁን የሚታያቸው ማንኛውም የሚፈጠሩ ነገሮች ኔቸርን በደንብ ኦብሰርቭ ከማድረግ የመጡ ናቸው። መሪ ማለት የኢማጅኔሽን አቅም ማለት ኔቸርን በደንብ አድርጎ ማንበብ መቻል ማለት ነው።

ለምሳሌ፤ እዚህ ጋ የሚታዩት እነዚህ በራሪ እንስሳቶች ብዙ ጊዜ ሲበሩ የቪ ቅርጽ አላቸው። የቪ ቅርጽ ስላላቸው ከአንድ ሀገር አንድ ሀገር ከአንድ አህጉር አንድ አህጉር ይጓዛሉ። ይተካካሉ አንደኛው የሚጋፈጠውን ንፋስ ሌሎቹ አያገኙም በዚያ ውስጥ ያልፋሉ። የታመመባቸው ካለ ቲም አስቀርተው ይንከባከባሉ በዚያ ሞዴል ረዘም ያለ ርቀት መጓዝ ይችላሉ። አንድ የገባው አንድ የበራለት ሰው እነዚህን ካየ በኋላ አሁን ያለው የፊፍዝ ጄኔሬሽን የውጊያ ስርዓት ይሄን ይመስላል። አውሮፕላን መሥራት ብቻ ሳይሆን በረራው ራሱ እነሱን መምሰል አለበት ነው። እዚህ በረራ ውስጥ ሚሳይል የሚሸከሙ አሉ፤ ጃሜርስ አሉ፤ የኢ ደብልዩ ሥራ የሚሠሩ አሉ፤ ሮንግ ሲግናል የሚረጩ አሉ፤ ሚሳይል እኳን ቢመጣ የሚከተሏቸው አሉ አስ ኤ ቲም ሲሄዱ ሁሉም ተዋጊ ሆኖ ሳይሆን የተለያየ ሥራ የሚሠሩ ናቸው። በዚህ ውስጥ ሄደው በጋራ የሚፈልጉትን አጥቅተው ይመለሳሉ። የዚህ ሊደር ነገር ዋናው ሥራ ኔቸርን ማንበብ ኔቸርን ወደእኛ ነገር መቀየር ነው። በምን ሂሳብ? በሚሰካካ ሂሳብ ተጀምሮ የሚያልቅ የለም። መጀመሪያ ዝግ ያለ አውሮፕላን ቀጥሎ የፈጠነ ቀጥሎ ሚሳይል የሚሸከም ቀጥሎ በቲም የሚሄድ እያልክ እየሰካካ እየደመርክ እያሰናሰልክ ነው ወደላቀው ነገር ምትመጣው። እነዚህ ጊዝ የሚባሉት ወይም በአማርኛ ዝይ

106

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይባላሉ የቪ ፎርሜሽን ያላቸው በራሪ አዕዋፋት በዚያ መልክ በሮ ማጥቃት ይቻላል የሚለውን እሳቤ ሰጡ እንጂ ዘሆል ነገር እነሱ አይደለም እነሱን ካየ በኋላ የእነሱን ምስል ወስደው ተፈጥሮን ለሚጠቅም ነገር መጠቀም ማለት ነው። ለምሳሌ፤ ሐይቅጋ ፕሮጀክት ካለን ወሎ ውስጥ ባህር ዳር አንድ ባህር ዛፍ አለ ከዚያ ላምጣ አትበል ሐይቅ አካባቢ የሐይቅን ኢንቫይሮመንት ተቋቁሞ ያደገ ኢንዲጂኒየስ ዝርያዎች ካሉ አንድ የሐይቅን አልቲትዩድ የሙቀት ቴምፕሬቸር ወስደህ በዚያ ልክ የሚበቅሉ ደግሞ ካሉ ወንጪ የሚበቅል ነገር አዋሽ አይበቅልም ወንጪ ላይ ነው አዋሽ ታች ነው ወንጪ ቀዝቃዛ ነው አዋሽ ሞቃታማ ነው። ይሄን ነገር እያየን ብንሄድ የምናስበውን ውበት ለማምጣት ያግዛል። ተፈጥሮን ማየትና ከዚያ ኢማጅን ማድረግ፤ ኢማጅን ያደረገ ሰው ሁሉ ሪያላዝ ያደርጋል ማለት አይደለም። ኢማጅን አድርገህ አንተ ሪያላዝ ላታረገው ትችላለህ። እስካሁን ምናብን ኢማጅኔሽንን ሪያላዝ ለማድረግ የአመራርን ሚና ካየን በኋላ እዚህጋ ሶስት ነገሮች አሉ እንስሳት አለ ሰው አለ ማሽን አለ።

በዱር እንስሳት በቤት እንስሳት ላይ የሰው ልጅ ብልጫ በቴክኖሎጂ የሰው ልጅ ብልጫ ምንድን ነው ያላችሁ እንደሆነ ሰው ቴክኖሎጂን ፈጣሪ መሪና ተጠቃሚ መሆኑ ነው። ፈጣሪም ነው መሪና ገሪም ነው ተጠቃሚም ነው። መኪናን ይፈጥራል ያዘምናል ይጠቀማል። ስልክ ይፈጥራል ያዘምናል ይጠቀማል። አለቃው ማን ነው ሰው ነው ፈጣሪውም መሪውም ሰው ነው። ሰው ከማሽን ከዱር እንስሳ የሚለይ ማንነቱ ራስ አወቅነት ነው ማንነት እኔነት። እኔኮ እንትን ነኝ ማለትነት። መኪኖች እኛ መኪኖች አይሉም ሰላማዊ ሰልፍ አይወጡም የላቸውም እኔነት። ሰው ራሱን ማወቅ በማንነትና ባለቤት ደሞ ኦነር ሺፕ ይህ ስፍራ ይህ ከባቢ ይህ ሃሳብ ይህ አይዲያ ይህ ፓርቲ ይህ አገር የእኛ ነው የሚል እሳቤ ያለው መሆኑ። የሰው ልጅ የስሜት የሞራል የትርክት የውበትና የዓላማ እንዲሁም የአስተውሎት ባለቤት መሆኑ ነው። እነዚህን ጉዳዮች በኋላ እናያቸዋለን በደንብ ያዟቸው ስሜት አለው ያለቅሳል ይስቃል፤ ሞራል አለው ያዝናል ይራራል ያካፍላል፤ ተረክ አለው በሆነ ጊዜ ዘመን እንዲህ ሆነው እንዲያ ሆነው ብሎ መናገር ይችላል። ሌሎች ትናንትናን መተረክ አይችሉም ውበትን ማድነቅ ብቻ ሳይሆን ውበት ለመፍጠር ይፍጨረጨራል። ጸጉር ይስተካከላል መኪና ዲዛይን ይቀይራል ቤት ዲዛይን ይቀይራል ለውበት ለኤስቴቲክ ቦታና ቫሊዩ አለው። ያስተውላል ኦብሰርቭ ያደርጋል ኔቸርን። ይሄ የሰው ባህሪ ነው። ሰው ስልጣኔን ለውጥን መቀየርን አስፓይር የሚያደርግ መንፈሳዊ ማንነት ያለው የጄኔሬሽን መተካካት ጉዳይ ቀጣይነት ጉዳይ ግድ የሚለው ትውልድ መቀጠል አለበት ብሎ የሚወልድ የሚዋለድ የሚያሳድግ በዚህ ምክንያት ሰው የበላይ ሆኖ በእንስሳት ላይም በማሽን ላይም የኖረበት ዘመን ነው ያለፍነው። አሁን ሰው በፈጠረው የሚፈተንበት ዘመን መጥቷል። ምንድን ነው የእኛ ሚና ከምናብ አንጻር ከመፍጠር አንጻር ያላችሁ እንደሆነ ከመደዳው ከፍ ማለት ነው። ከመደዳው የቅርብ እይታ ራቅ ያለ እይታ ማየት ነው። እናንተ አርበኞች ናችሁ እናንተ ሀገር አሻጋሪዎች ናችሁ። ይህ ቦት ካለበት ወደሚቀጥለው የሚሄደው ከፍ ብሎ የሚያይ ሰው ካለ ብቻ ነው። አለበለዚያ አጓጉል ቦታ ሊወድቅ ይችላል። ከፍተኛው የአርበኝነት ጫፍ የሰው ልጅን መታደግ ነው ካልን የሰው ልጅ አደጋ ውስጥ እየገባ ነው። መሪ ሆይ ንቃ አንብብ ማስተዋል ካልቻልክ ዓይንህ እያየ የሰው ልጅ በራሱ የእጅ ሥራ የሚጠፋበት ዘመን ቀርቧል።

107

ከእኛ አንጻር መሪዎች መሪዎች ትናንትና ስንዴ ስንዴ ብላችሁ ሊሆን ይችላል። አሁን ስንዴን የኢትዮጵያ አርሶ አደር ወስዶታል። ግን የእናንተ የእጅ ሥራ ስለሆነ አትተውት ግን ወሬያችሁ ሌማት ሌማት እዚያው ስንዴ ስንዴ አትሁኑ። ዶሮ ዶሮ መሆን አለበት እንቁላል እንቁላል መሆን አለበት ማር ማር መሆን አለበት በየጊዜው ከሠራነው ጉዳይ ወጥተን አዳዲስ ነገር የምናይና ወደዚያ የምንጎትት መሆን አለብን። እዚያው የምንቆይ ከሆነ ያ ትናንትና የቸገረን ውድ የሆነው ነገር ሲረክስ ተጨማሪ ዲማንዶች ይፈጠራሉ። በስራ የሚረካ ማለት የሠራውን ከሠራ በኋላ አዲስ ነገር ለማምጣት አስፓይር የሚያደርግ ማለት ነው። ይሄንን ካደረግን የሰው ልጅን እንታደጋለን። ይሄን ካላደረግን አደገኛ ነገር ይፈጠራል። መሪ ማለት ራዕይን መጠንሰስና መረዳት መጠየቅ መረዳት መንደፍ በአዕምሮ መሳል ለሌሎች ማጋራት ማጋባት ሌሎች ያን ራዕይ እንዲገዙት እንዲሸከሙት ማድረግ። ራዕይን ማጋራት ብቻውን በቂ አይደለም ወደሚጨበጥ ነገር መቀየር ያን ህልም ያንን ቅዠት ያንን ራዕይ ያንን ጽሑፍ ብዙ ካጋሩ በኋላ ወደሚጨበጥ ወደ ቁስ ነገር መቀየር ስንዴ ያስፈልገናል ብሎ ፕሮሰስ ከተሄደ በኋላ ስንዴን ማየት በግሪን ሌጋሲ መቀየር አለብን ካለ በኋላ ፕራክቲካሊ ኢንፕልመንት ማድረግ መሪነት ራዕይን ማጋራት ብቻ ሳይሆን ተጨብጦ ተተግብሮ ማየት ነው። የተግባር ውጤቱን ማየት ነው። የመጨረሻው ክሪቲካል ጉዳይ ግን ልክ ራዕይ መሬትጋ ሲደርስ እሰይ ተሳካልኝ ሳይሆን ራዕይውን ትግባራውንን ጎን ለጎን አምጥቶ ማየት ነው፤ ምን ነበር ያቀድኩት ባቀድኩት ልክ ነው ወይ የተተገበረው ይልቃል ወይስ ያንሳል ብሎ መመርመርና ከላቀም መለጠጥ ካነሰም መሙላት ኮንቲኒየስ ኢምፕሩቭመንት ያስፈልጋል። ኮንቲኒየስ ኢኖቬቲቭ ቶውት ኢንተርቴይን ማድረግ ያስፈልጋል። በቃ ብያለው ተሳካ አይሰራም። መቀጠል አለበት መሪ ያን ነው የሚያደርገው።

በይበልጥ እንዲነሳ የፈለኩት የሰው ልጅ ከሠራቸው ሥራዎች ውስጥ በጣም ትልቁ ሰው ሠራሽ አስተውሎት ነው። አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ በምናብ በኢማጅኔሽን የነበረ አሁን በተግባር ጓዳችን የገባ የሰው ልጅ ከፈጠረው ነገር ሁሉ እጅግ ጠቃሚው እጅግ አደገኛው። እዚህ ጋ እንደምታዩት ይህ ሰው ይሄ ሰው ነው። ይሄ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሮቦት ነው። እዚህ ጋ ኢማጅን ነበረ የሚያረገው የሱን የመሰለ እጅ በሌላ ሚረር ውስጥ ማወቅ ማየት አሁን ግን የሚገፋፉ እጆች ሆነዋል። በዚህ ውስጥ የሚታይ ሳይሆን ፊዚካሊ የሚገፋፉ ጣቶች ሆነዋል። ያ እያደገ ሄዶ ምን እንደሚያመጣ በኋላ እናያለን። አርቴፊሻል ኢንተሊጀንስ ማለት የማሰብ የመማር የመመራመር የማወቅ አቅም በማሽን መፍጠር አለብን አንዴ መኪና ሠርተን በየጊዜው ዲዛይን ሳይሆን መኪናው ራሱን አድጀስት እያደረገ እየተማረ መሻሻል አለበት እንደማለት ነው። እዚህ ጋ እንደምታዩት ሰው እያሰበ ነው። እያሰበ እንደ እኔ የሚያስብ እንደ እኔ የሚመራመር የሚያውቅ ነገር መፍጠር ብሎ ሲያስብ ነው። ከፈጠረ በኋላ ግን ያ ማሽን ያ ሮቦት የሰው ትዕዛዝ ተቀብሎ እንጀራ የሚጋግር ወጥ የሚያፈላ ብቻ ሳይሆን ሰውን እንዲህ ተሸክሞ በእጁ ላይ አይ ሰው እንዲህ ነው የምታስበው ወደሚል ደረጃ ተቀይሯል። ሰውና ሮቦት ቼዝ ሲጫዋቱ በጣም ስማርት የሆኑ ሰዎች ከዚያ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ጋር ኮምፒት የሚያደርጉ ሰዎች ሲሆኑ አርቴፊሻል ኢንተሊጀንሱ ሮቦቱ ሳይቸገር ያሸንፋቿዋል በቀላሉ። ቼዝ የሚባል በደንብ የማያውቁ ሰዎች ሲመጡ ግን ይደናበራል። እንዴ ሰው እንዲህ ያስባል እንዴ እያለ። አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ አደገኛ ነገር ነው። ችግሩ ግን እኛን መቆጣጠር ላይ ያለው እሳቤ ነው። ሰው በሞራል ያመነበት

108

ከመስከረም እስከ መስከረም

በሀሳብ የተረዳውን በእጁ ፈጥሮ እውን ያደርጋል። መጀመሪያ በሞራል ያምናል በምናብ ይስላል። በሃሳብ ይረዳል። ደረጃ በደረጃ ያን ለመተግበር ይፍጨረጨራል። በእጁም ይይዛል። የሰው ፈጠራዎች ሁሉ እስከ ዛሬ ድረስ ለሰው ልጅ አጋዥ ታዛዥ አቀላጣፊ ረዳት ነበሩ እስከ ዛሬ። መኪናም ይሁን አውሮፕላንም ይሁን ማንኛውም ነገር ለሰው ልጅ አጋዥ ታዛዥ ነበሩ። የሰው ልጅ መፍጠር ብቻ ሳይሆን ዋናው ትልሙ በፈጠረው ነገር ላይ ሱፐሪየር መሆን ነው የበላይ መሆን አሸናፊ መሆን ነው። ፈጥሮ መሸነፍ አይፈልግም። አሁን ጥያቄው ኤ ኣይ አዛዥ ወይስ አጋዥ ነው? አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ለሰው ልጅ አዛዥ ወይስ አጋዥ የሰው ልጅ ፈጥሬያለው ብሎ የሚቆጣጣረው ወይስ የሰው ልጅን የሚቆጣጣር ነው? በነገራችን ላይ መሪዎች የነገ መሪዎች አርቴፊሻል ኢንተለጀንስን ተገንዝበን መምራት መከላከል ካልቻልን መሪ መሆን አንችልም። ምክንያቱም አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የሰውን ልጅ የማጥፋት አቅም ይዞ የመጣ ነው። ብዙ ልማቶች አሉት ግን የማጥፋት አቅምም አለው። ያን ተገንዝበን ካልመራን መሪ መሆን አንችልም። ልክ ከዚህ ቀደም ብዙ ነገር እንዳመለጠን ይሄም ሌላ የሚያመልጠን ጉዳይ ይሆናል። አርተፊሻል ኢንተለጀንስ የሰው ልጅ አስተውሎት የማሰብ የማሰላሰል የመተንተን የመረዳት ችግር የመፍታት አቅም ያለው ማሽን ማለት ነው። ማሽን ነው እንደ ሰው ያስባል። ችግር ይፈታል። ይማራል። ያድጋል። እዚህ ጋ የሚታዩት ኮምፒዩተር ቪዥን የሚባል የኤ ኣይ ፓርት ነው። ይሄ የኮምፒዩተር ቪዥን የምታዩዋቸው መኪናዎች መቶ ፐርሰንት ሰው የላቸውም። ራሳቸው የሚነዱ ናቸው። ልክ ሲመጡ ግን መብራት ያውቃሉ። መንገድ የሚያቋርጥ ሰው ያውቃሉ። ሳይክል እየመጣ እንደሆን ያውቃሉ። ፕራይዎሪቲ ይሰጣሉ ቅድሚያ ይሰጣሉ። አደጋ እንዳይፈጠር ኖርማል ስፒዳቸውን እንደዚህ አይነት ቦታ ሲደርሱ ቆም ብሎ አስቦ አሰላስሎ አደጋ እንዳያደርሱ አድርገው ይሄዳሉ። ይሄ መኪና አሁን አለ ዓለም ላይ። ምንም ሃሳብ አይምሰላችሁ። ምንም ሾፈር ሳይዝ የሚሄድ መኪና አለ። ወደፊት ኤርፎርስ ማለት መቶ ፐርሰንት መቶ ፐርሰንት ሎድ የሚያረገውም ጭምር ሚሳይል ሎድ የሚያረገው ቦምብ ሎድ የሚያደርገውም ጭምር ሮቦት ሆነው አምስት ሰው ሦስት ሰው ምናልባት ያለው ኤርፎርስ ሊሆን ይችላል። ይሄ ማሽኖችን የሚያዝ ነው። ኮምፒዩተር ቪዥን የቪዥዋል አቅም ያለው ነው። ሁለተኛው ደግሞ ፐርሰናል አሲስታንት ነው። እኔ ስልክ ላይም አለ እናንተምጋ እንደሚኖር ተስፋ አደርጋለው።

ለምሳሌ፤ ሲሪን ብንወስድ አንድ ረዳት አንድ ቺፍ ኦፍ ስታፍ ከሚያግዛችሁ በላይ ስልካችሁ ላይ ያለ አፕሊኬሽን ያግዛችኋል። ነገ ጠዋት ሁለት ሰዓት ተኩል አዳማ ስልጠና አለኝ ቀስቅሰኝ ካልኩት ይቀሰቅሰኛል። ስልክ አለኝ ከበደጋ ካልኩ ስልክ አለህ ከበደጋ ደውል ይለኛል። ማንኛውንም ነገር በድምጽ ያስታውስኛል። ያንተ ጸሃፊ ረዳት 12 ሠዓት ቤቱ ይገባል። ይደክማል ምሳ ይላል። ሻይ ይላል። እሷ ሁሌ ከአንተጋ ናት አይደክማት አይርባት ደሞዝ የለም ታግዝሃለች። ፐርሶኔል አሲስታንት ሆነው የሚያገለግሉ በጣም ብቡዙ አፕሊኬሽኖች አሉ።

ሦስተኛው ሪል ታይም ትራንስሌሽን ነው። ድሮ በኢንተለጀንስ የመጀመሪያው ሰከንድ የሚደረግ የሚቀጠር ሰው ትራንስሌተር ነው። አሁን ግን ሪል ታይም ነው። እኔ ጆሮ ላይ አለ የሱ ጆሮ ላይ አለ ቻይንኛ ያውራ ፈራንሳይኛ ያውራ ኦሮምኛ ያውራ ሪል ታይም ትራንስሌተሩ። የተናገረውን ወደ ቴክስት ቀይሮ ወደ ራሱ ቋንቋ ቀይሮ ይሰማማሉ ምንም ዓይነት ስፔስ ሳይፈጠር። ሁለታቸውም ጆሯቸው ላይ አድርገው በራሺያኛና በቻይንኛ አስተርጓሚ የለም። ወይ ደግሞ መንገድ ሲሄዱ አይታችሁ ሊሆን ይችላል ስልካቸው

109

ላይ ይጠይቃሉ መርካቶ የት ጋ ነው? ብላ በአማርኛ ትጠይቃለች አጠገቡ ያለው ሰው ፈረንሳይኛ የሚችል ከሆነ በፈረንሳይኛ ያን ጥያቄ ያቀርብለታል ሰውየው በፈረንሳይኛ ይመልሳል ሲስተሙ በአማርኛ ይነግረኛል። በጣም ብዙ ነገር ማቅለል የሚችል የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴን መርዳት የሚችል አቅም ፈጥሯል። ታሪኩን ስናይ ይሄ ሰው ሰራሽ አስተውሎት ወይም አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ እንደ ፍልስፍና እንደ እሳቤ 1950 ነው የተጀመረው። ቆይቷል 1955 ግን ስያሜውን አገኘ። አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የሚል ስያሜውን አገኘ። በኋላ እያደገ እያደገ አሁን ያለበት ደርሶ ባለፈው ዓመት አርቴፊሽል ኢንተለጀንስ 3 ነጥብ 1 ትሪሊዮን ዶላር ሐብት አንቀሳቅሷል 3 ነጥብ 1። በሚቀጥለው ሁለት ዓመት ውስጥ 2025 አምስት ትሪሊዮን ይደርሳል። በሁለት ዓመት ውስጥ በ2030 አስራ አምስት ትሪሊዮን ይደርሳል ነው የሚባለው።

አሁን አንተም መሪ ነህ አምስት ትሪሊዮን ሐብት የሚንቀሳቀስበት ቴክኖሎጂ ከሁለት ዓመት በኋላ ምንም ውስጥ የለሁበትም ካልክ የዚህ አንድ ፐርሰንት የኢትዮጵያን ጂዲፒ ያክላል አንድ ፐርሰንት እንኳን ብታገኝ ይሄ ካልረከሰ እዳ ሆኖ ይቀጥላል ወደ ምንዳ የሚባል ሽግግር የለም ወደ ምንዳ ለመሸጋገር ሐብት ያለበት አካባቢ ሁሉ መቀራመትና መጠነኛ ሼር እንኳን ቢሆን ማግኘት ነው። ሼሩ ያነሰ እንኳን ቢሆን ማግኘት ነው። ያ ሼር ከሌለ ሐብቱ እየቀነሰ ይሄዳል። አሁን በዚህ ኤ ኣይ ኤልኤ ሎስ አንጀለስ ወንጀል መተንበይ የሚያስችል በዚያ ደረጃ ማገዝ የሚችሉ ሲስተሞች ፕራክቲካሊ ዓለም ላይ አፕላይ ተደርጓል አሁን። አሉ ያጠናሉ ሰውን ያጠናሉ የሰው ቢሄቪየር ያጠናሉ። እንግሊዝ ደግሞ ጤናን ተያይዞ ካንሰርን በሚመለከት ጥሩ ፋይንዲንግ አግኝተዋል ግን በዓለም ላይ ያለው ምንድን ነው? ሠዓት ነገር አለች ዎች ያቺ ዎች ስትንቀሳቀሱ እንቅስቃሴያችሁን የውስጥ ስሜታችሁን ታጠናለች ወደ ክላውድ ዳታ ትልካለች ማንኛውም ሲምፕተም ዳታ ትልካለች በነገራችን ላይ አንድ ዶክተር ሚስተር ኤክስ የካንሰር ሲምፕተም እንዳለበት ሳያውቅ ሲስተሙ ያውቃል። ገና የመጀመሪያው ሴል መፈጠር ሲጀምር ምልክት አይቶ ሪፖርት ያደርጋል። ምን ማለት ነው ካንሰር በባህሪው ካልተሰራጨ ቶሎ ካገኘኸው መዳን ይቻላል። ካንሰር ችግር የሚሆነው ሰው ሳይነቃበት ይሰራጭና ብዙ አካል ከመታ በኋላ የሚደረገው የህክምና ሂደት ትሪትመንት የማዳን ሬቱ ይቀንሳል” የሚድኑ አሉ ይቀንሳል ማለት ነው። ቀድመህ ካወቅህ ግን ልክ እንደ ጉንፋን ቶሎ ማጥፋት ይቻላል። እንደዚህ ዓይነት ሲስተም ተፈጥሯል አሁን። ገና ሰው ስትሮክ ሳይዘው ምናምን ሳይዘው ቀድሞ የሚያውቅ ማለት ነው። ምልክት አይቶ ሪፖርት የሚያደርጉ ለሐኪሙ ሪፖርት የሚያደርጉ።

በአሜሪካን ሀገር የመከላከያ ዲፓርትመንት ኤ.ኣይን በስፋት እየተጠቀመ ነው። ድሮ የምታስታውሱት ኮምፒዩተር ላይ ፋየርዎል የሚባል የእናንተን ኮምፒዩተር ሴኩሪቲ የሚጠብቀው ሲስተም የተነገረው አልጎሪዝም አለ እንዲህ ዓይነት ነገር ካለ ዝጋ እንዲህ ከመጣ ጠላት ነው ዝጋ እንዲህ ከመጣ ተብሏል። የአሁኑ ፋየርዎል እንደዚያ አይደለም”። ያንንም ያውቃል ይማራል። አንተ ያልነገርከውን አዳዲስ ሙከራዎችን እያየ ራሱ ለርን እያረገ ይዘጋል። ፋየርዎሉም ኤኣይ ነው። ሃከርስ ቱሊም ኤ ኣይ ነው ከኤ ኣይ ውጭ ሃክ ማድረግ አይቻልም እንደ ድሮ ምክንያቱም አዳዲስ ዊንዶ አዳዲስ በር እየፈለገ ነው አታክ የሚያደርገው። ቦዝ ዲፌንድ የሚያረገውም አታክ የሚያረገውም ኤኣይን ዩቲላዝ ማድረግ ካልቻለ አይሳካለትም።

110

ከመስከረም እስከ መስከረም

ኤ.ኣይ ሶስት ደረጃዎች አሉት አንደኛው ደረጃ ውስን የሰው ሰራሽ አስተውሎት ወይም ኤ.ኤን.አይ ይባላል አርቴፊሻል ናሮ ኢንተለጀንስ ማለት ነው። ውስን ምን ማለት ነው? ወይ ቼዝ ይጫወታል ወይ መኪና ይነዳል ወይ ጽሑፍ ትራንስክራይብ ያደርጋል። ውስን ነገር ነው ያለው። የኮምፒዩተር ማሽን ኤክስቴንሽን ነው። ዋን ቲንግ አት ኤ ታይም ወይ ቼዝ ይጫወታል ወይ ዩኤቪ ሆኖ ያበራል ካፒቴን ሆኖ ወይ ደግሞ መኪና ይነዳል። ይሄ ኤ.ኤን.አይ ይባላል። አርቴፊሻል ናሮ ኢንተለጀንስ ይባላል። ሁለተኛ ደረጃው ጠቅላላ የሰው ሰራሽ አስተውሎት ኤ.ጄ.አይ ይባላል አርተፊሻል ጄኔራል ኢንተለጀንስ ማለት ነው። ይሄ የሚያመዛዝን ልክ እንደ ሰው የሚያስተውል ራሱን የሚያስተምር ካፓቢሊቲ አለው። ኤል ኤልም ይባላል። ቅድም እንዳልኳችሁ ፐርሰናል ሲስተም ቱሎች አሉ። ሶስተኛው ደረጃ በቅርቡ ሙሉ በሙሉ ያልቃል ተብሎ የሚታየው ጥናት የላቀ ሰው ሰራሽ አስተውሎት ወይም ኤ.ኤስ.አይ ይባላል። አርቴፊሻል ሱፐር ኢንተለጀንስ የሚባለው። ይሄ የሆነ ቀን በጣም ያስፈራል ከሰው ልጅ በብዙ እጥፍ የበለጠ አቅም አለው። ኤ.ኤስ.አይ ማለት እንግዲህ እነሱ በ2050 ይላሉ በ2050 ኤ.ኤስ.አይ ሙሉ ሲሆን አንድ ማሽን የአንድ ቢሊዮን ሰው ጭንቅላት አለው ስለዚህ አፍሪካ 1 ነጥብ 4 ብትሆንም በሁለት ማሽን የኤ.ኤስ. አይ ቀጣዩ ምዕራፍ ቢሆንም ኤ.ጄ.አይ ግን ሪያላይዝድ ሆኗል አሁን። ለምሳሌ፤ ይሄ የምታዩት ፎቶ በእኔ ፓወር ፖይንት ውስጥ የምታዩዋቸው ምስሎች 99 በመቶ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ነው የሠራቸው እኔ አልሰራሁዋቸውም። ለዚህኛው ለምሳሌ አንድ አፍሪካዊት ጥለት የለበሰች ሮቦት ሥራ ተባለ በሰከንድ ውስጥ ይሄን አመጣ። ሌላም አሳያችኋለሁ። ለምሳሌ እዚህጋ ኢትዮጵያ የምትመስል ተባለ ይቺን አመጣት ሁሉ የምታዩዋቸው ስዕሎች ራሱ ኤ.አይ የሠራቸው ናቸው። ኮማንድ ብቻ ነው እንደዚህ ዓይነት ስዕል አምጣልኝ ጥቁር የሆነች ኢትዮጵያዊ የሆነች አፍሪካዊ የሆነች ምናምን ብለህ ትጽፋለህ ያን ቴክስት በፒክቸር ያመጣልሃል። ዋና የኤ አይ ይዘቶች ስድስት ናቸው።

አንዱ ራሱን እያስተማረ የሚያሻሽል ወይም ማሽን ለርኒንግ ይባላል ከሰራችሁት በኋላ አዳዲስ ነገር የተማረ ከተሞክሮ የተማረ ራሱን የሚያሻሽል ማሽን ነው። ለምሳሌ፤ ሰው አትግጭ ብሎ የተሰጠው መኪና አንድ ቦታ ከገጨ የገጨው በአምስት ሜትር ከሆነ በሚቀጥለው በ6 ሜትር ይቆማል። ለርን ያረጋል አምስት ሜትር አደጋ አለው ብሎ ተምሮ ያሻሽላል። ይሄ ማሽን ለርኒንግ ይበላል።

ሁለተኛ ጥልቅ ለርኒንግ ይባላል፤ ዲፕ ለርኒንግ ይባላል። ከሰው እዕምሮ ጋር በሚመሳሰል መልኩ በርካታ ነገር በኤክስቼንጅ የሚሠራ ዘዴ ማለት ነው። ሦስተኛው ስሌት በአስተውሎት ወይም ኮግኒቲቭ ኮምፒዩቲንግ ይባላል። ይሄ ውስብስብ ችግሮችን ለመፍታት ነው የሚውለው። እርስ በእርስ የሚጋጩ ነገሮች አናላይዝ አድርጎ ሶልቭ የሚያደርግ ነው።

አራተኛው የነርቭ አውታር መረብ ወይም ኒውራል ኔትዎርክ ይባላል። የሰው አንጎል አሰራርን በምመስል ውስብስብ የሆኑ ጉዳዮችን ከሰው በፈጠነ መንገድ ሶልቭ ሚያደርግ ማለት ነው።

አምስተኛው ማየትና ማገናዘብ ነው። ያያል። ያገናዝባል ኮምፒዩተር ቪዥን ይሚባለው። ምስል ለምሳሌ፤ ይሄንን ፎቶ አንስተን ስልካችን ላይ ብናስቀምጥ እንደዚሁ ፎቶ ያነሳል። ኤ አይ ግን ይሄን ያይና ቦትል ነው ይላል። አይቶ ቦትል ኖት ቡክ ላፕቶፕ ማይክ ሴልፎን ይጠራላችኋል። ለምሳሌ አይታችሁ ከሆነ ኢትዮጵያ ውስጥ የተወሰነ

111

… መነጽር አለ።`ለዓይነስውራን። ይሄ የዓይነ ስውራን መነጽር በኤ አይ የሚሠራ ነው። አማርኛ ይማራል ቤት ውስጥ ያሉ ሰዎች ታገሰ ብናልፍ ተስፋዬ እና ዓይነስውሩ ሲመጣ ከዚያ እዚህ ጋ ተስፋዬና ብናልፍ ካሉ ሃይ ተስፋዬ ሃይ ብናልፍ እያለ ነው የሚመጣው ይናገራል። ልክ ያያል ስማቸውን ይጠራል ስም የሚጠረው ግን ለሰውየው ብቻ ነው በጆሮው የሚናገረው ሰውየው ነው። እቃም ይለያል። አሁን ምግብ ሲበላ ዓይነስውር ከሆነ መሐል ላይ ሽሮ አለ ትላላችሁ አይደል? ለዚያ ግን አይባልም እንጀራውን እያየ ሽሮ የት እንዳለ ስጋ የት እንዳለ ሽሮ አለ ስጋ አለ ውሃ አለ በቀኝ በኩል ደግሞ ውሃ አለ ይለዋል። በከፍተኛ ደረጃ ያግዛል። አሁን ደግሞ በከፍተኛ ደረጃ ኢንሄንስ እያደረጉ ነው።

ስድስተኛው ናቹራል ላንጉዌጅ ነው። የተፈጥሮ ቋንቋን ማጥናት መማር ልክ እንደ ሰው መናገር ትራንስሌት ማድረግ መቻል ነው። እነዚህ በጣም ግራንድ የኤ አይ ክፍሎች ናቸው። ብዙ መረጃዎችን መተንተን ንድፎችን መለየት አዝማሚያዎች መተንበይ ማስረጃን ተንተርሶ መወሰን ለፖሊሲ ማማከር እርሻ ትምህርት ማንኛውም ነገር ትራንስፎርም ማድረግ በኤ አይ ይቻላል። ማንኛውም ነገር የማጭበርበር ተግባር መለየት የዜጎች ሰርቪስ የህዝብ ጥበቃና ደህንነት ጤና ፍርድ ቤት የተፈጥሮ ሃብት ዝናብ ሁሉ ነገር በኤ አይ ይቻላል። አንድ ተግባቢ ቻት ቦቶች ከዚህ ቀደም ኩባንያ አላችሁ ወይም ሆስፒታል አላችሁ ኢንፎርሜሽን ዴስክ የሚባል ቦታ ላይ ሰው ታስቀምጣላችሁ ሰው ሲመጣ ማን ነህ? ከበደ ማንን ፈለክ ዶክተር እንትናን እሳቸው ሶስት ሠዓት ነው የሚገቡት ጠብቅ ሂድ ተመለስ የሚል ሰው ነበር። በኋላ ላይ ሰው ቀረና በጽሁፍ ኮምፒዩተር ላይ ፍላጎታችሁን ጽፋችሁ በቴክስት መመለስ ጀመሩ ቻት ቦቶች። አሁን ደግሞ በሮቦት ልክ እንደምታዩዋት ከስተመር ሲመጣ ባይ ዘዌይ ይህቺም ኤ አይ ናት ይቺም ኤ አይ ናት። ሰውና ሮቦት አስመስለህ ሥራ ተብሎ የሠራው ነው። እና መጥታ ሰላም ብላ ጥያቄ ታቀርባለች ልክ እንደ ሰው። ዶክተር ኤክስን ፈልጌ ነው ቀጠሮ ነበረኝ አይ ዶክተር ኤክስ አሁን በሽተኛ እያናገረ ነው። ከአምስት ደቂቃ በኋላ ና ጠብቅ ብላ ልክ እንደ ሰው ታወራለች ሮቦቷ።

ይሄ ጉዳይ ግን ከሰው የሚለየው ቅድም እንዳነሳሁላችሁ አይዘጋም 24 ሠዓት እዚህ ቦታ አለች። ቅሬታ ትሰማለች ሪፖርት ታደርጋለች ማንኛውም ነገር ኢንተርአክት ታደርጋለች። ይሄ ከፐብሊክ ሰርቪስ አንጻር ትርጉም አለው። ግን አሁንም ጥቅል ስለሆነ ለእኛ ለአመራሮች ያለውን ፋይዳ ለመገንዘብ ትንሽ ገባ እንበል። ለምሳሌ ከገንዘብ አስተዳደር ጋር የባንክ ፕሬዚዳንቶችን ይመለከታል የፋይናንስ ሃላፊዎችን ይመለከታል። ገንዘብ ነክ ነገርጋ የምንሰራ ሰዎችን በሚመለከት ኤ አይ ያለው ሰፖርት ከፍተኛ ነው በጣም ከፍተኛ ነው። አንደኛ የፔሮል ማጭበርበር የሚባል ነገር በኤ አይ አይታወቅም። አሁን ሰው ሞቶ ደሞዝ ይከፈለዋል ታውቃላችሁ ይሄን። ሰውየው የለም ደሞዝ ይከፈላል። ፔሮል ኤ አይ ሲያዘጋጅ ማጭበርበር የሚባል ነገር አይታሰብም። የሐሰት ማንነት አጠራጣሪ የገንዘብ ዝውውር ያልተለመደ የአካውንት እንቅስቃሴ ሁሉ ይይዛል። በተለይ አሁን በጣም በጣም እየተወደደ የመጣው ክሬዲት ስኮሪንግ ነው። ያው ኢትዮጵያ ውስጥም በዓለም ላይም እንደምታውቁት ፋይናንሺያል ኢንክሉዥን ከፍተኛ አጀንዳ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ዛሬ 112 ሚሊዮን የባንክ ደብተሮች አሉ በቁጥር ደረጃ እስከ 40 ሚሊዮን ሰው ነው ተብሎ ይታሳባል። አንዳንዱ አምስት ስድስት ስላለው። ባንኮች በጣም በርካታ ትሪሊዮን ያንቀሳቅሳሉ። እስከ ባለፈው ዓመት ድረስ ሁሉ የኢትዮጵያ ባንኮች ተደምሮ ግማሽ ሚሊዮን ሰው

112

ከመስከረም እስከ መስከረም

አላበደሩም። እንዳልኳችሁ መቶ ምናምን አካውንት አለ ቢያንስ አርባ ሚሊዮን ሰው ነው የሚገለገለው የሚያስቀምጠው ምናምን የሚለው ተበዳሪው ግን ግማሽ ሚሊዮን አይሞላም ለምን? ጥቂቶች ናቸው ሃብት የሚቀራመቱት። ፌር አይደለም ባንኩ እኩል አያበድርም ለአርሶ አደር ለአርብቶ አደር ለነጋዴ ብሎ እኩል ስለማያበድር ነው። አሁን ይሄ ክሬዲት ስኮሪንግ የሚባለው ባህሪ ያጠናል። ሞባይል መኒ የኢትዮ-ቴሌኮም በአንድ ዓመት ከምናምን ውስጥ ለሶስት ሚሊዮን በላይ ሰዎች አበድሯል። ብድር የኢትዮጵያ ባንኮች ተደምረው እስካሁን ግማሽ ሚሊዮን አልሞሉም። ኢትዮ-ቴሌኮም ሁለት ዓመት ሳይሞላው ከሶስት ሚሊዮን በላይ ሰዎች ብር አበድሯል። ኤ አይ የሚያጠናው እንዴት ነው ስልክ አለኝ ስልኬን ያውቃል ለምሳሌ ዛሬ ጠዋት አስራ ሁለት ሰዓት ከተነሳሁ ይመዘግባል ኤ አይ ። ነገ አንድ ሰዓት ከተሳሁ ይመዘግባል። ከነገ ወዲያ ሶስት ሰዓት ከተነሳሁ ይመዘግባል ይሄ ሰውዬ ምንም ስርዓት የለውም አንድ ቀን እንደዚህ አንድ ቀን እንደዚህ ነው የሚነሳው ይላል። ዩቲዩብ የሚከፍተውን ያያል። ሁሌ ዘፈን ሁሌ ምናምን ከሆነ ትምህርት የማልማር ከሆነ በቃ የዘፋኝነት ዝንባለ እንዳለኝ ይገባዋል። ባትሪ ቻርጅ ባትሪ እያለቀ እያለቀ አንድ ቀን 10% ሲደርስ ቻርጅ አደረኩት አንድ ቀን 5% ሲደርስ ቻርጅ አደረኩት አንድ ቀን ደግሞ ጠፍቶብኝ አንድ ሰዓት በስህተት አላወኩም የሄ ሰውዬ ባትሪውን እንኳን በስርዓት ፎሎው አያደርግም ኢሪስፖንስብል ነው ይላል። ሰዎች ቴክስት ያደርጉልኛል ቴክስት አልመልስም ይደወልልኛል አልመልስም ያን ትሬንድ ያጠናል። ይሄን ባህሪ አይቶ ይሄ ሰውዬ ባበድረው ይመልሳል አይመልስም ብሎ ይወስናል። ለአንተ ቀላል ነገር ነው የሚመስለህ የምትውልበትን ዩቲዩብ ያይና አይ ይሄ አክቲቪስት አይሆንም ይላል። ብድር የዕለት የሚባል አለ ጠዋት ተበድራችሁ ማታ የምትከፍሉት ሰምታችሁ ከሆነ አላውቅም ጠዋት ስትወጡ ትበደራላችሁ 50 ብር 100 ብር ቀን ታገላብጡና ማታ ትከፍላላችሁ። የሳምንት የሚባል አለ የወር የሚባል አለ እንደ ሳይዙ ይሄ የሚለየው በክሬዲት ስኮሪንግ ነው። አንድ ሰው ተበድሮ የመክፈል ሬቱን በማየት። ክሬዲት ስኮሪንግ በፋይናንሻል ጉዳይ በጣም በከፍተኛ ደረጃ ፋይዳ አለው።

ሁለተኛው ሪስክ ማኔጅመንት ነው። ይሄን ብር ባበድር ልክ ኮላተራል እንደምትሉት ብር ባበድር ምን ሪስክ አለው ይሄ ቢዝነስ ምን ሪስክ አለው? ብሎ ይለያል። ሦሰተኛው ስቶክ ማርኬት ነው። ስቶክ ማርኬት ኢትዮጵያ አልተጀመረም አሁን በቅርቡ እንደሚጀምር ተስፋ አደርጋለው በቴሌኮም። 10% ቴሌኮም ለህዝብ ልንሸጥ ስለሆነ ስቶክ ማርኬት ከጀመርን በከፍተኛ ደረጃ የእኛን ኢኮኖሚ ይቀይረዋል። ምን ማለት ነው ዓረብ ሀገር ያሉ ሴቶች ብራቸውን እዚያም እዚያም የሚያስቀምጡ ኢንቨስት ያደርጋሉ ማለት ነው።

ንግድ ባንክ ውስጥ ባቡር ውስጥ ቴሌኮሙኒኬሽን ውስጥ ሌላ ኩባንያ ውስጥ አብዛኛው ሐብት እናንተ ባትሰሩም በሥራ ላይ ይሆናል። ለምሳሌ፤ መንግስት ሠራተኛ ስቶክ ይገዛል ሠራተኛም ነው ቢዝነስም ይሠራል ማለት ነው። ንግድ ፍቃድ የለውም ባለ ኩባኒያ ውስጥ ቢዝነስ ይሠራል። ለእንደሱ ዓይነት ሪስክ አሁን ሐብታሞቹ በኤ አይ ነው የሚወስኑት። ሼር ሲገዙ በኤ አይ ጥናት መሠረት እድገት ያዩና ከፍተኛ ሐብት ኢንቨስት ያደርጋሉ። በጣም የሚጠቀሙ ሰዎችም አሉ።

113

አንቲ ፍራውድ በተለይ ኦዲቲንግ ኦዲተር ማለት ምን ማለት ነው። ኮንትራቱ? ስንት ሰው ተጫራተ? ስንት አቀረቡ? ቴክኒካል ኤቫሉዌሽን ፋይናንሺያል ኤቫሉዌሽን ማለት አይደለም የምታየው? ኤ አይ በሴኮንድ ነው አናላይዝ የሚያደርገው በሴኮንድ። ሰው ሁለት ወር ወረቀት የሚያገለብጠውን ሁሉም ዳታ ስላለው ጭንቅላቱ ውስጥ በሴኮንድ አገላብጦ በሬት ያስቀምጥለሃል። እንደ ኦዲተር ሰዋዊ ምናምን የለውም በከፍተኛ ደረጃ የሐብት ምዝበራን ይታደጋል። ከዚህ በላይ በፋይናንሺያል ሴክተር በጣም ብዙ ጥቅም አለው። ግን እዚህ ያለው ሰው የፋይናንስ ብቻ አይደለም የፋይናንሶች ኤ አይ ከናንተጋ ያለውን ሥራ በቁንፅል ካወቃችሁ በኋላ ፈርዘር አንብባችሁ ጠይቃችሁ መጠቀም መቻል ካልቻልን ኮምፒት የሚያደርግ የፋይናንስ ተቋም ልንፈጥር አንችልም።

ሁለተኛው ገቢዎች ነው። ገቢ ማሳደግ የሁላችን ፍላጎት ነው። ገቢዎች በጣም አስቸጋሪ ሥራ ነው። የመኪና ፋብሪካ አለው። ጎማ ኢምፑት ነው ባትሪ ኢምፑት ነው በጣም በርካታ ስፔርፓርቶች ኢምፑቶች ናቸው። መጨረሻ መኪና ሠርቶ ይሸጣል። አንድ የገቢ መሥሪያ ቤት ሙያተኛ ስንት ገባ ስንት ወጣ ብሎ ገቢን ሊገምት ይችላል። ግን እያንዳንዷን ስፔርፓርት ሊያውቅ አይችልም። ሙያው አይደለም እሱ አካውንታንት ነው። ያ የመካኒካል ኢንጂነር ኤሌክትሪካል ኢንጂነር ሙያ ነው አይገባውም። ለምሳሌ፤ ይሄኛው መኪና ውስጥ ራዲያተር ሆኖ ነው ስሙ ለአንድ ለገቢዎች ሰው ይሄ ማለት እኮ ማርሽ ነው ምናምን ብለውም አይገባውም ሙያው አይደለም አስር ብር ሆኖም ሃምሳ ብለውም አይገባውም እንዲገባው በጣም ብዙ ጉዳይ ማገላበጥ አለበት። ኤ አይ ግን አንድ ኩባንያ ስፔርፓርት ሲገዛ ከገዛበት ኩባንያ ዳታ ይወስዳል ስንት እንደገዛ ያውቃል እሱ ባይነግረውም ከበደ የገዛበትን ያውቃል ምንና ምን ተገጣጥሞ መኪና እንደሚሆን ያውቃል። ስንት ቀን እንደሚፈጅ ያውቃል ስንት እንደሚሸጥ ያውቃል። ምንም ሳይቸገር 50 ብር ክፈል ይለዋል። ሰው ሲሆን ግብር አበዛችሁብኝ ተጨማሪ ጠየቃችሁኝ ጉቦ ልክፈል ምናምን አለ። በኤ አይ ጊዜ ግን ይሄ የለም አንደኛ ክሎዝ ቱ አኪዩሬት ነው የሚገምተው ። ሁለተኛ ትረስት ቢውልድ ያረጋል በተቀባይና በሰጪ መካከል። ጥሪጣሬ እንዳይኖር ያደርጋል። አሁን ከኢትዮጵያ ገቢዎች አንጻር በየጊዜው ገቢን ለማሻሻል ጥረት እየተደረገ ነው። ኢንሳ የሚሠራው አይታስ የሚባለው ኢንተግሬትድ ታክስ አድሚን ሲስተም የሚባለው አዲሱ ሲስተም የኤ አይ ፊቸር አለው። የእኛ የገቢዎች ሚኒስቴር አይ ታስን ሙሉ ለሙሉ መጠቀም ሲጀምር በከፍተኛ ደረጃ አቅሙ ኢንሃንስ እንደሚደረግ ይጠበቃ። ብዙ በሰውና በገቢ ሰብሳቢና በነጋዴ መካከል ያለውን ግንኙነት ይቀንሳል። ይሄ ብዙ የሚባክን ብር እንድናገኝ ሌብነት እንዲጣፋ ያግዛል።

ሦስተኛ ጤና፤ ቀደም ብዬ አንስቼላችኋለሁ በጤና የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሚና በጣም በጣም በጣም ሰፊ ነው።ለምሳሌ፤ በሽታ ዳታ ሲሰጠው ኤክስሬይ ሲቲ ስካን በሴኮንድ ነው የሚያነበው። አናላይዝ ያደርጋል። አንተ ውስጥ ያለ መረጃ ከስልክህ ወስዶ በሴኮንድ አናላይዝ ያረጋል። ከየተኛውም ሃኪም የበለጠ አቅም አለው። አሁን ቴሌ ሜዲሲን ቨርቹዋል አሲስታንስ መስጠት የሚችል ሮቦት አለ በሽታ ቅድመ-ትንበያ በሽታ ሊፈጠር ይችላል አክቹዋል ኢትዮጵያ ውስጥም ኮሌራ ዲክቴክት አድርጓል ጤና ሚኒስቴር። ዳታ ሰብስቦ አናላይዝ አርጎ ኮሌራ ሃፕን ሊያደረግ ዲክቴክት

114

ከመስከረም እስከ መስከረም

አርጓል። በዚሁ ሲስተም ማለት ነው። ኤ አይ ሲባል ዳታ የሰበሰብነው እኛ በታብሌት ሊሆን ይችላል ዳታው የተሰበሰበበት መንገድ ስላልዘመነ ግን ዲክቴክት አድርጓል ጤና ሚኒስቴሩ ኮሌራ ሊፈጠር እንደሚችል። ጄነቲክ ሜዲሲን ድራግ ዲስከቨሪ፤ አውትብሬክ ፕሪዲክሽን፤ ኢሜጅ አናሊሲስ፤ ሪስክ የሰው ልጅ ሪስክ ፕሪዲክሽንም በከፍተኛ ደረጃ ይሠራል። የሰው ልጅ ጤና ለማሻሻል የሚያስችል አቅም ተፈጥሯል። አንድ ሃኪም አንድ ኬዝ ካየ በኋላ ደም ስጥ ሽንት ስጥ ምናምን ካላለ በስተቀር በጣም በርካታ መረጃ ካልወሰደ በስተቀረ ማወቅ አይችልም እንደምታውቁት ታማችሁ ሄዳችሁ ደም፤ ኤክስሬይ፤ ሲቲ ስካን፤ ግማሽ ቀን ነው የሚወስደው። እዚህ ላይ ያለው መረጃ ያ የተሟላ ከሰጠው ኤ አይ ለእውነት የቀረበ አናሊሲስ በአጭር ጊዜ ውስጥ ይሰጣል። ብዙ ጠቀሜታ እያመጣ ያለ ጉዳይ ነው ኤ አይ ከጤና አንጻር።

ይሄ በጣም ብዙ የምታዩዋቸው ጦርነቶች በሳይኦፕስ ተፈጥረው ሀገራት የሚፈርሱት መሪዎች የሚሞቱት ምናምን ሁሉ ነገር ከዚህ ጋር የሚያያዝ ነው። ዋናው ጉዳይ አሁን ባለው ሁኔታ እያንዳንዷ አጀንዳ እያንዳንዷ ኩነት ሰምዌር ላብ ውስጥ ተፈጥራ አንተጋ መጥታ ልታተረማምስ ትችላለች። አያገባኝም አላውቅም ምናምን ካልክ አይሆንም፤ አይሆንም። ወደፊት ደግሞ እንጽፋለን እያንዳንዱ ሃፕን ያደረገውን የገጠሙን ነገሮች እኛም የሠራናቸውን ጉዳዮች እንጽፏለን ጊዜው ሲደርስ። በጣም የሚየስደንቁ ድራማዎች አሉ በጣም። ይሄንን አሁን ያለው ሊደርሺፕ ኮንሸየስ መሆን አለበት ለምንድነው የምትነግረን ያላችሁ እንደሆነ የእናንተ ጊዜ ከእኔ ጊዜ የባሰ ነው የባሰ። ኮንሺየስ ካልሆናችሁ በጣም ብዙ አስፓየር ያደርጋል እዚህ ውስጥ አሁን ቡዙ ሰው ሚኒስቴር መሆን ክልል ፕሬዚዳንት መሆን ብዙ ነው ምኞቱ። ያ ምኞት የሚሳካልህ እየመጣ ያለውን ዘመን ካወቅህ ብቻ ነው። ምክንያቱም አንተ ያልተዘጋጀህበት አዲስ ቻሌንጅ መጥቶ ሥራህን በሙሉ ሽባ ያደርገዋል። ጤና፣ ታቁታላችሁ የጤና ሰዎች አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ በቅርብ ርቀት በቅርብ ርቀት የጤና ሙያተኞችን ሥራ ሪፕለስ የማድረግ ብቃት እየፈጠረ ነው መፍጠን አለብን አትሊስት ለመከተል።

ሦስተኛ ግብርና፣ መቼም በምግብ ራስን ለመቻል የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሚና ተነግሮ አያልቅም። በጣም ከፍተኛ ነው። ዝናብ መቼ እንደሚመጣና እንደሚቆም ሎከስት ለምሳሌ ሎከስት ታንዛኒያ ላይ የሎከስት መረጃ ዳታ ኤ አይ ሲያገኝ በስንት ቀን እንደሚራባ በስንት ቀን አገር አቋርጦ አህጉር አቋርጦ እነማን አገር ነክቶ እንደሚሄድ ሁሉ ይገምታል። ተዘጋጅ እየተፈለፈለልህ ነው ታንዛኒያ ላይ ካልተዘጋጀ መጥቶ ያጠቃሃል ይልሃል። አንተ አታውቅም መፈልፈሉን። ሪሞት ነው መረጃው። ኢዚህጋ የሚያያቸውን እነዚህ ሲስተሞች በዚያ ፕላንት ውስጥ በሴኮንድ በደቂቃ ነው እየሮጠ ያለ አረም በሌዘር እየመቱ ይሄዳሉ። ለምሳሌ፣ ስንዴ ከሆነ ከስንዴ ውጭ ያለውን አረም በሌዘር ነው እየመታ ሚያልፈው። አረም ማረም ምናምን የሚባል ነገር የለም። ሲስተሙ ነው የሚያርምልህ። ተኛ አንተ እሱ ይሠራዋል ሥራውን። ግን እወቀው ቅድም ብያለሁ ካላወቅከው መጠቀም ካልቻልክ እንጨት ነው የሚሆንብህ ወርቁ። ካወቅከው ከተጠቀምክ ግን ከብዙ ጉዳይ ይታደግሃል። በተባዮች በሰብል በሽታዎች በሰብል ብክነት በማርኬት ትሬንድ ለምሳሌ፣ አፍሪካ ውስጥ አሁን ብዙ ቦታ ስንዴ የሚታረስ ከሆነ ኤ አይ ስንዴ አትረስ ታንዛኒያ ዛምቢያ ሞዛምቢክ ምናምን ስንዴ እያረሰ ነው። ሁሉምጋ ግን ሩዝ የለም ሩዝ እረስ ይልሃል። እሰከ ማርኬት ነው የሚያስበው። አፍሪካ አንድ ነጥብ ምናምን ቢሊዮን ነው። የታረሰ ያለው 50 ሚሊዮን

115

ሄክታር ነው። ፐር ሄክታር 50 ቢታረስ ይሄን ያህል ምርት ነው። በስድስት ወር ውስጥ ገበያው ይወርዳል ይልሃል። ግብርና ውስጥ በጣም ብዙ ነው ክላውድ ሲዲንግ ዝናብ ማዝነብ ምናምን ብለን ትዝ አይላችሁም ግን በጣም በጣም ቀላል ቴክኖሎጂ ነው። እና እርሻ ላይ የኤ አይ ሮል በጣም በጣም ከፍተኛ ነው። አሁን ክላውድ አለ ወይ? አውሮፕላን ላክ /ፍላየር ነው የምንለው ኤ አይ ሲያድግ ግን ራሱ ዳታ ሰብስቦ ክላውድ አሁን ሶማሌ ክልል ስላለ ብሎ ዩኤቪ አንስቶ ያዘንባል ሳይነግርህ ዳታ ሰብስቦ ቦታውን ለይቶ ፍላየር ልኮ ዝናብ ያዘንብልሃል። ያ ሁሉ ሲያያዝ በግብርናና በሜቲዎሮሎጂ ላይ የኤ አይ ሚና በጣም በጣም ሲግኒፊከንት ነው። ግብርናን የምንመራ ሰዎች ሳይንስን ቴክኖሎጂን ኤ አይን በደንብ አድርገን ካልገባን በስተቀረ መሬት ብቻውን እህል አይሆንም ዝናብ ብቻውን እህል አይሆንም አንዳንዴ መሬት አለህ አርሰሃል ዝናብ አለ ከዛ ግን ሎከስት አለ። ይሄን በተሟላ መንገድ ማየት የሚችለው ኤ አይ ነው።

ትምህርት ላይ የኤ አይ ሚና በጣም በጣም በጣም ከባድ ነው፤ በጣም። አንደኛ፣ አሁን ስቃያችን ካሪኩለም ነው አይደለም ከሰሜን ጫፍ እስከ ምስራቅ ጫፍ ካሪኩለማችን አንድ ነው። በኤ አይ ግን ፐርሰናላይዝድ ካሪኩለም የሚባል ነገር አለ። የሰውየውን ትሬንድ ካየ በኋላ ሰውየው የሚወደው ሙዚቃ ከሆነ ባዮሎጂ አያስተምረውም። ለእሱ ካሪኩለም ይቀርጽለታል ለራሱ። በአንድ ክላስ ሩም ውስጥ በእያንዳንዱ ሰው ዝንባሌ ልክ ካሪኩለም አለ። አንድ በል። ሁለተኛ ዝንባሌ መለየት አንተ አታውቀውም አሁን ሰው ተመርቆ ተምሮ ግራጁዌት አድርጎ 3 ነጥብ 5 አለኝ 3 ነጥብ 6 አለኝ ምን ልምረጥ ይላል። ኤ አይ ግን ገና በልጅነትህ ነው የሚያየው ዝንባለህን ወደ የት እንደምታደላ ይለየዋል። የከፋውና ቀላሉ ግን በቀላሉ የሚገባችሁ አሁን እንደ ድሮ የምትሰቃዩት ኢሰይ ሶስት ፔጅ ሥራ አንድ ሺ ወርድ ጽፈህ አምጣ ሁለት ሺ ወርድ አርቲክል ጻፍ ምናምን ምንም ነገር የለም ለእንትኑ ብቻ የእኔ አክሰንት የህንድ አክሰንት ነው እንግሊዘኛ ሁለተኛ ቋንቋዬ ነው አንድ ሺ ወርድ ያለው ኢሰይ ስለዚህ ስለዚህ ጉዳይ ጻፍልኝ ካልከው 8ኛ ክፍል ከሆንክ በ8ኛ ክፍል ቋንቋ ቀለል ባለ ኢንግሊዘኛ 10ኛ ከሆንክ በ10ኛ በአንተ ቋንቋ ደረጃ በ10 ገጽ በአምስት ደቂቃ ውስጥ እንካ ይልሃል። ያ የሰጠህን አሳይመንት መምህር አያውቀውም ለምን መሰለህ ፕላጃሪዝም የሚባል ነገር የለም ዩኒክ ነው የሚሠራው። ኮፒ አያደርግም በነገራችን ላይ ግጥም ይጽፋል በጣም በጣም ምርጥ ምርጥ ግጥም ጽፏል ሰምታችሁ ከሆነ የዘፈን ግጥም። ይሄ አሁን ኢንቴሪየር ዲዛይን አርክቴክቸር ተብሎ ሰው በጣም ምርጥ ግሬድ አምጥቶ ተምሮ የሚሠራው አርክቴክቸር ይህን ቤት ሰጥቼው ሳይዝ ኦፕሽን ስጠኝ ስለው ኤ አይ በአምስት ደቂቃ ውስጥ ይሰጠኛል። ዲዛይን መጽሐፍ ያነብልሃል። አሳይመንት ይሰራለሃል። ግጥም ይጽፍልሃል። የሰማ ነው። ቨርቹዋል ኢንተርቪው ይፈተንልሃል ኢንተርቪው። በጽሑፍ ሳይሆን በቃል እያወራ በስልክ አብይ መስሎ እያወራ ይፈተንልሃል። ትምህርትን በሚመለከት በጣም በከፍተኛ ደረጃ ቻሌንጅም እያደረገው ነው በጣም እያቀለለው ነው። መፅሓፍ ማንበቡም መጻፉም አሳይመንት መሥራቱም ፈተና መፈተኑም ፐርሰናላይዝድ የሆነ ካሪኩለም ማወቁም የራስ ዝንባሌ ማወቁም ዘሞስት ሲምፕለስት ጌም ሆኗል በኤ አይ።

ቀጥሎ እንድናይ የምፈልገው ለአደጋ ዝግጁነት ያለውን ሚና ነው። ይሄን በፐብሊክ ሰርቪስ የዜጎችን ችግር መፍታት እና ውሳኔ ለመስጠት በክልል በከተሞች በስማርት ሲቲዎች ያለው ሚና እጅግ ከፍተኛ ነው። አሁን ለምሳሌ፣ የከተሞች ከንቲባዎች

116

ከመስከረም እስከ መስከረም

ዋና ችግራቸው የተስተካከለ መረጃ ነው። ስለሁሉ ነገር በቂ መረጃ ካገኙ መወሰን ይችላሉ። ግን መረጃ የሚያቀብላቸው ሰው ዳታውን አበላሽቶ ካመጣው ሮንግ መረጃ ከመጣ የመሬት መረጃ በትክክል የላቸውም። የሰው በከተማቸው የሚኖር ሰው ቁጥር በትክክል መረጃ የላቸውም። ገቢያቸው ላይ መረጃ የላቸውም። እነዚህ ጉዳዮች ውሳኔዎቻቸውን ያበላሻሉ። በቂ መረጃ ካላቸው የተስተካከለ ሥራ ለመስራት ያግዛል። አሁን በአዲስ አበባ ኬዝ ኤ አይ ፉሊ ኢምፕልመንት ሲደረግ ያለውን አድቫንቴጅ ለማየት ለምሳሌ፣ ማታ 6 ሰዓት ላይ ውሃ ቦሌ ክፍለ ከተማ በስፋት እየፈሰሰ አውት ፍሎው በጣም ሰፊ ሆኖ ሌላ ደግሞ የካ ክፍለ ከተማ ወይም ኮልፌ ክፍለ ከተማ የውሃ እጥረት እንዳለ ዳታ ካየ ያኛውን አውቶማቲክ ዘግቶ ወደዚያ ይወስዳል። ኢነርጂ አንዳንድ ጊዜ በሆነ በሆነ ምክንያት አንድ ክፍለ ከተማ ላይ ኢንዱስትሪ እየሰራ ሆቴል እየሰራ ሰርቪስ እየሰጠ ፓወር አንሷቸው አንዳንድ ቦታ ላይ ደግሞ ምንም አክቲቪቲ ሳይኖር ፓዎር ካለ ያንን ፓዎር ሪዳይሬክት ያደርጋል። በጣም ከፍተኛ የሆነ የሪሶርስ አሎኬሽን ሚናችን ፌር እንዲሆን ብቻ ሳይሆን ለሚገባው ቦታ እንዲናውል መረጃ ያቀብላል። በመብራት በትራፊክ ቦሌ መንገድ ዝግ ከሆነ መኪናችን ከኤ አይ ጋር የተሳሰረ ስለሆነ ቦሌ መንገድ ትራፊክ ጃም አለው 20 ደቂቃ ይወስድበሃል ሲ ኤም ሲ ብትከተል ይሻልሃል በፈለጋችሁት አክቲቪቲ ውስጥ በስማርት ሲቲ የኤ አይ ሚና እጅግ እጅግ ከፍተኛ ነው። ሰው ሳይነካኩ የሚሰጡ ሰርቪሶች አብዛኛው ህዝባችንን የሚያስለቅሱ ጉዳዮች በኤ አይ ይፈታሉ። እና ለስማርት ሲቲ በጂኦስፓሻል በላንድ ኢንፎርሜሽን ሲስተም በፓርሲል ደረጃ መሬትን ማወቅ ብቻ አይደለም ከዚያ ያልፋል። ከዚያ ያልፋል ሚናው። እና በተቻለ መጠን የቴክኖሎጂን ተጠቃሚነት በስማርት ሲቲ ውስጥ ካመጣን ሰርቪስ ኢንሃንስ ያደርጋል ሪሶርስ ይቀንሳል ዲሲሽን ሜኪንግ ፕሮሰስ ያቀላል በሜዮሮችና /ከንቲባ/ በህዝቦቻቸው መካከል ያለን አለመግባባት ይቀንሳል። ለከተማ ይውላል ማለት ነው በአጭሩ። ፍርድ ቤት እንዴት ነው እንዳትሉኝ። ለፍርድ ቤት የኤ አይ ሚና እጅግ ከፍተኛ ነው። በነገራችን ላይ ለኤ አይ ቱሉ ሁለት ሮቦት እና አንድ ሰው የሚመስል መሃል ላይ ችሎት ሥራልን ተብሎ ይሄን እንደ ሰው ይሄን እንደ ሮቦት አርጎ የሰራው ኤ አይ ነው። እኔ አይደለሁም። እዚህ ጋ ያለውን ሰው እንዲመስል አርጎ እነዚህን ሮቦት አርጎ ማለት ነው። በፍርድ ቤት አንዱ በጣም ትልቁ ችግር ዳኞችና የህግ ሰዎች እንደምታውቁት ጠበቃው ምን አለ ተከሳሽ ምን አለ ምስክሮች ምን አሉ ዳኛው ምን አለ ይያዛል ቃለ ጉባዔው ታውቃላችሁ ሚኒት አንዱ ትልቁ ሥራ ትራንስክራብ ማድረግ ነው። ሁለተኛስ አዋጅ አንድ አዋጅ ሁለት አዋጅ ሦስት አዋጅ አስር ምን አለ ስለዚያ ጉዳይ ህገ-መንግስቱ ምን አለ በዚህ ምክንያት ነው ችሎት የሚቀያየረው። አሁን አንድ ባልና ሚስት ኬዝ ይዘው ሲመጡ ሚስት ስትናገር አውቶማቲክ ሲስተሙ ትራንስክራይብ ያደርጋል። በፈለከው ቋንቋ ቢሆን ትራንስክራይብ አርጎ ሴፍ ያደርጋል። ተርጓሚ አይፈልግም መያዝ አያስፈልግም ሚኒት። የዳኛውን የአቃቤ ህጉን የጠበቃውን የሁሉንም ከያዘ በኋላ ዳኞች ወደ ፍርድ ሲመጡ በቀኝ በኩል ያለው ኤ አይ ህጎቹን አናላይዝ አርጎ አዋጅ እንትን አዋጅ እንትን አዋጅ እንትን ይሄን ይሄን ነው የሚለው ብሎ በሰመሪ ግማሽ ገጽ ቁጭ ያረጋል። ምንም ቀጠሮ አያስፈልግም ማለት ነው። እሄኛው ደግሞ በግራ ያለው ጠበቃው ይሄን ብለዋል መስካሪ ይሄን ብለዋል እንትና ይሄን ብለዋል ባለፈው እንደዚህ ነው ያሉት ሰብሰብ አርጎ ያመጣል። ከሻይ እርፍት በኋላ ዳኛው እዚያው ፈርደው መሄድ ብቻ ነው። መረጃ ላገለብጥ ተለዋጭ ቀጠሮ ልስጥ ትራንስክሪብሽኑ ይታይ ከመዝገብ ቤት አውጣ ማህተሙ ምናምን ሚባል ነገር የለም ማለት ነው። ቢኮዝ ዋናው ዲሲሽን ሜኪንግ

117

አፌክት የሚያደርገው ፕሮሰሱ ነው። ህጎች ምን ይላሉ ማስረጃዎች ምን ይላሉ ይሄን አናላይዝ አድርጎ ወደ ጀስቲስ የቀረበ ወደ እውነት የቀረበ ነገር መፍረድ ነው ችግሩ። ለዚያ የአናሊሲስ ካፓሲቲ በከፍተኛ ደረጃ ያግዛሉ። ሰመሪ ይሰራሉ። ሰመሪ ሰርተው ለዋናው ዳኛ ለውሳኔ ሚያግዙ መረጃዎች ያቀርባሉ አሁን በፍትህ ሥርዓት በጣም ብዙ ችግር አለ ታውቃላችሁ። ጉቦ ብቻ ሳይሆን ራሱ ፕሮሰሱ። ይሄን አፕላይ ቢያደርጉ አፕላይ ቢያደርጉ የተደረደረውን መዝገብ በከፍተኛ ደረጃ ይቀንሳል። በነገራችን ላይ ኤ አይና ኢንሳ ለከፍተኛ ፍርድ ቤት ጠቅላይ ፍርድ ቤት እየሰሩ ነው ሲስተሙን። ያ ሲጠናቀቅ ብዙ ያግዛቸዋል ብለን እናስባለን። አሁን ለገቢዎች የተሰራ ነው ለፍርድ ቤት የተሰራ ነው ሙከራዎች አሉ እነሱን ደምረን ቴክኖሎጂ በመጠቀም ያሉብንን እዳዎች ቶሎ ቶሎ ወደ ምንዳ መቀየር ማለት ነው። ይሄ የቀረበበት ምክንያት አንተ ኢትዮጵያን ከዕዳ ወደ ምንዳ የምታሸጋግር መሪ ስለሆንክ ነገሮችን የሚያቀላጥፍልህ እውቀት የሚያሰናዳልህ መረጃ ሚያቀርብልህን የዲሲሽን ፕሮሰስ ሚያቀልልህን ቱል ማወቅ መጠቀም መጀመር አለብህ ካላወቅከውሳ ልክ እንደ ሽቶ እንጨት ነው እኛ ጓሮ አለ ትላለህ ግን አትሸጠውም። ካወቅከውሳ ተራ እንጨት አይደለም የሽቶ ዛፍ ነው ብለህ ትጠቀምበታለህ። በፍርድ ሥርዓት እጅግ ከፍተኛ የሆነ ትርጉም አለው። በትራንፖርት ትራፊክ አስተዳደር መብራት ጊዜ ትራፊክ ጃም ኢንፍራስትራክቸር በጣም እጅግ ከፍተኛ የሆነ መረጃ ያቀብላል። ተጀምሯል በዲሞ ደረጃ በሱፐር ማርኬት ከዚህ ቀደም ለከተማ ቅርብ መሆን ያስፈልጋል ቢኮዝ መንገድ ከተማ ወጥቶ ሾፕ ማድረግ ሾፕ ካደረጉ በኋላ ወደ ቤት መመለስ ጊዜ ስለሚወስድ። አሁን ኦንላይን ከሱፐርማርኬት ያዛሉ ዩኤቪ ፓኬጁን አምጥቶ በራቸው ድሮፕ ያደርጋል። በእያንዳንዱ ቤት በር ላይ ድሮፕ ያደርጋል። ልክ እንደ ፖስታ ድሮፕ ያደርጋል። ሱፐር ማርኬት መሄድ አያስፈልግም ቤት ተቀምጠህ የፈለከውን ጅንስ የፈለከውን ጫማ ካሮች አይተህ በኪሎ ወስነህ ፓክ አርጎ በር ላይ ቁጭ ይገላግልሃል። ያቀልለሃል።

ከትራንስፖርት አንጻር በጣም በጣም ከፍተኛ የሆነ ትርጉም አለው። ትራንስፖርት ማለት ሰው ታሞ ሮጦ የሚድንበት ሞቶ የሚቀበርበት ሲያገባ የሚሄድበት ለቀጠሮ የሚሮጥበት ለቢዝነስ ለኮንትራት የሚሮጥበት በመዘግየት ምክንያት ብዙ ነገር ሉዝ ሊያደርግ ይችላል። ያን ሁሉ ይመልሳል። ማን ሊጠቀምበት ነው ህዝቡና ቴክኖሎጂው አይመጣጠንም ትላላችሁ አይደል? ትላላችሁ። የማንመጣጠነው እኛ ነን። ህዝብማ በጣም ነው የሚመጣጠነው። የአንተ ልጅ ከአንተ አሥር እጥፍ ይበልጣል ቴክኖሎጂ ላይ አሥር እጥፍ። ስጠውና ስልክህን ጠይቀው። እንዴት እንደሚያደርገው። አሁን እየመጣ ያለው ትውልድ ከእኛ በጣም በተሻለ ፍጥነት አንደርስታንድ ያደርጋል ለምን መሰላችሁ ድሮ እኛ ስናድግ አልበላም እንኳን ወጥቶን አያውቅም ጭቅጭቁ ምግብ አምጪ ነው። ነገር ግን ምግብ ብላም አትብላም ጭቅጭቅ ካለ አጠገባችን የሚቀመጠው አርጩሜ ነው። በኋላ ከፍ ስንል የእኛ ልጆች እኛ ደግሞ ስንወልድ ምግብ ይቀመጥና ታስታውሱ እንደሆነ ኮሽ ኮሽ የሚል ነገር ትዝ ይላችኋል የሆነ አሻንጉሊት ነገር? ኮሽ ኮሽ እያደረግን ማብላት ጀመርን። የአሁኖቹ ደግሞ ሲበሉ ጎናቸው ላፕ ቶፕ ይፈልጋሉ። እውነቴን ነው የምነግራችሁ ፊልም እያዩ ጌም እያዩ ነው የሚበሉት አሁን። ገና ሳይወለዱ በዓመታቸው ሁለት ዓመታቸው ከአርጩሜ ወደዚያ ኮሽ ኮሽ ከሚለው ጉዳይ አሁን ደግሞ ወደ ላፕ ቶፕ መቷል። አብሯቸው ስላደገ ሲያድጉ በቀላሉ ይገባቸዋል።

118

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሌላ ምሳሌ፣ ድሮ ህብረት ትርኢት ለማየት ቀበሌ ሄደን በአምስት ሣንቲም ሻይ ገዝተን ትዝ ይላችኋል? ወይ ደግሞ ሰው ቤት ጎረቤት ሂደን ወንበር ላይ አትቀመጥ መሬት ተቀመጥ ተብላችሁ ትዝ አይላችሁም አትርሱት እንጂ እሱ ነገር ቲቪ ለማየት ሠዓት ጠብቀህ ጋቢ ለብሰህ ሰው ቤት ሄደህ ታች ተቀመጥ ትባላለህ መሬት ላይ። አሁንስ ቤት ቲቪ አለህ ልጆችህ ያያሉ ታዘባቸው ነገ ስትወጣ ከዚህ ተቀምጦ አስር ደቂቃ አያዩም እያዩ እያዩ ስልካቸውን ይጀምራሉ። ያ እንደ ባጣ ቆየኝ ነው እጂ ቲቪው ዋናው እዚህ ነው ያለው። ቲቪ እያየ ስልክ ቲቪ እያየ ስልክ ነው አንድ ቤተሰብ ባል ሚስት ልጅ ቢቀመጡ ሰላሳ ደቂቃ ነንስቶፕ አያወሩም። እህ ትላንትና ያልሽው ነገር ምናምን ቆይስቲ ጠብቂኝ እንደዚህ ነው። ዲስትራክት ማድረጉ ብቻ ሳይሆን ሰዎች ለቴክኖሎጂ ያላቸው ቅርበት ጨምሯል። እና አትጨነቅ ብትሰራው በአንዴ ነው ሰው የሚማረው።ለምሳሌ፤ ሞባይል ባንኪንግ ስንጀምር አሁን ጊዜው ነው ወይ ኢትዮጵያ ውስጥ? ምን ያደርጋል ምናምን ተብለን ነበር ሰምታችሁ ከሆነ። ዛሬ ግን 36 ሚሊዮን ሰብስክራይበር ይጠቀማል። 1 ነጥብ 4 ትሪሊዮን ትራንዛክሽን አለ። ሰው ይማራል። እና ብዙ አትጨነቁ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ እንደሚያስጨንቅ አውቃለሁ በጣም ሲገባችሁ ደግሞ ይጥማል። ብዙ ጉዳይ ስለሚያቀል ይጥማል።

ከህዝብ ጥበቃና ደህንነት አንጻር በባንክ ዝውውር በኢሚግሬሽን በደህንነትና ፖሊስ በጣም ብዙ ፋይዳ አለው። ግን አንድ ቀለል ያለ ነገር ለማምጣት ዋርዲያ ይጠብቃል። 20 ካሜራ ግቢያችሁ ውስጥ አላችሁ። ሲሲቲቪ ካሜራ። እሱን ቁጭ ብሎ ያያል። ኤኒ ነገር ዲቴክት ካደረገ ፓውዛ ያበራል ማን ነህ ይላል። እንቅስቃሴ ያሰማል። ያለፉት ፋይት ያረጋሉ መሳሪያ ይዘው ይዋጋል ጥበቃ ይጠብቃል። በእኛ በኢሚግሬሽን በጣም ቡዙ ነገሮች አሉ አሁን የእነሱ ችግሮች የኢሚግሬሽን አድቫንቴጅ ቢገባችሁ በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ በአፍሪካ ውስጥ እንደ ኢትዮጵያ እጅግ ተጠቃሚ የሆነ አገር የለም። ምክንያቱም በእኛ ኤርፖርት ቢያንስ 10 ሚሊዮን ሰው ያልፋል። ይወጣል ይገባል። የዚያ ሁሉ ሰው ፎቶ መያዝ አለበት። ታንዛኒያዊ ዛምቢያዊ ኬንያዊ ተብሎ የዚያ ሁሉ ድምጽ መያዝ አለበት። ከዚያ ለአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ አንድ ኬንያዊ ሥራልኝ ስትለው። በጣም ብዙ ኬንያዊ ከሰጠኸው ፐርፌክት የሆነ ለእውነት የቀረበ ኬንያዊ ያወጣልሃል። ዳታ ከሌለው ኤ አይ አይሰራም። በኋላ አሳያችኋለው። ኤ አይ ማለት ብዙ ዳታ መጫን ማለት ነው። ብዙ ጉዳይ በተጫነ ቁጥር እሱን ነው መልሶ የሚያወጣው ለምሳሌ፣ ቅድም ያልኳችሁ ሰመሪ አናሊሲስ አሳይመንት በአማርኛ ብትሉት እኮ አይሠራላችሁም አያውቀውማ አማርኛን። የተማረውን ቋንቋ ነው የሚሠራልህ። ማሽኑን ማስተማር ያስፈልጋል ያንን ቋንቋና ዳታ። እና በኢሚግሬሽን በጣም ብዙ መረጃዎች የሰው ብንወስድ ለወደፊት ራሱ ዶላር ነው። ዳታ ዶላር ነው። ዝም ብሎ ገብቶ የወጣውን ብቻ ሴፍ በማድረግ በጣም ብዙ መጠቀም ይቻላል።

በሳይበር ሴኩሪቲ። ብዙ ነገር አለ። ኒው ኤክስፕሎይት የሚባሉ አዳዲስ አታኮች አሉ። ብዙ አታኮችንና ዳታ መውሰጃ መንገዶች ስላሉ ለሃከርም አንቲ-ቫይረስም ለፋየር ዎልም በከፍተኛ ደረጃ በሳይበር ሴኩሪቲ ውስጥ የኤ አይ ሚና ድሮ እውቀት የምንላቸውን ነገሮች በሙሉ ቀይሯል። ለምሳሌ፣ ድሮ ላፕ ቶፕ ላይ ፓስወርድ አስገባ ፓስወርዱን ቀላቅለው ካፒታል ስሞል አድርግ 8 ዲጂት እንዳያንስ ይባላል አይደለም? አሁን 100 ዲጂትም ብታደርግ ፓስወርድ የሚባል አይሠራም በኤ አይ። ምን ያደርጋል። ፓስወርድ አደረኩኝ ምናምን አደረኩኝ የሚባል ነገር የለም ይበላዋል።

119

መመስጠር አይቻልም የኢንስክሪፕሽን ካፔቢሊቲን በከፍተኛ ደረጃ መቶታል። ስለዚህ ምስጢር ችግር አለ ማለት ነው።

ሌላው ኢንተርስቲንግ ጉዳይ የፖሊሲ ትንተና ማማከር አገልግሎት ነው። መንግስታት ኩባንያዎች አማካሪ ይቀጥራሉ። አማካሪ ኩባንያ ቀጥረው በዚህ ቢዝነስ አጥናልኝ ዲዛይን ሥራልኝ ይሆን ጉዳይ ይጠይቃሉ። አሁን እሱ ሀሉ ዜሮ ነው። ለአማካሪ ለኮንሰልታንት በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር መክፈል አያስፈልግም ጄኔሬቲክ ኤ አይ ቻት ጂፒቲ የሚባሉት ኤ አዮች በፈለጋችሁት ጉዳይ በአምስት ደቂቃ ውስጥ ምርጥ የሚባል ኮንትራት ይሠሩላችኋል። የመጋባት የመፋታት፤ የመግዛት የመሸጥ ኮንትራት ማንም ሎየር አያስፈልጋቸውም። ኤ አይ ኮንትራት ይሠራል። በፈላጋችሁት ማሽን ላይ ማኑዋል ይሠራል ዲዛይን ይሠራል። ማርኬቲንግ ይሠራል። አማካሪ የሚባል ነገር አያስፈልግም። ይሄን ሁሉ የሚያደርገው ግን ብዙ ዳታ ብዙ ኢሜጅ በክላውድ ውስጥ ያለው ኤ አይ ሲሆን ነው። ዘሴም ማሽን ልክ ለምሳሌ፣ የአንድ ዓመት ልጅ የአምስት ዓመት ልጅ የሃያ ዓመት ልጅ የሚናገረው የቋንቋ ደብዝ እንደሚለያየው ሁሉ የኤ አይ ማሽንም ብዙ በተማረ ቁጥር ነው ሪአክት የሚያደርገው። ብዙ ማስተማር ያስፈልጋል ማሽኑን።

ይሄ የኢትዮጵያ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ተቋም ነው። ብዙዎቻችሁ ጎብኝታችሁታል። አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ተቋም ማቋቋም የፈለግንበት ዋናው ምክንያት መጪው ዘመን ብንፈልግም ባንፈልግም ብንመርጥም ባንመርጥም ኤ አይ ስለሆነ ቢያንስ ወጣቶች ልከን ለማስተማር ቢያንስ አፕሊኬሽኖች ለማወቅ እንደዋዛ ሩቅ የምናወራቸው ጉዳዮች ኢንገልፍ እያደረጉ ኮንከር እያደረጉ ጓዳችን እየገቡ ስለሆነ ኤ አይንም አንደርማይን አድርጎ የሚያስብ ሊደርሺፕ ሀገር ፓርቲ በፍጹም እዳን ወደ ምንዳ መቀየር አይችልም። ዩ ኤን ጄኔራል አሴምብሊ ላይ ብዙ መሪዎች ስለኤ አይ ይናገራሉ። ሰምታችሁ ሊሆን ይችላል። ከዚህ ቀደም ስለ ኤ አይ መናገር በጣም ችግር ነበር እንደ መመጻደቅ ነበር የሚወሰደው። አሁን ግን ስጋት አለ። የትላልቆቹ ዋንኛው ኮምፒቲሽን ዋነኛው ሐብት መሰብሰቢያ መንገድ ዋነኛው የማጥቂያና የመከላከያ መንገድ ኤ አይ ስለሆነ ኤ አይን አንደርስቲሜት አድርገህ ሶቨርኒቲ የሚባል ነገር የለም። እና የእኛ ኤ አይ ትላልቅ ቢግ ዳታ እየገነባ ነው። ሰርቨሮች ወደ ክላውድ ደረጃ እንዲያድጉ እየገነባ ነው። ብዙ መረጃ ለመሰብሰብ ጥረት እያረገ ነው። በፌዴራል ደረጃ የሚባሉ ቋንቋዎች አራት አምስት ቋንቋዎች ሲስተም አስተምሯል የእኛ አርፌፊሻል ኢንተለጀንስ። አሁን ወደፊት የኢትዮጵያ ናሽናል ላንጉዌጅ አራት አምስት ቢሆን ምንም ችግር የለም። ላይቭ ትራንስሌት ስለሆነ ምንም አስተርጓሚ አይፈልግም አላውቅም ቋንቋህን ምናምን የሚባል ነገር የለም። እኔ በቋንቋዬ አወራለሁ አንተ በቋንቋህ ትረዳለህ። ይሄ አብዛኛው ቋንቋ የሚባል ነገርም ቀላል እየሆነ ይሄዳል። ምን ከሆነ? አሁን ከተዘጋጀን ኦሮምኛ የሚያስተምረው ሶማሊኛ የሚያስተምረው የእኛ ኤአይ ነው እንጂ የአሜሪካ ኤ አይ እሱን አያደርግልህም። የእኛ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ከቢግ ዳታ ቀጥሎ ቋንቋ ዋና ዋና ቋንቋ ላይ የሠራውን እናስፋፈዋለን አብዛኛውን ቋንቋ እያስተማርን እንሄዳለን።

ከጤና አንጻር፤ ካንሰር ላይ የልብ ህመም ላይ ስኳር ላይ በጣም ጥሩ ጥሩ አፕሊኬሽን ሠርቶ ከጤና ሚኒስቴር ጋር ሥራ ጀምሯል፤ ይሄም ይጠናከራል። ከግብርና አንጻር የቲማቲም በሽታ ላይ የቡና በሽታ ላይ አፕሊኬሽን ሠርቷል። ስማርት ሲቲ ላይ አዲስ

120

ከመስከረም እስከ መስከረም

አበባ ከተማ አብዛኛውን የከተማውን የሰርቬሊያንስ ከካፔቢሊቲስ የፈጠረው ኤ አይ ነው ፈጥሯል። ኢጁኬሽን ላይ በጣም ሲስተሞች እየተሠሩ ነው። እነዚህ ሁሉ ሰፍተው ቅድም ባልኳችሁ በፍትህ ስርዓት በጥበቃ በስማርት ሲቲ በኤጁካሽን እየገቡ ሲሄዱ ምንም እንኳን እንደ አሜሪካኖቹ አድቫንስድ ባይሆንም በእኛ በአቅማችን ለጉዳዩ አዲስ ሳንሆን እንድንከተል ሰርፕራይዝ እንዳንደረግ ያግዘናል ማለት ነው። ሁለተኛ ውጊያን በሚመለከት ይሄን ከማድረግ አንጻር ውጊያን በትክክለኛ መንገድ ካልተረዳህ ታበላሻለህ ። ለምሳሌ፤ አክቹዋል የሚዋጋ ኃይል ጥይት አልቆብኛል ብሎ ሪፖርት አድርጓል። ኤግዛምፕል ነው። ለአለቃው ጥይት የለኝም ብሏል። አንደኛው ደግሞ ምግብ የለኝም ብሏል። አንደኛው ደግሞ ቁስለኛ በዛብኝ ብሏል። ግን በሚዲያ የሚነግርህ አዳማ ደርሻለው ነው። አዳማ ደርሻለውን የሚሰማ ሰው አለቀልኝ ይላል። ጥይት ጨርሻለው የሚለውን የሚሰማ ሰው ደግሞ አሁን ነው ማጥቃት ይላል። እየሰማ ነው። ጠላት የሚያወራልህን አይደለም የሚሆነው። ያሚሆነውን ማወቅ አለብህ የሚያወራውን ሳይሆን። ይሄንን በኖርማል የመረጃ ሥርዓት ብቻ ሳይሆን በኤ አይ ነው የምታገኘው፤ አብዛኛው ውጊያ ላይ አብዛኛው ውጊያ ላይ ስስ ብልት ለመለየትና የጠላት የሞራል ልክ ለመናድ የነበረው ሚና እናንተ ከምታውቋቸው ትላልቅ ተቋማት ያነሰ አይደለም። አናሊሲስ ነው ሪፖርት። ቢኮዝ ስትወስን በዚያ ነው የምትወስነው። አንዳንዴ ደግሞ ያንተ ያዛባብሃል ያንተ የራስህ። አንድ ሺ ሰው አስቀምጠህ እዚህጋ ሪፖርት ያደርግና ጠላት አስር ሺ ነው ፊት ለፊቴ ያለው መድፍ አለው ታንክ አለው ምናምን አለው ይልሃል። የራስህ ወገን እሱ ነው ቅርብ ያለው እሱ ነው ጋሸና ያለው አንተ መናገር አትችልም። እሱ ነው የሚያየው። የጠላትን ካፓሲቲ የምታውቅበት አናሊሲስ ካፓቢሊቲስ ካለህ ያኔ ተሳስተሃል ብለህ ታርቀዋለህ ማለት ነው። ኤ አይ በውጊያ በምርጫ በእርሻ በሰላም ምናምን ያለውን ሚና አክቹዋሊ አሁን በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ ነው።

በነገራችን ላይ ወደ አራት አምስት ስድስት ሰባት ከዚያ በላይ ያላነሱ የአፍሪካ ሀገራት ጥያቄ እያቀረቡ ነው ኤ አይ ላይ ኢትዮጵያ ታግዘን የሚል። አሰልጥኑን አስታጥቁን የሚል። የኤ አይ ካፓቢሊቲያችን አሁን የገነባነው ወዳጆቻችን እንደሚነግሩን በከፍተኛ ኢንቨስትመንትና ዲቮሽን ከመራነው ካለምንም ጥርጥር እንደ አየር መንገድ ይሆናል። ኤ አይ ምን ያደርግላችኋል አሁን እናንተ ዳቦ ያልጠገባችሁ የምትሉን ሰዎች አዎ ዛሬ አያስፈልገንም ከሃያ ዓመት በኋላ ግን እንደ ኢትዮጵያ አየር መንገድ የሚሆን እንፈጥራለን ። ሃሳቡ ለነገ ነው።

ሁለተኛ በፋይናንስ በማይክሮ ብድሮች እና ብድርን በመያዝ በመልቀቅ ረገድ ባንክ ቴሌኮም ኤ አይ ተደማምሮ ኢ ኬ ዋይ ሲ፡ኬ ዋይ ሲ ማለት ነው ዩር ከስተመር እነማን እንደሚታስተናግድ እወቅ፡ ማወቅ ኮላተራል ነው። ለምሳሌ፤ ሚስተር ከበደ አንድ ሚሊዮን ብር ብድር ሲጠይቅ ማን ነህ አንተ? ከበደ፡ ከበደ ምን አለው? ሶስት ካርታ አለው ከበደ ምን አለው? ሁለት መኪና አለው ከበደ ምን አለው? አንድ ፎቅ አለው፡ ኮላተራል ነው። አይ ይሄ ከሆነማ እንካ ይባላል። ግን አንድ ካርታ እኔ ካርታ ነኝ እኔ ፎቅ ነኝ እኔ መኪና ነኝ ቢል ብድር ያገኛል እንዴ? ያገኛል? ያ ፎቅ ያ ካርታ ባለቤት ይፈልጋል። ኮላተራሉ ሰውየውን ማወቅ ነው እንጂ ካርታውን ማወቅ አይደለም ቢኮዝ ካርታው ባለቤት ከሌለው ብቻውን ብድር ሊበደር አይችልም። አሁን ይህን ያክል ካወራን አዝማሚያዎቹ ምንድን ናቸው ወደፊት ያሉ አዝማሚያዎች። ወደፊት

121

ያለው ትሬንድ አንደኛ ምስለ ሰው ሮቦት፡ ታስታውሱ ከሆነ ከዚህ ቀደም በተደጋጋሚ ያነሳሁላችሁ ሰዎች አንዱ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ከሰው የሚያንስበት አቅሙ የነበረው ኢሞሽን አልነበረውም ድሮ። ለምሳሌ፡ የሚያስቅ ነገር ብታወሩ አይስቅም የአሁኑ ይስቃል። ፈገግ ይላል ይገርማል አያችሁት? ይሄ የምታዩት ሮቦት በዩ ኤን ውስጥ የሮቦት አምባሳደር ነው በቅርቡ ሚዲያ ተሰብስቦ ላይቭ ኢንተርቪው ሰጥቷል። ታምናላችሁ ይህንን? ጥያቄ እየጠየቁት መልሷል ኢንተርቪው። ይሄ ሮቦት ራሱ ጃፓን ሬስቶራንት አለ ሆቴል ገብታችሁ ምግብ አዛችሁ አብስሎ የሚያቀርብላችሁ ሮቦት አለ። ምንም ሰው የሌለበት ሮቦት ብቻ አብስሎ አቅርቦ አስከፍሎ ሰሃን ሰብስቦ። የቻት ቦት ወደ ንግግር ማደግ ወደ ፕሬስ ማደግ ወደ አይዲያ ኤክስቼንጅ ማደግ የምስለ ሰው ሁማናይድ ሮቦት የት ነው ሚያቆሞው የሚል ጥያቄ አስነስቷል። ባይ ዘዌይ ወታደሮች ሮቦቶች አሉ። እንደ ወታደር ለብሰው ታጥቀው የሚዋጉ ተሰርቷል። ድሮን በመኪና ብቻ አይደለም። አብዛኛውን የሰውን ልጅ ሥራ ሪፕለስ ማድረግ ጀምሯል። ይሄ ጄኔሬቲቭ ኤ አይ የሚባለው አሁን እየመጣ ያለው ድሮ ልጄ ታማለች ምን መድሃኒት ይሻላታል? ብለን ጎግል ላይ እንገባለን ጎግል ላይ ነበር ታውቃላችሁ ገብታችሁ ሰርች ማስረግ ይቻላል። የሆነ ኬዝ ነግራችሁት ሪኮመንድ ያደርግላችኋል። አሁን ቻትጂቢቲ ባርድ ኤል ኤል ኤም በኤ አይ ታዘው ከዶክተር ያልተናነሰ መጀመሪያ ይህቺን ስጣት ትኩሳት ከቀነሰላት ተወው ይሄን ጨምር ብለው ያማክራሉ አፕሊኬሽኖች። በስልክ በላፕ ቶፕ የሚያዙ ሃኪም ቤት አለህ ማለት ነው። ከአንድ ሲኒየር ጠበቃ የተሻለ ለክርክር ኮንትራት ያዘጋጃል። ከአንድ ጎበዝ ግራፊክስ የተሻለ አርቲስት ያልተናነሰ ቆንጆ ሥዕሎች ይስላል። ሥዕል ጀስት የቤት ሥዕል የሚለጠፍ የሚሸጥ ሥዕል ይሥላል። የፈለከውን ነገር መረጃ ሰጥተኸው ሥዕል ስሎ ያቀርብለሃል። ዛሬ ሥዕል ሰዓሊያን ኤ አይ ይጠቀማሉ። ድሮ ገጣሚያን ለዘፋኝ የሚገጥሙ ኤ አይ ይጠቀማሉ። በአንድ ማታ በጣም ቡዙ ግጥም ስለሚያዘጋጅላቸው። ኢንቴሪየር ዲዛይን በኤ አይ ይሠራል። ዩ ኔም ኢት። ሥራ ብለህ የምታውቀውን ነገር ሁሉ ከከተማ እስከ ገጠር ከእርሻ እስከ ትምህርት ቤት የማይነካካው ኤሪያ የለም። በሚድ ጆርኒ አንድ አፍሪካዊ ሮቦት ሥራ ኢት ቱ ሂም ኤ ሚኒት ይሄን ለመስጠት። ምናልባት አንዳንድ ፊቸር ቢጨማመርበት ዶሞ አፍንጫዋ ጥርሷ ምናምን ቢባል የበለጠ ሊያሳምር እንደ ትዕዛዝህ ነው የሚሰማው ሊያምር ይችላል። እና እየተፈጠረ ያለው ነገር የሚናገር አብዛኛውን ሥራ የሚሠራ የሆነ ነው።

አሁን ወደ ችግር ሲገባ፡ ኳንተም ኮምፒቲንግ በጣም ቡዙ ጊዜ ሰምታችሁ ከሆነ ኮምፒዩተር 1 እና 0 ነው። የሚያውቀው ቋንቋው ባይነሪ ነምበር ነው። ኳንተም ግን አንድና ዜሮ አይፈልግም። ለምሳሌ ቅድም እንዳነሳሁላችሁ የአንድ ሰው ፎቶ ብታነሱ ኮምፒዩተር የሚያውቀው በአንድ እና ዜሮ ነው ፎቶውን አያውቅም። ያንን ፎቶ በአንድና ዜሮ ያስቀምጣል። ኳንተም ግን ፎቶውን ፎቶ መሆኑን ሳይሆን የማን ፎቶ እንደሆን ይነግራል። ኳንተም እስካሁን አልተሳካም በቅርቡ ጎግል ኳንተም ኮምፒቲንግ ሰርቻለሁ ብሎ ሪፖርት አቅርቧል። የጎግል ኳንተም ኮምፒቲንግ በስድስት ሰከንድ ውስጥ 47 ዓመታት ያስቆጠረ ተግባር አጠናቋል። በስድስት ሴኮንድ ውስጥ የ47 ዓመት ሥራ ሠርቷል። አስቡት ስፒዱን እንግዲህ። ድሮ ፋክስ ነበር ኢ-ሜይል ነበር ፈጣን አልን። አሁን ደግሞ በጣም ሰፋፊ ፕሮሰሶች ረጅም ጊዜ የሚወስዱ በደቂቃ ይሄን ቤት ዲዛይን ማድረግ ቀናት ይፈልጋል ለሰው በሰከንድ። ኳንተም ፊዚክስ ደግሞ አሁን ያለውን ስፒድ በከፍተኛ ደረጃ ይጨምሯል። ስፒድ ከፈጠነ ሁሉን ሥራ ከሠራ

122

ከመስከረም እስከ መስከረም

አንተ ገና ሃ ሳትል ዲዛይን በ ሳትል አሳይመንት ሰ ሳትል መድሃኒት መቼ ነው ታዲያ ኮምፒት የምታደርገው? በከፍተኛ ፍጥነት ዴሊቨር ሲለሚያደርግ ማለት ነው። መደበኛ ኮምፒዩተር ሱፐር ኮምፒዩቲንግ ሥራ ሲጀምሩ ቦታ የላቸውም። እነዚህ ደግሞ በጣም ያረጁ የማይሠሩ ይሆናሉ። ታስታውሱ ከሆነ ድሮ ዴስክ ቶፕ ሲከፈት ኦን ለማድረግ ራሱ ጊዜ ይፈጃል። ረስታችሁ ካልሆነ በስተቀረ። አሁን ኳንተም ሲጀመር እነዚህን ጉዳዮች ሰው በእጁ አይነካቸውም በጣም ስሎው ናቸው። እንግዲህ ይሄ ነገር በጥቂት ዓመታት ውስጥ ያልቃል የሚል ፍራቻ አለ። በኳንተም ኮምፒት የሚያደርግ የኤ አይ ሲስተም ዌል ትሬንድ የሆነ ሰፊሸንት ኢነፍ ቢግ ዳታ ያለው ኤ አይ ሲጀመር ቅድም እንዳልኳችሁ አንድ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሮቦት የአንድ ቢሊዮን ሰው ጭንቅላት ይተካል እያሉ ነው። አሁን ቅዠት ነው የሚመስለው ግን እየመጣ ሲሄድ አደጋ ነው። ታዲያ እኛ ለምን ማወቅ ያስፈልገናል? ሥራችን ሁሉ ተነካክቶብናል እኛ መሪዎች ሰው እንመራለን ሰው ኢንፍሉዌንስ ያደርጋል እናቅዳለን እቅድ ኢንፍሉዌንስ ያደርጋል። ሪሶርስ እንሰበስባለን ሪሶርስ ኢንፍሉዌንስ ያደርጋል። የምንሰራውን ሥራ በሙሉ የሚነካውን ነገር አናቅህም አያገባኝም ብንለው በእኛ ሳይሆን በልጆቻችን ሌላ እዳ ይሸጋገራል። ልጆቻችን እዳ እንዳይሸጋገርባቸው በልካችን አውቀን ቢያንስ እንዲያውቁ ቢያንስ እንዲያነቡ ማመላከት ያስፈልጋል።

ሌላው አደገኛ ነገር ዲፕ ፌክ ነው። ድሮ በኢትዮጵያ ማየት ማመን ነው አይቻለሁ በዓይኔ በብረቱ ይባላል አሁን ማየት ማመን ነው አይሰራም። ያየኸውም የሰማኸውም ነገር እውነት ላይሆን ይችላል። ዲፕ ፌክ ድምጽን አሁን የኔ ድምጽ በጣም ብዙ ቦታ በከፍታ በዝቅታ በምናምን ስላለ ዩቲዩብ ውስጥ በቀላሉ የእኔን ድምጽ አስመስሎ ማውጣት ይቻላል። ልክ ሰውየው ያለው ኢንቴንሽን አስመስለን ድምጹን ምስሉን ካደረግን በጣም ብዙ መዛባት ሊፈጥር ይችላል። አሁን እንኳን ብታዩት ብዙ ስለሚዋሽ ማለት ነው። ዲፕ ፌክ በጣም በጣም አደገኛ ነገር ነው። ብዙ ነገር ያዛባል። ለምሳሌ ይሄ ሰውዬ ካሜራ ነው። እንደምታዩት እዚህ ጋ ይሄ ሰው ሊወጋ ይሄ እየሸሸ ነው የምታዩት። ይሄ አጥቂ ነው ተጠቂ ነው። ካሜረው ግን የቀረጸው ይቺን ቦታ ብቻ ነው። እዩ እዚህ ጋ ማን ነው ወጊው? አፉን የከፈተው የሚወጋው ይሄኛው ሆነው ወጊ ይሄ አልሆነም? ይሄንን ፋክት በካሜራ ምክንያት ብቻ ይሄ ቅርጽ ሊይዝ ይችላል። ተጠቂው አጥቂ አጥቂው ተጠቂ ሆነው አሁን በዚህ ኬዝ ይሄኛው እሱ ነው የመታኝ ያጠቃኝ ብሎ ቢናገር ሁላችንም እናምናለን ምክንያቱም የሚታየው እንደዚያ ስለሆነ። ይሄ ዓይነት ዝንባሌ በስፋት በሶሻል ሚዲያ ዲስቶርሽን በፌክ ኒውስ ዲፕ ፌክ በከፍተኛ ደረጃ ገበያን የሚያዛባ ሰላም የሚያናጋ ፖለቲካ የሚያናጋ ዲፕሎማሲ የሚያበላሽ ነገር ይሰራል። እንትና እና እንትና ሌብነት ተደራደሩ ብለህ ከነቪዲዮው ካገኘህ ሳታጣራ ልታስረው ትችላለህ። ገደለ ብለህ ሰደበ ብለህ ዋሸ ብለህ አማ ብለህ … ሰው አንተን መስሎ በድምጹ በሥዕሉ የሚናገር ከሆነ በጣም አስቸጋሪ ነው። ምክንያቱም ኤ አይ ነው ብሎ መለየት ራሱ አቅም ይፈልጋል። አሁን እናንተ ስልክ ላይ ብታዩት አይ ይሄ ኤ አይ ነው ለማለት ካፓሲቲ የላችሁም። በምን ትለያላችሁ? አሳይመንት ሰርቶ ኤ አይ ነው የሰራው የሚለውን መምህር ካላወቀ አንተ ደግሞ ይህን ድምጽና ፎቶ አይተህ አይ እሱ አይደለም በምን ትላለህ? ሀገራት ለማተራመስ የዚህ ነገር ሮሮ በጣም ከፍተኛ ነው። በአጭሩ በጣም ከፍተኛ ነው።

123

እስካሁን ባለው የኤ አይ ካፔቢሊቲስ አብዛኛውን ሼር የወሰደው ኢንግሊሽ ነው እንደሚታዩት። ኢንግሊዝኛ በሁሉም ቦታ ዳታው ስለሚሞላ በከፍተኛ ደረጃ ቅድመ- አሳይመንት መሰራቱ ዲፕ ፌኩ ማስመሰሉ ሁሉ በኢንግሊዝኛ ነው። ቀጥሎ ያሉ ቋንቋዎች አነስተኛ ናቸው። ሩሲያ ስፓኒሽ ጀርመን ፍሬንች ጃፓን እያለ ይቀጥላል አነስተኛ ናቸው። ዓረቦች አሁን ጀምረዋል በከፍተኛ ደረጃ ዳታ ሴንተር መገንባት። በከፍተኛ ደረጃ። ምክንያቱም ብዙ ዳታ ካልገባ ዓረብኛን ልክ እንደ እንግሊዝኛው ሊሰራው አይችልም።

እኛ ደግሞ እዚህ ያለን ሰዎች በአፍሪካ ዘ ሰከንድ ፖፑለስ አሁንም ቅዠት ነው እንዳትሉ እንጂ በ2030 የሆነ ነገር በ2040 የሆነ ነገር ነው የምናስበው አይደለ? እዚያ ቦታ ስንደርስ የምናቅድበት ቦታ ስንደርስ ይሄ ጉዳይ ከእኛ ጋር እኩል ካልሄደ አማርኛን በትክክል ካልሰበሰብን ኦሮምኛን በትክክል ካልሰበሰብን አፋር ካልሰበሰብን በስተቀረ የእኛ ቴክኖሎጂ ዓለም ላይ የሚነገር አይሆንም። እና ዳታ ማስገባት አለብም ኤ አይ ኢንሳ ኒስ ዲፌንስ አካባቢ ያላችሁ ኃይሎች በከፍተኛ ደረጃ ዳታ ማስገባትና ማከማቸት ራሱ ዳታ ዶላር ልክ በህዳሴ ውሃን እንደመያዝ መሆኑን ከልብ እንድታስቀምጡ ነው። መጻኢ ትንበያው በተለይ ሬይ ኩርዝዌል የሚባል ቴክኖሎጂ የሚተነብይ ሰው አለ። እንደሱ ትንበያ ከሆነ ጄኔሬቲቭ ኤ አይ ኤል ኤል ኤም፤ ባርድ፤ ቻትጂፒቲ፤ ሚድ ጆርኒ የመሳሳሉቱ በ2030 የዛሬ 6፣ 7 ዓመት ማለት ነው 2030 ከሰው የማስተዋል አቅም ሙሉ በሙሉ ይቀድማሉ ብሏል። አሁን አሉ ሙኮራዎች ግን አልቀደሙም። አሁን ባለው ከቀጠለ በ2030 አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ከአንድ ሰው ጭንቅላት በላይ አንድን ነገር አስቦ ማድረግ ይችላል ብሎ ስፔሲፊክ ደግሞ እነማን እንደሆኑ ተናግሯል እና ጄኔሬቲቭ ኤ አይ ኤል ኤል ኤም ብሎ ማለት ነው።

በ2050 ግን አንድ ቢሊዮን እጥፍ ከሰው አስተውሎት ይኖረዋል። አና አዘር 20 ይር ስንቆይ የብዙ ሰው ድምር ጭንቅላት በደቂቃ ፕሮዲዩስ ከሚያደርገው ኣይዲያ ሰርቪስ ሪዛልት ፕሮዳክት በእጅጉ የተሻለ ኤ አይ ፕሮዲውስ ማድረግ ይችላል ብሏል። ይሄ እንዳለ ወይም ከዚህ በግማሽ ያነሰው እንኳን ቢሳካ እኛ እንደ መሪ አሁን ጀምረን ካልሰራንበት የዛሬ 20 ዓመት ለልጆቻችን እዳ እንጂ ምንዳ አናስቀርላቸውም። አሁን ካልተዘጋጀ ዛሬ ነገን እያየ ካልሰራ ነገ ላይ ቆመህ ዛሬን ካልሠራህ በስተቀረ አይመጣም ማለት ነው።

እና ምን እናድርግ? ብሔራዊ ዲጂታል ኢንፍራስትራክቸር እንገንባ፤ ብሔራዊ ናሽናል ቨርቹዋል ኢንፍራስትራክቸር እንገንባ ምን ማለት ነው? መንገድ ገንብተን አሁን ከዚህ አዳማ የሚሄደውን መንገድ እኔ እነዳበታለሁ እሱም እሷም ሁላችንም ሼር እናደርጋለን። ለምን ኤክስፔንሲቭ ሪሶርስ ሲለሆነ። መብራት በህዳሴ አውጥተን ሼር እናደርጋለን ውሃ ሼር እናደርጋለን ልክ እንደዚህ ሆኖ ቨርቹዋል ኢንፍራስትራክቸር ሼር ማድረግ ያለብን አዘርዋይስ በመጪው ዓለም ውስጥ የሚወዳደር ሀገርና ትውልድ መፍጠር እንቸገራለን። ምን ማለት ነው? አሁን ለምሳሌ፤ ይሄ ሴል ፎን የእኔ ቢሆንና የሚሰካው ሶኬት ከአንዳችሁ ጋ ቢለያይ የግድ ቻርጀር ስታንዳርድ ካልተመሳሰለ በስተቀረ በየቦታው ቻርጀር ላገኝ አልችልም። ስታንዳርድ ያስፈልጋል። ሶኬት የሁላችን ሶኬት ቢለያይ አሁን ላፕ ቶፕ ይዤ መጥቼ እዚህ ማቅረብ አልችልም። ምክንያቱም ስታንዳርዱ የተለያየ ስለሆነ። ዩ ኤስ ቢ ፖርት በፍላሽ አምጣ አስገባልኝ ፍላሽ ልስጥህ የሚባለው ጉዳይ ስታንዳርድ ስላለ ነው እንጂ ያንተና የእኔ ፍላሽ ቢለያይ የአንተና የኔ

124

ከመስከረም እስከ መስከረም

ፖርት ቢለያይ አንችልም ማድረግ። ወይም በመንገድ ላይ ህግ ባይኖር እኔ በቀኝ አንተ በግራ ብትነዳ ይሆናል እኔ ወደዚያ አንተ ወደዚህ ይሆናል ህግ ያስፈልጋል ስታንዳርድ ያስፈልጋል። ኮሙዩናል ቴክኖሎጂካል ጋጀት የጋራ ስታንዳርድ ከሌለ መጠቀም አይቻልም በዚህም ምክንያት ፐብሊክ ቨርቹዋል ኢንፍራስትራክቸር ካልገነባን በስተቀረ ቅድም ያነሳሁላችሁ ነገር በሙሉ አደገኛ ጣጣ ያመጣል።

አሁን የሚታሰበው ፌዴሬትድ ማሽን ለርኒንግ ነው። ፌዴሬትድ ማሽን ለርኒንግ ማለት ኢትዮጵያ ውስጥ አሁን 73 ሚሊዮን ሰው ስልክ አለው ከዚህ ውስጥ ከ35 እስክ 40 ሚሊዮን የሚጠጋ ሰው ስማርት ፎን አለው። ከ35-40 ሚሊዮን ምን ማለት ነው? ከ35 እስከ 40 ሚሊዮን ካሜራ በጣም ምርጥ ካሜራ አለ። አዲስ አበባ ከተማ ስንት ካሜራ አለው? ሁለት ሺ ሦስት ሺ? ስንት አላችሁ እሺ አምስት ሺ ላብዛው ግን 40 ሚሊዮን ካሜራ ባክኗል። እኔም የግሌ አንተም የግልህን እሱም የግሉ ስለሆነ። ይሄ 40 ሚሊዮን ካሜራ በጋራ ዳታ ኮሌክት ቢያደርግ ቅድም ያነሳሁት የዳታ ችግር ተፈታ ማለት ነው። ሁለተኛ ሚሞሪ በጣም ከፍተኛ ሚሞሪ አላቸው ስልኮቹ አንዳንዱ ያለው በጣም ከፍተኛ በጊጋ ባይት የሚላካ ነው ፓወሩ። አርባ ሚሊዮን ቢደመር ካፓሲቲውን ተመልከቱ ምን ያህል ክላውድ እንደሚገነባ። አንዳንድ ሰው ፎቶ ያስቀምጥበታል አንዳንዱ ዳታ አንዳንድ ሰው ምናምን ግን ቨርቹዋሊ ኮኔክትድ ቢሆን የጋራ ቢሆን እንደ ሀገር አርባ ሚሊዮን ስማርት ፎን ማለት በጣም በጣም ከፍተኛ ነገር ነው። ሲፒዩ አለው ሴንሰር አለው ሚሞሪ አለው ራሱ ኮምፒዩተር ነው 40 ሚሊዮን ኰምፒዩተር ማያያዝ ማለት ትልቅ ሐብት ነው። ግን አሁን ያለው ሰው የለም የእኔን ኮምፒዩተር የእኔን ስልክ ከአንተ ጋር አላገናኝም የኔን ዳታ ከአንተ ጋር አላገናኝም የሚል ቲንኪንግ አለ። የኔን ዳታ የኔን ስልክ ለብቻዬ እንጂ በቨርቹዋል ኢንፍራስራክቸር ማያያዝ የለብኝም ካሉ ምን ማለት መሰላችሁ? መንገድ ኢራ የሚምሰራው ስለሚያስጠላኝ የራሴ ሃይዌይ ሠርቼ ነው መኪና የምነዳው እንጂ የእናንተን መንገድ አልጠቀምም ማለት ነው። ኦር ይሄ በቧንቧ የሚመጣ ውሃ አልፈልግም ከጓሮ ውሃዬን ቆፍሬ የራሴን ውሃ እጠጣለሁ ማለት ነው። ኦር የህዳሴ ግድብ ጭቅጭቅ ያለበት ኢነርጂ አልፈልግም የራሴን ኢነርጂ አምርቼ ለቤት እጠቀማለሁ ማለት ነው ይቻላል። ሰው የራሱን ውሃ የራሱን መንገድ የራሱን መብራት የራሱን መድሃኒት በራሱ አምርቶ እንደማይጠቀመው ሁሉ የእኔ የሚባል ዳታ የለም ወደ ክላውድ አስገብተን ናሽናል ሪሶርስ ካላደረክ በስተቀረ በጣም ጉዳት አለው። ይሄ ኢትዮ-ስታክ ልክ እንደ ኢንዲያ ስታክ ማለት ነው። ለምሳሌ፤ አንድ ስው ኢንቬስት አደርጋለሁ ሲል ካርታ አምጣ ኢንቨስትመንት ላይሰንስ አምጣ ትለዋለህ ወይም እቀጠራለሁ ሲል ከየትኛው ዩኒቨርሲቲ ይባላል። ከተለያየ ሴክተር መረጃ ከመውሰድ ቅድም ባልኳችሁ ፌዴሬትድ ቨርቹዋል ኢንፍራስትራክቹር ካለ እኔ አብይ ነኝ ስል ብድርም ይሁን መሬትም ይሁን ኢንቨስትመንትም ይሁን የሥራ ቅጥርም ይሁን እኔን ሳትጠይቀኝ ከክላውድ ዳታ ትወስዳለች ማለት ነው። ይሄ በጣም በከፍተኛ ደረጃ ብዙ ጉዳይ ያቃልላል። ዲጂታል አይዲ አለ የዲጂታል ሲግኒቸርና ኤሌክትሪክ ሲግኒቸር የተለያየ ነገር ነው። ኤሌክትሪክ ሲግኒቸር ማለት ልክ ፊርማችሁ በፎቶ ኮምፒዩተር ውስጥ ገብቶ ማለት ነው በፎቶ መልክ። ዲጂታል ሲሆን ግን በፕሮቶኮል ኢንክሪፕሽን ነው እያንዳንዱ የፍርማ ፒስ ተመልሶ በማይደገም መልኩ ማለት ነው። ዲጂታል ሲግኒቸር ካለ የትምህርት ማስረጃ የካርታ የባንክ የምናምን የሚባል ጉዳይ ፎርጅድ ሊሰራ አይችልም ፓስፖርትን ጨምሮ ወደዚያ የሚወስድ ኢትዮ-ስታክ አብዛኛውን ሰርቪስ የሚሰበስብ ካልጀመርን በስተቀረ አደገኛ ነው።

125

ከዚህ ውስጥ አንዱ ፋይዳ ነው። የሚገርማችሁ ፋይዳ በኦሮምኛ ፋይዳ ነው በአማርኛ ፋይዳ ነው በሶማልኛ ፋይዳ ነው በአፋርኛ ፋይዳ ነው በትግሪኛ ፋይዳ ነው። የሚገርማችሁ በዓረብኛ ፋይዳ ነው በሂንዱ ፋይዳ ነው በተርኪሽ ፋይዳ ነው። ከየት እንደመጣ አላውቅም በብዙ ቋንቋዎች ፋይዳ አንድ ወርድ ነው። እና የእኛ ዲጂታል አይዲ ስሙ ፋይዳ ነው። ዲጂታል አይዲ በጣም በጣም በጣም ጠቃሚ ነገር ነው። ከዚህ ቀደም አንስቼላችኋለው ከህዳሴ የሚያንስ አይደለም ለምሳሌ፤ ዲጂታል አይዲ ሙሉ ብንሠራ እንደ ሀገር አውቶማቲካሊ ሰባተ ፐርሰንት የኢትዮጵያ ጂዲፒ ይጨምራል። ሰባት ፐርሰንት ምንም ነገር ሳይለኩ በዲጂታል አይዲ ብቻ ሰባተ ፐርሰንት ጂዲፒ ሬዝ ያደርጋል ቢኮዝ ብዙ ኢንፎርማል ማርኬት ወደ ፎርማል ስለሚያመጣ። ሰው ዲጅታል አይዲ አለህ ማለት ለምሳሌ፤ ጂፒ ኤስ ድሮ ጠፍታችሁ የት ነው ያለኸው ስልህ ጂፒኤስህን አይተህ ሎኬሽን እዚህ አለሁ ትላለህ። ልክ እንደዚያ በፋይዳ ማነህ ማነሽ የሚለው ሳይምታታ ማንነትህ ይታወቃል ማለት ነው። ኮላቴራል ነው እሱ ለምሳሌ፤ መኪና የእናንተ ሁሉ መኪና ታርጋ ባይኖረው የመኪናው ባለቤት ይታወቃል? ህጋዊ መሆኑ ይታወቃል? ፋይዳ ወይም ዲጂታል አይዲ የሌለው ሰው ማለት ታርጋ የሌለው መኪና ማለት ነው። ታርጋ የሌለው መኪና ለብዙ ጉዳይ የተጋለጠ ነው። ዲጂታል አይዲ ዘንድሮ ሶስት ሚሊዮን ገብተናል በሚቀጥሉት ሶስት ዓመታት 90 ሚሊዮን ለመግባት እየሠራን ነው። ጊዜ አልወስድባችሁም ኮንሺየስ ሁኑ በጣም ኢምፖርታንት ነገር ነው።

አሁን ያለው የካርታ ማጭበርበር የባንክ ማጭበርበር የምናምን ማጭበርበር መልክ የሚይዘው ዲጂታል አይዲ ሲሰራ ነው። ይሄ የመተማመኛ ሥርዓት ነው ሶሻል ካፒታል ቢውልድ ያደርጋል። የሰዎች እንቅስቃሴ የሰዎች ምናምን ላይ ያለ ጋሬጣ ያጠፋል። በብዙ ነገር ጠቃሚ ነው። አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ጥናት ተጠንቶ ነበር የተቋቋመ ግብረ-ኃይል አለ። አሁን የተመዘገበ ሥርዓት በ89 ተቋም ውስጥ 621 ሲስተሞች አሉ ገና የታቀዱ ደሞ በ80 ተቋም ውስጥ 418 ሲስተሞች አሉ በ83 ተቋም ውስጥ 118 ዳታ ሴንተር አለ አንዳንዱ አምስት ፐርሰንት አንዳንዱ አስር ፐርሰንት አንዳንዱ ምናምን ፐርሰንት በቃ አቢውዝ ነው። አሁን የሚታቀደው ደግሞ በጣም ብዙ ነው። የአይሲቲ ሰራተኞች በ71 ተቋም ከ550 በላይ አሉ። የአይቲ ደህንነት ሲስተሞች በ60 ምናምን ተቋም ውስጥ 130 ገደማ አሉ። ፖሊሲዎች አሰራሮች ኮምፒዩተሮች በጣም በርካታ ናቸው የተበተነ። አዲስ አበባ ውስጥ አንደኛው ክፍለ ከተማ ያለው ሌላኛውጋ ዲፕሊኬትድ ነው። በሀገር ደረጃ ጤና ያለው ትምህርት ያለው ሣይንስ ያለው የተበተነ ነው። ይሄን ሰብሰብ አድርገን ናሽናል ክላውድ ካልገነባን በስተቀረ አንደኛ የአይቲ ሙያተኛ ውስን ነው። ሴኩሪቲ ውስን ነው። መከላከል የሚያስችል አቅም ውስን ነው። በየተቋሙ ዳታ ሴንተር ዳታ ሴንተር እየተባለ የሚኬድ ከሆነ ገንዘብ ይባክናል አንጠቀምበትም ዳታ ደግሞ ሐብት ነው መሰብሰብ አለበት ይሄ ዳታ ሴንተር ዩኒቨርሲቲጋ ስትገቡ ደግሞ ሁሉምጋ አለ። ሁሉም ዩኒቨርሲቲ ዳታ ሴንተር አይሲቲ አይሲቲ አይሲቲ ይላል። ሰብሰብ አድርጎ ትምህርት ሚኒስቴርጋ ቢሆን ፕላጃሪዝም ይከላከላል መጽሐፍ ይደረድርበታል። ኢንፎርሜሽን ያስቀምጥበታል ጥቅሙ ብዙ ነው። ግን ተበትኗል ሐብት።

እዚህ ተመልከቱ አሁን ባንክ 112 ሚሊዮን ቡክ አለው ዜጋ አይደለም ቡክ አለው። ዜጋ ወደ አርባ ሊቀንስ ይችላል። አንድ ሰው በርከት ያለ ስላለው። ስልክ

126

ከመስከረም እስከ መስከረም

73 ሚሊዮን ሲም ካርድ ተሽጧል። ግን ቀንሶ እንኳ ቢሆን 50፣ 60 ሚሊዮን ሰው ሊሆን ይችላል። ጤና ወደ 55 ሚሊዮን ሰዎች አይዲ አላቸው። ተማሪዎች 30 ሚሊዮን አላቸው። ሶሻል ሴኩሪቲ ማለት ለሴፍቲኔት ለአንዳንድ እርዳታ የሚውል 30 ሚሊዮን ገደማ የተመዘገበ ሰው አለ። ግብር ወደ 10 ሚሊዮን አለ። እዚህጋ ፓስፖርት ለብቻ የባንክ ቡክ ለብቻ ስቱደንት አይዲ ለብቻ ቲን ነምበር ለብቻ ሜዲካል ኢንፎርሜሽን ለብቻ በርዝ ሰርተፊኬት ለብቻ ይሄ ሁሉ ፕሪንቲንግ ነው። ለፕሪንቲንግ ደሞ እኛ እንደምታውቁት በሀርድ ከረንሲ ነው የምናደርገው። በአንድ ዲጂታል አይዲ ሰውየው ከተለየ ለሁሉ ነገር መጠቀም እንችላለን ለምሳሌ፤ ድራይቪንግ ላይሰንስና መታወቂያ ጀስት ሰውየውን መለየት ብቻ ነው። ይሄን ሰብሰብ ማድረግ በብዙ መልኩ ይጠቅመናል። ወደዚያ የሚሄድ አመራር ማረጋገጥ ይኖርባችኋል። አሁን የቴክኖሎጂ ፋይዳ ከእዳ ወደ ምንዳ እንዴት እንድንሸጋገር ያደርገናል? የእኛስ ሚና ምንድን ነው ያላችሁ እንደሆነ፤ አንደኛ የግብርና ፕሮዳክቲቪቲ ደህንነት የከተማ ሰርቪስ መልካም አስተዳደር ጤና ትምህርት የማይነካው ስለሌለ እኛ ደግሞ ዓላማችን እነዚህን ማዘመን ስለሆነ ቴክኖሎጂን ካልተጠቀምን በስተቀረ ልንቀይረው አንችልም። ዘግሬት ዲቫይደር ኦፍ አወር ኤጅ ኢዝ ቴክኖሎጂ። ዋናው የዚህን ዘመን ታሪክ ቀልባሽና ቀያሪ የሆነውን ነገር ሳንይዝ እዳን ወደ ምንዳ መቀየር አንችልም። ይሄ ማለት እዚህ ያለው ሰው በሙሉ የኤ አይ ኤክስፐርት እንዲሆን አይደለም። ኤ አይ ኢምፖርታንት መሆኑ ገብቶን ወጣቶችን አስተምረን ወጣትም ቢቀር ልጆቻችሁን አስተምረን ኋላ ያልቀረች አገር የምንፈጥርበትን በትምህርት ሥርዓቶቻችን እንዲካተት የምናደርግበት እንደ መሪ እንድናስብ ነው። እንደ መሪ ቴክኖሎጂ በከፍተኛ ደረጃ የሚያዘገይ ወይም የሚያፈጥን ነው። ገንዘብ ጊዜ ትርክት ግንኙነት ሚዲያ ፐብሊክ ሰርቪስ ሞራል ሰላም ዩ ኔም ኢት የዘመኑን ታላቁ ልዩነት ፈጣሪ መሆኑ ከገባን እሱን መምራት እሱን ማስተዳደር እሱን ማዘመን አንዱ የመሪ ጉዳይ ይሆናል ማለት ነው። ራሱ በቴክኖሎጂ እዳ አለብን ራሱ በኔቸሩ ሌሎች በመንካት ደግሞ እንደዚሁ እዳ አለብን ይሄን ወደ ምንዳ መቀየር ያስፈልጋል። ኤ አይ እዳ ወይስ ምንዳ የሚለው በመሪዎች ይወሰናል።

አሁን እኛ ከአምስት ትሪሊዮን አንድ ፐርሰንት ለመውሰድ ከሄድን ጤናችንን ከቀየርንበት ትምህርት ከቀየርንበት የሰው እጅ ያለውን አቅም ኮምፒት ማድረግ የቻለ እያደገ ከሄደ ቢያንስ ቢያንስ ሊያፈርሱን በዲፕ ፌክ ሲልኩብን የእኛ ልጆች አይ ይሄ ኤ አይ ነው ይላሉ። ቢያንስ አንጠፋም። ቢያንስ ቢያንስ አፍሪካን የሚጎዳ ጉዳይ ሲመጣ በአድዋ ላይ አባቶቻችን ሞተው ለአፍሪካ የነጻነት ፈር ቀዳጅ ነበሩ አሁን እንደዋዛ የምናያው የህዳሴ ጉዳይ አፍሪካ ውስጥ በጣም ቡዙ ቦታ 10፤ 15 ዓመት ሙሉ ስለ ግድብ የሚናገሩ አሉ። አፍሪካ ውስጥ የክሊን ኢነርጂ ብቻ ሳይሆን የኢነርጂ ዲማንድ እያደገ አፍሪካ መልስ እየሰጠ አይደለም። ህዳሴ ሲያልቅ ፈር ቀዳጅ ነው። ኤ አይም እንደዚሁ ፈር ቀዳጅ መሆን ያስፈልጋል። አለበለዚያ መልሰው አፍሪካን ኮሎናይዝ የሚያደርጉበት አቅም በኤ አይ ይፈጠራል። ፈጠራ ዋነኛ ግብዓት ነው። ፈጠራ ዋነኛ ውጤት ነው። ኢንፑት ነው አውት ፑት ነው። በፈጠራ ድህነት ይቀንሳል ለላም ይረጋገጣል። አብሮነት ይጸናል። ፈጠራን ቸል ማለት አይቻልም በእምርታ ለመፍጠን ብቸኛው መንገድ ፈጠራ ነው … ለማምጣት ለመወንጨፍ ከፈለግን ብሬክ ስሩ የሚያመጡ አዳዲስ እይታዎች ማየት ይጠይቃል። በመፍጠን ለመፍጠር በመፍጠርም መፍጠን አለብን። መፍጠንና መፍጠር ብቻ ሳይሆን የኦፖዚትም ይሠራል ማለት ነው። ለመፍጠር መፍጠን አለብን። የወል እውነት የመገንባት የወል

127

እውነት የማጽናት ጉዳይ በዚህ እሳቤ ውስጥ እውቀት ውስጥ ይመራል። አሁን ስለ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሲነገር ምናለበት ባንወያይ ብለህ እያሰብክ ስለ ግጭት ልታወራ የምትፈልግ ሰውዬ የሚያጠፋህ ይሄኛው ነው ያኛው አይደለም። በሽፍታ የሚፈርስ ነገር የለም አሁን። በኤ አይ ነው የሚፈርሶው ኮንሺየስ መሆን ያለብህ ህልውናህን በሚያናጋ እውነተኛው የማፍረስ አቅም ባለው ነገር ላይ ነው። ሌላው ማኔጅ አይደረግ አያስፈልግም ሳይሆን ስትሰጥ ፕራዮሪቲ ትክክለኛውን ስፍራ መዝነህ አድርግ። ዋናው አደገኛ ነገር ቴክኖሎጂካል ካፔቢሊቲስ በውጊያ በምርት በሽያጭ በፈለከው መንገድ እንፍጠን እንፍጠር የዛሬ ሶስት ዓመት ምርጫው ሲደርስ ቤዚክ ነገሮች የመለሰ አት ዘኢንድ ኦፍ ዘታናል ላይት የሚታይበት መፍረስ የማያስጨንቀው ትራንስፎርም ለማድረግ የሚያስችል ፋውንዴሽን ያለው ሀገር መሆኑን እንመን እናሳይ እንችላለን አንድ በዚያኛው ተርም ኢትዮጵያ በአፍሪካ ውስጥ የብልጽግና ምሳሌ ናት ኸርባናይዜሽኗ ኢንፍራስትራክቸሯ ክሊን ኢነርጂዋ ለኢንቨስትመንት ያላት አመቺነት እያደገ ነው ያለው። ከእሷ እንማር የሚሉ ሀገራት እናበራክት በሌላኛው 10 ዓመትስ? ይሄን ፋውዴሽን ጥለን በዓለም ላይ ትልቅ ሕዝብ ያላቸው ትልቅ ኢኮኖሚ ያላቸው ወሳኝ ሚና የሚጫወቱ አገራት ተርታ ልናሰገባት እንችላለን።

ጥቅምት 22፣ 2016 ዓ.ም

128

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከዕዳ ወደ ምንዳ - ክፍል 4

ግብረ-ገባዊ እሴት ለዘላቂ ሀሴት

በአገራችን ኢትዮጵያ እንዲሁም በአፍሪካ በሰው ሰራሽና በተፈጥሮ ምክንያት ብዙ አካላቸው የሚጎድል ዜጎች አሉ። እጃቸው፣ እግራቸው አንዳንዴም መስማት የሚቸገሩ፣ ማየት የሚቸገሩ በድምሩ የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ዜጎች በስፋት አሉ። ነገር ግን ብዙ ጊዜ የበቃ ትኩረት ስለማያገኙ መስራት ማገልገል መስጠት እየቻሉ ተረጂ ለማኝ ይሆናሉ።

ይሄንን ጉዳይ አቴንሽን ሰጥተን ዓይን ላይ፣ ጆሮ ላይ፣ እግር ላይ፣ እጅ ላይ፣ በድምሩ አካል ጉዳተኞችን የሚያስታውስ ስራ እንስራ ብለን በሪፎርሙ ስነስብ አንድ ተቋም ከዚህ ቀደም የነበረ ተቋም እንዳለ ተነግሮን ለማየት ሄድን የዛሬ ሁለት ዓመት ገደማ፤ እንደምታስተውሱት ተቋሙ በጣም የቆሸሸ ስፍራ ላይ ነው ያለው፤ ብዙ ዘመናዊ ማሽኖች አልነበሩትም፤ በእርግጥ ሙያተኞቹ በከፍተኛ መሰጠትና ትጋት ይሰሩ ነበር፤ እዚያም ባለው ሁኔታ ቢሆን ሰዎች ይታገዙ ነበር ግን ቦታው ዓላማውን አይመጥንም፤ ዓላማውን ስለማይመጥን ሌላ ቦታ ፈልገን ተጨማሪ ማሽኖችና ሥልጠናዎች በውጭ አገር የተማሩና ልምድ ያላቸው ኢትዮጵያዊያንን በማከል እንደዚህ ዓይነት ሴንተር ለመገንባት ተችሏል።

አሁን በጦርነት ምክንያት እግር እጃቸውን ያጡ ወንድም እህቶቻችን በሌላም በመኪና አደጋ ምክንያት፣ በተፈጥሮ ምክንያት የተጎዱ ሰዎች እዚህ ስፍራ መጥተው እግር፣ እጅ እንዲያገኙ እንዲንቀሳቀሱ እንዲሰሩ ያስችላል። በእርግጥ ይሄ ሴንተር ወደ ጆሮ ማዳመጫ ማምረት ማደግ አለበት፤ ከመነፅር አንፃርም እየለመንን የምናመጣቸው ከዚህ ቀደም የዓይነ ስውራንን የሚያግዙ መነፅሮች ወደመስራት ማደግ አለበት። አሁን ለጊዜው ያየነው እዚህ ቦታ የሚሰሩ እጅ ይገጣጥማል ይሠለጥናል ሰው ከዚህ ቀደም የማይራመድ ይራመዳል ለሽንት በቤተሰብ ታግዞ የሚሄድ ሰው በራሱ መሄድ ይችላል። አንዳንድ መጠነኛ ስራም ለመስራት የሚያስችል ስራ ይሰራሉ፤ ሕፃናት ደግሞ መሮጥም ድረስ የሚያስችል አቅም ይገነባሉ። ይህ በጣም በጣም በጣም አስደሳች ስራ ነው።

እዚህጋ ምንድነው አዲሱ ነገር የተባለ እንደሆነ አንደኛው ኤርጎኖሚክስ ኮምፓውንዱ ግሪን ነው ንፁህ ነው። የሰው ልጅ የአካል ስብራቱ የአካል በሽታው ከፍተኛውን ሼር የሚወስደው የአዕምሮ ስብራት ነው። አዕምሯችን ሲታመም፣ አዕምሯችን ሲጎዳ ነፀብራቁ አካል ላይ ይታያል። አንድ እገሩ በሆነ ምክንያት የተጎዳ ሰው በዚህ ስፍራ መጥቶ ውስጡ ስሜቱ ህሊናው አዐምሮው የሚታከም ከሆነ ፊዚካሊም ሊበረታ ይችላል። እና ስፖርት መስሪያ ቦታ አለ፣ ለመንቀሳቀሻ ቦታ አለ፣ ወክ ማድረጊያ ቦታ አለ ስለ እውነት በሽተኞች በዚህ ግቢ ቢንቀሳቀሱ በከፍተኛ ደረጃ አዕምሯቸውን ሊያድስ የሚችል ነገር አለ። ሙያተኞች በጣም የተሰጡና ደስ የሚሉ ናቸው።

129

ይህን ሴንተር እንድንሰራ የአንዳንድ አገር መንግሥታት ረድተውናል በተለይም አቡዳቢ እነ ሼክ መሀመድ ቢን ዛይድ በጣም ነው የረዱን ይሄንን አዳዲስ ማሽኖችና ሥልጠናዎች እንድናገኝ። አሁን የተፈጠረው አቅም ወደ ገንዘብ ከተቀየረ በጣም ብዙ ነገር መምረት ስለሚቻል ወደ መስራት ከቀጠልን ኢስት አፍሪካ ላይ የምናግዝ፣ አፍሪካ ላይ የምናግዝ መነሻ የሆነ የሠለጠነ የፀዳ ሊሰራ የሚችል ሊረዳ የሚችል ተቋም ፈጠረን ማለት ነው እና በግል በጣም ያስደስተኛል ምክንያቱም እንደዚህ የተጎዱ የተዘነጉ ዜጎችን የሚያስታውስ ስራ ላይ የሚሳተፉ ሰዎች ሁሉ በጣም ያስደስተኛል ለውስጤ። ከዚያም ባሻገር እኔም ዕድል አግኝቼ ይሄን ሴንተር በዚህ መንገድ እንዲቋቋም ከዋናው ሰራተኞች ጎን መቆም ስለቻልኩ እና ዛሬ ደርሶ ያየሁበት ሁኔታ በጣም በጣም በጣም ደስ ብሎኛል። በሽተኞቹም እንዳያችሁት በጣም ደስተኞች ናቸው፤ ግን መስፋት አለበት፣ ማደግ አለበት። ኢትዮጵያ በጣም ትልቅ አገር ነው ብዙ ፖፑሌሽን ነው ያለን ብዙ ሰው ይጎዳል መኪና አደጋውም የሚታወቅ ነው ጦርነቱም አለ። ይሄን አቅም እየገነባን ሄደን ሰዎች ሲጎዱብን ወዲያው አክመን በልካቸው የሚችሉትን ስራ ሰርተው መኖር እንዲችሉ ቤተሰብ እንዲመሩ ማስቻል ጠቃሚ ስለሆነ ዛሬ ባየነው እጅግ በጣም ከፍተኛ የሆነ ደስታና እርካታ ተሰምቶናል። በዚህ እንዳንቆም በዚህ እንዳንገታ ይበልጥ ደግሞ ወደሚቀጥለው ሌየር እንድንሳብ እንድንበረታ እንድናድግ ነው አደራ የምለው።

ይህንን ስራ የሰሩ ወንድምና እህቶቼን በሙሉ በጣም አመሰግናለሁ። እንዲጠበቅ እንዲያድግ ደግ አደራ እላለሁ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

ጥቅምት 25፣ 2016 ዓ.ም

130

ከመስከረም እስከ መስከረም

አርተፊሻል እጅ እና እግር ማምረቻ ተቋም

የሥነ-ምግባር አስተውሎት አስፈላጊነት ግብረ ገብ እና ሥነ ምግባር፤ ኤቲክስ እና ሞራል። በፍልስፍና ኤቲክስ እና ሞራል ኢንተርቼንጀብሊ ይጠቀሙበታል አንዳንድ ቦታ ሞራል አንዳንድ ቦታ ኤቲክስ እያሉ ይገልጿቸዋል በፍልስፍና ብዙዎቹ ፀሃፍት። ግን ስላይት ዲፍረንስ አላቸው። ኤቲክስ ሲባል የወል የግሩፕ የብዙሃን ብዙሃን የሚግባቡበት የሞራል አካል ሲሆን ሞራል ግን የግለሰብ ነው። ሞራል በአብዛኘው በገሩፕ ከምንቀበለው ውጭ የግል ውስጣዊ ማንነት አስገድዶ የሚያስወስነን ጉዳይ ነው።

ለምሣሌ ብዙዎቹም ፈላስፋዎች ሞራልና ኤቲክስን ነጥለው ለማሳየት የሚጠቀሙበት አንዱ ምሣሌ አንድ ሰው ሚስቱ ትታመምበታለች፤ ታማበት መድሃኒት መግዣ ገንዘብ አልነበረውም። እና ህክምና ቦታ ሄዶ መድኃኒት ይለምናል አልሰጡትም ገንዘብ ስላልነበረው ከለከሉት። ሰውዬው ሚስቱ ልትሞትበት ነውዓይኑ እያየ ሚስቴ ከምትሞት ብሎ በሌሊት ፋርማሲ ሄዶ መድኃኒት ሰርቆ ለሚስቱ አምጥቶ ሰጣት። ስርቆት በኤቲክስ ሌብነት የተከለከለ ነገር ነው መድኃኒትም ይሁን ብርም ይሁን ሌብነት ሌብነት ነው ያስቀጣል ያስጠይቃል እንደምታውቁት እና የዚህ ሰውዬ ድርጊት ለመቶ ሁለት መቶ ሰዎች ኩዌሽነር ተበተነ ሌብነት ነው ኤቲካል አይደለም ጥፋት ነው ግን ደግሞ ያጠፋው የገፋፋው ኃይል በውስጡ ጀስቲስ ያለው ይመስላል እንዴት ታዩታላችህ ሲባል ሰዉ ሲመልስ ትክክለኛ ነገር ነው ያደረገው የሚሉ ነገሮች ፖፕ አፕ አደረጉ በኩዌሽነር ውስጥ። ያ ስርቆት ኤቲካሊ ትክክል ባይሆነም ሕይወት ለመታደግ የሆነ ነገር ስለሆነ የሰውዬው ሞራል ትክክል ነበር የሚል ምላሽ ከበዙዎቹ ተገኘ። እንግዲህ ሞራል እና ኤቲክስ ለመለየት የተጠቀሙበት ምነድን ነው በኤቲክስ ወይም በወል እሳቤ ስርቆት ክልክል ነው፣ ስርቆት ነውር ነው፣ ስርቆት ህገወጥነት ነው የታመመ ለማዳን ስርቆት ሲሆን ግን የሞራለ የተወሰነ ልዕልና አለው ማለት ነው ሞራል የሚባለው እሱ ነው ጥፋትም ሆኖ ለመልካም ነገር ሲሆን ውስጥህ ለዚህ ጉዳይ ልሙት ብለህ መወሰን።

ግብረ ገባዊ ወይም ሥነ ምግባራዊ እሴት ለመሪ መላበስ ያለው ፋይዳ የየትኛውም አገር ፍላጎት፣ የየትኛውም ሕዝብ ፍላጎት በፍላጎት ደረጃ በኢንቴንሽን ደረጃ ለውጥ ነው መሻሻል ነው። ለውጥ የሚያመጡበት መንገድ ቢቀያየርም። እኛ ደግሞ ለውጥ የመንፈልግ ለውጥ የምንመራ ሰዎች ነን። የኤቲከስ የሞራል ብቃት ከሌለን ልናሳካው አነችልም። ለምሣሌ የፈረንሣይ አብዮትን ብትወስዱ በጣም ብዙ እንደ እኛ አይነት የዘር የምናምን ጭቅጭቅና ውጊያ የነበረበት በሆነ ዘመን ላይ እሴታችንን መቀየር አለብን የሚያባልንን አሴት ካልቀየርን በስተቀረ ትራንስፎርመድ የምናስባት ኢማጅን የምናደርጋትን ፈረንሣይ አንፈጥርም ብለው ሊበርቲ ኢኳሊቲ ፍራተርኒቲ የሚባሉ አዳዲስ እሴቶች አመጡ። ነፃነት ለሁላችን እኩልነት ለሁላችን የወንድማማች ስሜት

131

ለሁላችን በሁላችን ውስጥ ማደግ መፈጠር አለበት ብለው አመኑ ከዚያ ጊዜ ጀምሮ እስከ አሁን ባለው ሁኔታ የተሻለች ፈረንሣይ መፍጠር የቻለ ከውጊያ የራቀ ማኀበረሰብ ፈጥረዋል። እኛ ጣጣችን ብዙ ነው። የሆነ የሚያቀራርብ እሴት ካልገነባን በስተቀረ ኢማጅን የምናደርጋትን ኢትዮጵያ መፍጠር አንችልም። ኢማጅን የምናደርጋትን አገር ለማምጣት በተወሰነ ደረጃ ከፍ ያለ እሴት የጋራ የሆነ አገር የሚያፀና አገር የሚያሻግር በእያንዳንዳችን አዕምሮ ውስጥ ቅድም እንዳነሳሁት ይህን የማደርገው ለመልካም ኮዝ ነው ብለን እንድናምን የሚያደርግ ነገር ያስፈልጋል። ሁሉም አገር የበለፀገውም የወደቀውም በእሴት በቫልዩ መሸርሸር ነው ሁሉም። የኢትዮጵያ የሶስት ሺህ ዓመት ሥልጣኔ የግብፅ ሥልጣኔ፣ የግሪክ፣ የቻይና የፈለጋችሁት አገር ብታዩ የሞራል ግራውንድ ጠንካራ በነበረበት ሠዓት አገራት ይገነባሉ ሞራል ሲሸረሸር አገራት ይወድቃሉ። ማንነት ላይ ጥያቄ ያለው ሰው የመደብ የወል የጋራ ጉዳይን ሊፈታ አይችልም። ማነኝን ያልመለሰ ሰው እኛ ብሎ ሊመልስ አይችልም። እንደዛ አይነት የፋውንዴሽን መሸርሸሮች አሉ በጣም ብዙ የሚያስፈሩ የቫልዩስ መራድ ኢሮድድ መሆን ይታያል። ያ አውቶማቲካሊ ማኅበረሰብን ይጥላል። መጀመሪያ የሚተጉ የሚሰሩ የሚተባበሩ በኋላ የሚተኙ የሚጠጡ የሚሰክሩ ስራ የማይሰሩ የሚሰርቁ የማይተባበሩ የማይከባበሩ እየሆኑ ሲሄዱ አገራት ይወድቃሉ የሁሉም አገር ጅማሮ እንደዛ ነው። በደንብ ይተባበራል እስከ ሕይወት መስጠት ድረስ አብሮ ይሰራል እየወጣ ከሄደ በኋላ እና ግብረገባዊነትን ስነ-ምግባርን አጀንዳ አድርገን የምናወራው እሱ ላይ የሚያግባባ ጉዳይ ካልፈጠርን በስተቀረ በጣም አስቸጋሪ ነው የምናስበውን ነገር ለማምጣት ሌብንት ብቻ አይደለም ኮራፕሽን ብቻ አይደለም ብዙ ነገሮች አሉ በሞራል ሊገነቡ የሚገባቸው። እኛ መዋቅራዊ ለውጥን ለማምጣት እያሰብን ለውጥን መሸከም መምራት የሚችል አመራር ለመሆን የሞራል ኢንተለጀንስ በጣም በጣም ጉልህ ስፍራ የሚሰጠው ነው።

ሞራል ኢንተለጀንስ በውስጡ ሶስት ፋውንዴሽንስ አሉት። ሶስት መሰረቶች አሉት። ዘ ስሪ አይ ይባላሉ። አይዲያ፣ ኢንዲቪዥዋል እና ኢንስቲትዩሽን። አይዲያን ያላከበረና ያልተቀበለ አይዲያ ያልገባውና ኢንተርቴይን የማያደርግ አፕሪሼት የማያደርግ የትኛውም ሊደርሺፕ ግሩፕ ፍሬያማ ስራ ሊሰራ አይችልም። አይዲያ በውስጡ ኢንቴንሽን አለ ፍላጎት አለ እሴት አለ ግብ አለ። ለውጥ በደመነፍስ ሊጀመርም ሊመጣም አይችልም። ለውጥን የሚያመጣ የሆነ ሃሳብ አለ የሆነ መነሾ አለ። ሁሉም ለውጥ የሃሳብ ውልድ ነው። ለውጥን የሚያመጣው ሃሳብ ነው አዋላጁ ሃሳብ ነው። ሃሳብ ላይ ክላሪቲ ከሌለ ሃሳብ ላይ መግባባት ከሌለ በየቀኑ በምናደርጋቸው የተግባር ነቅስቃሴዎች ጥፋት ይከተላል። ፍላጎትን ወደ ግብ የሚያደርሰው ፍላጎትን ወደ ስኬት የሚያጣው የጠራ ሃሳብ ነው። መሰቃየት ያለባችሁ መጀመሪያ የያዝኩት ሃሳብ የፀዳ የሚያታግል የሚያሰራ ነወይ ያ ሃሳብ ካለ ቀጣዩ እርምጃ ቀላል ነው። ምን ማለት ነው ሃሳብ በብዙ ነገር ለሸፈን የችላል ለክ ወርቅ በአፈር በጭቃ እንደሚሸፈነው። በአንድ በኩል ጭቃውን ተጠይፈን ጭቃውን ጠልተን ወርቅ ልናገኝ አንችልም በሌላ በኩል አፈሩን ጭቃውን ሳናጥብ ወርቅ ልናገኝ አንችልም። ሃሳብ ግርድፍ በሚሆንበት ሠዓት ልክ ወርቅን ከጭቃ ከአፈር ውስጥ እንደምናነጥረው እንደምናወጣው አድካሚ የሚያቆሽሽ ፕሮሰስ አለው ያን ፕሮሰስ አልፈን የፀዳውን ወርቅ የፀዳውን ሃሳብ ከያዝን በኋላ ግን የሙጥኝ ማለት አለብን። በጣም ከፍተኛ ችግር ስላለብን ሃሳብ ላይ።

132

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሁለተኛው ኢንዲቪዥዋልስ ናቸው ግለሰቦች። ግለሰብ ሃሳብ አመንጪ ነው ሃሳብ ተግባሪ ነው ሃሳብ አሸጋጋሪ ነው። አይዲያ ብለህ የምታኖርበት ዕቃ ካላበጀህ ካልመረጥክ ከንቱ ነው። ሰው ገንዘብ ለማስቀመጥ የገዛ ቤቱ መኝታ ክፍሉ ገብቶ ዝም ብሎ አልጋ ላይ ወንበር ላይ አያስቀምጥም የሆነ ነገር ከፍቶ ብር አስቀምጦ የቆልፋል የራሱ መኝታ ቤት። ባንክም ሲሆን ይመርጣል ሁሉ ባንክ እኩል አየደለም ብር ለማስቀመጥ። ሰውምጋ ሲያስቀምጥ ይመርጣል ትልቅ ሰው የማያጭበረብረኝ ይላል አማና ሲያስቀምጥ። ገንዘብ እንኳን ቦታ መርጠህ ተጠንቅቀህ ታስቀምጣለህ አይዲያም እነደሱ ነው ካለቦታው ከበተንከው ፍሬያማ አይሆነም ይጠፋል ቦታ ያስፈልገዋል፤ ሰው ያስፈገዋል፤ በደንብ ኢንተርቴይን የሚያደርግ አፕሪሼት የሚያደርግ የሚያስተላልፍ የሚተገብር ሰው ይፈልጋል ሃሳብ። አንዲት ወጣት ሴት ባል ታገባና ብዙም ሳይቆይ ያ ባሏ ወታደር ነበር ወደ ሌላ ስፍራ ይላካል። ጀማሪ ሙሽሮች ናቸው ከባሏ መለየት አልሆነላትም ከባሏ ጋር መኖር ትፈልጋለች ተነስታ ባሌ ያለበት ስፍራ ነው የምሄደው ብላ ስትሄድ ባሏ ያለበት አካባቢ ለኑሮ በእሷ እሳቤ ምቹ አይደለም ሞቃታማ ነው በረሃማ ነው ከከተማ ራቅ ያለ ነው የአኗኗር ዘዬው ባህሉ ቋንቋው ብዙ ጉዳይ ተቀያየረባት እና በሞራል ሮጣ ሄደችና ስትደርስ ከበዳትና ለእናቷ ደብዳቤ ፃፈች እማማ ልመለስ ነው ዌዘሩን አልቻልኩትም፣ የምግብ ሥርዓቱን አልቻልኩትም፣ የአኗነኗር ዘዬው ከበደኝ እመለሳለሁ ብላ ስትፅፍላት እናትየው የመልስ ደብዳቤ ሲፅፉላት ሰማዩን ቀና ብለሽ ተመልከቺው ጭለማም ነው ከዋክብትም አሉት የፈለገ ከዋክብቱን ያያል የፈለገ ጨለማውን ያያል መርጦ ማየት የባለቤቱ ነው ብለው መለሱላት። እንቆቅልሽ ነበር ጊዜ ወሰደባት ለመገንዘብ እንዳሉትም ሰማዩን ስታይ ጨለማም አለ ከጨለማው ውስጥ ደግሞ የሚወጣ ውብ ብርሃን አለ። ይሄን የፈታች ልጅ መመለስ ትታ እዛ አካባቢ ያየችውን የአኗኗር ዘዬ የሰዉን ባህል በሚመለከት መፃፍ ጀመረች ልጅቱ ውስጥ ለካ የመፃፍ ብቃት አለ እሷም አታውቀውም ቻሌንጁ ኑሮው አለመመቸቱ ግን እና እናቷ ካሉት ሃሳብ ጋር ተያይዞ አዲስ ነገር ማውጣት ስትጀምር ከውስጧ ፅሁፍ ወጣ ያ ፅሁፍ በዓለም የታወቀ ሆኖ በጣም ከፍተኛ ገንዘብ አግኝታ ወታደር ባሏን ከበረሃ መመለስ ሳይሆን በሕይወት ዘመናቸው ሙሉ አንቀባራ መኖር የምትችል ስም ያላት ገንዘብ ያላት ጠንካራ ሴት ሆነች። ብትመለስ ይጠፋል ያ ጉዳይ ብትመለስ ይጠፋል፤ ኢትዮጵያም ውስጥ አጋጥሟል አሁን ሐመር ሄዶ ስለ ሐመር የፃፈውን ሰው የምታውቁት ሰው እንዲሁ ነው ድንገት ለጉብኝት ሄዶ ነው ሐመር ውስጥ አይቶ ፃፈ ያው አሁን ታዋቂ ፀሃፊና ደራሲ ነው ኢትዮጵያ ውስጥም አለ እንደዚህ። አንዳንድ ጊዜ ትክክለኛ ሃሳብ በሆነ ሁኔታ ሰው ላይ ሲያርፍ ሰውዬው የማያውቀው ብቃቱን ሊያወጣ ይችላል። ልክ እንደዚህች ሴት ግን ያ ትክክለኛ ሰውና ሃሳብ መገናኘት አለባቸው ያ ሲሆን በጣም ብዙ ሰው ከውስጡ ሊወጣ ይችላል። እና ሰው በጣመ ኢምፖርታንት ነው።

ሶስተኛው ተቋም ነው ኢንስቲትዩሽን። ህግ ያስፈልጋል አሰራር መዋቅር ያስፈልጋል የሚታወቅ ፓተርን ያስፈልጋል። አንድ ሰው መቼ ምን ጀምሮ መቼ እንደሚጨርስ ግልፅ መሆን አለበት። ተቋማዊ እሳቤ ማለት ሲምለስሊ አንድ ነገር ተጀምሮ የሚያልቅበትን ፕሮሲጀር ሰዎች የሚገነዘቡት የሚያውቁት ሲያጠፉ የሚጠየቁበትን አውድ የሚያውቁት የታወቀ ህግጋት ያለው ማለት ነው። ተቋም ውስጥ ያለው ችገር ሰፋ ስለሚል ሰዉ በርከት ስለሚል ሰዉ አንዳንድ ሰው የማይተካ ይመስለዋል፤ እንዳትሸወድ የሚቀርብህ አነተ ነህ፤ የሚቀርብህ አንተ ነህ እንጂ ኢንስቲትዩሽን ይወልዳል የሆነ ሃሳብ

133

የሚሸከም ሰው ያመጣል ከየትም ቦታ በጣም ብዙ ሰው ሚስኮምፒት ያደርጋል ኢን ማይ አብሰንስ እንዴት ሆነው ይሳካላቸዋል ይላል። አይዲያ አየር ላይ አይንሳፈፍም ይፈልጋል ማረፊየውን አንተን ከገፈተረ በኋላ ለእሱ የሚመቸውን ሰው ያመጣል እና አትሸወድ። ተቋም ውስጥ ያለው ትልቁ በሽታ ሰዎች መሸወድ ሲጀምሩ ነው። እዚህ ያለን ሰዎች እንዳለን ብንወጣም ኢትዮጵያም ትቀጥላለች መንግሥትና ሃሳብም የራሱን ሰው ይፈጥራል። እኛ ብቻ ብቸኛው አይደለንም። ሚና ይኖረናል ግን ብቸኛው አይደለንም። አይተኬም ሰው የለም ሰው ይተካል ተቋም ውስጥ መገንዘብ የሚያስፈልገው ይሄን ነው ማለት መጀመሪ አይዲያ ሲባል መጥራት አለበት እሴት ያለው ሞራል ያለው የሞራል ፋውንዴሽን ያለው መሆን አለበት። ያ አይዲያ የሚሸከመው ሰው የተለየ ብቃቱን የሚያወጣ አጌን የሞራል ብቃት ያለውና ጥሪውን የሚገነዘብ መሆን አለበት። በግሩፕ ሲሆን በተቋም ደግሞ ሲሆን ሚና እንዳለው እንጂ እንደማይተካ የማይሆን መሆን አለበት ይሄም ሞራል ነው። አይተኬ ነኝ ብለህ ካሰብክ የሞራል መሸርሸር አለ ማለት ነው። ሰው ነኝ ተሰባሪ ነኝ እጀምራለሁ የሆነ እጓዛለሁ ሌላ ሰው ይቀጥላል ብለህ ካላሰብክ በስተቀር በጭንቅላትህ የሞራል መሸርሸር ያጋጥማል ተቋም ውስጥ ያለው በሽታ ይሄ ነው። ይሄንን ከበደ ሚካኤል በአንድ ጥሩ ቋንቋ ገልፀውታል። “እኛ ኢትዮጵያዊያን የምንሰራው ስራ መልካም ቢሆን አገራችን ኢትዮጵያ እንደምትከበር የምንሰራው ስራ መጥፎ ቢሆን አገር እንደምትዋረድ አንርሳ አትርሳ” ይላል። የየአንዳንዳችን የስራ ድምር ኢትዮጵያን የሚያስከብር የሚያሻሽል፤ የእያንዳንዳችን ጥፋት ተሰናስሎ ተደምሮ ደግሞ ኢትዮጵያን የሚያዋርድ ዝቅ የሚያደርግ እንደሆነ እያንዳንዱ ግለሰብ ማመን አለበት።

እዚህጋ ሞራልን ስበን እናምጣ ኢትዮጵያ ውስጥ ለክፉ ምግባር ያለን ጉልበትና ለበጎ ነገር ያለንን ሃይል ተመልከቱት። አንድ መልካም ነገር ስናይ ለማገዝ አብረን ለመቆም ያለን አቅምና ለጥፋት ያለን አቅም በጣም በጣም የተራራቀ ነው። አየዲያ የሚሸከመው ሰው ይፈልጋል የሚቀበለው ሰው ይፈልጋል ተቀብሎ የሄደና የሰራ ውጤት ያመጣል። ደቡብ ምዕራብ ላለፉት 30 ዓመታት አይዲያውን ኢንተርቴይን የሚያደርግለት ሃይል አልነበረም ብልፅግና ግን አይዲያውን ተቀብሎ በህጋዊና ሰላማዊ መንገድ የክልልነት ጥያቄ መለሰላቸው አንድ። ሁለተኛ የመደመር መፅሃፍ ተፅፎ ሲሸጥ የመጀመሪያው ሃይስኩል ገንባታ ሁለት ሶስት ሃይስኩል የተገነባው ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ነው ከመደመር መፅሃፍ። በኋላ በገበታ ለትውልድ አላላ ኬላ እና ኮይሻ አሁን በቅርቡ ደግሞ በበቃ አካባቢ በግል የሚሰራ ከቱሪዝም ጋር የሚያያዝ ስራ የተሰራው ደቡብ ምዕራብ ነው። የጎደለህን ደግሞ በራስህ አቅምና በሌሎች ወንድሞችህ ህብረት የምትመልስ መሆኑን ማሰብ አለበት ኢንተርናላይዝ ማድረግ የሚገባን ኢንሳይድ አውት ማየት የሚገቡን በጣም በርካታ ጉዳዮች አሉ። ደቡብ ምዕራብ ባለፉት አምስት ዓመታት በትግሉ በልጆቹ ጥረት ያገኛቸውን ድሎች ቆጥሮ የሚገነዘብ የሚጎድለውን የሚያውቅ የሚጎድለውን የሚጠይቅበት የሚገነዘብ ከሆነ ያድጋል። ይሄ ለኦሮሚያም ለአማራም ለትግራይም ይሰራል። ለምሣሌ ማሌ ክልል ከሙስጠፋ በፊት በጣም ብዙ ስቃይ ያለበት ግጭት ያለበት ጦርነት ያለበት ኮንትሮባንድ ያለበት ምንም አይነት የልማት ስራ የማይታሰብበት አካባቢ ነበር። አሁን ባለፉት ሶስት አራት ዓመታት ቢያንስ ቢያንስ ጅጅጋ ላይ ማንም ሰው የሚያየው የሚዳስሰው የልማት ለውጥ አለ። ባለፉት ሶስት አራት ዓመታት የተሰሩ መንገዶች ሰላሳ አርባ ዓመተ ሃምሳ ዓመት አልነበረም ሱማሌ ውስጥ። ሰላም አለው ኢንፍራስትራክቸር እየገነባ ነው ለመጀመሪያ ጊዜ ስንዴ አርሶ

134

ከመስከረም እስከ መስከረም

ያው አሁን ብዙዎቻችን በጋራ አይተናል። አሉ የሚጨበጡ ቼንጆች የሚታዩ። እነሱን ይዞ የትግሌ ውጤት ናቸው ብሎ የጎደለውን ለመሙላት አስፓየር የሚያደርግ ክልል ከሆነ በጣም ትልቅ አቅም አለው ያድጋል። ለሌሎቻችሁም ይሰራል ይሄ ምንድነው በትግላችን ያገኘነው መን ጎደለን እንደት እንመልሰዋለን ብለን ቆም ብለን ካላየን ጠያቂ ብቻ ከሆንን ያው ቋቱ የምናውቀው ስለሆነ በጥያቄ ብቻ የሚመጣ መልስ የለም እያንዳንዱ ጥያቄ የተስተካከለ ሲሆን በቀደም እንዳነሳሁት ግማሽ መንገድ ለመልስ የተመቻቸ ይሆናል።

ሞራል ኢንተለጀንስ ብቻውን ስላልሆነ ጥቂት ገባ ብለን ኢንተለጀንሶች ደግሞ እንይ። ኢንተለጀንስ በጥቅሉ እውቀትን የማግኘት እውቀትን የመረዳት እውቀትን በስራ የማዋል ውጤታማ የመሆን በአዳዲስ ሁኔታዎች በማምመቹ ሁኔታዎች ውስጥ የተለያየ የኢንተለጀንስ ፓረት በመጠቀም ውጤታማ ለመሆን የሚያግዙ ነገሮች ናቸው። እነዚህ ኢንተለጀንሶች በብዙዎቻችሁ ውስጥ አሉ። ግን በስም ለይተን በተግባር ለይተን ለመጠቀም ውስንነቶች አሉ። ምን ምንድን ናቸው እነዚህ ኢንተለጀንሶች ከተባለ አንደኛው ብዙ ጊዜ አይኪው ወይም ኮግኒቲቭ ኢንተለጀንስ ወይም ኢንተለጀነስ ኮሸንትየሚባለው ትንተናዊ አስተውሎ ያለበት የመቀመር የመተንተን የመፍታት ኢንየለጀንስ ነው። ይሄ ኢንተለጀንስ አመንኳዊና ፈታኝ ችግሮችን በተጠየቃዊ መንገድ አናላየዝ የሚያደርግ ማቴማቲካሊ አናላይዝ የሚያደርግ ብቃት ማለት ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ አይኪው ወይም ኮግኒቲቭ ኢንተለጀንስ ሞር ዛን ኢትስ ፌርሼር የወሰደ ነው። የሰው ሁሉ ብቃት መለኪያ ትምህርት ስርዓታችን የሚለካው አይኪው ብቻ ነው እኛ እንኳን ሰው ስንቀጥር ስሪ ፖይንት ሲክስ ነው ያለው ፎር ነው ያለው ስሪ ፖይንት ኤይት ጂፒኤ ነው ያለው መለኪያን አይኪው ነው። ሚስተር ኤክስ ስሪ ፖይንት ሲከስ ስሪ ፖይንት ኤይት ጂፒኤ ኖሮት ከሰው ጋር የማይጋባባ ከሆነ በተቋም ውስጥ በቲም ስራ ውስጥ አያግዘንም ውጤቱንና ኢሞሽናል ኢንተለጀንሱን አናይም አብዛኛው ነገራችንን የያዘው ይሄኛው ነው በትምህርት ስርዓታችንም በምዘና ርዓታችነም ሰው የምንለይበት መንገድ አይኪው ብቻ ነው። አይኪው ብቻ የሚመዝኑ አገራት አይበለፅጉም ቢኮዝ ሁሉም ኢንተለጀንሶች ስራ ላይ መዋል ስላለባቸው ይሄ ዪገባውን ሼር መያዝ ያለበት እንጂ ጠቅሎ ሁሉን መያዝ ያለበት የኢንተለጀነስ አይነት አይደለም። በጣም ኢምፖርታንት ኢንተለጀንስ ነው አናላይዝ መደረግ ያለባቸው አርቲሜትክሊ መታየት ያለባቸው ጉዳዮች አሉ ሊጂካሊ መታየት ያለባቸው ጉዳዮች አሉ ነገር ግን ሁሉ ነገር በእነሱ ውስጥ ብቻ የሚታይ ከሆነ በጣም ብዙ ቦታ ፌል እናደርጋለን።

ሁለተኛው እስካሁን ቦታ ያልነበረው ወደፊት ጊዜ ካለን የምናየው የቋንቋ አስተውሎት ሊንጉስቲክ ኢንተለጀንስ የሚባለው ነው። ቋንቋን ማወቅ፣ ቋንቋን ማርቀቅ፣ ቋንቋን መጠቀም ራሱን የቻለ ኢንተለጀንስ ነው። አንዳንድ ሰው ሃሳቡን በንግግር አይገልፅም በግጥም ይገልፃል። እዚህ ውስጥ አስር ሰዎች ገጣሚዎች ይኖራሉ። አንዳንድ ሰው ሃሳቡን በግጥም አይገልፅም ግን በፅሁፍ አምሥት ገፅ አስር ገፅ አድርጎ በሚያስደምም ፅሁፍ ሃሳቡን ስዕላዊ አድርጎ ይገልጻል። አንዳንድ ሰው መፃፍ ይቸገራል በንግግር ሃሳቡን አሳምሮ ይገልፃል፤ ችሎታ ነው ኢንተለጀንስ ነው። ሁሉ ሰው እኩል ተናግሮ አያሳምንም እኩል ፅፎ አያስረዳም ይህን ኢንተለጀንስ ተቋም ስንገነባ ማወቅ ያስፈልጋል አንዳንዶች ፀሃፊዎች፣ አንዳንዶች ተናጋሪዎች፣ አንዳንዶች ተንታኞች፣ አንዳንዶች ኢሞሽናሊ ኢንተለጀንት የሆኑ ሰዎች ያስፈልጋሉ ይህን ደምረን ነው ተቋም

135

የምንገነባው።

ሦስተኛው ኢንተለጀንስ ምስለ ትዝታዊ አስተውሎት ወይም ስሪ ዳይሜንሽናል ኢንተለጀንስ ወይም ስፓሻል ኢንተለጀንስ የሚባለው ነው። ስሪ ዳይሜንሽናል ኢንተለጀንስ በጣም ኢምፖርታንት የሆነ የብቃት ዘርፍ ነው። ለምሣሌ የዛሬ ሃያ ሠላሳ ዓመት ኮምፒዩተር ሳይኖር ዲጂታል ስክሪን ሳይኖር አንድ ፓይለት ከአዲስ አበባ አንስቷችሁ ሰባት ሠዓት ስምንት ሠዓት በሮ ወረቀት እየዳበሰና እያነበበ ብቻ ቻይና ሲያወርዳችሁ አይገርማችሁም? እንዴት ነው ሰው ወረቀት ይየ ከአዲስ አበባ ቻይና ድረስ የሚሄደው? ለብዙዎቻችን ከባድ ዕውቀት ነው። ለፓይለቶች ግን ፓይለት የሆነ ሰው ያ ብቃት ያለው ሰው ያ ትምህርት ያለው ሰው ያንን ካርታ በስሪ ዳይሜንሽናል አስቦ ከየት ተነስቶ የት እንደሚያርፍ አውቆ ነው የሚሄደው ልዩ ብቃት ነው ሁሉም ሰው ያለው ብቃት አይደለም። በህንፃ ገንባታ ደግሞ አርክቴክትን እንመልከት፤ አርክቴክቶች ከመሬት ተነስተው ይሄን የሚያክል አዳራሽ በስሪ ዳይሜንሽን ምሰሶ አስቀምጠው፣ ጣሪያ አስቀምጠው ስፋቱን ምናምን ለይተው ስለው ይሄ ነው ዲዛይኑ ይሉናል። አንዳንድ ሰዎች አርክቴክቶች የሰሩትን ዲዛይን አይተን እንኳን መገንዘብ አንችልም። ከመሳላቸው ደግሞ በየቦታው አስቀምጠው ቁጭ ያደርጉታል ስዕሉን ሰርተው ያሳዩናል ይሄ ብቃት ነው ባለ ሦስት ደርዝ እውነታን በምናብ ስሎ በወረቀት አስፍሮ በእጅ ዳሶ ማሳየት የሚያስችል ብቃት ማለት ነው።

አራተኛው ሚዩዚካል ኢንተለጀንስ ነው የሙዚቃ አሰተውሎት። ሚዩዚካል ኢንተለጀንስ በጣም በርከት ያሉ ኢንተለጀንሶች ኢንጌጅ ያደርጋል ይጠቀማል። ለምሣሌ አንድ ሰው ክራር ሲጫወት ግራሩን ሲመታ እጁ ፊዚካል ኢንተለጀንሱን ይጠቀማል ገን ክራር መቃኘቱን እየመታ ይሰማና ቅኝት ያስተካክላል እየመታ ፊዚካሊ የመስማትም አቅም አለው ማለት ነው። ከዛ እየመታ ከተስተካከለ በኋላ እየሰማ በዚያ አያበቃም ይዘፍናል በአፉ በዓይኑ ኦዲየንስ ያያል ሲያሻው ይጨፍራል። አት ኤ ታይም የመስማት የማየት የመናገር የመንካት በርከት ያሉ አካል ብቃቱን የሚያንቀሳቅሱና አዕምሮውን የሚያሰሩ ተግባራት ይፈፅማል። ይሄ ኢንተለጀንስ በጣም በጣም ኢምፖርታንት ነው። አሁን በምናሰራቸው ኬጂ ትምህርት ቤቶች ኤለመንተሪ ስኩልስ መዘንጋት የሌለበት የስፖርት፣ የሙዚቃ፣ የእርሻ አይነት ዲፓርትመንቶች ናቸው። ብዙዎቻችሁ ትምህርት ቤትና ላይብረሪ ትሰራላችሁ ቆንጆ ነው አስፈላጊ ነው ግን በቂ አይደለም። ልጆች የሙዚቃ ሙዚቃ ሲባል በየእምነቱ ሊሆን ይችላል ችግር አይደለም ዓለማዊ ብቻ ማለቴ አይደለም ዋናው ግን ራስን በብዙ ኢንተለጀንስ የማናገር ብቃት ማሳደግ ያስፈልጋል። ያ የልጆችን የማሰብ የመማር አቅም በእጅጉ ይከፍታል። ሆን ብላችሁ ልጆቻችሁን ሙዚቃ መሣሪያ ወይ ክራር ወይ ጊታር ወይ ፒያኖ እንዲለማመዱ አድርጓቸው ጥቅም አለው በጣም የሚያስፈልጋችው የአስተውሎት ልክ ነው ብዙዎቹም ብቃት አላቸው ሕፃናት ከሞካከሩ ቶሎ ይማራሉ ያግዛቸዋል ለወደፊት ሕይወታቸው ስኬት።

ሌላው የአካል ቅልጥፍና አስተውሎት ወይም ካይነቲክ ኢንተለጀንስ የሚባለው ነው። አሁን ይሄ ተራ ነው የሚመስለው የሚጠይቀው ብቃት ቅልጥፍና አለ። ይሄ ነገር የሚገባችሁ ኳስ ሜዳ ገብታችሁ ሜዳ ውስጥ ቲፎዞ ስትሆኑ ነው፤ በለው ምታው ሸውደው አስገባው የማይል ቲፎዞ የለም ግን ኳስ ሜዳ ስትገቡ እኔ አልፎ አልፎ ስለምሞክር ስትገቡ ኳሷን እያያችሁ እግራችሁን ማዘዝ አቅቷችሁ እግራችሁ የእናንተ

136

ከመስከረም እስከ መስከረም

እግር የማይነሳ ሆኖ ኳስ አንድ ሰው ወስዶባችህ ይሄዳል። ውጭ ሆነን እንደምናላግጠው አይደለም ኳስ በከፍተኛ ደረጃ እግራቸውን እንደፈለጉ የሚያደርጉ ሰዎች እያየን ይጫወቱብናል እንዲህ ያሽከረክሩናል ኃይሌ ከፖልቴርጋት ጋር ሲሮጥ ኃይሌ በል እንጂ ፍጠን እንጂ የሚል ሰው እዛ ሜዳ ገብቶ ቢሆን ብላችሁ አስቡ፤ አስቡ ይሄ በጣም በጣም ኢምፖርታንት ኢንተለጀንስ ነው። በቀላል ኤግዛምፕል ደግሞ ሰርጂን እንመልከት እንዴት ነው ብሬን ውስጥ ገብተው ወይም ኩላሊት ውስጥ ገብተው ልብ ውስጥ ገብተው ሪፋይንድ የሆነ ቦታ ቀደው ሰፍተው ሰውዬውን ሰው የሚያደርጉት የፊዚካል ኢንተለጀንስ ጭንቅላት ብቻ ሳይሆን የእጅም ስራ ማለት ነው፤ ጭንቅላት ያዛል የሚሰፋው እኮ እጅ ነው በርቀት አይደለም? በጣም ከባድ ኢንተለጀንስ ነው በስፖርት ብቻ ሳይሆን በሚሱ ስራዎች።

ሌላው ግምት ሊሰጠው የሚገባው የሶሻል ኢንተለጀንስ ወይም ማኅበራዊ አስተውሎት የሚባለው ሂውማኒቴሪያንስ ወይም ኮሚት ኦርጋናይዘርስ ጋር የሚታይ ብቃት ነው። አንዳንዴ አይታችሁ ከሆነ እዚህ ሰፈር ፕሮፌሰር አለ ዶክተር አለ ሐብታም አለ የተፈራ ሰው አለ። ድንገት ሰው ሲሞት ማጠብ አይችልም መገነዝ አይችልም ድንኳን ማሰር አይችልም ምንም ነገር ያ ትልቅ ሰው ባዶ ይሆንባችኋል። አንድ የማትጠብቁት ሸምገል ያለ ሰው ወይም አሮጊት እናት መጥታ አጥባ ገንዛ አይዞህ ብላ ጥጥ አድርጋ ድንኳን አስተባብራ ዕድር ዕቁብ ብላ ያ ዶክተር ያ ፕሮፌሰር ያ ትልቅ ሰው የማይሰራውን ስራ የሆነ የማትጠብቁት ሰው ሲሞላው ታያላችሁ በደንብ አስተውሉ ይሄን ያ ኢንተለጀንስ ያላቸው ሰዎች አሉ። በትምህርታቸው ግራጁዌት ያላደረጉ ሊሆኑ ይችላሉ ሐብት ላይኖራቸው ይችላሉ ግን ሶሻሊ ሞቢላይዝ የማድረግና ጋፕ የመሙላት አቅም ያላቸው ሰዎች አሉ። ያ ኢንተለጀንስ ያስፈልገናል። አንዳንድ ሐብታም መርዳት ይፈልጋል እንዴት እንደሚያግዝ ግን አያውቀውም የሚያስተባብሩ ሰዎች ስናገኝ ጥቅም ላይ የሚውል ኢንተለጀንስ ነው።

ሌላው ህላዌ አስተውሎት ነው።ኤግዚዝቴሽን ኢንተለጀንስ የሚባለው። ፊሎሶፈርስ ቴዮሎጂሺያን እነ ስፔሻል ቲንከርስ የሚባሉት የሚያስቡ የሚጠይቁ ከማይታይ ከማይጨበጥ ነገር ውስጥ ጠለቅ ያሉ ጥያቄዎች እያነሱ የሚመራመሩ ሰዎች ያስፈልጋሉ። ለምን ደኸየን ለምን እንጠላላለን ለምን እንበላላለን ለምን እንገፋፋለን ቁጭ ብሎ ማሰብ ማስተዋል መጠየቅ የሚፈልግ ጉዳይ ነው። ለምን? እንዴት እንውጣ ከዚህ ጉዳይ ብሎ ማሰብ ይፈልጋል እንደዚህ አይነት ኢንተለጀንስም አለ ያስፈልጋል ለሰው።

ሌላው ስልታዊ አስተውሎት ነው። ታክቲካል ኢንተለጀንስ የሚባለው። ተጋላጭነትን በመቀነስ በማስወገድ ለስትራቴጂ ቅመራ ለብልህ ውሳኔ ለተያያዘ ስኬት የሚያበቃ ጉዳይ ነው። ለምሣሌ ለፖለቲካል ሊደርስ፣ ለወታደራዊ መሪዎች የሚያስፈልጋቸው የታክቲካልና የስትራቴጂ ብቃት ነው። አንዳንድ አገራትና አንዳንድ ግሩፖች ከፍተኛ የስትራቴጂ አቅም አላቸው ገን ታክቲክ መንደፍ አይችሉም አሉ እኛ ውስጥ ራሱ እኛ አገር ውስጥ አሉ። ስትራቴጂ መንደፍ የሚችሉ ታክቲክ መንደፍ ስለማይችሉ ታክቲክ ስትራቴጂን መጋቢ ስለሆነ በየጊዜው የሚነደፍ ስለሆነ ያ ከሌለ ስትራቴጂው ቁልጭ ብሎ ይታያል ግን አይተገበርም። አንዳንዶች ደግሞ ታክቲካሊ ማኑበር ያደርጋሉ ግን ተደመሮ ገብ የላቸውም። ለምሣሌ በጦርነትና በውጊያ እንመልከት አንዳንድ

137

ውጊያ ላይ በሆነ ምክንያት ያንተ ሰው ሊጎዳ ይችላል ቦታ ልትለቅ ትችላለህ ልትማረክ ትችላለህ ልትሞት ትችላለህ፤ ያ ውጊያ ነው የብዙ ውጊያዎች ድምር ግን ጦርነት ነው ። አንድ መሪ ውጊያን ማሸነፍ ሳይሆን ጦርነት ማሸነፉን እርገጠኛ መሆን አለበት። ለምሣሌ በወታደራዊ ታክቲክ ውስጥ እዚህ ቦታ ላይ የኔ ዩኒት ሠላሳ ሰው ሃያ ሰው ይዘን ተቀምጠን አምስት ሰው አስር ሰው ቃኚ የጠላት ሲመጣ እኛ ሠላሳ ነን ቃኚው አምስት ነው በቀላሉ ልንማርካቸው ልንገድላቸው እንችላለን ግን ከመተኮሳችን በፊት ይሄ ቃኚ ከኋላው ፎርስ አለ ወይስ የለም ብለን ማየት አለብን። ምን ያደርጋሉ ብልህ የታክቲካል ኢንተለጀንስ ያላቸው ኮማንደሮች ቃኚውን ካዩ በኋላ በቅርብ ርቀት ወታደር እንዳለ ካሰቡ እንዳላዩ ያሳልፉታል እንጂ አይዋጉትም አይተኩሱም ቢኮዝ እሱን ተኩሰው ገድለው ከኋላ መጥቶ እንዲጨርሳቸው አይፈቅዱም ታክቲካሊ ዊክ የሆኑ ግን ለአምስት ደቂቃ እርካታ አምስቱን ገድለው ተኩሰው አምስት ክላሽ ከማረኩ በኋላ ሠላሳውን ሉዝ አድርገው ሁሉም የሚጠፋበት ሁኔታ ይፈጥራሉ። አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ የሚታየው እንደሱ ነው ብልጭ ብለህ የሆነ ነገር ታደርጋለህ ግን ተደምሮ የምታሰበውን ድል ያመጣል ወይ አያመጣም ብለህ ካላሰብክ አሸናፊ አያደርግህም ልትገድል ትችላለህ ልትሰርቅ ትችላለ ግን አሸናፊ አያደርግህም ይሄ ከፍተኛ የሆነ የስትራቴጂ እና የታክቲክ መንደፍና መጠቀም ብቃት የሚጠይቅ ለመሪዎች በጣም ወሳኝ የሆነ ኤሪያ ነው።

በቅርቡ ያየነው ሌላው ሰው ሰራሽ አስተውሎት ወይም አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ነው። አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ፕሬይመርሊ ዓላማው ለማገዝ ነው የሰውን ልጅ ስራ ለማቅለል ነው ስለማይተኛ ስለማይራብ ስለማይደክም ስለማይሰረቅ በዘር ስለማያዳላ በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ መታገዝ ጥሩ ነው። ለምሣሌ ፕሪሲሽን ፋርሚንግ ላይ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ብንጠቀም አረም በማረም ፕሪሳይስሊ ያ መሬተ የሚፈልገውን ዘር ማዳበሪያ በመስጠት እና ፕሮዳክቲቪቲ በማሳደግ ከፍተኛ ሚና አለው። ኸርቨስት በማድረግ የሚንጠባጠቡ ጉዳዮች ይቀንሳሉ። ፋርማሲስት ብናደርገው ትዌንቲፎር ሰበን ሰርቪስ ይሰጠናል። ብዙ ቦታ ላይ የሰውን ልጅ ለማገዝ ብቃት አለው። በትራንስፖርት ሲስተም በጣመ ከፍተኛ ችግር ሶልቭ ያደርጋል አደጋ ይቀንሳል። በሄልዝ የሰው ልጅ በኋላ በፖፑሌሽን አነሳዋለሁ የመኖር የመኖር የዕድሜ ጣሪየው እየጨመረ ነው ያለው የራሱ ችግር ቢኖርበትም የሰውን ልጅ ዕድሜ ማረዘም አንዱ የሳይንስ ትልቁ ውጤት ነው ይሄን በማሻሻል ደረጃ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ከፍተኛ ሚና አለው ቅድም ያነሳሁትን የሰርጂን ስራ ለመስራት በጣም ከፈተኛ ሚና ይጫወታል በማገዝ። ከማገዝ አልፎ ወደ መተካት ተሸጋግሯል። መተካት ማኔጅ ካደረግነው ችግር የለም አደገኛ የሚሆነው ወደ መብለጥ ከሄደ ነው እኛ ፈጥረን እኛ የማንመረው እኛ የማናዘው ከሆነ ችግር ነው። ይሄን በአገራት ተመልከቱ በቀደም አንስቼላችኋለሁ። ለምሣሌ ኤክስ የሚባል አገር አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ዴቨሎፕ ያደርጋል የሚያግዘውና የሚቆጣጠረውን አቅም ይፈጥራል።ሌላው አገር ደግሞ ኢትዮጵያ ደግሞ የሄ ጉዳይ አይመለከተኝም ብላ ትታለች ያ አገር ሲፈልግ እንደ ወታደር ሲፈልግ እንደ ዶክተር ሲፈልግ እንደ አስተማሪ ሲፈልግ እንደፈለገው ነገር እየላከ ያንን የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ቱል ኢዘር ቨርቹዋሊ ኦር ፊዚከሊ በአካል ሊሆን ይችላል በሪሞት ሊሆን ይችላል ያንተን አገር ሰላም ያንተን አገር ሐብት ያንተን አገር አብሮነት ሊገዳደረው ይችላል። አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ከማገዝ መተካት ወደ መብለጥ መጓዙ ሳይሆን እዛ ውስጥ አንተ እንደ አገር ያለህ ሚና ንው ወሳኝ። እንደ

138

ከመስከረም እስከ መስከረም

አገር የሆነ እርሾ ካስቀመጥክ በሌሎች አገሮች በቀላሉ ማኑፑሌት አትደረግም። ይሄም ኢንተለጀንስ ኢምፖርታንት ነው ልክ እንደ ቅድሞቹ።

ሌላው የስሜት አስተውሎት ወይም ኢሞሽናል ኢንተለጀንስ የሚለው የራስንና የሌሎችን ስሜት መገንዘብ መረዳት አብሮነትን ማፅናት ላይ ኢምፖርታንት ነው። በጣም ብዙ መሪዎች ችግር ያለብን ኢሞሽናል ኢንተለጀንስ ላይ ነው። ይሄ በጣም በብዙ ኤግዛምፕል ይገለፃል። አንድ ሰው ከስራ ቀረ ለምን እንደቀረ ሳናውቅ እናቱ ታማበት ሰው ሞቶበት ከሆነ ሳናረጋግጥ ይሄ ስራ የማይሰራ አስቸጋሪ ሰው ብለን ጀጅመንታሊ ከወሰንን ሉዝ እናደርጋለን ዛት ታይፕ ኦፍ ኢንተለጀንስ ለመሪ በጣም በጣም ኢምፖርታንት ነው። የምናዝን የምንረዳ የምንገነዘብ ከውሳኔ በፊት እነዚህን ነገሮች የምናይ መሆን ያስፈልገናል።

የሥነ-ምግባር አስተውሎት የሞራል ኢንተለጀንስ ቅድም እንዳየናቸው ኢንተለጀንሶች ሁሉ በጣም ኢምፖርታንትና አስፈላጊ ኢንተለጀንስ ነው። ሥነ-ምግባር ማለተ ሰው የመሆን ግብር ማለት ነው። ሰው የሚያሰኝን ማንነት ሉዝ እንዳላደርግ ያደርገኛል መጀመሪያ። በተቋም ውስጥ ደግሞ በተቋሙ ማኅበራት ውስጥ በትክክለኛ ሚናው የሚገነዘብና ሌላውን የማያውክ ሰው ያደርገኛል። መሪ ደግሞ ስሆን ከዛ ይሻገራል። አንዳንድ ሰዎች በተፈጥሮ ስትሮንግ የሆነ የሞራል ቫልዩስ ያላቸው ሰዎች አሉ። ጠንካራ የሆነ ሞራል ቫልዩስ ያላቸው ለምሣሌ አልሰርቅም ብለው ሰው ኖረ አልኖረ እኔ ያየኛል ፈጣሪ ብለው የማይሰርቁ ሰዎች አሉ፤ በመዋሸትም በሌላውም እንደዚሁ። ያ ስትሮንግ ፐርሰናሊቲ ለአመራር በጣም በጣም ያስፈልጋል።

ሰናይ የሆነን ተግባር ከእኩይ ተግባር የመለየት አቅም። መጥፎን ከጥሩ የመለየት አቅም የተዘነጋ ዋጋ የማይሰጠው ነገር ግን ከሌለ ሁሉን ይዞ የሚጠፋው ሞራል ኢንተለጀንስ ነው። አንተ የፈለገ አይኪው ከፍተኛ ቁጥር የሚሰጠው ቢሆን በሙዚቃው በፊዚካሉ በጣም የዳበርክ ሆነህ ሞራሊ ግን ፋውንዴሽን የሌለህ ከሆንክ ቤተሰብ አይኖርህም ጓደኛ አይኖርህም ወይም ከሰው ጋር ለመኖር የሚያስችል ብቃት አይኖርህም። ችሎታ እኮ አለው ግን ባህሪው ግን እንደው እየተባለ የማያግባባ ሰው ነው የሚሆነው። ሊህ መሪ የሚያስፈልገው ሁሉን ኢንተለጀንሶች መገንዘብ፤ ሁሉን ኢንተለጀንሶች በባላንስ መጠቀም፤ በተለይ ሞራል ኢንተለጀንስ ደግሞ ለአገር ፋውንዴሽን እንደሆነ ማወቅ። ሞራል ኢንተለጀንስ ፋውንዴሽን እንደሆነ ሲያውቅ ከመስረቅ በፊት ሁለት ሦስቴ የሚያስብ ለመስረት ለመትጋት ለመልፋት ያለው ሞራል ከስንፍና ጋር አገናዝቦ ማየት የሚችል ራሱን የሚገዛ ለበለጠው ነገር ራሱን ያዘጋጀ መሆን አለበት።

እነዚህ ኢንተለጀንሶች ሁሉም በሚዛንና በቦታው ከተጠቀምንባቸው እንደ አገር ለብልፅግናችን ለሽግግራችን በጣም ወሳኝ ናቸው። አንዱ ገልቶ ሌላው ሲሸረሸር ደግሞ ጥፋት አለ። ስለዚህ ሥነ-ምግባርን በደንብ መገንዘብ መረዳት ያስፈልጋል ማለት ነው። የሰውን ልጅ አስተሳሰብ ድርጊትየሚገዙ የሚወስኑ የሞራል ፋውንዴሽኖች በጥልቀት መገንዘብ ያስፈልጋል። የሞራል ኢንተለጀንስ የሕይወትን ግብ ማሳኪያ መንገድ ነው። አንድ ሰው ተምሮ፣ አርሶ፣ ነግዶ፣ አገልግሎ ከስኬት ጣሪያ ላይ መድረስ የሚፈልግ ከሆነ የሞራል ኢንተለጀንስ ፋውንዴሽን ሆኖ ያግዘዋል። የሰውን ልጅ ባህሪይ ይወስናል። አዬ መጣ ሳይሆን በመጣልን የሚባሉ አይነት ሰዎችን ማንነት እንድንይዝ

139

የሚያደርገን የሞራል ኢንተለጀንስ ነው። በጣም መጥፎ ነገር ባለበት ከባቢ ውስጥ መልካም ነገር ማየትና ማድረግ የሚችሉ ሰዎችን በሞራል ኢንተለጀንስ ብቃታቸው ማግኘት እንችላለን። ይሄ የአስተሳሰብና የድርጊት ማዕቀፍ ወይም መርህ ነው። አንድ ሰው የሚያስብበት በተግባር የሚከውንበት ፍሬምወርኩ ሞራል ኢንተለጀንስ ነው። ሲገድል ሲሰርቀ ሲያጠፋ ሲያበላሽ የሞራሉ ሌቭል የሞራሉ ስሪት ምን ያክል ጠንካራ ወይም ደካማ እንደሆነ የሚየሳይ ነው። በዓላማና ስኬት መካከል ድልድይ ሁልጊዜም ሞራል ኢንተለጀንስ ነው። አንተ ሰርተህ ሐብታም መሆን ፈልገሃል በፖለቲካል ከሪየር ጫፍ መድረስ ፈልገሃል በፍላጎትህና በስኬት መካከል ድልድይ ሆኖ የሚያስጉዝህ የሞራል ኢንተለጀንስ ነው።

ሥነ-ምግባር አዕማዶቹ ምንድን ናቸው አንደኛ ህሊናዊነት ነው በእንግሊዝኛው ኮንሸስ ወይም ኢንቲግሪቲ የሚባለው-አንደኛው። ሁለተኛው አክባሪነት ነው ሪስፔክት ቶለራንስ ኢምፐቲ ሲምፐቲ ኮምፓሽን የሚባሉት፤ ማዘን መራራት በፍቅር ዓይን ማየት በ.. ማየት ያስፈልጋል። ሦስተኛው ለጋሽነት ነው ቸርነት። ካይንድነስ ካይንድ መሆን ብቻ አይደለም ውስጡ ኮምፓሽን ያስፈልገዋል ጀኖሮሲቲ። አራተኛው ኃላፊነት ነው። ሰልፍ ኮንትሮል ሪስፖንስቢሊቲ ለምታደርገው ማንኛውም ነገር በምድርም በሰማይም ተጠያቂ እሆናለው ብለህ ማሰብ። ስድስተኛው ርትዓዊነት ነው። ፌርነስ ፎርጊቭነስ ይቅር ማለት የሰው ልጅ የቅር ካላለ ካልወደደ ለጋስ ካልሆነ አዛኝ ካልሆነ እንኳን እንደ አገር እንኳን እንደ ፓርቲ እንደ ቤተሰብ ከባድ ነው። አንድ የሞራል ኢንተለጀንሱ እየዳበረ ያለ ሰው እንደ አዕማድ መያዝ ያለበት እነዚህን አምሥት ጉዳዮች ነው። ይሄን ለማድረግ የሰው ልጅ አቅም አለው ወይ ያላችሁ እንደሆን አዎ አለው። የሰው ልጅ ስሜት አለው የሰው ለጅ አዕምሮ አለው የሰው ለጅ ፍቃድ አለው። የሰው ልጅ እነዚህ ብቃቶች ቅድም እንዳየናቸው ኢንተለጀንሶች አስተካክሎ በልክ መጠቀም ሲቸገር ነው የሚጠፋው። ምን ማለት ነው አንዳንዴ ስሜት ይጎላና ወይ ይሳደባል ወይ ያለቅሳል ወይ ያኮርፋል ስሜት ዶሚኔት ሲያደርግ ምክንያት ቦታ ሲያጣ የሰው ልጅ ሪአክሽን ጥፋት ሊያስከትል ይችላል። ዘሎ በጥፊ የሚማታው ከተማታ በኋላ ይቅርታ የሚጠይቀው ሰው በዚያ ሙመንት ኢሞሽን ወይም ስሜት ሰውዬውን ስለገዛው ነው። ቆም ብሎ አስተውሎ አስቦ እንዳይወስን ያኛው ፓርቱ ገኖ ስለወጣ ነው። አንዳንዴ ደግሞ አዕምሮ ኢሞሽን የሚባል ነገር ሲምፐቲ የሚባል ነገር መራራት የሚባል አጥፈቶ ሁሉ በሂሳብ ሰርቋል እጁ ይቆረጥ ተሳድቧል ይታሰር ወደሚል ደግሞ ከሄድን እንዳልኩት ቅድም አብሮነትን ያናጋል። ሰው በስሜቱ የተለማመደውን በኢሞሽን የተለማመደውን በአዕምሮው አናላይዝ ያደረገውን በፈቃዱ መርጦ የሚወስን መሆን አለበት። የተለማመደውን አናላይዝ ያደረገውን መርጦ መወሰን የማይችል ከሆነ ኢዘር አዕምሮው ኦር ኢሞሽኑ ገቨርኒንግ ፓወር ኖሯቸው ገዥ ሆነው በዚያ ሙመንት የሚወስኑ ከሆነ ሊገድል ይችላል፤ ሰው እኮ ገድሎ ደስ አይለውም ከገደለ በኋላ ፖሊስ ጣቢያ ሄዶ ሰው ገድያለሁ ይላል፣ ይጠፋል፣ ያለቅሳል፣ ያዝናል ያቺን ሙመንት ያቺን ቅፅበታዊ የስሜት ጊዜ ሊቆጣጠር ባለመቻሉ የሚያጠፋ ሰው በጣም ብዙ ነው፤ በኋላ ይቆጫል ያን አይቶ የቅር ማለት ያን አይቶ ወደ መስመር መመለስ ደግሞ እንደገና የስሜት አዕምሮ ፈቃድ ውህድ ብቃትን መጠቀም ይጠይቃል።

ሁላችን ውስጥ ስሜት አለ፤ ሁላችን ውስጥ አዕምሮ አለ የሚያስብላችን ውስጥ ፍቃድ አለ እንዴት ነው አሰላስለን የምንጠቀምበት። አንዳንድ ሰው በተፈጥሮ ስትሮንግ ዊል

140

ከመስከረም እስከ መስከረም

አለ እየነገርከው ይቸገራል ሬዚስት ያደርጋል አንዳነድ ሰው ደግሞ በተፈጥሮው ዊክ ዊል አለ በቃ የፈለገ ሰው ይጎትተዋል። ይሄንን ባላንስ ለማድረግ በዕውቀት በሞራል ኢንተለጀንስ ማደግ ይፈልጋል። ስትከተልም እምቢ ስትልም ምክንያት ያለህ መሆኑን ማረጋገጥ ይፈልጋል። ይሄ አቅም ወደ ፍቃድ ወደ ባለቤት ውሳኔ የባለቤቱ የፈቃድ የውሳኔ እ የእርምጃ ውጤት ለመሆኑ ስድስት ጉዳዮች ይነሳሉ፤ ሁለቱም ባህሪያት በሰው ውስጥ አሉ። አንደኛው መቆርቆር ነው እዚያው ተቃራኒው መጉዳት ነው። ሁለተኛው ፍትሃዊነት ነው ፌርነስ ወይም ዲሲትፉልነስ ነው ዲሲት መሆን። ሦስተኛው ታማኝነትና ከሃዲነት ነው ሎያሊቲ እና ትሪቸሪ ነው። አራተኛው ሥርዓተኝነትና ሥርዓት አልበኝነት ነው። ሃይራርኪ እና አናርኪ ነው። ሰው ፓርቲ ውስጥ ሥርዓት አለ፣ አገር ውስጥ ሥርዓት አለ እነዛ ሥርዓት የማይጠበቁ ከሆነ ኦርደርሊ የማይሄዱ ከሆነ ፓርቲ አገር የሚባል ልማት የሚባል አይመጣም ሥርዓት የስፈልጋል። አናርኪ ለየትኛውም አገር ዕድገት ፀር ነው። አምስተኛው ክቡርነት እና ክቡር አለመሆን፤ ሳንክቲክ እና ዲፕሬቪት መሆን ማለት ነው። በስብዕና በሰውነት የተከበርክ በባልነት የተከበርክ በፕሬዚደንት የተከበርክ ወይም በወንድነት የተከበርክ ሊሆን ይችላል ኦፖዚቱ ግን ከዛ የተከበረ ማንነት ዲፕሬቪት ያደረገ የወረደ ማለተ ነው። ስድስተኛው ነፃነትና ጨቋኝነት ሊሆን ይችላል። ሊበርቲ ወይም ቲረኒ ሊሆን ይችላል። እነዚህ ሁሉ ኤለመንቶች በእኛ ውስጥ አሉ ይሄንን ነው የሰው ልጅ ራሱ መርጦ በበጎነትና በእኩይነት መካከል ያለውን ዲፍረንስ አውቆ ተፈጥሯዊ መልካምነትን ተላብሶት ሳይጥል ይዞት ለዚያ መልካምነት የሚተጋና የሚሰራ እንዲሆን ሞራል ኢንተለጀንስ ላይ በስፋት መስራት ይፈልጋል። ሞራል ኢንተለጀንስ ላይ ያልሰራ ሰው በቀላሉ ይገድላል በቀላሉ ይሰርቃል በቀላሉ ያወድማል። ቆም ብሎ ሞራሉን መጠቀም በጎ ማንነቱን መጠቀም ይቸገራል። በቀላል ምሣሌ ለማየት ከዚህ ቀደም እንደሰማነው የዚህ ጫጩት ሜታፎር አንድ በሰፈር ውስጥ ተለቅ ያለ ሰው አዋቂ ሰው የሚጠየቀውን ጥያቄ ሁሉ የሚመልስ እና የሆኑ ወጣቶች ዛሬ እናሳስተው መልሱ ትክክል አይሁን ብለው ወስነው ወፍ በእጃቸው ይዘው ሄደው ሕይወት አላት ወይም የላትም ብለን እንጠይቀዋለን ሕይወት አላት ካለን አፍነን ገድለን ዋሽተሃል እንለዋለን፤ ሕይወት የላትም ካለን ለቀን ሕይወት አላት ዋሽተሃል እንለዋለን ዋናው ነገር ያላወቀ መሆኑን የዋሸ መሆኑን የሳተ መሆኑን በተግባር ፕሩቭ እናደርጋለን ብለው ነው ሰውዬውጋ የሄዱት። እና ሰውዬን ሲጠየቁት ሕይወቷም ሞቷም በእጅህ ነው ያለው ብሎ መለሰላቸው ይባላል፤ ከፈለክ ልቀቃትና ሕይወት አላት ከፈለክ አፍናትና ግደላት አለ ይባላል።

እኔ ግን ዛሬ የምፈልገው እሱን አይደለም። እኔ ግን የምፈልገው አነድ ሰው ወፏን ጨምቆ ለመግደል አፍኖ ለመግደል የሚያወጣው ኢነርጂና ወፏን ለቆ በሕይወት እንድትኖር ለማድረግ የሚያወጣው ኢነርጂ እኩል አይደለም። ለመግደል ብዙ ጉልበት ይጠፋል ለመልቀቅ ቀላል ነው ይሄንን በሁሉ ስራችሁ ተመልከቱ ችግኝ እንትከል አይ እጄን ያመኛል። ሄደህ ፋብሪካ መፍረስ እጅህን አያምህም። ስንዴ በክላስተር እንትከል አይመችህም ጥፋት ሲሆን የማናጠፋ ደግሞ ሲሆን መልካም ዜና ሲሆን ዩቱብ አንሰማም ተጋደሉ ተደማ ተዘረፈ ሲሆን ሁሉ ሰው ይከፍተዋል። ለጥፋት ያለን ጉልበት ለክፉ ነገር ያለን ጉልበት ለመልካም ነገር እንዲሆን ቅድም ባስቀመጥነው በስድስቱ ማዕቀፍ ውስጥ የሰው ልጅ በፍቃዱ እየመረጠ ወደ መልካም ነገር ማደግ አለበት። ወደ መልካም ነገር ካላደገ ወደጥፋት ከበረታ ኪሳራው የበዛ ስለሚሆን።

141

የሥነ-ምግባር ምንጮቹስ ምንድን ናቸው በሰው ልጅ ፈቃድ ምርጫ ያየናቸው ምንጫቸው ምንድነው ያልን እንደሆነ ተፈጥሯዊም ሊሆን ይችላል ማኅበራዊም ሊሆን ይችላል ኔቸርም ነርቸርም ሊሆን ይችላል። ናቹራሊ የምናገኘው አለ ነርቸር የምንደረገው የምንማረው ደግሞ አለ። ለምሣሌ ኢንኸረንትሊ የምናገኘው የሰው ለጅ አቅም ዝንባሌ ፍላጎት ወደ መልካም ነገር ያደላ ነው። በህፃናት እንደምታዩት የሚራሩ ሰው ሲጣላ ህፃን ያለቅሳል አባትና እናት ሲጣሉ ህፃን ልጅ መናገር አይችልም መገላገል አይችልም ያለቅሳል ቢኮዝ ጥል መጥፎ እንደሆነ ያውቃል ፀብ መጥፎ እንደሆነ የውቃል። ህፃን ልጅ እጃችሁን ከፍታችሁ ስቃችሁ ስትሄዱበት እሱም ያቅፋችኋል መናገር አይችልም አማርኛ አይችልም ኦሮምኛ አይችልም ግን ፍቅር ይገባዋል። ናቹራሊ እንደዛ አይነት የልዕልና ሞራል ባለቤት ነው ሰው። ስሩ ኢንተራክሽን ደግሞ ስሩ ኢንተርአክቲቭ ዌይ ደግሞ በማኅበረሰብ ስሪት ውስጥ ሰው እየተነገረው በተረክ በታሪክ ውስጥ እየሰማ ሄዶ ደግሞ ማንነቱን እየገነባ በጥላቻ እንዲሞላ ያደርገዋል። በኔቸርም በነርቸርም ሊገኝ ይችላል የሞራል ኢንተለጀነስ ግንባታ ማለት ነው። ይሄንን በውስጣችን መልካምነትና መጥፎነት ደግነትና ክፋት ፍቅርና ጥላቻ በውስጥ በእያንዳንዳችን ውስጥ አለ ጨለማም ብርሃንም ሞር ጎልተ የሚወጣው እናንተ ሞር የመገባችሁት ነው። በየቀኑ ስድብ በየቀኑ ፀብ በየቀኑ ግጭት የምትሰሙ ከሆነ ውስጣችሁ የሚመገበው ያንን ጥላቻ ነው። በየቀኑ መልካም ነገር የሚመገብ ከመልካም ሰዎች ጋር የሚውል መልካም ዜና የሚሰማ ሰው ግድያን ሊያስብ አይችልም። ሰው የመገበው የውስጡ ማንነት ሞር ጎልቶና በቅሎ አድጎ ወይ ያለማል ወይ ያጠፋል። አሁን ጥንቃቄ የሚያስፈልገው ሁሉም ሰው መልካምነት በውስጡ አለ። አንዳንድ ክፉ ሰዎች በማጥፋት ወደ ጥፋት ሊወስዱን ሲሉ መልካምነት ያለን ሰዎች ያ ስብዕናችን እንዳይጠፋ መጠበቅ መታደግ አለብን። መፍቀድ የለብንም የእነሱ መጥፎነት የእኛን መልካምነት ይዞት እንዲሄድ መፍቀድ የለብንም መጠበቅ አለብን። እያንዳንዱ ሰው መልካምነት ቢመግብ ለራሱ ተጠቃሚ ይሆናል።

ምን ክፍሎች ናቸው ያሉት ይህ ምንጭ በውስጡ ምን ምን ክፍል አለው ያላችሁ እንደሆነ አንደኛ ኤቲካል አዌርነስ አለ። ሪኮግናይዝ የሚደረግ አዌርነስ አለ። ሁለተኛ ኤቲካል ሪዝኒንግ አለ ሪዝኒንጉ አናላየዝ ይደረጋል አዌርነሱ ሪኮግናይዝ ይደረጋል። ሶስተኛ ኤቲካል ካራክተር አለ ዲሞንስትሬት የሚደረግ። አራተኛ ኤቲካል ቢሄቪየር አለ ወደሚጨበጥ አክሽን የሚቀየር። ልክ እንደ ኤቲክስ እና ሞራል ካራክተርና ቢሄቪየርም ግራ ያጋባል የሚቀራረበ ነገር አለው ካራክተሩ ነው ቢሄቪየሩ ነው ብለን ኢንተርቼንጀብሊ እንጠቀምባቸዋለን ግን ይለያያሉ። ካራክተር ማለት እንደ አነድ ሰው የሰውነት አካል ማለት ነው። ይሄ የሰውነት አካል በስፖርት በምግብ በመራብ በኑሮ ዘዬ በጊዜ ብዛት ይቀያየራል። ለምሣሌ እኔ አሁን ዛሬ ምሣ ባልበላ በአንድ ጊዜ አሁን ያለኝ ፊዚካል ፊትነስ አንድ ኪሎ አይቀንስም ነገም ከነገ ወዲያም ባለበላ ግን እየቀነሰ ይሄዳል። ይሄ ካራክተር የሚባለው ልክ እንደ ሰውነት አካል በውጫዊ ምክንያት አፌክት የሚደረግ በጊዜ ብዛት የሚቀየር ነው። ቢሄቪየር ግን እንደ ልበድ ነው ወይም እንደ ማስክ ነው። ካራክተር በጊዜ ብዛት የሚቀየር ቢሆንም ልክ እንደ ሰውነት የሚታሰብ ነው ቢሄቪየር ግን እንደ ልብስ ነው። አነድ ሰው ሌባ ነው ካራክተሩ ሌባ ነው ሊሰርቅ ሲመጣ እዚህ ቤት ሰው አለ ዋርዲያ አለ ሰው አለ ወይም ካሜራ አለ አልተመቸውም አልሰረቀም ቢሄቪየሩ አልተገለጠም ኢን ቱ አክሽን አልተቀየረም ማለት ሰውዬው ሌባ አይደለም ማለት አይደለም አሁነ አልሰረቀም እንጂ

142

ከመስከረም እስከ መስከረም

ነገ ይሰርቃል። ነገ መስረቁ ካራክተሩ ነው አሁን አለማድረጉ ግን ቢሄቪየር ነው ማለት ነው። ቢሄቪየር ማለት አንድ ነገር በአክሽን ሲገለጥ ወዲያው፤ ካራክተር ደግሞ ሌባ የሆነ ሰው በትምህርት በንስሃ በሆነ መንገድ ሊቀየር ይችላል በጊዜ ብዛት ለክ እንደ አካል እነደሚወፍረው እንደሚከሳው እንደሚያረጀው ወጣት እንደሚሆነው፤ ወዲየው ወዲያው ግን አይደለም። ሰዎች አዌር መሆን ያለብን ካራክተርም ቢሄቪየርም ነርቸር ሊደረግ ይችላል ከነቃንበት ካወቅንበት ሊገነባ ይችላል ግን መንቃት ይፈልጋል በዕውቀት አለመጥላት። በካራክተር ያለ ብልሽትም በስራ በሂደት ይጠገናል ቢሄቪየር ያው እንዳልኩት በፍጥነት ተለዋዋጭ ነው።

እነዚህ ሁለት ጉዳዮች አንድ ሰው በሞራል ኢንተለጀንስ ውስጥ ያሉ ብራንቾች ናቸው አናላይዝ የማድረግ፣ ሪኮግናይዝ የማድረግ፣ ዲሞንስትሬት የማድረግ ነገርዬውን ኢንቱ አክሽን መቀየር በአንድ ሞራል ኢንተለጀንስ ውስጥ ያሉ ክፋዮች ናቸው። በእነዚህ ላይ መንቃት እና መግራት ያስፈልጋል።

ለምንድን ነው ሞራል ኢንተለጀንስን በዚህ ደረጃ ምንጩን ክፍሉን ብቃቱን የምናየው ያልን እንደሆነ የሰው ልጅ ፍላጎት አለው አካላዊ ፍላጎት አለው የስም ፍላጎት አለው የነፃነት ፍላጎት አለው። በመደመር እንዳየነው አካላዊ ስንል የቁስ ፍላጎት አለው የቤት የመኪና የልብስ ፍላጎት አለው። የስም ስንል የክብር የመከበር ሰው ሆኖ ዲግኒፋይድ የመሆን ፍላጎት አለው። የነጻነት ስንል ቅድም እንዳነሳሁት ኢትዮጵያዊ ሆኖ ሰው መሆኑን በብሔሩ በቋንቋው በባህሉ በማንነቱ አለመነካትን ይፈልጋል የሰው ልጅ ባህሪ ነው ይሄ ። እነዚህ ጉዳዮች በቅደም ተከተል የሚታዩ አይደሉም አንዳንድ ቀን አካላዊ አንዳንድ ቀን የስም ሳይሆን እነደሁኔታው ኢንተርቼንጅሊ ይጠቀማሉ እንጂ በሃይራርኪ አይደሉም መጀመሪያ አካል ቀጥሎ ስም ቀጥሎ አይደለም ሰው እያበላኸው ከሰደብከው ምግቡ ሬት ሬት ይለዋል በምግብ ብቻ አይደለም ሰው የሚኖረው እያበላኸው ክብር ይፈልጋል እያበላኸው ነፃነት ይፈልጋል። ከበላህ ይበቃሃል ልትለው አትችልም። እነዚህ ፍላጎቶች ሳይነጣጠሉ ተሰናስለው ወደ ሰውዬው ግብ እንዲያሳድጉት የሞራል ኢንተለጀንስ ማደግ መጠቀም መብቃት የስፈልጋል። ፍላጎቱን ለመሙላት እነዚያን ሶስት ፍላጎቶች ለመሙላት ሰው የብቸኝነት ጉድለት አለው ማንም ሰው በቂ አይደለም። ለምሣሌ አንድ ሰው ይህቺን ጣቱን ብቻ ቢያመው በቃ ይህቺ ጣቴ ታማለች እሷ ይመማት የተቀረው አካሌ ይተኛና ይደር ሊል አይችልም። የታመመችው ይህቺ ናት እንቅልፍ የለም ትታወካለህ። ቢኮዝ እጅ ጭንቅላት ሰውነት ሌላ አካል በሙሉ በመስተጋብር ውስጥ አንዱ ከአንዱጋ የሚኖር እንጂ በተናጠል አይኖሩም። ባል ከሚስት ልጅ ከአባት ሰው ከጎረቤቱ በአገር ደረጃ በብሔር ደረጃ በእምነት ደረጃ ሁልጊዜ አንድ ሰው ብቻውን ሙሉ አይደለም። ያን ጉድለት ለመሙላት ኅብረት ያስፈልገዋል። የሰው ልጅ አንዱ መገለጫ ማንነቱ ሕብረት ነው ግሩፕ ነው።

ሁለተኛ ከቁስ የተሻገረ ከዳቦ የተሻገረ ከመኪና የተሻገረ ፍላጎቶች ደግሞ አሉት። እነዚህን ለማሟላት ሲል የሞራል ኢንተለጀንሱን መገንባት አለበት። ከሰው ጋር ለመኖር ሞራሊ የተገነባ ካልሆነ ከቁስ ያለፈ ነገር ለማመጣተ ላለመሰደብ ላለመታት ላለመዋረድ ሞራሊ ኢንተለጀነት መሆን ያስፈልጋል። አዘርዋይስ ሰው እየሰደብክ እየሰረቅክ አትንኩኝ ብትል አይሆንም። ሞራሊ ኢንተለጀንት ከሆንክ ያ የሚያስፈልግህን የክብር የሚያስፈልግህን የነፃነት የስም ፍላጎት ለመጎናፀፍ የሚያስችል ፈውንዴሽን ይሆንሃል።

143

የተሻለ ኢንካም ያለን የተሻለ ልምድ ያለን ክለሎች ደከም ያሉትን ማስተማር ማገዝ አለብን ብለን ማሰብ አለብን። ራሳችን ሳንጠየቅ ማለት ነው። ለምሣሌ ደቡብ ምፅራብ በፌዴሬሽን ምክር ቤት የሚያገኘውን በጀት ማንም አይነካበትም የራሱን ገቢ ይሰበስባል ክልል መሆን ጥያቄው ነው ራሱን ማልማት የእሱ ስራ ነው እሱ ካልለማ ኦሮሚያም እንዳይለማ አማራም እንዳይለማ እንደዛ አይቻልም። የተሻለ ኢንካም ያለን ደግሞ ያነሰ ኢንካም ያላቸውን ማገዝ አለብን። ቢኮዝ ሁሉም የራሱ የሆነ ፖቴንሺያል ለምሣሌ ሐረር በደንብ ለቱሪዝም ቢመቻች በጣም ጥንታዊ ከተማ ነው ያው እየሩሳሌም መካ ምናምን እንደሚባለው ደሃ ሆነን ነው እንጂ ሐረር ከተማ ውስጥ ያሉትን ሰዎች ብናስተካክል ቦታውን ብናስተካክል እንደ ኦልድ እየሩሳሌም ሲቲ የሚጎበኝ እኮ ነው። በዛ ላይ ጅብ መመገብ አለ አሰማምረን በራሱ አቅም ልክ የማይቸገር ማድረግ እንችላለን። የግድ ሁለት መቶ ቢሊዮን በጀት አያስፈልገውም። አስርም ቢሆን አምስት ግን ለክለሉ የሚበቃ ማለት ነው። ያ እንዲሆን ሱማሌ ማገዝ አለበት ድሬዳዋ ማገዝ አለበት ኦሮሚያ ማገዝ አለበት። ይሄ ኃላፊነት አለብኝ ብሎ በትብብር የሚሰራ ለመጋራት ዝግጁ የሆነ መሆን አለበት።

አንደኛ የምንሆነው በጋራ ነው ለምን የብቸኝነት ጉድለት አለ። አፋር ጨው ዳቦ አድርጎ ጨው ውሃ አድርጎ ጨው መኪና አድርጎ መኖር አይችልም። ጨውን ይበላል ጨው ለሱማሌ ይሸጣል ለኦሮሚያ ይሸጣል። ሱማሌስ ወተት ወይም ስጋ ወይም እንቁላል ለአፋር ይልካል። ኦሮሚያስ ወይ ቡና ወይ ስንዴ ይልካል ተቀያይረን ነው የምነኖረው እንጂ አንዱ ብቻውን በቂ ነገር የለውም ግን የሚገርማችሁ ሁሉም ሐብታም ነው። ሁላችንምጋ የሚገርም ነገር አለ ጋምቤላ ብትሄዱ ከጋምቤላ እስከ ኤሉባቡር በሄሊኮፕተር ነንስቶፕ ጫካ ታያላችሁ ነንስቶፕ ወርቁን ትታችሁ ማለት ነው። ቤኒሻንጉል ሌላውን ተዉትና በኋላ እንመጣበታለን ጉባ ይበቃል እኮ ጉባ ብቻውን በቂ ነው። ለመኖርም ከተማ ለማድረግም። ቤኒሻንጉል እንግዲህ ሰባ ሃይላንድ አለው ካንተ ሃይላንድ ከአንዱ ቡና ከአንዱ ጨው ከአንዱ ስንዴ ከአንዱ ስኳር እንደዛ ነው የሚያድገው። ብቻውን ኦሮሚያ ብቻውን በቂ አይደለም፤ አይደለም ያስፈልገዋል አማራ ያስፈልገዋል ትግራይ ያስፈልገዋል እኩል ስለሆንን አናይም ምክንያቱም ቢሾፍቱ አዳማ ለአዲስ አበባ ቅርብ ነው፤ ቦንጋ ጅማ መቱ ሩቅ ናቸው እኩል ብንሆንም ከኤሉባቡር ከመቱ አንድ ምርት አዲስ አበባ ማምጣት ከቢሾፍቱ እንደመውሰድ እኩል ሊሆን አይችልም። የብልፅግና ውጤት ነው ሞጆ ላይ ያየሁትን መቱ እደግመዋለው መቱ ያየሁትን ሰምዌር እደግመዋለው የሚል ቁርጠኝነት ያስፈልጋል መማር ብቻ ማለት ነው። እያንዳንዱ ቦታ ውበት አለ ያን ውበት ሞር ማጉላት መውጣት ያስፈልጋል።

ይህን ለማድረግ እንደ ማኅበረሰብ ኪሳራ አለ፣ እንደ ማኅበረሰብ ኪሳራ አለ፣ እንደ ፓርቲ ኪሳራ አለ፣ እንደ ስብስብ ኪሳራ አለ። ማኅበረሰቡ የሚቀጣው እና የሚሸልመው ነገር ያሳስባል ልክ እና ስህተት የሚለው። አሁን አቡዳቢ ሄዶ ልማት ሲያይ የሚያደንቅ ኖት የሚይዝ ፎቶ የሚወስድ ሞጆ ልማት ሲያይ ግን መድነቅ የሚቸገር ሰው ከሆነ ሲክነስ አለ ማለት ነው። ሰው አገር እያደነቅህ፣ ሰው አገር ፎቶ እያነሳህ የራስህን አገር ነገር ስታይ እንዴት ላባዛው ማለት ያለብህ እንጂ መታመም አያስፈልግም። ገዳይ ምክንያት ይፈልጋል እንጂ በውስጡ የገዳይነት ኤለመንት ካለ ከግድያ አይመለስም። ገዳይነት መጥፎ ነው ብለን በጋራ አቋም ከያዝን እናቆመዋለን እኔ ስገድል ችግር የለውም

144

ከመስከረም እስከ መስከረም

አንተ ስትገድል ካልክ ግን አይጠፋም፤ መጥፎ መስረቅ ነው፣ መጥፎ መግደል ነው፤ መጥፎ መሳደብ ነው ማንም ይሁን ማን ሰውየው ሳይሆን ሃሳቡ፤ ሰውዬው ሳይሆን የተሸከመው ኢቭሊሽ ቶውት እሱ በኮሌክቲቭ ኤቲካል ስታንዳርድ የሚወገዝ መሆን አለበት። ሞራሊ ዲቶለሬት ያደረገ የማንኛውም አክሽን ከየትኛውም ሰፈር ቢነሳ በጋራ ፋይት ማድረግ አለብን።

ለምሣሌ ሸኔ ላለፉት አምስት ዓመታት ኦሮሚያ ውስጥ በተለይ ምዕራብ ኦሮሚያ ሰላም የለም ሸኔ ያውካል፤ ሸኔጋ ፋይት የምናደርገው ሸኔ ኦሮሞ ስለሆነ አይደለም የሸኔ አስተሳሰብ ለኦሮሞም የማይጠቅም ስለሆነ ነው። ለራሱ ለኦሮሞ አይጠቅመውም። የምንጋደለው እኛ ነን ለምን ጥፋት ስለሆነ። በየሰፈር ያለውን ሸኔ የምትጋደለው ለራስህ ስትል ነው፤ ለራስህ ስትል። ምክንያቱም የትኛውም ሸኔ የትኛውንም ሸኔ አያሸንፈውም። የትኛውም ሸኔ የየትኛውንም ሸኔ አይገዛውም ዛት አይ ካን አሹር ዩ የኦሮሞ ሸኔ አማራን በፍፁም ሊገዛው አይችልም በፍፁም አማራ ወዶ ፈቅዶ አምኖ ካልሆነ በስተቀረ በሸኔ አስተሳሰብ ሊገዛ አይችልም። የአማራ ሸኔም አዲስ አበባን ከበብኩ እያለ ሲዘፍን ቢውልና ቢያድር በፍፁም አይችልም አይሆንም ኢት ኢዝ ኢምፖሲብል። አሁን ሪያሊቲን ፌስ ማድረግ ነው ማንም ማንም ላይ መጫን አይችልም ተባብረን ነው የምናድገው ብሎ ሪያሊቲን መቀበል፣ ያ ማኅበረሰብ እንዲቀበል ማድረግ ያስፈልጋል። ሌብነትን ጥፋትን ግድያን የሚሸልም ማኅበረሰብ ሊያድግ አይችልም። ጥፋትን ጥፋት ብሎ የሚጠየፍና የሚያስተካክል መሆን አለበት።

ከዚህ አንፃር የመጨረሻው ስላይድ የሥነ-ምግባር ጉድለት አደጋዎች ናቸው። ቢጎድልብንሳ ካልን ሥርዓት አልበኝነት፣ አናርኪ ይስፋፋል፣ አናርኪ ይነግሳል፣ ማኅበራዊ ተቃርኖ ይፈጠራል፣ ሶሻል ዲኬ ይፈጠራል ሶሻል ካፒታላችን ዲኬ ያደርጋል አብሮ መኖር የማያስችል የሚጠላላ የማይተባበር የማይተጋገዝ ይሆናል፤ የህሊና ዝቅጠት ያስከትላል። ይሄ ደግሞ ሰብዓዊ ጥሰት፣ ሰብዓዊ ክስረት ያመጣል። ለምሣሌ ኢትዮጵያ ውስጥ የትራፊክ ህግ አለ። የትጋ ይቆማል፣ የትጋ ይነዳል፣ በስንት ስፒድ ይነዳል፣ ፓርክ የት ይደረጋል ህግ አለ። አሁን አዲስ አበባ ላይ ሰው ህግ አላከብርም ብሎ በየመንገዱ ቢያቆም ወይም ስፒድ ቢጨምር ወደዚህ መንዳት ሲገባው ወደዚህ ቢነዳ ሁላችንን ያቆመናል ሁላችን አደጋ ውስጥ እንገባለን ማንም ካሰበው ቦታ አይደርስም። ኮሌክቲቭሊ ህግ የምናከብረው ኮሌክቲቭሊ የትራፊክ ህግና ደንብ የሚከበርበትምክንያት ለሁለተኛ ሰው ሳይሆን ለራስ ጥቅም ሲባል ነው እኔም አከብራለሁ እሱም ያከብራል። የሚሄድበት ስፒዱ ይታወቃል መስመሩ ይታወቃል። ያ ካልሆነስ? አደጋ ያስከትላል ይሄ ኮሌክቲቩ ነው። ህጉ እያለ ሥርዓቱ እያለ ሥርዓት አስከባሪው ትራፊኩ ቢያበላሽሳ ኮራፕትድ ቢሆን አጌን ህግ ይሸረሸራል። ሞራል ኢንተለጀንስ የሚያስፈልገው ኮሌክቲቭ ህጎቻችንን ማክበር የሚያስችል ኢንዲቪዡዋል የሞራል ልዕልና ሲኖር ነው። በትራፊክም በእርሻም በኢኮኖሚም በወታደርም በማንኛውም ነገር ሰውን ያከበረ ኢትዮጵያዊ ማለት እኮ ውድ ነው ብርቅ ነው መጥፋት የለበትም ወንድም ነው ጋሻ ነው በችግር ቀን መከታ ነው ብሎ የሚጠብቅ የሚከላከል ከሆነ ያድጋል። እነድንለወጥ ከፈለጋችህ ኦርደርሊ ሥርዓት የምናከብር ለሥርዓት የምንገዛ የምንከባበር መሆን አለብን። የምንከባበር ሥርዓት የምናከብር የምንደማመጥ ለሃሳብ የምንተጋገዝ መሆን አለብን ያ ካልሆነስ? ስንጓተት የተለመደው ይቀጥላል ማለት ነው።

145

ስንጓተት እንጠፋፋለን። ከዚህ ወጥተን ሃይራርኪ ጠብቀን ተከባብረን ተደማምጠን ያለን አክብረን የወጣንም አክብረን የሰራንም አክብረን ያጠፋንም በሥርዓት አድርገን የምንሄድ ከሆነ እንደ አገር ትራንስፎርም እናደርጋለን።

ቀጥዬ የማነሳው ቻፕተር ከእኛ ጋር ከአመራሩ ጋር ያለውን ሚና ነው። ዴንግን ብንወስድ ቻይና ላይ ከተቀበረችበት ከተዘጋችበት በሯን ከፍቶ በሃሳብ የበላይነት አሁን የምናያትን ቻይና መፍጠር የቻለ ነው። ፓርክን ብናይ ኮሪያ ላይ ሲሚላር ነው። ብዙ ሰዎች በአገሮቻቸው ላይ የተሻለ አይዲያ አይዲያ የሚሸከም ስብስብ ፈጥረው አገር ትራንስፎርም አድርገዋል። እዚህ ያለን ሰዎች አገር ትራንስፎርም የማድረግ ወይም የማፍረስ፣ የማበልፀግ ወይም የማደህየት፣ በመልካም ስሟ እንዲነሳ ተግተን ሰርተን የማሰራት ወይም ያለማድረግ ኃላፊነት በእጃችን ላይ ነው ያለው። የአመራር የሞራል ኢንተለጀንስ አላባዊያን የሚባሉት፡-

አንደኛ ራስን ማወቅ ነው ወይም ሰልፍ አዌርነስ የሚባለው። ራስን ማወቅ የራስን ቫሊዩ የራስን ቢሊቭስ የራስን ባያዝስ ማወቅ፤ ይሄ እውቀት ለሚወስነው ለሚያስተምረው ለሚገራው ለሚሰራው ስራ ሁሉ በእጅጉ አስፈላጊ ነው።

ሁለተኛው ሥነ-ምግባራዊ ውሳኔ ነው ኤቲካል ዲሲሽን ሜኪንግ። የሚወስነው ማንኛውም ውሳኔ ዳይሌማን አናላይዝ ያደረገ ሞራሊቲን ከፍ ያደረገ ጀስቲፋየብል መሆን አለበት። ለእያንዳንዱ ውሳኔ ኤቲካል ዲሲሽን ሜኪንግን እንደ ሜተድ የሚወስድ መሆን አለበት።

ሦስተኘው መርህ ነው ኢንቲግሪቲ ለሚያደርጋቸው ውሳኔዎች ኮንሲስተንት የሆነ ፕሪንሲፕል የሚከተል በመርህ ሰውን አጉልቶ ሰውን አስቀድሞ የሚወስን።

የመጨረሻው ተጠያቂነት ነው አካውንተቢሊቲ። እያንዳንዱ መሪ ኮሌክቲቭሊም በተናጠል ለምንወስነው ውሳኔ ተጠያቂ እንሆናለን። አገር ካበለፀግን፣ አገር ካፀናን፣ አገር ካሻገርን የንወደስ የምንሞገስ በሚሆነው ልክ ብናጠፋም በታሪክ ውስጥ ተጠያቂዎች እንሆናለን። ለዚህ ሁሉ የሚዘጋጅና አላባዊያን መሆናቸውን አምኖ የተቀበለ መሆን አለበት መሪ።

እነዚህን የሞራል ኢንተለጀንስ ለመገንባት መሪ በቀላሉ አራት ነገሮች ማድረግ አለበት። አንደኛው ሁሌ ተማሪ ኮንቲኒየስሊ የሚማር ትምህርት አለቀ ብሎ ማንበብ አለቀ ብሎ ተፈጥሮን መታዘብ አለቀ ብሎ የማያስብ ከጓደኛውም ከሚመራውም ከሚከተለውም ከአገር ሽማግሌውም ጠቃሚ የሆኑ ነገሮች ለመማር ክፍት የሆነ መሆን አለበት። ዕውቀት አያበቃል በየቀኑ አዳዲስ ነገር ስለሚፈጠር ለዚያ የተከፈተ አዕምሮ ያለው መሆን አለበት።

ሁለተኛው ሮል ሞዴልስ የለየ መሆን አለበት። አጥፊዎች ገዳዮች ተሳዳቢዎች እንደ ሮል ሞዴል የሚወስድ ሰው የተሳካ ሞራል ኢንተለጀንስ ሊገነባ አይችልም። የሚከተላቸው ሰዎች ቅንነት ያላቸውና ለፍቅር ለአንድነት ለሰላም ለአብሮነት ለጋራ

146

ከመስከረም እስከ መስከረም

ዕድገት የሚተጉ መሆናቸውን በእያንዳንዱ እሳቤዎቻቸው ውስጥ ይሄን መገንዘብ የሚያስችል ዕውቀት ኖሮ ነው መከተል ያለበት።

ሦስተኛው የውሳኔ ማጣቀሻ ወይም ዲሲሽን ማኪንግ ፍሬምወርክ ያስፈልገዋል። በማንኛውም ጉዳይ ዲሲሽን ከመስጠቱ በፊት ፍሬምዎርኮች ያስፈልጉታል ያን ነገር ለመወሰን የሚያስችል የመስጫ አቅጣጫ ወይም መንገዱ ወይም ፍሬምወርኩን በግልፅ ያወቀ መሆን አለበት።

አራተኛው ግብረ መልስ ነው። በሚሰራቸው ስራዎች በሱፐርቪዥን በግምገማ በግብረ መልስ ራሱን እያሳደገ የሚሄድ መሆን አለበት። እነዚህን ካደረገ መሪ በዕዳ በችግር በኋላቀርነት ያለችን አገር ወደ ምንዳ ሊቀይር፤ የልጆቹን ሕይወት የቀለለ ሊያደርግ ሰላማዊ ሊያደርግ ደስተኛ ሊያደርግ ይችላል። ከዕዳ ወደ ምንዳ የሚደረገው ሽግግር ፍጥነትና ፈጠራ ይፈልጋል። በርከት ያሉ ዕዳዎች ስላሉብን ካልፈጠን፣ ካልፈጠርን በስተቀረ በምናስበው ለክ የኢትዮጵያን ሁለንተናዊ ዕዳ ወደ ምንዳ መቀየር እንቸገራለን። መንገዱ መፍጠን ነው በጣም ከፍተኛ ፍጥነት ይፈልጋል፤ ብልሃቱ ግን ፈጠራ ነው። ለምሣሌ መጀመሪያ ግሪን ሌጋሲ ስንል በኢንቫይሮመንት በስንዴ በሩዝ በበቆሎ በማሽላ አጠቃላይ ምግብ ነክ ነገር ላይ የሚደረግ ለውጥን ነበር እንደ አንድ የጊዜው አጀንዳ አድርገን የሰራነው። ያ መስመር እየያዘ ሲሄድ ምገብ በቂ አይደለም ኒውትሬሽን ያስፈልጋል ሌማት ብለን ዶሮ ወተት ስጋ እንቁላል ይህን ማስፋት አለብን ዛሬ እንቁላል እን ፖላንድ እነ ኔዘርላንድ በቢሊየን የሚቆጠር ገንዘብ ኤክስፖርት አድርገው ያገኛሉ። እኛ ትልቅ ካፓሲቲ አለን ለመብላትም አፍሪካ ውስጥ ላለው ማርኬትም እናስፋው። ሶስተኛው አይዲያ ድራፍት አድርገን ቁጭ ብሎ ያለው ፅዳት ነው። ከበላን ኔውትሬሽን ካለ ፅዳት ካልተጨመረበት በሽታው አይቀርም። ሰውን መመገብ የተሻለ መመገብና ወደ መፅዳት ያለውን ጉዞ መስመር እንዘረጋለን። ለዚህ መፍጠንና መፍጠር ያስፈልጋል። ለመፍጠርና ለመፍጠን የምንተጋና የምንተባበር ከሆነ የኢትዮጵያ ብልፅግና የምንጨብጥ እንሆናለን።

ነገር ግን ይሄ ብልፅግና በከንቱ አይመጣም በዙ ፈተናዎች በየአንዳንዱ አገር ታሪክ ውስጥ በብዙ ፈተናና ድካም ነው ስኬትን መቆጣጠር ማግኘት የቻሉት። አንድ ልጅ እሱ ከሚኖርበት ከተማ ውጣ ብላ ብምትኖር መንደር የሚኖር አያት አለው እና አያቱን ለመጠየቅ ክረምት ሲዘጋ ይሄዳል። ከትለቅ ሰው ዊዝደም ጥበብ ትምህርት ይገኛል የሚል እምነት ያለው ልጅ ስለነበር አያቱን፤ አያቴ ሆይ የስኬት ምስጢሯ ምንድን ነው ብሎ ይጠይቃል አያትየው በተግባር ሊያስተመሩት ስለፈለጉ ሁለት ችግኝ ያመጡና አንደኛውን ችግኝ ቤት ውስጥ ሳሎን በፖት ትከለው፣ አንደኛውን ችግኝ ደግሞ ቦታ ለይተው ጓሮ ትከለው ይሉታል። ልጁ እንደተባለው አንዱን ሳሎን አንዱን ጓሮ ተከለ በቆይታው ሁለቱን ውሃ እያጠጣ ቆየ ሊሄድ ሲል ምንድን ነው መልስ አላገኘሁም የስኬት ቁልፍ ምስጢር ምንድን ነው ብሎ ሲጠይቃቸው በሚቀጥለው ክረምት ስትመጣ እመልስልሃለሁ ይሉታል። ሄዶ ዓመት ቆይቶ ትምህርት ሲዘጋ ሲመለስ ጠየቃቸው በል ጓሮ የተከልከውን ችግኝና ሳሎን የተከልከውን ችግኝ ተመልከት አሉት። ሳሎን የተተከለው አለ እንክብካቤ ስላለው በዚያው ቁመት በዚያው ልክ በዚያው ሳይዝ ትንሽም ተዳክሞ ጠበቀው፤ ጓሮ የተከለው ቁመቱ እሱን አክሎ አብቦ ወፍሮ

147

ጠበቀው። እና አያትየው ጓሮ ካለውና ሳሎን ካለው ችግኝ የትኛው ነው ፈተና የሌለበት ንፋስ፣ ፀሀይ፣ ዝናብ ችግር የማይፈራረቅበት የትኛው ነው? ብለው ጠየቁት የሳሎኑ ምንም ነገር አያጋጥመውም ችግር ያለው ፈተና ያለው ጓሮ ነው ይዘንበበታል፣ ፀሀይ አለ፣ ነፋስ አለ፣ መከራ አለ በዚያ ውስጥ ነው ግን ያ ችግኝ አድጎ አብቦ ሳሎን ካለው የበለጠው።

የስኬትን ቁልፍ የምናስብ የብልፅግና መሪዎች ሁሉ ነገር ስሙዝ ሁሉ ሰላም ሁሉ ፀጥ ረጭ ያለ ነገር ከፈለግን እንደ ሳሎን ችግኝ እንጭጭ ነው የምንሆነው። ፈተና ከገባህና ከመራኸው ያጠነክርሃል። ከገባህና ከመራኸው አገር ያፀናል፣ ከገባህና ከመራኸው በአጭሩ ከመሰናከል ረዥም እንድትጓዝ ያደርግሃል። እኛ ባለፉት አምስት ዓመታት የነበሩ ፈተናዎች በእጅጉ በእጅጉ እንድንበረታ እንድንዘጋጅ አግዘውናል። እነዚያ ፈተናዎች ባይኖሩ ያን ያክል ለመስራት መቻላችንን እርግጠኛ አይደለሁም። ፈተናዎች የምናድግበት፣ የምንጠነክርበት፣ የምንበረታበት መሳሪያ አድገን መጠቀም ከቻልን የስኬትን ቁልፍ መቆጣጠር እንችላለን።

ዕዳ ማለት የባከነ የተቀማ የተረሳና ያልታየ ሐብት ማለት ነው። የተቀማ ሊሆን ይችላል፣ ያልታየ ሊሆን ይችላል፣ የተረሳ ሊሆን ይችላል፣ የባከነ ሊሆን ይችላል ይሄ ሁሉ ዕዳ ነው። ሐብት ማለት ሰው፣ መሬት፣ ውሃ፣ ህዋን ይጨምራል አየር ይጨምራል። የባከነ የተቀማ የተረሳ ያልታየ ሐብት ዕዳ ነው ስንል ዓለም በታሪኩ ዓለም ዓለም ከሆነ ጊዜ ጀምሮ እንደ አሁን ጊዜ ሐብት ኖሮት አያውቅም በዶላር በትሪሊየን ብትቆጥሩ እንደዚህ ዘመን ሐብት ኖሮ አያወቅም። ኢትዮጵያም አሁን ያላት ጂዲፒ ኖሯት አያውቅም ከተፈጠረች ጀመሮ ትለቁ ጂዲፒ ያላት አሁን ነው። አፍሪካም መላው ዓለምም ብዙ ሐብት ይዟል። ለምሣሌ በአግሪካልቸር እኛ ከፍተኛ እመርታ አምጥተናል ድሮ የነበረን የማምረት አቅምና አሁን ድሮ የምናመርተው መሬትና አሁን እኩል አይደለም። በኢንደስትሪም እንዳያችሁት ነው። በአግሮ ኢንደስትሪም እንዳያችሁት ነው። ኸርባናይዜሽን እንዳያችሁት ነው። በርከት ያሉ መሻሻሎች አሉ በዚያው ልክ ደግሞ ቻሌንጆች አሉ። ገንዘብን መረዳት ሐብትን መፍጠር ብልፅግናን መምራት የሚያችል የሞራል ኢንተለጀንስ ግራውንድ ካለን ሐብቶቻችንን ፈለፍለን ማውጣት መጠቀም እንችላለን። ሐሁን በዓለም ላይ ከፍተኛ የሐብት ሽግሽግ የፓወር ሽግሽግ ሲፈጠር በዚህ ጉዳይ የነቁ አገራትና ቡድኖች የአገራቸውን ሽግሽግ ከፍታ ሊያረጋግጡ ይችላሉ።

ስራና መተባበር ዕዳን ወደ ምንዳ የሚለውጥ መንገድ ነው። መስራት መትጋት መተባበር መተጋገዝ ዕዳ የሚቀንስ ምንዳ የሚያበራክት ነው። እኛ የብልፅግና አመራሮች ከሥርዓታዊ ሰርቫይቫል ይልቅ አገራዊ ሲግኒፊከንስ ባላቸው ጉዳዮች ላይ እናተኩራለን። ሥርዓቱ ፈረሰ አልፈረሰ ምርጫ መጣ አልመጣ እንትና ተነሳ አልተነሳ ሳይሆን የአገር ሲግኒፊከንት የምንላቸውን ጉዳዮች በድፍረት እንጋፈጣለን። ለጊዜያዊ ሳይሆን ለዘለቄታው። ግባችን ሩቅ፣ ተዋንያን ብዙ፣ እያደገ የሚሄድ ፈተናና እያደገ የሚሄድ የተዋንያን ሚና ያለበት አውድ ውስጥ ነው የምንሰራው። እዚህ ውስጥ ሐብትን ያወቀና የተጠቀመ አፕሮች በእጅጉ ያስፈልጋል። በዓለም ላይ መሬት ያላት አጠቃላይ ካፓሲቲ አስር ቢሊየን ማከሲመም ሕዝብ የመሸከም ነው ይባላል። ከዘጠኝ እስከ አስር ቢሊየን ካለፈ መሬት መሸከም አቅም የላትም ይላሉ ሳይንቲስቶች። የዛሬ

148

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሰላሳ ፕላስ ጥቂት ዓመታት ሰላሳ አንድ፣ ሁለት፣ ሶስት፣ አራት አምስት ማክሲመም የዓለም ሕዝብ አስር ቢሊየን ይደርሳል ያኔ ምድር መሸከም የምትችለው የመጨረሻው ጣሪያ ላይ ትደርሳለች፤ በ1970 የዛሬ ሃምሳ ምናምን ዓመት የዓለም ሕዝብ ሶስት ነጥብ ሰባት ቢሊየን ነበር። ሃምሳ ዓመት በሞለው ጊዜ ውስጥ ከእጥፍ በላይ አድጓል። አሁን ሌላ ሃምሳ ዓመት ተዉና በሰላሳ ዓመት ሃማ አምስት ሰላሳ ፐርሰንት ከጨመረ የመሬት ማከሲመም ካፓሲቲን መያዝ ይችላል። ይሄ ግን በጣም ብዙ ችግሮች ይዞ ይመጣል ብለው ሳይንቲስቶች ይተነብያሉ-መሬት።

መሬት ጋር ሲያያዝ በጣም በርካታ ጉዳዮች አብረው ይነሳሉ አንደኛው ውሃ ነው። ውሃ የሰው ልጅ ሳይጠጣ ሶስት ቀን አራት ቀን ማክሲመም መቆየት ይችላል ከዛ በኋላ መቋቋም አይችልም ወዲያው እንኳን ባይሞት ይዳከማል ይወድቃል። ውሃ ሳንጠጣ መኖር አንችልም። በሳይንቶስቶች ትንበያ መሰረት ማክሲመም ሁለት አስርት ዓመታት ኢን ቱ ዲኬድስ ከፍተኛ የውሃ እጥረት ዓለም ያጋጥማታል ውሃ ማለት ፍሬሽ ውሃ። ፍሬሽ ውሃ አላግባብ እየባከነ ስለሆነ ከፍተኛ ብክነት ያጋጥማታል ይላሉ። እዚህጋ እንግዲህ የሕዳሴን ውሃ ሙሌት አሁን አምጡት። ሕዳሴ ሰባ ቢሊየንሜትሪክ ኪዩብ ውሃ በሚይዝበት ጊዜ የኢትዮጰያ ሕዝብ አሁን ያለውን ወይም ያኔ የሚኖረውን ቢያንስ ቢያንስ ለመቶ ዓመት ሊያጠጣ ይችላል። አሁን ስለ ኢነርጂ ተወው ኢነርጂ ያመጣልን ተወው ሃይላንዱን ተወው ቱሪዝሙን ተወውና የሚጠጣ ውሃ የዛሬ ሃያ ዓመት በዓለም ላይ ፈተና የሆናል እየተባለ ለመቶ ዓመት ትውልድ የሚያጠጣ ውሃ ማስቀመጥ ማለት ዕዳን ወደ ምንዳ መቀየር ማለተ ነው። አሁን ከመጠጥ ውሃ ጋር ተያይዞ ኢትዮጵያ ያለባት ዕዳ ወደ ምንዳ ተቀይሯል። ይቀጥላል ይሄ ጉዳይ አሁን ባለው ነው የማወራላችሁ። ኢነርጂ ብለን እዛ ውስጥ ክሊን ኢነርጂ በጣም የዓለም ችግር ነው ሊነገር ይችላል ዋናው ግን ውሃ ነው የፈለኩት።

ሁለተኛው አፈር ነው። አፈር የላይኛው የሚያመርተው የአፈር ሌየር ከጠፋ በኋላ ተመልሶ ያ አፈር ለመፈጠር ሺህ ዓመታት ይፈጃል ነው የሚባለው። የአፈር መሸርሸር በጣም ከፍተኛ ኪሳራ ነው በቀላሉ የሚተካ ነገር አይደለም ዛፍ ቆርጠህ ትተክላለህ አፈር ከጠፋ ግን ለመተካት ጊዜ በጣም ሰፊ ጊዜ ይፈልጋል። አሁን አንዳንድ የኢትዮጵያ አካባቢ ከፍተኛ አካባቢ ላይ ዲንጋያማ ሆኖ የምናየው ሲፈጠርም እንደዛ ሆኖ ላይሆን ይችላል ያ አፈር በጊዜ ብዛት ሲሸረሸር ቆይቶ ማምረት አቅሙን ቀንሶ አሁን የምናየው ድንጋይ ሊሆን ይችላል። በምንገድብበት ሠዓት ውሃ ብቻ ሳይሆን የምንጠጣው ውሃ ብቻ ሳይሆን ዝም ብሎ በነፃ የሚጓዘውም አፈር ይጠበቃል ማለት ነው። አፈር ጥቅሙ ብዙ ነው። አንደኛ ራሱ ውሃን የሚያጠራው አፈር ነው። አይታችሁ ከሆነ አሁን በምንሰራቸው አርቴፊሻል ሌኮች ከውሃው ስር የምናስቀምጠው ሬድ አሽ ነው። ሲልኩ እየወረደ ሲሄድ ውሃውን ንፁህ የማድረግ አቅም አለው። ድንጋይ ላይ የሚቀመጥ ውሃና አፈር ላይ የሚቀመጥ ውሃ እኩል አየደለም። ድንገይ ላይ የሚቀመጥ ውሃ ከለሩ ይቀየራል ይሸታል። አፈር ላይ የሚቀመጥ ውሃ ሰፊ እንቅስቃሴ እንኳን ባይኖር ከድንጋይ የተሻለ ጥራት አለው። ውሃ ያጣራል ምግብ ይሆናል በጣም በርካታ ጠቅሞች አሉት አፈር። አሁን ያለው ፊር ምንድን ነው ልክ እንደ ፖፑሌሽኑ አንደኛ ኦቨር ግሬዚንግ አለ ዲፎረስቴሽን አለ በጣም ይቆረጣል ዛፍ ኤንቴንሲቭ የሆነ ከልቲቬሽን አለ ማዳበሪያ መጠቀምና በጣም በስፋት ማምረት አሁን የምዕራቡ ዓለም ይቸገራል

149

በዚህ ከጥቂት ዓመታት በኋላ ማምረት አንችልም አፈራችን ተዳክሟል ይላሉ። አፈር እየተመናመነ ውሃ እተመናመነ የሰው ልጅ የመኖሪያ ቤዚክ ነገር እያነሰ ሰው ደግሞ እየበዛ ከመሬት መቀበል አቅም በላይ እየሆነ በሚሄድበት ሠዓት ዕዳ መልቲፕላይ ነው የሚሆነው።

ሶስተኛው አየር ነው። የአየር ፖሉሽን ጉዳይ የምታዩት ነው ኤር ፖሉሽን ሳይለንት ኪለር ነው ይባላል። ሳይናገር ነው የሚገድለው። አሁን ባለው ሁኔታ ከአስር ሰው አብዛኛው ሰው ንፁህ ያልሆነ አየር ነው የሚወስደው። አየር ችግር አለበት ኬንያ ተበክሎ አንተን ይበክልሃል የግድ የአንተ አየር የግል አየር የለም። ጋና ተበክሎ ናይጄሪያን ሊጎዳ ይችላል። አፈር ይሸረሸራል ፍሬሽ ውሃ ይመናመናል ሰው ይበዛል። ይሄ አሁን የምናውቀውን ዕዳ በብዙ ያበራክተዋል፤ መንቃት የሚያስፈልገው ውሃችን ላይ፣ ሰዋችን ላይ፣ መሬታችን ላይ፣ አየራችን ላይ ነው። ከዚህ አንፃር ፍሬሽ ውሃ ሴቭ በማድረግ ብቻ ሳይሆን በግሪን ሌጋሲ ሰላሳ ሁለት ነጥብ አምስት ቢሊየን ችግኝ ኢትዮጵያ ውስጥ ላለፉት ዓመታት እንዲሳካ ማድረጋችን ለብዙ አገራት እንቆቅልሽ ነው። ለአኛ ግን በዲፎረስቴሽን፣ በኤር ፖሉሽን፣ በላንድ ኢሮዥን ያሉ ዕዳዎች ወደ ምንዳ የሚቀይር በጣም ትልቅ የተግባር እንቅስቃሴ ነው። ሐብት አለን፣ ጫካ አለን፣ ሰው አለን፣ የሚታረፍ በጣም ሰፊ ቦታ አለን፣ ውሃ አለን የጎደለን ፍቅር ነው ያ ደሞ በሞራል ኢንተለጀንስ መጓደል የመጣ ነው ሞራል ኢንተለጀንሱን ገንብቶ አብሮ መኖር ኮኤግዚስተንስ ኢምፖርታንት ነው ካመነ የኢትዮጵያን ዕዳ ወደ ምንዳ በሐብት መቀየር ይቻላል።

ይሄን ሐብት ለመቀየር ግን ሐብቱን ማወቅ፣ ሐብቱን መጠቀም፣ ሐብቱን ማስተዳደር ለዚህ ሁሉ ሞራል ኢንተለጀንስ ግራውንድ ነው። የትም ቦታ ያለ የኢትዮጵያ ሐብት ወጥቶ ለኢትዮጵያዊያን ትርፋማነትና ወደ ምንዳ መሸጋገር ጠቃሚ መሆን አለበት የሚል የወል እምነት በእኛ መካከል ያስፈልጋል ሐብት።

ሁለተኛው ጊዜ ነው። ጊዜ ከፍተኛ የሆነ የባሕል ለውጥ የሚጠይቅ ጉዳይ ነው። ወቅት ዕድል ሲዝን ሳያልፍ መጠቀም መቻል በጣም ያስፈልጋል። ለምሣሌ አያቶቻችን ልጅ እያሉ ውሃ ቅጂ ልበስ እጠቢ ወጥ ስሪ ይባላሉ፤ እናት እያሉም ይቀጥላል ይሄ ጉዳይ፤ አሁን አያቶቻችንን ሄደን እስኪ አያቴ ቡኔ አፍይልኝ እስኪ ተነሺና ወጥ ስሪልኝ ማለት አንችልም የዛ ያ ሲዝን አልቋል። አሁን አያት ከሆነች በኋላ እኛ ነን ማድረግ የሚጠበቅብን እንጂ ከእሷ አንጠብቅም። አንዳንድ አያቶች ወጣት እያሉ ሳያፈሉ እናት እያሉ ሳያፈሉ አያት ከሆኑ በኋላ አፍሉልኝ ቢሉ የሚያፈላ አያገኙም። የዘራኸውን ነው የምታጭደው በሲዝንህ በጊዜህ ያልሰጠኸውን ነገር ከሲዝን በኋላ ኸርቨስት ማድረግ አትችልም። አሁን እዚህ ያላችሁ ሰዎች የዛሬ ሃያ ዓመት ሃያ አምስት ዓመት ሰላሳ ዓመት ይሄ አቅም የላችሁም ወደድንም ጠላንም እናረጃለን እንደክማለን። ፕራዮሬቲያችን ይቀየራል ፍላጎታችን ይቀየራል። አሁን በመሮጫ ጊዜያችን ጉልበት ባለን ጊዜ ተጠቅመን ዕዳን ወደ ምንዳ መቀየር ካልቻልን ቋሚ የሚባል ከእኛ ጋር የሚፀና ጊዜ የለም። እናረጃለን እንደክማለን። ዕዳ ደግሞ ማለት የባከነ ጊዜ ነው። ያመለጠ ዕድል ነው። የባከነ ጊዜ ያመለጠ ዕድል ዕዳ ነው መባከን የለበትም መጠቀም ያስፈልጋል። ጊዜ በስራ ወደ ሐብትና ብልፅግና ካልተለወጠ ያመልጣል። ልክ ትናንት የነበረው ዝናብ ግድብ አልነበረንም አፈራችንን ይዞ እንደሄደው ሁሉ ቶሎ ካልገደብክ

150

ከመስከረም እስከ መስከረም

በስተቀረ የሚቀጥለው ክረምት የሚመጠውን ውሃ መያዝ አትችልም ሄደ ማለት ነው ያልፋል ካመለጠ አመለጠ ነው።

ያለፈው ትውልድ ያመለጠው የሚመጣው ትውልድ የማያገኘው ዕድል ዛሬ ነው። ያለፈው በቃ ቢልም ባይልም አጥቶታል ያንተ ጊዜ ነው አሁን፤ ኔክስት ጄኔሬሽን ደግሞ ይሄንን ጊዜ አያገኘውም የራሱ የሚጠብቀው ፈተና አለ። ዛሬን በአግባብ ተገንዝቦ መጠቀም የሚችል ትውልድ ከሆንን ዕዳን ወደ ምንዳ መቀየር እንችላለን ጊዜ ካልተጠቀምን ግን ይበላሻል። ብልፅግናዎች እንደ ስፕሪንግ ነው ማሰብ ያለብን ስፕሪንግ ትንሽዬ ከሳብከው ብዙ ርቀት አይሄድም በደንብ ከሳብከው በሰጠኸው ጉልበት ልክ ነው የሚወረወረው። እኛ በደንብ ኮሌክትድ ሆነን ተስበን ብንወረወር አሁን አንቆ የያዘንን ዕዳ ወደ ምንዳ መቀየር እንችላለን ማለት ነው። ጊዜን መገንዘብና መጠቀም ዕዳን ወደ ምንዳ ይቀይራል።

ሦስተኛው ትርክት ነው። ትርክት ማንነትና ባለቤትነት፣ እኔነትና እኛነት የብዙ ተረኮች ድምር የሚፈጥረው ታሪክ ጥላ ሆኖት የሚሰራ ነው። ታሪክ ከገዢ ትርክቶች የሚወጣ ወንዝ ነው። ከገዢ ኢንሲደንት አይደለም። ኢንሲደንቶች በጣም ብዙ ናቸው ከእነሱ ውስጥ የጎላው የተነገረው የተፃፈው ነው የሚቆየው እንጂ ሁሉ ኢንሲደንት የታሪክ አካል አይሆንም። የታሪክ አካል የሚሆነው በድግግሞሽ ሊነገርለት ብቃት የነበረው ክስተት ነው። ለዚህ ነው ታሪክ ከገዢ ትርክቶች የሚወጣ ወንዝ ነው የሚባለው። ገዢ የሆነው ትርክት ነገ ታሪክ ላይ የእኛ የትናንትና ፋይል ሆኖ ወይ ወደፊት ወይ ወደኋላ የሚወስደን ይሆናል።

ብሔርተኝነት፣ ሕብረብ ሔራዊነት፣ አርበኝነት ሁሉም ሰው ሰው ነው በስብዕናው ክብር ያስፈልገዋል ሁሉም ሰው በተሰራበት ሶሻል ፋብሪክ ውስጥ ቋንቋ አለው ባሕል አለው ማንነት አለው ያም ሊከበር ሊጠበቅ ይገባዋል። ግን ኢትዮጵያ የአንድ ማንነት የአንድ ብሔር የአንድ ቋንቋ አገር አይደለችም። የብዙ ቋንቋዎች አገር ስለሆነች ደግሞ በብሔራችን ትርክት ላይ ብቻ ብንቆም አገር ልንገነባ ስለሚያስቸግር ሕብረ ብሔራዊ ሆነን ናሽናል የሆኑ ተረኮችን ፈጥረን ኢትዮጵያን የማፅናትና የማሻገር አርበኞች መሆን ይኖርብናል። ተረክ ብዙ ያበላሻል። የተዛባ ትርክት ያልተለወጠ ባሕል ያልዳበረ እሴት የሞራል ኢንተለጀንስ ሲናጋ ጥላቻና ፍርሃት ይስፋፋል መገዳደል መገፋፋት መሰዳደብ ቀለባችን ይሆናል። ያ እንዳይሆን የሞራል ኢንተለጀንስ ከተረክ አንፃር በጣም መታየት ይኖርበታል። ችግሮች ሁሉ ልክ አሁን እንደተፈጠሩ ትናንት እንዳልነበሩ አቅልሎ የሚያይ ማንነት ችግር አይፈታም። አሁን ያሉብን ችግሮች ዕዳ መሆናቸው ገብቶት ዕዳውን ኮምፍሮንት አደርጋለሁ ያለ መሪ ይፈታዋል። ግን ይሄ ነገር የብልፅግና ችግር ነው ብሎ አቅልሎ ያሰበ ሰው ችግሩ ስላልገባው መፍትሄም አያመጣም። ውጤት ማሳነስ አራተኛ ሙሌት ካልያዝን የማንረባ የማንሰራ፤ አራተኛ ሙሌት ከተሳካ ምን ዋጋ አለው ዋናው ኢነርጂ ነው እንጂ የሚባል ይሄ አቲቲዩድ ሲደማመር የመጥፎ ታሪኮች የመጥፎ ፋውንዴሽኖች የመጥፎ ገፅታዎች ምልክት ይሆናል። በሚዛኑ በሞራል ኢንተለጀንስ በሚዛኑ ማስቀመጥ በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ታሪክ የተረኮች ድምር ስለሆነ ትክክል ያልሆነ ትክክል ያልሆነ ተረክ ትክክል ያልሆነ ታሪክ ትክክል ያልሆነ ታሪክ ደግሞ ትክክል ያልሆነ ነገ እንዲፈጠር ያደርጋል። እና ተረኮቻችን ላይ በጣም በእጅጉ ማሰብ መጨነቅ ይኖርብናል።

151

ዲፕሎማሲ በእኛ ዲፕሎማሲ ውስጥ መነሾ ተደርገው መወሰድ ያለባቸው ናሽናል ኢንተረስት የአገር ጥቅም የአገር ህልውና የአገር ዘላቂ ፋይዳ በመፍጠርም በማጥፋትም ረገድ ሚና ያላቸው ጉዳዮች ላይ ይመሰረታል የእኛ የዲፕሎማሲ ፖለሲ መርሁም አሰራሩም እሳቤውም። አንደኛው ቀይ ባሕር እና ዓባይ ነው። እሱን የዘነጋ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ለኢትዮጵያ ምኗም አይደለም። የውጭ ጉዳይ ፖሊሲያችን ቀይ ባሕርንም የጨው ውሃ ዓባይ ዝናብ ሌሎች ውሃዎችን ፍሬሽ ውሃዎችን ታሳቢ ያደረገ መሆን አለበት።

ሁለተኛ ውሃዎቹ በቂ አይደሉም የአፍሪካ ቀቀንድና የቀጣናውን ሰላም መስተጋብር ሁኔታም ከግምት ያስገባ መሆን አለበት ለጎረቤት ቅድሚያ የሰጠ መሆን አለበት። ኤርትራን በሚመለከት ግልፅ አቋም እዚህ ያላችሁ ሰዎች መያዝ ያለባችሁ ኤርትራዊያን ወደድክም ጠላህም ወንድሞቻችን ናቸው ወደድክም ጠላህም። በቋንቋ በባሕል በእምነት በሁሉ ነገር ወንድሞቻችን ናቸው። ኤርትራዊያን ወደድክም ጠላህም ከየትኛውም አገር በላይ በቅርበት ከእኛ ጋር ተቆራኝተው የሚኖሩ ሰዎች ናቸው። ተጋብተሃል ተዋልደሃል አብረህ ኖረሃል ቶሎ ፈጥነን ወደ ምንዳ ተሸጋግረን እነዛ ወንድሞቻችንን ወደ ምንዳ ማሸጋገር አለብን። ከዳያስፖራ አንፃር እዛ ተቀምጦ እዚህ የሚኖረውን ዳያስፖራ ሳይሆን ልጆቹን ማየት አለበት ሰከንድ ጄኔሬሽን። የምናስበው ብልፅግና ሲመጣ አሁን የሚሳደበው ዳየስፖራ ልጆች ያስፈልጉናል ለአገር ግንባታ እነሱን ታሳቢ ያደረገ ስራ ያስፈልጋል።

መጪው ዓለም ሥርዓትና አሰላለፍ የዓለምን አጠቃላይ እንቅስቃሴ መገንዘብ ያስፈልጋል። የሃርድ እና ሶፍት ፓወሮቻችንን ተቋማዊ ማድረግ ማብቃት ያስፈልጋል። የጠጣርና ገር ሃይል ግንባታ የተቋም ግንባታ ጉዳይ በእጅጉ ወሳኝ ነው። አሁን መካከለኛው ምስራቅ ከዕዳ ወደ ምንዳ እንቀይር ብለን በበርካታ የልማት ጉዳዮች አጋዥ ተባባሪ መሆን ችለዋል እና እዚህ ያላችሁ ኢትዮጵያን ወደ ምንዳ የምታሸጋግሩ አመራሮች የቀይ ባሕርን የዓባይን ጉዳይ የፍሬሽ ውያ የጨው ውሃ ጉዳይ የአፍሪካ ቀንድ ጉዳይ በደንብ በመሰረቱ ካልገባችሁ በስተቀረ ዕዳው የበለጠ ዕዳ ይሆናል እንጂ ወደ ምንዳ አይቀየርም። በነገራችን ላይ ኢትዮጵያ ያለባት የገንዘብ ዕዳ ሃያ ሶስት ቢሊየን ዶላር ነው እያነሰ ነው። ፈጥነን ብንከፍል ዲፕሎማሲያችን ቀይ ባሕርን ዓባይን የአፈሪካ ቀንድን በልካችን እነዲሆን ያደርገዋል። እና ፈጥነን ሰርተን ጥቅሞቻችንን ለማስከበር መቆም አለብን። ዲፕሎማሲው የሚያግዘው ብውስጥ ተቋም ገንብተን ሞራል ኢንተለጀንስ ገንብተን በልተን የምናድር ሰዎች መሆናችንን ካረጋገጥን ቀጣዩ ምንዳ ቀላል ይሆናል።

ቴክኖሎጂ፤ ቴክኖሎጂ አስቻይ ወይም አዛዥ ሊሆን ይችላል በሁሉም ዘርፍ። አጋዥ ካላደረግነው አዛዥ ሆኖ ይመጣል። አዛዥ እንዳይሆን የአጋዥነት ሚና እንዲጫወት ከተፈለገ መመራመር ማጥናት መጠቀምና አለመከተል ኋላቀር አለመሆን ነገን ታሳቢ አድርጎ አብሮ መጓዝ ያስፈልጋል። የቴክኖሎጂ ክህሎት ካልገነባንና ካልታገዝን መምራት ችግር ነው፤ እርሻም ችግር ነው ኢንደስትሪም ችግር ነው ሁሉ ችግር ነው ቴክኖሎጂ ከተማ ውስጥ ሰላም ነው ሕክምና ነው ትራንስፖርት ነው ሕንጻ ግንባታ ነው

152

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሁሉ ነገር ነው ያስፈልገናል። ዕዳን በፍጥነት ወደ ምንዳ ለመለወጥ የተሻለው አማራጭ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ እኛን የሚገዛን ሳይሆን የምንገዛው የሚጠቀምብን ሳይሆን የምንጠቀምበት ዕዳው ሳይሆን ምንዳው የበዛ እንዲሆን ከወዲሁ ዝግጅት ካደረግን ንው ለዚያ ደግሞ በቂ ፋውንዴሽን አለን እኛ መቶ ሚሊየን ነን ከእኛ ውስጥ አስር ሺህ ሃያ ሺህ ሰው እንኳን በዚህ ዘርፍ ካዘጋጀን ቀላል ነገር አይደለም-ቀላል አይደለም። ሰው አለን ሰው ማዘጋጀት በፍጥነት። አምና 12ኛ ክፍል ተማሪዎች ማትሪክ ወስደው ሻል ያለ ውጤት ያመጡ ሁለት መቶ ምናምን ገደማ ሰዎች ተጋብዤ ሄጄ ላናግራቸው ለሁሉም ስኮላርሺፕ አቡዳቢ ስፖንሰር አድርጓችኋል እና ትማራላችህ ብያቸው ነበር እና ሲፈተኑ ማስረጃ ሲልኩ ሁለት ወር ሶስት ወር ዘግይቷል አሁን ሁሉም ተማሪዎች አቡዳቢ ገብተዋል። ሁሉም እነዛ ቃል የተገባላቸው ትምህርት ጀምረዋል። እና ብዙዎቹ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የመማር ዕድል አግኝተዋል ማለት ነው።

ሌላው ከዕዳ ወደ ምንዳ የሲቪል ሰርቪስ የፐብሊክ ሰርቪስ ሪፎርም ደፍረንና ጨክነን ካላሳካን በስተቀረ ዕዳችን ወደ ምንዳ አይቀየርም-አይቀየርም። የሰው ሐብታችን እንደ ሐብት እንደ መሬት እንደ ውሃ ከዕዳ ወደ ምንዳ መቀየር አለበት። የስራና አገልግሎት ባሕላችን መቀየር አለበት። አገልጋይነት የትልቅ ደስታ ምንጭ መሆኑን ማመን አለብን። አሰራራችን ሥርዓታችን መታደስ አለበት በጣም ብዙ የሚያሳዝኑ አሰራሮች አሉ እያንዳንዳችሁ ቢሯችሁን ፈትሹ በየዞናችሁ በየክልላችሁ። የወረቀት ክምር ወረቀት ባይዘዌይ በሽታም ያመጣል አስም ቢሮህ ውስጥ ከምረህ ከምረህ የማታውቀውን ወረቀት የዛሬ ሃያ ዓመት ሰላሳ ዓመት አርባ ዓመት የነበረውን አጠገብ መቀመጥህ ምንም ፋይዳ የለውም ወደ አንድ ኮምፒዩተር ቀይረው ፋይዳ የለውም በሽታ ብቻ ነው ያለው። በጣም ብዙ ሊፈተሹ የሚገባቸው አሰራሮች አሉ ይሄን ሲቪል ሰርቪስን አግዘን አብረን ቆመን ማሳካት አለብን። እሱ ነው የሚሸከመው የኢትዮጵያን ብልፅግና። በፓርቲ ደረጃ ያለን ሪፎርም ምናምን በቂ አይደለም ፐብሊክ ሰርቪሱ የመንገሥት ብቻ ሳይሆን ኢቭን በየኩባንያ ያለው የሠራተኛ ባሕልና የአሰራር ዘዬ እንዲቀየር እኛ አርዓያ መሆን አለብን።

ለምሣሌ ኤርጎኖሚክስ ብለን ቢሮ ስናፈርስ ቀለም ስንቀባ መስታወት ስናደርግ ስታሾፉ የነበራችሁ ሰዎች አሁን እንደምታውቁት በየትኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት ቢኬድ አብዛኛው ቦታ ያምራል የመንግሥት ቢሮ ብቻ ግን አይደለም ፕራይቬት ሴክተር ብትሄዱ አዲስ አበባ ውስጥ በጣም ይገርማል የመንግሥቱን እያየ ተቀይሯል። ኢንፍሉዌንስ አድርገናል ፕራይቬት ሴክተሩን። አዲስ አበባ ውስጥ ለልጆች የሰፈር መጫወቻ ስታዲየም አርቴፊሻል ስታዲየም መሰራት ተጀምሯ እና አንደኛው ስታዲየም እኛ ቢሮ አካባቢ ነው በጣም የሚገርማችሁ ትላልቅ ሽማግሌዎች በቲቪ ብቻ የምታውቋቸው የሃይማኖት አባቶች ትላልቅ የማታስቧቸው ሰዎች ቅዳሜ እሁድ 11 ሠዓት 11 ሠዓት ተኩል ቁምጣ ለብሰው እዛ አሉ። ለካ ሲመቻች ሰው ይወጣል መሄጃ ነው ያጣው ብናመቻችለት ብዙ ሰው መዝናናት ይፈልጋል ልክ በፍሬንድሺፕ እንዳየነው ማለት ነው። ሰርቪስ ላይ በየከተማ በየክልል በየመስሪያ ቤታችን ሪፎርም ያስፈልጋል በጣም ብዙ ችግር ስላለ። በነገራችን ላይ የሚሰሩ ሰዎች አሉ ሰው የለም ማለት አይደለም በጣም የሚደክሙ ሰዎች አሉ ግን ልክ እንደ ኤርጎኖሚክሱ ለፕሬይቬት ሴክተር አርዓያ መሆን የሚችል እነቅስቃሴ ያስፈልጋል። ይሄ ሪፎርም አልበዛም ወይ አይጎዳም ወይ ሲቪል ሰርቪስን ግብርናን ምናምንን አንድ ላይ ከዕዳ

153

ወደ ምንዳ መሸጋገር ከፈለክ ድፈር፤ ስትደፍር ግን በሞራል ኢንተለጀንስ። ስትደፍር አገርን ወደ ምንዳ ለማሸጋገር ብቻ መሆን አለበት እንጂ ለነገ ብለህ የምታቆየው መኖር የለበትም። ዶክተር መኩሪያ የጀመረው ነገር አለ በደንብ ያልሰራው የትምህርት ማስረጃ፤ በየመስሪያ ቤቱ ለምሣሌ የሚኒስትሩ ማስረጃ አይፈተሽም የሠራተኛው ብቻ ነው የሚፈተሸው። ይሄ ትክክል አይደለም የሁላችንም ማስረጃ መታየት አለበት። ሰውዬው የተማረው ትምህርት ታሪክ መሆኑን አውቀን በሌላ ኢንተለጀንስ ብቃት ስላለው ልንሾመው እንችላለን ችግር አይደለም ግን መፈተሽ ያለበት የሁላችንም ነው ይሄ ትንሽ ሀሜት አለ የአለቃ አለቃዎች አይታይም ታች ያሉት ብቻ ይባላል ይሄ ትክክል አይደለም መፈተሽ ያለበት የተሳሳተ ትምህርት ማስረጃም መለየት አለበት በተባለው አቅጣጫ። ሲቪል ሰርቪስን ማዘመን መለወጥ ካልቻልን ኮሪያ ሲንጋፖር ቻይና ተረት ተረት ነው አትደርስበትም መቀየር አለበት የእኛ አሰራር ሥርዓት ችግር አለበት በብዙ መልኩ።

ሚዲያ፤ እውነት የሚዲያ ምንዳ ሐሰት የሚዲያ ዕዳ ናት። የሚዲያን ታሪክ ምስቅልቅል እያወጣ ያለው የሐሰት ዘገባ ነው። አዲሱ ሚዲያን እንደ ዕዳ ወይም እንደ ምንዳ መጠቀም ይቻላል። ፈጣኑና በፈጠራ የተሞላው የሃሳብ መንገድ በቅርብ ርቀትና ፍጥነት ወርቁን ከጭቃው ለይተን ወደ ሐብት ለመቀየር ያግዘናል። በእኛ አገር አባባል “ጦር ከፈታው ወሬ የፈታው” ይባላል በዙ ወሬ አለ ጥርጣሬን ጥላቻን የሚዘራብን ከዛ ለመውጣት በአዲሱ ሚዲያ በከፍተኛ ፍጥነትና ፈጠራ ኦፕሬት ማድረግ ያስፈልጋል። ሚዲያን ማየት ያለብን ከትርክትና ከወል እውነት አንፃር ነው። የኢትዮጵያ የጋራ እውነት ለምሣሌ ቅድም እንዳነሳሁት እኛ ስንዴ ላይ ግሪን ሌጋሲ ላይ አንዳንድ ከተሞች ላይ የጀመርናቸው ስራዎች በጣም ድንቅ ናቸው። ብዙ የዓለም ሰዎች ሲመጡ ይነግሩናል አዲስ አበባም የተጀመረውን ለውጥ በጣም የሚያደንቁ ሰዎች አሉ። ለምሣ ጫካ አትጠራጠር ኢትዮጵያን ከዕዳ ወደ ምንዳ ከሚያኘጋግሩ በጣም ኢምፖርታንት ስራዎች አንዱ ነው ታየዋለህ። ግን እኛ አየር አልያዝንም በጀት አልመደብንም ለእሱ በጀት የመደቡ ሰዎች በክፉ ነገር በከፍተኛ ደረጃ ይሞክራሉ ለማጠልሸት፤ ኦፍኮርስ ሊያቆሙን አይችሉም ለማጠልሸት። ከእኛ ምን ይጠበቃል? አንተ አካባቢ ያለ ጫካ አንተ አካባቢ ያለ ድልድይ አንተ አካባቢ ያለ ፕሮጀክት አንተ አካባቢ ያለ መልካም ነገር ፎቶ አንስተህ ታሪኩን መልካምነቱን ብትናገር ብዙ ሰውጋ ይደርሳል። ከኢተዮጵያ ጫፍ ሁሉ መልካም ነገር አየሩን ቢሞላ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ስለ ኢተዮጵያ ሲጠየቅ እነዛን መልካም ነገሮች ፒክ ያደርጋል። ፓርኮች አሉ ጫካዎች አሉ መልካም ስራዎች አሉ የመንግሥት ብቻ አይደለም የኢትዮጵያና የኢትዮጵያዊያን ነዛን መልካም ነገር ፕሮሞት መድረግ ያስፈልጋል። በፖስት ትሩዝ ፌክ ኔውስ ዲፕ ፌክ የሰራኸውን ብቻ ሳይሆን ያላሰብከውን ነገር ዋሽቶ ሊያፈርሰው ይችላል። ያላሰብከውን ጭንቅላትህ ውስጥ የሌላውን። እና አክቲቭሊ መሳተፍና በሚዲያው ውስጥ ሚናችንን ማጉላት ያስፈልጋል።

ሌላው ኢንስቲትዩሽናላይዜሽን በሚመለከት ለለውጥ መሰረታዊያን ናቸው። አንዱ ተቋማዊ የአቅም ግንባታ ኢንስቲትዩሽናል ካፓሲቲ ቢልዲንግ ኢምፖርታንት ኮር ኤለመንት ነው። ሁለተኛው ሰው ተኮር መሆን። ባለፈው ዘመን መለወጫ አዲስ አበባ ከአራት መቶ ሺህ ሰው በላይ ምግብ አጋርቷል እንደ ቀላል ነገር አትመልከት ይሄንን ግማሽ ሚሊዮን ሰው ይሄን የሚያክል ሕዝብ ምግብ ማጋራት ትልቅ ስራ ነው። የሚሰሩ

154

ከመስከረም እስከ መስከረም

የደሃ ቤቶች በቀላል የሚታዩ አይደሉም። ድሃ ምገባ፣ ተማሪ ምገባ ኢንቨስትመንቱ ከባድ ነው ውጤቱ ይቆያል ገን ው ዊል ኸርቨስት ኢት። ሰው ተኮር መሆን አለብን አውዳዊ ሁኔታን መርዳት አለብን ተፈጥሮን ማንበብ ከተፈጥሮ መስማማት አለብን በሃሳብ የምናምን ሃሳብ አፕርሼት የምናደርግ የምንማር የምናስተምር ኢንተርቴይን የምናደርግ መሆን አለብን። ነገን እያገናዘብን ነገን እየተለምን ዛሬ መስራት አለብን እነዚህ በጣም ከባድ እና ኢምፖርታንት ፒላርስ ናቸው። እነዚህን ፈርዘር በማንበብ ማፋት ያስፈልጋል።

በቀለለ ቋንቋ ግን በቀለለ ቋንቋ ምንድነው የእኛ የለውጥ መሰረት ካላችሁ ፍሮም ሪዘንትመንት ቱ ሪዝን ፖለቲክስ ማደግ ነው። ከጥላቻ፣ ከመገፋፋት፣ ከመሰዳደብ ወደ ምክንያት መቀየር። ለምሣሌ ትናንት ደብድቦኛል አሁን እሳደባለሁ እደበድባለሁ ቢል ይቻላል ግን የሚያሸንፈው ውጊያውን እንጂ ጦርነቱን አይደለም። የተበላሸውን ታሪክ ዘግተን አዲስ የጋራ ታሪክ እንስራ ብሎ በትብብር መንፈስ በሪዝን ኮኤግዚስተንስን ማሰብ አለበት የምትችለው ሲሆን ታጠፋለህ የማታጠፋውን ነገር ለምን ትታገለዋለህ። አትችልም ኦሮሞ አማራን፣ አማራ ትግሬን፣ ሱማሌ አፋርን አንችልም ቢቻል ጥሩ ነው አንችልም። ያለው ምርጫ ተከባብረን ተስማምተን ተደማምጠን በጋራ ማደግ ብቻ ነው። ቂም መበቀልም አይቻልም ቢኮዝ ጥፋተኞቹ የሉም ታሪክ መዘን ነገን ማበላሸት የለብንም። እና ከሪዘንትመንት ወደ ሪዝን የተቀየረ ፖለቱካ ፍሮም ኮንስፓይረሲ ወደ ኮንሰንሰስ ወደ ኮንቨርዜሽን ወደ ንግግር የተቀየረ ፖለቲካ። ፍሮም ኮምፒቲሽን ቱ ኮኦፕሬሽን የተቀየረ ፖለቲካ። ፍሮም ፖቨርቲ ቱ ፕሮስፔሪቲ የተቀየረ ፖለቲካ ድህነት ድህነት ድህነት ከሚል ወደ መበልፀግ የሚያልም ፖለቲካ። ፍሮም አኒሞሲቲ ቱ አፊኒቲ የተቀየረ ቱ ኢምፐቲ ቱ ኮምፓሽን የተቀየረ ፖለቲካ ያስፈልገናል። በድህነት ትርክት ውስጥ መኖር አንችልም። በሽረባና ተንኮል ጨዋታ ውስጥ መኖር አንችልም እንደግ ተቋም እንገንባ ሰው እንገንባ ደግሞም እንድፈር፤ እንድፈር ኢንክሉሲቭ ናሽናል ዲያሎግ ድፍረት ነው የማይነካካው ጉዳይ የለም። ብልፅግና ደፍሮታል ደግሞ ይፈታዋል። የክልል ያቄ መልስ በደቡብ ክልል የተመለሰው መልስ በቀላል አይታይም አዲስ አበባና ኦሮሚያ በቀላል አይታይም።

በዚሁ ወሰንን ለማንሳት ከአማራ ክልል ጋር አንዳንድ ብዥታዎች ስላሉ በአማራ ክልል እና በትግራይ መካከል የወሰን ጥያቄዎች ላለፉት ዓመታት ነበሩ 30 ዓመት ነበሩ ከፍ ዝቅም ቢሉ ነበሩ ጥያቄዎች የማንነት ጥያቄ። ከለውጡ በኋላ እነዚህ አብዛኛዎቹ ጥያቄ ያለባቸው አካባቢዎች የፌዴራል መንግሥት ይቆጣጠራቸዋል። ሰሞኑን እርቅ ከተፈፀመ በኋላ ሁለት ዋልታ የረገጡ እሳቤዎች ተነሱ። ትግራይ እኛ ራሳችን የሽግግር መንግሥቱ በፌደራል ስር ነን ፌዴራል ትግራይን ሁለት ቦታ ከፍሎ አንደኛውን ወልቃይትን በፌደራል ኢ ... በፌደራል ከሚል ሁላችንም እንደ ክልል ፌደራል እንሁንና በሪፍረንደም እነዛ ቦታዎች ይወሰኑ የሚል ጥያቄ ያነሳሉ፤ በአጭሩ ወልቃይት ወደእኛ ይምጣ ራያ ይምጣና ጥያቄዎቹ ግን ይታዩ በህግ መጀመሪያ ግን ክልልነታቸው ይረጋገጥ ይላሉ።

የአማራ ክልል ደግሞ የለም ከዚህ ቀደም ጥያቄው ሲነሳ እያፈናችሁ እያሰራችህ ስለቆያችሁ አሁን የፈደራል መንግሥት በክልል በያዘበት ሁኔታ ሪፍረንደም ካልተደረገ በስተቀረ አይሆንም ይላሉ። ፌደራል መንግሥት ትግራይም አማራም ክልሉ ነው፤

155

ትግራይም አማራም ሕዝቡ ነው የሚፈልገው ሰላማዊ የሆነ መስተጋብር በሁለቱ ሕዝቦችና ክልሎች ላይ እንዲፈጠር ነው። እኛ ምን ወሰንን አንደኛ የተፈናቀሉ ሰዎች ቦታቸው ይመለሱ ቀበሌያቸው ወረዳቸው ቤታቸው ይታወቃል ቁጥራቸውም ጥቂት ነው አብዛኛው ተመልሷል ይመለሱ። ከተመለሱ በኋላ ሰው ራሱን በራሱ ማስተዳደር ወልቃይትም ይሁን ራያ ወይ ጠለም ራሱን በራሱ ማስተዳደር እኔ የምሰጠው የምከለክለው መብት አይደለም ህገ መንግሥታዊ መብቱ ነው። በየቀበሌው በየወረዳው ከራሱ ከሎካል ሰው መርጦ ራሱን በራሱ ያስተዳድር። ለምሣሌ የወልቃይት አንድ ወረዳ ጠለምት የሚባል ወረዳ ውስጥ አንድ ቀበሌ ወይም አንድ ወረዳ የሚያስተዳድር ሰው ከሌላ ቦታ የመጣ ሳይሆን እዚያው ተወልዶ ያደገ የጠለምት ሰው በሕዝብ እውቅና ያለው ተመርጦ እሱ ያስተዳድር። ፀጥታን በሚመለከት ፈደራል ፖሊስና መከላከያ ፀጥታ ይጠብቅ ሕዝቡ የተፈናቀለበት ይመለስ ራሱን በራሱ ያስተዳድር በጀት ይለቀቅለት ከዛ በኋላ ፊፈረንደም ይካሄድ፤ በሪፍረንደም ወደፈለገበት ይሂድ ለምን? ዘላቂ ሰላም ማረጋገጥ ያስፈልጋል። አሁን እዚም ብትስብ እዛም ብትስብ ቀስ ቀስ እያለ ግጭት ያመጣል በሚል የደፈረ መንግሥት ነው ብልፅግና። 30 ዓመት እንኳን ይሄን መድፈር ቀርቶ ፈዴሬሽን ምክር ቤት አፕላይ ማድረግ አይቻልም። እና እንደተፈራ አድርጋችሁ የምታሰቡ ሰዎች እንዳትሸወዱ በጣም ደፍረናል ደግሞ ይመለሳል። ሕዝብ አወያይተናል አብዛኛው ተመልሷል ይሄ በሁለቱ መሀል ትንሽ መሳሳብ አለበት የምናስበው ግን ዜጎች ቤታቸው ተመልሰው ኑሯቸውን እየኖሩ በህግ አግባብ መወሰን አለባቸው። እዚህጋ ኢሹ አለ ከአማራ ሳይድ ያለው ስጋት ከትግራይ አካባቢ ባለፉት ዓመታት ከተለያየ ቦታ በገፍ መጥቶ በቁጥር የበዙ ሰዎች አሉ ሪፍረንደም ከተባለ እነዛ ሰዎች በቁጥር ይበዛሉ የሚል ስጋት አለ። በትግራይ በኩል ደግሞ አሁን አማራ እያሰፈረ ነው አዳዲስ ሰው እያስገባ ነው በቁጥር እያበዛ ነው የሚል ስጋት አላቸው።

የእኔ ሃሳብ ከሌላ ቦታ የመጣን ሰው የምንለይበት እዛ አካባቢ ያልነበረን የምንለይበት መንገድ ማስቀመጥ ይቻላል። ኦሪጅናል እዛ አካባቢ የነበሩ ሰዎች ግን በራሳቸው ስለ እነሱ ጉዳይ የመወሰን ሥልጣናቸውን መንጠቅ ትክክል አይደለም በሁሉ እኔ አውቅልሃለሁ አይቻልም። እናስተምረው እንንገረው ራሱ ወስኖ የሚፈልገውን ማድረግ አለበት የሚል ነው። ሁለቱ ትንሽ አከራካሪ ጉዳይ ቢሆንም እየተሰራ ያለው በዚህ አግባብ ነው። ይሄ በዚሁ ይፈፀማል። ብዙ ወደዛ ወደዚ ይኖራን ግን በዚሁ ይፈፀማል። በሪፍረንደም ይፈፀማል ይሄ ማለት በሁለቱ ሕዝቦች መካከል ዘላቂ ሰላም እና ልማት እንዲመጣ ያግዛል። ወልቃይት በደንብ ቢለማ አጠቃላይ ጎንደር አካባቢ በደንብ ቢለማ ትግራይንም ኤርትራንም ብዙ ኢትዮጵያን ሊመግብ ይችላል። በጣም ሰፊ ሀብት አለ። ያ ወደ ስራ መግባት ሲገባን ጭቅጭቅና ጥላቻው ስለሚጎዳን በሰከነና ህጋዊ በሆነ መንገድ በውይይት ብቻ ጉዳዩ ዘላቂ እልባት እንዲያገኝ ማድረግ አለብን ነው።

ፓርቲ ላይ ኢህአዴግን አፈርሶ ብልፅግናን መፍጠር በቃ ቀላል ነገር ነው ማለት ነው። ያ በነበረበት ወቅት ብዙ ዊዝደም ብዙ እውቀት ማግኘት አይቻልም በጣም አገር ጠባቂ ፐሪፈሪ ያሉ ክልሎች ያ ዕድል አልነበራቸውም በድፍረት ተፈፅሟል። ዴሞክራሲ ላይ ሚስቴኮች አሉ በምርጫ ቦርድ በሂውማን ራይትስ ኮሚሽን በእንባ ጠባቂ በፓርላማ ሰፋፊ ስራ ሰርተናል። ችግሮች አሉበት አንዳንድ አደገኛ ሰዎች ቆባቸውን ደብቀው ተሰግስገዋል ውስጡ ጊዜ የሚያጠራው ቢሆንም ማለት ነው ግን ተሞክሯል። ፕሮጀክቶች ሕዳሴን ጨምሮ ኢኮኖሚክ ሪፎሮርሞች እነዚህ ሁሉ ቻሌንጆች የለውጡ

156

ከመስከረም እስከ መስከረም

መሰረታዊያን በተቀመጠው አግባብ ኮምፍሮንት አድርጎ ዕዳን ወደ ምንዳ ለመቀየር የተሰራ ስራ ነው። ሲቪል ሰርቪሱም የዚህ አካል ሆኖ ይቀጥላል።

ሰላም ከሁሉም ለሁሉም በሁሉም የሚከወን ነገር ነው። ሰላም ጠባቂ የተለየ ኃይል ሰላም ጠያቂ የተለየ ኃይል እንደዛ አይደለም እያንዳንዳችን ውስጣዊ ሰላም ኖሮን አካባቢያችንን በሕብረት ሰላም ማድረግ ስንችል የሚረጋገጥ ጉዳይ ነው። የውስጥ ሰላም ነው የውጭ ሰላምን የሚያረጋግጠው ኢነር ፒስ ነው አውተር ፒስ የሚያረጋግጠው። በውስጡ የታወከ ው ሰላም ሊሰጥህ አይችልም። የግለሰብ ሰላም የአገር ሰላም፤ የአገር ሰላም የግለሰብ የቡድን የቀበሌ የወረዳ ሰላም ነው። ሰምዌር ችግር ካለ ሁላችን እንታወካለን። ሰላም የአንደኛው ግለሰብና ቡድን ዕዳ ለሌላኛው ምንዳ ሊሆን አይችልም። ሰላም የሁላችን ምንዳ ነው። ሰላም የምናደፈርስ ሰዎች ለአንዳንዶቻችን ምንዳ ለሌሎች ዕዳ እየመሰለን ከሆነ ተደምሮ ጥፋት ነው። ሰላም ለሁላችን ምንዳ ነው ለማንም ሰው ዕዳ ሊሆን አይችልም። የእኔ ሰላም በአንተ ሰላም ውስጥ የአንተ ሰላም በእኔ ውስጥ ይኖራል የአንደኛው ሰላም በሌላው ውስጥ ስላለ። ሰላም በጣም ውድ እንደ ውሃ እንደ አየር ውድና አስፈላጊ ነገር ነው። ግን ውሃ እንደምናቆሽሸው አየርን እንደምናቆሽሸው በጣም ቀላል ሰዎች የሚያቆሽሹት ጉዳይ ነው ሰላም። ልክ ውሃ እንደምናበላሸው። ሰላም የሚያበላሹ ሰነፎች ናቸው ለሁሉ ምንዳ ስለሆነ። እያንዳንዱ ሰው በሰፈሩ የሰፈሩን ሰላም መጠበቅ አለበት።የሰፈሩን ሰላም ማረጋገጥ አለበት።እስከ አሁን ፕራይመርሊ ከሌላ ቦታ ሄዶ ሰላም የሚያናጋ የለም ባይባልም ውስን ነው። አብዛኛው የሰላም መደፍረስ የሚመጣው በዚያው በቀበሌያችን በወረዳችን ውስጥ ነው አብዛኛው እሱን የማረጋገጥ ስራ የሁላችን ተግባር መሆን አለበት።

ሞራል፤ ሌብነት ዕዳ ለጋስነት አዛኝነት ደግነት ምንዳ ንው ኪሳራ አይደለም። ስንፍና ዕዳ ነው። ትጋት ምንዳ ነው። የሃሳብ የቃል የግብር ስምረት ምንዳ ነው። የምትናገረውን ፃፈው የምትፅፈውን አስተምረው የምታስተምረውን ተግብረው ያ ምንዳ ሆኖ ያግዝሃል። ሃሳብ ቁስን ሞራል ደግሞ ሃሳብን ይገዛዋል። አይዲያ ቁስን ይገዛል ሞራል ግን ራሱ አይዲያን ገቨርን ያደርገዋል ይገዛዋል። የሞራል ኢንተለጀንስ በጣም በጣም ኢምፖርታንት ነው ለሃሳብ ጥራት። የሁሉም ዕዳ መሰረት የሞራል ውድቀት ነው። የሁሉም ችግር መሰረት አባካኝነቱ ስንፍናው በገባነው ቃል መሰረት አለመፈፀሙ የሞራል ኢንተለጀንስ ድካም ውጤት ነው ዕዳ የሚያበራክተው። የሁሉም ምንዳ መነሻ የሞራል ልዕልና ንው ሰላም እነቅልፍ ራሱ ሰላም ልማት መከናወን መጀመር መጨረስ በቀጥታ ከሞራል ኢንተለጀንስ ጋር የተሰናሰሉ የተያያዙ ናቸው። ሞራሊ ኢንተለጀንት ካልሆነክ ትጀምራለህ እንጂ አትጨርስም ቢኮዝ መጨረስ ኮሚትመንት ዲቮሸን ኮንቪክሽን ይጠይቃል።

ይሄ የሞራል ጉዳይ ቸኩሎ ኸርቨስት ማድረግ ሳይሆን የሚጠይቀውን ጊዜ የሚጠይቀውን ገንዘብ የሚጠይቀውን የጭንቅላትና የጉልበት ውህደት የአይዲያ ልዕልና መገንዘብ ያስፈልጋል። አነድ ሰው አንዲት እንቁላል የምትጥል ዶሮ ነበረችው በየቀኑ አትጥልም እንቁላሉን ሁለት ቀን ሶስት ቀን ቆይታ እንቁላል ትጥላለች የምትጥለው እንቁላል ግን ወርቅ ነው፤ ሁለት ቀን ሶስት ቀን ቆይታ እንቁላል ትጥላለች የምትጥለው እንቁላል ወርቅ ነው ይሄ ሰውዬ በጣም ብዙ ወርቅ ኸርቨስት ማድረግ ፈልጓል ይህቺ ዶሮ ስስታም ናት በሆዷ ውስጥ ደብቃ ይሄን ወርቅ እየቆየች ጠብ ታደርግልኛለች እና

157

አንዴ ሁሉንም ወርቅ መውሰድ አለብኝ ብሎ አረዳት ሲያርዳት ሆዷ ውስጥ ምንም አይነት እንቁላልም ወርቅም የለም። ጊዜውን ጠብቆ ሊወለድ የሚገባውን ወርቅ ዛሬ እሰበስባለሁ ብለህ ብታርደው ባዶ ነው አታገኘውም። ጊዜውን ጠብቆ የሚሰራ አገር የሚሰራ ተቋም ዛሬውኑ አናግቼ ብትል ይፈርስብሃል አታገኘውም። ሂደት ራሱ ጊዜ የሚጠይቀው ነገር አለ።

ሞራል ገርነት ደግነት በሰው ጉድለት መደሰት ሳይሆን በሰው ስኬት መሳቅ ነው መርካት ነው። ፍሪሊዮን፤ ፍሪሊየን ከዚህ ቀደም ስናገር ሰምታችሁኛል ሃሳቡ የመጣው ድንገት ነው ዳቮስ ለሆነ ኮንፍረንስ ሄጄ በርቀት ፅሁፍ ላይ ኤ ቢሊየን ዎርዝ አይዲያ ይላል እኔ ጨርቋ እጥፍ ብላ ቢ አልታየኝም ኤ ፍሪሊየን ዎርዝ አይዲያ ብዬ አነበብኩት እና በጣም እየተደነቅኩኝ ፍሪሊየን እና አይዲያን እያገናኘው አንድ አስር ደቂቃ የሚሆን አምስት ደቂቃ እየተጓዝኩ በረዶ ስለነበር መኪናው አይፈጥንም ቦታው ስደርስ ለካ ፍሪሊየን ሳይሆን ቢሊየን ነው የሚለው ወዲያው የማይረቡ ሰዎች ናቸው እንዴት አይዲያን ቢሊየን ይላሉ አይዲያ በበሊየን ሊገዛ አይችልም ከቢሊየን በላይ ነው ፍሪሊየን መሆን ነበረበት ብዬ ስህተቴን ዕውቀት አደረኩት አሁን ፍሪሊየን መፅሀፍ ሆኗል። በጣም በጣም የሚገርሙ እሳቤዎች በውስጡ አሉበት። ዋናው እርካታን የሚፈልግ ግለሰብና ቡድን ነፃ መሻቱን ፍቃዱን በበጎነት መሙላት አለበት። በደግነት በመስጠት በማካፈል በማዘን መሆን አለበት ያን ካደረገ እርካታው የማይነጥፍ የሁልጊዜና ውስጣዊ ይሆናል የሚል ነው እሳቤው። ሰው ሁሉ እንደምናስበውመጥፎ አይደለም ሰው ሁሉ ገዳይ አይደለም ሰው ሁሉ ጨካኝ አይደለም የሞራል ኢንተለጀንስ ልዕልና ያላቸው የቆሰለን አክመው መግበው ለባለቤት የሚያስረክቡ አሉ፤ መርዳት እየቻሉ እያጠፉም አሉ። ይሄ የሞራል ኢንተለጀንስ ብቃታችን ኃይል ነው። በነፃ የመስጠትን ነገር ብንለማመድ ዘ ፎር ቪ ሞዴል ይባላል-ፍሪሊየን። ቫሊዩ እሴትን ብንገነባ፤ ቨርቹ በጎነት ቢኖረን፤ ቪዥን ብንላበስ እና መልካም ቮይስ መልካም ትርክት መልካም ተረክ ከእኛ ቢወጣ እንበዛ እንበራከት እንበለፅግ ይሆናል። ዕዳን ወደ ምንዳ እንቀይር ይሆናል እንጂ አንከስርም። በመልካምነት የሚጎድልበት ሰው የለም። መልካምነት የማይጠፋ ዘር ነው። ያን በመዝራት ዘመን የማይሽረው መሪዎች መሆን ይኖርብናል ይኖርባችኋል።

ከዕዳ ወደ ምንዳ ፍነትና ፈጠራ። በመፍጠር አቅጣጫን መቀየር መፍጠን ያስፈልጋል፤ በመፍጠን ወደ መዳረሻ መገስገስ። ካልፈጠርክ በነበረው መንገድ ከሄድክ ለውጥ አይመጣም፤ ካልፈጠንክ ደግሞ ባጠረ ጊዜ የምትፈልገውን ነገር አትጎናፀፍም። መፍጠርህ አማራጭ መንገድ ያበራክታል መፍጠንህ ደግሞ በቶሎ ደርሰህ እንድታሳካው ያደርግሃል። በመፍጠር አማራጮችን ማብዛት ያስፈልገል፤ እየፈጠርን ኦልተርኔቲቭ ማደጊያ መንገዶች ማብዛት አለብን። በመፍጠን ውጤቶች እውን ማድረግ መጨበጥ አለብን። ካልፈጠንን እና ካልፈጠርን ባለብን ዕዳ የመሬት የኢንቫይሮመንት የአየር የውሃ የኢነርጂ ብድር በርካታ ዕዳዎች ያሉበት አገር አሁን በምንጓዘው ፔስ ተጉዘን አሁን ባለን ስፒድ ተጉዘን ውጤት መጨበጥ እንቸገራለን። ውጤት ለመጨበጥ መፍጠን ብቻ ሳይሆን መፍጠር ያስፈልገናል በጣም ብዙ የፈጠራ ብቃት መጠቀም ያስፈልጋል። በመፍጠር ያልታሰበውን ማሰብ፤ የማይታየውን ማየት፤ በመፍጠር የታሰበውን መጨበጥ ያስፈልጋል። በመፍጠርና በመፍጠን ውስጥ ያለውን ትስስር ተገንዝበን መሄድ አለበን። የመሰራውን ሜንቴን ማድረግ አለብን ሰርተን

158

ከመስከረም እስከ መስከረም

እሱ እየወደመ የምንቀጥል ሳይሆን የምናኖር የምናነብር መሆን አለብን። የተሰራው ሳይበላሽ እንዲቆይ የምናደርግ ለምሣሌ ስንዴ ጥሩ መጥቷል እን ጥለን ሌላት ካልን አይሆንም። ስንዴም እንዲቀጥል አድርገን ሌማትን መምራት ይገባናል። ማንበር አለብን የቀደመውን ድል ማጥፋት የለብንም ለዚህ ደግሞ ኦውነርስ መሆን አለብን።

የተከበራችሁ የብልፅግና አመራሮች ኢትዮጵያ አገራችን ናት። የተውሶ አገር አይደለችም። የእኛ አገር ናት። የልጆቻችን አገር ናት። የአባቶቻችን አገር ናት። እኛ ኦውነር ነን እንደ ባለቤት እንደ ራስ ዕቃ መጠበቅ አለብን ሰው ስልኩ እንኳን ሲወድቅበት የሚንቀጠቀጥ ሰው ኢትዮጵያን የምታክል ውድ ነገር ስትጎዳ ስትበደል ስትፈርስ ቆሞ ማየት ከባድ ነው። አገር አትተካም፣ አገር ብርቅ ናት፣ አገር ውድ ናት፣ አገር ግን የሁሉም ናት ባለቤት ሆነን በኃላፊነት ስሜት ብንሰራ ይሄን የዕዳ ይሄን የችግር ይሄን የስድብና የውርደት ስማችንን አንስተን ቢያንስ ቢያንስ ራሷን የምትችል በሌሎች የማትንኳሰስ የማትዋረድ ኢትዮጵያን ለመፍጠር ሲዝን ዕድል አግኝተናል፤ አጋጣሚ ሆኖ ምርጥ አይዲያም አለን ብንሸከመው ተቋም ብንሰራ ብንታመንለት ሞራል ኢንተለጀንሳችን ቢያድግ አትጠራጠር የበለፀገች ያማረች ኢትዮጵያን መፍጠር እንችላለን። ለዚህ ደግሞ እኔ ያለኝ እምነት እናንተ ትችላላችሁ 99 ፐርሰንት እዚህ ያለ ሰው አገሩን የሚወድ አገሩ እንድትቀየር የሚፈልግ ከሌላ እምነት ብሔር ጋር በሰላም መኖር የሚፈልግ በሰላም መኖር ውስጥ ትርፍ እንጂ ኪሳራ እንደሌለ የሚያስብ አንዳንድ ጉዳይ ቢያጠራጥሩትም እየጠየቀ ሞር ለማመን የሚፈልግ የበዙ ቅን ልቦች ስብስብ ናችሁ። ይሄን በተግባር እናሳይ። ዘንድሮ በብዙ ረድፍ ውጤት የምናመጣበት ዓመት ነው። የሚቀጥለው ዓመት ከዛ የሚቀጥለው ዓመት ሶስቱ ዓመት ኢትዮጵያ ጭላንጭል ብርሃን የሚታይባት ማደግ ትችላለች የሚባልበት የጀመርነውን የምንጨርስበት ለስኬት ፋውንዴሽን የምንጥልበት ዘመን ስለሆነ እናንተ ብርቱ የኢትዮጵያ ልጆች በከፍተኛ ታማኝነትና በኃላፊነት ስሜት የሰማችሁትን የተወያያችሁበትን ውስጣችሁ የሚያስበውን ቀና ቀና ነገር ሁሉ ሞራል ኢንተለጀንሳችሁን ገንብታችሁ ለማሳካት የምትችሉ የምትበቁ የምታዩና ልጆቻችሁን በአዲስ የታሪክ እጥፋት የምታረኩና የምታኮሩ እንድትሆኑ ያብቃችሁ። እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

ጥቅምት 25፣ 2016 ዓ.ም

159

የባህር በር በሚመለከት

የተሰጠ ማብራሪያ

ተቋማችን አዳዲስ ስራዎች መጀመሩ ይታወቃል። ከሁሉ የበለጠው ደግሞ ስራ የነገ አገር ተረካቢ የሆኑ ወጣቶች ታዳጊዎች በዚህ ተቋም መጥተው የሰመር ኮርስ እንዲወስዱ ታለንታቸውን እንዲያወጡ የመስሪያ ቦታ የመማሪያ ቦታ የመመራመሪያ ቦታ እንዲያገኙ ዕድል መፍጠሩ ነው። ኢንሳም እንደዚሁ በጣም ታዳጊዎች እናስተምራለን። ኤ.አይ ብዙ አፕሊኬሽኖች ተሰርተዋል ብዙ ለአገር ልማት የሚጠቅሙ ስራዎች ተሰርተዋል ከዚህ ቀደም ግን ለአቶ ወርቁ መናገር የምፈልገው ትልቁና ዋነኛው ስራ የተሰራው አሁን ነው። ትልቁ ስራ ትውልድ ላይ መልካም ዘር መዝራት ነው።

ይህቺ አገር ተስፋ አላት ተስፋዋ ግን እናንተ ናችሁ። ከዚህ ቀደም የሰማነውም የተበደርነውም የተበላሸ ሃሳብ ብቻ ነው ፍቅር የለበትም ሰላም የለበትም አብሮነት የለበትም። ታዳጊዎች አገራችሁን የምትወዱ ቤተሰባችሁን የምትወዱ ለሰው ዘር ሁሉ መልካም ነገር ለማድረግ የተዘጋጃችሁና የፈቀዳችሁ እንድትሆኑ ከዚህ ቀደም የነበረውን የጥላቻ መርዝ መዘንጋት አለመስማት ያስፈልጋል። እንደ እናንተ አይነት ብርቱ ተማሪዎች ኤ.አይን የመሰለ ውስብስብ ነገር ለማጥናት የደፈሩ ጊዜ አይኖራቸውም መቼም ለአልባሌ ወሬ እና አደራ ልላችሁ የምፈልገው ነገር ጅማሮዋችሁ ጥሩ ነው በጣም ጥሩ ጊዜ ጀምራችኋል፤ ኤአይ በዓለም ላይ ወደድንም ጠላንም ማንኛውንም ነገር የሚወስን የትምህርት ዲሲፕሊን ነው። ግብርናን የሚወድም ካለ ኤአይ ለግብርና ይመቻል ኦቶሞቲቭ የሚወድ ሰው ካለ ኤአይ ለዛም ይመቻል ሜዲካል የሚወድ ሰውም ካለ ኤአይ ለዚያ ይመቻል ኤአይ የማይሰራው ነገር ስለሌለ ከወዲሁ ራሳችሁን በተለይም ዘጠነኛ ክፍል ያላችሁ ልጆች በየዓመቱ ክረምት ክረምት ከኤአይ ጋር እየሰራችሁ 12ኛ ክፍል ደግሞ ያላችሁ ጥሩ ውጤት ካመጣችሁ ያው አቶ ወርቁ እንግዲህ ኤአይ ላይ በርትቶ እንደሚያስተምራችሁ ተስፋ አደርጋለሁ። ኢትዮጵያ ተስፋ አላት የእናንተ ኢትዮጵያ እንደ እኛ ኢትዮጵያ አይደለችም አሁን እዚህ ያለን ሰዎች ብዙም አናስተውልም ዓለም በሙሉ ግን ይናገራል ዓለም በሙሉ ይገነዘባል ለምሣሌ የዛሬ አምስት ዓመት የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከምስራቅ አፍሪካ ሁለተኛው ነበር የዛሬ አምስት ዓመት። ዛሬ ግን አንደኛው አይደለም እኛ አንደኛ የምንለው ሰዎች ላለማስቀየም ነው እንጂ ጎረቤቶቻችን በሙሉ ተደምረው ከእኛ አንሰዋል ሁሉም ተደምረው ማለት ነው ይሄ ይቀጥላል። ይሄን ኢትዮጵያዊያን ለማየት ጊዜው አልደረሰም አስር ዓመት አስራ አምስት ዓመት ያስፈልገናል እያንዳንዱ ጓዳ ገብቶ የእያንዳንዱን ቤተሰብ ችግር እስከሚፈታ ድረስ ሰው ያልደረሰበትን ውጤት በሩቅ አይቶ ሊገነዘብ አይችልም እና የእናንተ ኢትዮጵያ የተሻለች እንድትሆን በፍቅር የምትመላለሱ ሰላም የምትወዱ ሰው ለመርዳት ኤአይን በበጎ ጎኑ ሰው ለማገዝ የምትጠቀሙ ትኩረታችሁ በሙሉ ስራችሁ ላይ ትምህርታችሁ ላይ ኬራችሁ. ላይ የሆናችሁ እንድትሆኑ አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ። ብዙ የባከነ ሰው አለ ብዙ ደግሞ የሚተጉ ሰዎች አሉ የተጉ ሰዎች ተሰናስለው ተደምረው በፍቅር የተሞላች

160

ከመስከረም እስከ መስከረም

የበለፀገች የማትለምን ለልጆቿ የምትተርፍ ኢትዮጵያን እንዲያሸጋግሩ የእናንተ ሚና ከፍተኛ ነውና አደራ ከዚህ ትኩረታችሁ ዓይናችሁ እንዳይነቀል፤ ቤተሰቦቻችሁን አክብሩ ትምህርታችሁን ውደዱ ፎከስድ ሁኑ፤ ግናቀኝ በማየት አይሳካም ሙሉ እይታችሁን በትምህርታችሁ በቤተሰቦቻችሁና በፍላጎቶቻችሁ ላይ ብቻ አድርጉ። ከግራና ቀኝ የሚሰማው ዜና አንደኛ በዚያ ልክ የሚያወሩ ሰዎች አይደሉም የሚናገሩት ኢትዮጵያንም የማያውቁ በትምህርትም ይሄ ነው የሚባል ታሪክ የሌላቸው ዝም ብለው የሚተነትኑ ስለሆኑ እነሱን በመስማት ጊዜ እንዳታባክኑ አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ። በጣም በጣም ደስ ብሎኛል ግን በዚህ እንዳይቋረጥ እነዚህ ልጆች ለፍሬ በቅተው ለማየት ያብቃን ያብቃችሁ እንኳን ደስ ያላችሁ።

ጥቅምት 25፣ 2016 ዓ.ም

161

የባህር በር በሚመለከት የተሰጠ

ማብራሪያ

ወደብ በሚመለከት ብዙ አይነት ንገግሮች፣ ትንበያዎች፣ ሴራዎች ትንተናዎች ተደርገዋል። የተከበረው ምክር ቤት፣ መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ በአፍሪካ ቀንድ ያሉ አገራት የአፍሪካ ወንድሞቻችን የምዕራቡና የምስራቁ የዓለም ክፍል ያሉ አገሮች እንዲገነዘቡ የምፈልገው የእኛን እውነተኛ ፍላጎትና የእኛን ችግር ነው። እንዲህ አስበው ነው፣ እንትን ቦታ እንትን ብለዋል ሳይሆን የእኛ ፍላጎት ይሄ አሁን ዛሬ የምናገረው ነው። በዚህ ጉዳይ ሁሉም በቀና ልብ ተባባሪ እንዲሆን አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

አንደኛ የዛሬ 30 ዓመት ገደማ ኢትዮጵያ የሁለት ወደብ ባለቤት ነበረች። የዛሬ 30 ዓመት ገደማ ኢትዮጵያ ሁለት ወደብ በነበራት ጊዜ 46፣ 47 ሚሊየን ገደማ ሕዝብ ነበራት። ኢትዮጵያ በዚያ ጊዜ 10፣ 12፣ 13 ቢሊየን ዶላር ጂዲፒ ነበራት። አሁን ያለንበትን በኋላ እመጣበታለሁ። ከ30 ዓመት በኋላ ከሁለት ወደብ ባለቤትነት ሁለት ወደብ በንገድ ህግ መጠቀም ወደምትችልበት ደረጃ ዝቅ አለች ቢያንስ አሰብንና ጅቡቲን በገንዘቧ በንግድ ህግ በስምምነት መጠቀም ወደምትችልበት ዝቅ አለች። ከተወሰነ ጊዜ በኋላ ኢትዮጵያና ኤርትራ መካከል ግጭት ሲያጋጥም አንደኛው ቀረና ወደ አንድ ወደብ ዝቅ አልን ወደ ጅቡቲ። ጅቡቲን በሚመለከት የጅቡቲ መንግሥትና ሕዝብ ለኢትዮጵያ ዕድገት ያደረገው አስተዋፅኦ ብቻ ሳይሆን ወደቡን ባሻን መንገድ እንድንጠቀም የጅቡቲ ሕዝብና መንግሥት ላደረገው ድጋፍ የኢትዮጵያ መንግሥትም ሕዝብም ዕውቅና ይሰጣል። ከጅቡቲ መንግሥትና ሕዝብ ምንም አይነት ጥርጣሬም ስጋትም የለንም። ነገር ግን የእኛን ፍራቻ ጅቡቲዎችም ሌሎችም እንዲገነዘቡት እንፈልጋለን።

የዚህ አካባቢ ጂኦ ፖለቲክስ ተበላሸ ለምሣሌ ትላልቆቹ አገራት አንዳንዴ ሲጨቃጨቁ በሚዲያ ሲጣሉ እኛ እንደነግጣለን። ኬንያ እንደኛ ላትደነግጥ ትችላለች ታንዛኒያ ላትደነግጥ ትችላለች ደቡብ አፍሪካ ላትደነግጥ ትችላለች። እኛን የሚያስደነግጠን ምንድን ነው አንድ ወደብ ነው ያለን የጅቡቲ ሕዝብና መንግሥት ወንድማችን ነው ችግር የለም ግን ትላልቆቹ ቢጣሉ ጅቡቲ ላይ ካምፕ ስላላቸው ድንገት ቢታኮሱ የእኛ ቦቴዎች ነዳጅ ሊያመጡ አይችሉም። የጅቡቲ መንግሥት እየፈቀደ የጅቡቲ ሕዝብ እየፈቀደ እኛም ፍላጎት እያለን በሌሎች ግጭት ምክንያት ለአነድ ሣምንት ነዳጅ ባይኖር አስቡት፤ ማዳበሪያ ካልገባ አስቡት - አንድ።

ሰሞኑን ከየመን ሚሳይል ይተኮሳል ...ይተኮሳል ይባላል ሰምታችኋል፤ በየመንና ጅቡቲ መካከል ያለው ርቀት 28፣ 29፣ 30 ኪሎ ሜትር ነው፤ የሲው ስፋት በጣም ቅርብ ነው። እዛ ያሉ ኃይሎች ወደዚህ ካምፖች ፍለጋ ቢተኩሱ እኛ ወደብ አክሰስ ማድረግ አንችልም። ይሄ የጅቡቲ መንግሥት ሕዝብ የሚያደርግብን ጫና ሳይሆን

162

ከመስከረም እስከ መስከረም

የጂኦ ፖለቲክሱ መሳከርና አንዳነድ ኃይሎች በርቀት መተኮስ በርቀት መግደል አቅም ስለፈጠሩ እኛ ያ ነገር ቢያጋጥም መቶ ሃያ ሚሊየን ሕዝብ ምን እናደርገዋለን ነው ጭንቀታችን። ምርጫ የለንም ያለን አማራጭ አንድ ነው። ይሄንን ቸል ማለት ጥሩ አይደለም። የኢትዮጵያ ሕዝብ እኮ አልሸባብ ሶማሊያን አስቸግሯል አፍርሱ ተብሎ ልጆቹን ልኮ እየሞተ እኮ ነው። ኢትዮጵያ ተቸግሬያለሁ ስትል ወንድም ጎረቤቶች ደግሞ ችግርሽ ምንድን ነው ብሎ ማድመጥ መወያየት ጠቃሚ ይመስለኛል።

ለምን ያላችሁ እንደሆነ ባለፉት 20 ዓመታት የኢትዮጵያ ኢምፖርት ኤክስፖርት በ20 እጥፍ ቫልዩ አድድጓል፤ በ20 እጥፍ። ፖፑሌሽን መቶ ሃያ ፕላስ ገብቷል። ኢኮኖሚያችን ከአስር፣ አስራ ሁለት ቢሊየን 160ቢሊየን አልፏል። ኢኮኖሚ እያደገ ፖፑሌሽን እያደገ በዚያ ልክ ደግሞ ወሳኝ የኢኮኖሚ አውድ የሆነው ነገር እያነሰ ከሄደ የጊዜ ጉዳይ እንጂ ችግር ያመጣብናል ነው። እና እንወያይበት እንመካከርበትና በቢዝነስ ህግ እንስራው ነው። በነገራችን ላይ ቀይ ባህር ያስፈልገናል ኢምፖርታንት ነው የማይል ዓለም አለ እንዴ? ከምስራቅ ጫፍ ከምዕራብ ጫፍ ያስልጋል ብለው እኮ እዚህ አሉ ሰፈራችን። ምነው እኛ ስንፈልገው ነውር ሆነ። ያስፈልገኝ ብሎ የማይረባረብ ዓለም በሌለበት ሁኔታ ውስጥ ደሃ ናችህና አይመለከታችሁም ካልሆነ በስተቀረ ቀይ ባህር ያስፈልጋል ብሎ የማይጠብቅ፣ የባህር ላይ ውንብድና አደጋ ነው ብሎ የማይጠብቅ ዓለም የለም። እኛ ደግሞ ብቸኛ መተንፈሻችን ነው።

ይሄን ጉዳይ አዲስ ጥያቄ አድርገው የሚያወሩ ሰዎችም አሉ።አይቲንክ የባህር ኃይል ስንገነባ አልነበሩም መሰለኝ ሰዎቹ። የባህር ኃይል ስንገነባ እኮ ሌላ ጀንዳ የለንም ባህር እንፈልጋለን ነው። ግልፅ እኮ ነው አጀንዳው። ሁለተኛው ደግሞ የኤርትራን ሉዓላዊነት ለመዳፈር ነው የሚሉም አሉ። እኛ የሕዳሴን ግድብ የሰራነው የሱዳንን ሉዓላዊነት ለመዳፈር ነው እንዴ? እኛ ሕዳሴን ያለማነው ኢነርጂ ለማምረት ውሃውን ለወንድሞቻችን ለክተን ዓመቱን ሙሉ ለመላክ ነው። ሕዳሴ ለግብፅም፣ ለሱዳንም፣ ለኢትዮጵያም ሲሳይ እንዲሆን ነው እንጂ እነሱ እንዲጎዱ አንፈልግም። ቀይ ባህርም እንደዚሁ ማለት ነው። የማንንም ሉዓላዊነት የመንካት ፍላጎት የለንም፣ ማንንም የመውረር ፍላጎት የለንም በቢዝነስ ህግ ግን የማያወላዳ ምርጫ እንፈልጋለን።

ይሄ ከእኛ በላይ መጨነቅ ያለባቸው ወንድሞቻችን ናቸው። ለምን? ባለፉት ጥቂት ወራት ከሳዑዲ ዓረቢያ 130 ሺህ የሚጠጉ ኢትዮጵያዊያን በህገ ወጥ መንገድ የሄዱ መልሰናል ሰምታችኋል ሳዑዲ መጨነቅ አለባት ይሄ ጉዳይ ካልተፈታ ግማሽ ሚሊየን ሊደርስ ይችላል በጣም ብዙ ሕዝብ ነው ያለን። ታንዛኒያ በሺህ የሚቆጠር እስረኛ ተፈቶ መጥቷል። ታንዛኒያ መጨነቅ አለባት ይሄ ጉዳይ ካልተፈታ በሺህ ሳይሆን በመተ ሺህዎች የሚቆጠር ሰው ሊሄድ ይችላል። ደቡብ አፍሪካ መጨነቅ አለበት ህገወጥ ሰዎች ይመጡብኛል እያለች ነው። ይሄ ጉዳይ ካልተፈታ በሚሊዮን ሊሄድ ይችላል። ይሄ እኮ መቶ ሃያ ሚሊየን ሕዝብ ነው ከቸገረው ከራበው ደራሽ ከሌለ አይሞት መቼም ይሞክራል። ለምሣሌ አምስት ሚሊየን ኤርትራ፣ አምስት ሚሊየን ጅቡቲ፣ አምስት ሚሊየን ሶማሌ ቢሄድ መሸከም ይቻላል? ቀላል ነው ይሄ ነገር? አይቻልም። እና ወንድምቻችን በከፋ መንገድ ከማየት ቁጭ ብሎ አጀንዳውን መነጋገር በቢዝነስ ህግ የት ጥሩ ነው። እኛ ግጭት አላልንም። ግጭት እንዳይመጣ እንነጋገር ነው ያልነው። ረሃብማ የማያመጣው ጉድ አለ እንዴ ሰው ከተራበ መጥፎ ነው ራሱን ይበላል እና ወደ

163

ረሃብ እንዳንሄድ ወደ ችግር እንዳንሄድ ተረዱን ነው ያልነው።

የዓለም መንግሥታት የአሜሪካ መንግሥት፣ የቻይና መንግሥት፣ የአውሮፓ መንግሥታት፣ የሚድል ኢስት ዓረብ አገራት መንግሥታት፣ የአፍሪካ መንግሥታት ኢትዮጵያ ያልተገባ ጥያቄ ከህግ ውጪ ከቢዝነስ ውጪ እናም ሰላም ከሚያረጋግጥ መንገድ ውጪ ጠይቃ ከሆነ ያነጋግሩንና እረፉ ይበሉን እንተወዋለን። ግን እንወያይ ነው ያልነው። በ2030 ኢትዮጵያ 150 ሚሊዮን ትገባለች ሰዉ እያደገ ነው የሚሄደው ኢኮኖሚ እያደገ ነው የሚሄደው ጣጣ እንዳያመጣና ልጆቻችንን እንዳያባላ አሁኑኑ መፍትሄ እናበጅለት ነው ያልነው። ይሄ ደግሞ ለኢትዮጵያዊያን አንድ ቆንጆ ትምህርት አለ። በንጉሡ ዘመን መጨረሻ አካባቢ የኤርትራና የኢትዮጵያ ስምምነት ኮንፌዴሬሽን ነበረ። እና ንጉሡ ያኔ በነበረው እምነትና እሳቤ ያኔ የነበረው መንግሥት ኮንፌዴሬሽኑ አያስፈልግም እኛ እንሻላለን እኛ ጠንካራ ነን ብሎ ፌዴሬሽኑን ቀደደው። ያኔ ጠንካራና ኃያል የነበረው መንግሥት ወድቆ የተቀደደበት ኃይል ደግሞ የለም ብሎ ታግሎ ዘመናት ቢፈጅም ኤርትራ አገር ሆነች። ይሄ የትናንትና ማስታወሻችን ነው። አሁን እንወያይበት ካልን ናቅ የሚያደርግ ሰው ካለ ልክ እንደ ኮንፌዴሬሽኑ አላውቅም የሚያጋጥመውን ነገር። በውይይት ካልተፈታ በንግገር ካልተፈታ በቢዝነስ ካልተፈታ ምን ሊያጋጥም እንደሚችል መገመት አይቻልም። ግን ኢትዮጵያ ወደ ኤርትራ ወደ ሶማሌ ወደ ጅቡቲ ወደ ኬንያ ወይም ወደሌላ ጎረቤቶቻችን አንድ ጥይት የመተኮስ ፍላጎት የላትም፤ በሉዓላዊነታቸው ጥያቄ የላትም። እያልን ያለነው በአፍሪካ ምርጥ አየር መንገድ አለን እሱን እንጋራና ውሃ አጋሩን፤ በአፍሪካ አንደኛውን ገድብ ገነብተናል እሱን እንጋራና አጋሩን እናንተም ችግር አለባችሁ የኢኮኖሚ እኛም ችግር አለብን ተያይዘን እንደግ ነው ያልነው። አየር መንገድን እንጋራ ማለት እንዴት ጦርነት ሊሆን ይችላል? ሕዳሴ ግድብ እኮ ስሙ ራሱ ኩራት ነው እንኳን ልትጋራው ቀርቶ በስንት መከራ እኮ የገነባነው ጉዳይ ነው እሱንም ቢሆን እንጋራ ግዴለም ፍሬሽ ውሃ እንጋራ ነው እየተባለ ያለው።

ይሄንን ጉዳይ በሰከነ መንገድ በሰላማዊ መንገድ መወያየት ጥሩ ነው። ደግሞ የሚገርመው ሁላችንም እዚህ አካባቢ ደሃዎች ነን። በትክክል ምግብ ልናመርት አልቻልንም፤ ተረባርበን እንደግ ሲባል ያልቻልን ጦርነት ሲባል የምንችል ልንሆን አንችልም። በነገራችን ላይ ኢትዮጵያ በጦርነት ስጋት የለባትም ከጎረቤቶቻችን የሆነ ኃይል ተነስቶ ኢትዮጵያን ሊመታ ይችላል የሚል ስጋት የለብንም። ኢትዮጵያን የመታደግ ከበቂ በላይ አቅም አለን። ግን እኔ የምፈልገው የኢተዮጵያ ሐዝብ የሚፈልገው የኢትዮጵያ መንግሥት የሚፈልገው እናንተ የምትፈልጉት ኢትዮጵያ ላይ ሰላም ብቻ ሳይሆን ሶማሊያም ሰላም እንዲሆን ነው ለዛ ነው ሰው ልከን የሚሞተው እኮ። ኬንያ ሰላም ሶማሌ ሰላም ጅቡቲ ሰላም ሁሉ ሰላም ሲሆን ነው የእኛ ሰላም የሚረጋገጠው።

ፖርት በሚመለከት ኤርትራ በነበረኝ ጉዞ ምፅዋን ጎብኝቻለሁ አሰብን ጎብኝቻለሁ። ኬንያ በነበረኝ ጉዞ እንደምታስታውሱት ላሞን ጎብኝቻለሁ። ጅቡቲ በነበረኝ ጉዞ የጅቡቲን ወደብ እነደዚሁ ጎብኝቻለሁ። ያልጎበኘሁበት ያልተነጋገርኩበት ያልጠየኩበት ጊዜ የለም። አዲስ አጀንዳ እንዳይመስላችሁ ማለቴ ነው። ሁሌ ያስጨንቀኛል ይሄ ጉዳይ። አንድ ቀን የሆነ ነገር ተፈጥሮ ልጆቻችን መድሃኒት አጥተው ዓይናችን እያየ

164

ከመስከረም እስከ መስከረም

እንዳይሞቱብን እንሰጋለን። መድሃኒት ለምነንና ገዝተን የምናመጣ ነዳጅ ለምነንና ገዝተን የምናመጣ አገር ችግር ካጋጠመ ከወዲሁ አስበን ፕሮአክቲቭሊ መፍትሄ እናብጅ ሲባል ከጦርነት ከግጭት ከወረራ ከሉዓላዊነት ጋር መያያዝ የለበትም። እና ማንንም አንወርም የመውረር ፍላጎት የለብንም ረሃቡ ሳይመጣ ችግሩ ሳይመጣ መከራው ሳይመጣ ተወያይተን መፍትሄ እናብጅ ነው ያልነው። ችግሩ ከመጣስ ? ህግ አይሰራም ያኔ። ረሃብ ከመጣ ምን ህግ አለ? እኛ ምግብ ማስገባት ቸግሮን ከራበን የሚይዘን ህግ አይኖርም ያገኘነውን በልተን ሰርቫይቭ እናደርጋለን። ይሄ የሰው ልጆች ሁሉ ባህሪይ ነው። ያ ሳይመጣ ግን ቀድም መነጋገርና ህጋዊ መፍትሄ ማበጀት ጠቃሚ ይመስለኛል።

የዓለም መንግሥታትም ከዚህ አንፃር 120 ሚሊየን ሕዝብ ደሃ አገር በዚህ ምክንያት ለረሃብ ለችግርና ለመበተን እንዳይጋለጥ ትርፍ ጠይቀን ከሆነም አስተካክለው በህግ አግባብ መፍትሄ እንድናገኝ ማገዝ አለባቸው ማራገብ ሳይሆን ማገዝ አለባቸው። ያ ቢሆን ለሁሉም ይበጃም ብለን እናስባለን። የእኛ ፍላጎት ግን ኢስተርን አፍሪካ ላይ ያሉ አገራት ወደፊት አሁን ያለውን አርቴፊሻል ቦርደር እየቀነሱ ቢያንስ የጋራ ዲፕሎማሲ የጋራ ሠራዊት የየግል ባንዲራ ቢኖረንም የየግል አርሚ አያስፈልገንም። የሱማሌ የኢትዮጵያ የጅቡቲ የኤርትራ ወታደር መቀመጥ ያለበት ኮስታል ላይ ነው በኢንዲያን ኦሽንና በቀይ ባህር ላይ ነው እዚህ መሃል ፖሊስ እንዲበቃ ብናደርግ ነው የምናድገው ለዚህ ትብብር አብሮ ለማደግ መዘጋጀት ማሰብ መምከር ለሁላችን የሚያስፈልግ ይሆናል። ከዚህ ውጭ ያለው አማራጭ ለጊዜው ይመስለናል እንጂ አያዋጣም። እና እኛ የምንፈልገው ሰላም ዕድገት ብልፅግና የጋራ ውይይት ነው ይሄን የምታምኑ ወንድሞቻችን በማንኛውም ቦታና ጊዜ በዚህ አጀንዳ ለመነጋገር ዝግጁ ከሆናችሁ በእኛ በኩል ፍላጎታችን ከፍተኛ መሆኑን በዚሁ አጋጣሚ ልገልፅ እፈልጋለሁ።

የተከበረው ምክር ቤት ባለፈውም እንደተወያየነው አሁንም ደግሜ የማነሳው የምንወረው የለም የምንወጋው የለም በጥያቄው ግን አናፍርም። ምክንያቱም የልጆቻችንን ሕይወት መታደግ አለብን ለዛ ነው የብልፅግና የአስር ዓመት የሃያ ዓመት ዕቅድ የምንለው። ይሄን ጥያቄ ማንሳት እንደ ወንጀል የሚያስቡ ሰዎች ቢያስቡበት ጥሩ ነው።

ኅዳር 7፣ 2016 ዓ.ም

165

ከመስከረም እስከ መስከረም

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ(ዶ/ር) በማዕድንና

ቴክኖሎጂ ኤክስፖ ላይ ያደረጉት ንግግር

ክቡር ፕሬዝዳንት፣

ክቡራን ሚኒስትሮች፣

የተከበራችሁ እንግዶች፣

ከሁሉ አስቀድሜ እንዲህ ያለ የምንማርበት፣ የምንማማርበት፣ የምንተዋወቅበትን መድረክ ስለፈጠሩልን ክቡር ሚኒስትሩን እንድናመሰግን አስቀድሜ እጠይቃለሁ።

ኢትዮጵያ ባለፉት ጥቂት ዓመታት ለመበልጸግና ለመቀየር ያላትን ፍላጎት እውን ለማድረግ አምስት ዋና ዋና ሴክተሮች በአገር በቀል ሪፎርሟ ለይታ ወጥታለች።

ግብርናን የመረጥንበት ዋነኛው ምክንያት በጣም ሰፊ መሬት፣ ውሃና የሰው ኃይል ስላለን፣ ምግብ ከመለመን ራሳችንን ወደ መመገብ መሸጋገር አለብን ከሚል እሳቤ ነው። ይህ ዘርፍ በከፍተኛ ሁኔታ እየዘመነና እየተለወጠ ነው። በቅርብ ዓመታት ውስጥ ኢትዮጵያ ከእንደዚህ ዓይነት ጥያቄ ነጻ የወጣች፣ ለሌሎች የምትተርፍ ለመሆን የሚያስችላትን መሰረት እየጣለች ትገኛለች።

ሁለተኛ በሪፎርማችን ያየነው ኢንዱስትሪ ነው። ኢንዱስትሪ በየቀኑ ዓለምን እየለወጡ ካሉ ሴክተሮች አንዱ ነው። በከፍተኛ ደረጃ ስራ አጥነትን የሚቀረፍ፣ ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ የሚያስገኝ፣ በአገራት ሁለንተናዊ ለውጥ ውስጥ አይተኬ ሚናን የሚጫወት ሴክተር ነው። ይሄንን ዘርፍ በበቂ ደረጃ ለመጠቀም ባለፉት አራት አምስት ዓመታት ዐሥራ ሁለት የሚጠጉ የኢንዱስትሪ ፓርኮች በመንግስት ተሰርተዋል። ሦስት አግሮ-ኢንዱስትሪ ፓርኮችም ተሰርተው ስራ ጀምረዋል። በግል ሴክተሩም በጣም በርካታ ስራዎች እየተሰሩ ይገኛሉ። ኢንዱስትሪ ውስጥ የሚታቀፉ ሌሎች ሰፋፊ ሴክተሮች አሉ። ለምሳሌ ኢነርጂን ብንወስድ፣ ኢትዮጵያ በአፍሪካ አንደኛ የሆነውንና በአፍሪካ ሦስተኛ የሆነውን ሁለት ግድቦች በሃይድሮ ትገነባለች። GERD እና ኮይሻ በአፍሪካ ቀዳሚና ሦስተኛው ትላልቅ ኢነርጂ አምራች ግድቦች ናቸው። በኢንዱስትሪ ሴክተር በጥቅሉ ሰፋፊ የሰው ኃይል ስራ ለማስያዝ፣ ኢኮኖሚያችንን ለማሳደግ በጣም ጥሩ ጅምር ስራ ያለ ቢሆንም፣ ኢንዱስትሪው ማዕድንና ግብርና ካላደገ በቂ ግብዓት ስለማያገኝ የሚጠበቅበትን ውጤት ለማምጣት ይቸገራል።

በሦስተኛ ደረጃ የለየነው አይሲቲ (ICT) ነው። አይሲቲ ግብርናንም፣ ኢንዱስትሪን፣ ማዕድንንና አጠቃላይ ሰርቪስ ኢንዱስትሪውን በማዘመን ከፍተኛ ሚና የሚጫወት ነው። በቅርቡ ኢትዮጵያ ውስጥ እየተሰማ እንዳለው፣ ለምሳሌ የሞባይል ገንዘብ

167

በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ ከአንድ ትሪሊየን በላይ ግብይት ያካሄደ፣ ከ38 ሚሊዮን በላይ ተመዝጋቢ ያለው፣ በከፍተኛ ደረጃ በፍጥነት እያደገ ያለ ሴክተር ነው። ከዚያም በተጨማሪም በኤሌክትሮኒክ የሚደረጉ ክፍያዎች፣ ሰርቪስ አሰጣጥ ስነ-ስርዓት ኢትዮጵያ ውስጥ እየዘመኑና እየተቀየሩ መጥተዋል። ይሄ ተጠናክሮ ከቀጠለ ግብርናውንም ኢንዱስትሪውንም በስፋት እንደሚያግዝ ይታመናል።

አራተኛው ቱሪዝም ነው። ቱሪዝም ላይ ትኩረት ያደረግንበት ዋናው ምክንያት ኢትዮጵያ ታሪክ ጠገብ፣ ታይቶ የማይጠገብ ቦታዎች ያላት፣ እጅግ በተፈጥሮ የበለጸጉ ከሚባሉ አገሮች መካካል የምትመደብ ናት። ይሄንን ሃብት ለማውጣት በአዲስ አበባ ከጀመርነው ስራ በተጨማሪ በሁሉም የአገሪቱ አካባቢዎች የጀመርናቸው የቱሪዝም መዳረሻ የማስፋት ስራዎች አሉ። ከኢትዮጵያ ገና ጀምሮ ብዙዎቹ አገልግሎት ይሰጣሉ፤ እነ ጎርጎራ፣ እነ ወንጪ፣ እነ ኮይሻ (ጨበራ ጩርጩራ ማለቴ ነው) አገልግሎት የሚሰጡበት ጊዜ ነው። ከአንድ ወር ጊዜ በኋላ ብዙዎቻችሁ ተጋብዛችኋል፤ እየሄዳችሁ እንድታዩና የውጮች መጥተው ከማየታቸው በፊት እኛ ኢትዮጵያውያን አገራችንን ለማወቅ በስፋት ማየትና መማር ይጠበቅብናል። ቱሪዝም ባለፈው ዓመት ሰባት ሚሊዮን ገደማ የአገር ውስጥ ቱሪዝም ተስተናግዷል። በዚህና በሚቀጥለው ዓመት ይበልጥ እያደገና እየሰፋ እንደሚሄድ ይጠበቃል።

የመጨረሻው ወሳኙ ሴክተር ማዕድን (Mining) ነው። ዛሬ ያሰባሰበን ይሄው ዘርፍ ነው። ከኢትዮጵያ ሰሜን ጫፍ እስከ ደቡብ ጫፍ፣ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ በሁሉም የኢትዮጵያ ክልሎች እጅግ አስደማሚ የሆኑ የማዕድን ሃብቶች ኢትዮጵያ አላት። ባለፉት ጥቂት ዓመታት ስናደርግ የነበረው አለን የለንም የሚለውን ለማወቅና ለመማር ጥረት ስናደርግ ነበር። ብዙም ትኩረት ያልተሰጠው ሴክተርም ስለነበር አሁን እንደምታዩት አውቀን ባንጨርስም፣ እስካሁን ያወቅነው በራሱ ኢትዮጵያ አፍሪካ ውስጥ በብዙ ኤክስትራክት ያልተደረገች፣ በጣም የደለበ የማዕድን ሃብት ያላት አገር መሆኗን ነው። ይህ ዘርፍ አሁን በኢምፖርት የምንቸገርባቸውን ለመተካት ብቻ ሳይሆን፣ በኤክስፖርት ከፍተኛ ገቢ ለማግኘት፣ ግብርናውንና ኢንዱስትሪውን ለመደገፍ አይተኬ ሚና ሊጫወት የሚችል ሴክተር እንደሆነ ተረጋግጧል። ዛሬ እንኳን እኔ ባየሁት ወርቅ፣ የከበረ ድንጋይ፣ በብዙ ስም ሊጠቀሱ የሚችሉ ውድ ውድ ሃብት ሊያመነጩ የሚችሉ የማዕድን አይነቶች ኢትዮጵያ ውስጥ እንደሚገኙና ምርትም እንደተጀመረ አመላካች ኤክስፖ ነው። ይህንን ተማሪዎች፣ ተመራማሪዎች፣ ነጋዴዎች፣ በውጭ ያሉና ኢንቨስት ማድረግ የሚፈልጉ ሰዎች በስፋት መጥተው ምን እንዳለን፣ ምን እንደተጀመረ፣ ምን እንደሚታሰብ በመማር፣ ይበልጥ ኢኮኖሚያችን ሊደግፍ በሚችል መስክ እንዲሰማሩ ጥሪ አቀርባለሁ። ይህ ኤክስፖ ብዙ የምንማርበት፣ ለሚቀጥለው የብልጽግና ጉዟችን መሰረት ለመጣል የሚያግዝ፣ ሴክተሩን የምናውቅበት፣ የምናለማበትና የምንጠቀምበት እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ።

ለኢትዮጵያ የግል ሴክተር ያለኝ መልዕክት በግል ማምረት፣ በግል ኢንቨስት ማድረግ ኢትዮጵያ ውስጥ ማብቃት አለበት። ኢትዮጵያ ውስጥ ግለሰቦች ወርቅ እያወጡ፣ ግለሰቦች ብረት እያወጡ፣ ግለሰቦች ሲሚንቶ እያወጡ የምናስበውን ዕድገት ልናረጋግጥ አንችልም። ምክንያቱም ግለሰቦች ቦታ ከወሰዱ በኋላ የፋይናንስ ጥያቄ

168

ከመስከረም እስከ መስከረም

ያነሳሉ። የአክሲዮን ገበያ እየጀመርን ብዙዎቹ ኩባንያዎች የፐብሊክ ቢሆኑም፣ በተለያየ ዓለም የሚሰሩ ወጣቶች፣ በአረብ አገር የሚገኙ እህቶቻችን ሁሉ ገንዘባቸውን ኢንቨስት ያደርጋሉ፤ እነሱ የሚጠቀሙበት፣ የፋይናንስ እጥረቱም የሚቀንስበት እድል ስለሚፈጥር፣ አብዛኛዎቹ ኩባንያዎች ከአንድ ግለሰብ ወደ በርካታ ግለሰቦች የሚሰፋፉበትን መንገድ ብታስቡበት መልካም ነው። የኢትዮጵያ መንግስት እንኳን ከእናንተ ቀድሞ ብልጥ ሆኖ፣ አሁን የኢትዮጵያ ቴሌኮምን በቅርቡ እስከ ዐሥር በመቶ ገደማ ለህዝብ ይሸጣል፤ ከዚያ አየር መንገድ፣ ከዚያ እያለ ይቀጥላል። ለምሳሌ የኢትዮጵያ መንግስት ሂልተን የሚባለው ሆቴል ባለበት መቆየቱ ተገቢ አይደለም። እናንተ እያላችሁ ፍጥናችሁ መግዛት አለባችሁ። ለአንድ ሰው ከምንሸጥ፣ ኢትዮጵያውያን ሼር እየገዙ በጋራ ባለቤትነት (Own) የምናደርግበት፣ ሃብት የምናሰባሰብበት፣ እውቀት የምናሰባስብበትና የምናድግበት መንገድ መፍጠር አለብን። መንግስትም ብቻውን አይቻለውም፣ እናንተም ብቻችሁን አይቻላችሁም። የግለሰብ ኢንቨስትመንትም ለማስቀጠል ያስቸግራል፤ በአባት ልክ ልጅ የማያስቀጥል ከሆነ አስቸጋሪ ነው። የሁላችን ከሆነ ግን በፕሮፌሽን ስለሚመራ፣ ኢንቨስት ለሚያደርገውም፣ ለኢትዮጵያም፣ ለተቀጠሩ ሰዎችም ዋስትና (Security) ስለሚሆን፣ ሰብሰብ እያልን ወደ ማዕድን ዘርፍ እንድንገባ፣ እኛ በማንችልባቸው ዘርፎች ደግሞ ተደራጅተን ገንዘብና እውቀት ሲያስፈልገን ከሌሎች ጋር በሽርክና (Joint Venture) እንድንሰራ ይሄ ሃብት ያጓጓል። ከእጃችን እንዳለ እንዳይወጣ ኢትዮጵያውያን መንቃትና ተባብረን መስራት ይኖርብናል።

አንዳንድ ቦታ የጸጥታ ችግር ስላጋጠመ ባሰብነው ልክ ልማቱ እየተፋጠነ አይደለም ለሚለው፣ ይሄ ወደፊትም ይቀጥላል። ምንም ችግር የሌለበት የሚባል የመልማት መንገድ የለም። ቱሪዝምም ይሰቃያል፣ ኢንዱስትሪም ይሰቃያል፣ ሁሉም ችግር ካልገጠመው ሰርቪሱም ቢሆን ይቸገራል። ቢሮክራቱ ብልሹ ስለሆነ በትክክል ስራውን ስለማይሰራ ይቸገራል። በሁሉም መስክ እየተጋፈጥን፣ እየታገልን ነው ብልጽግናችንን የምናረጋግጠው እንጂ፣ ሰላም ሲመጣ ማዕድን የምናስብ ከሆነ፣ ሰላም ሲመጣ ቱሪዝም የምናስብ ከሆነ፣ ሰላም ሲመጣ እርሻ የምናስብ ከሆነ፣ እጃችንን ጠቅልለን ተቀምጠን ልናልቅ እንችላለን።

አትርሱ፣ 120 ሚሊዮን ህዝብ ነው ያለን። በሁሉም መስክ መትጋት፣ የሚገጥሙንን ፈተናዎች ለመሻገር መታገል እንጂ፣ እጃችንን አጣጥፈን በመቀመጥ የሚሳካ ነገር የለም። ምክንያቱም ብዙዎች እነዚህ ሃብቶች ከወጡ ኢትዮጵያ ምን ልትሆን እንደምትችል ያውቃሉ፤ ይሄ ነገር እንዳይወጣ ደግሞ ቀላሉ መንገድ እኛን እርስ በእርስ ማባላት ነው። ለሌሎች ሲሳይ እንዳንሆን፣ ሰብሰብ ባለ መንፈስ ለልጆቻችን የተሻለ አገር ለመተው የሚያስችል ስራ እንድንሰራ አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ። እኔ ዛሬ ባየሁት ብዙ ተምሬአለሁ፤ እናንተም ብዙ እንደምትማሩ ተስፋ አለኝ። ተባብረን የበለጸገች፣ ጠንካራ አገር ለልጆቻችን እናስረክብ!

ኅዳር 14፣ 2016 ዓ.ም

169

የቼክ ሪፑብሊክ ኦፊሴላዊ ጉብኝት

ጠቅላይ ሚኒስትር ፔትር ባደረጉልኝ ግብዣ ወደ ቼክ ሪፐብሊክ መጥቼ እጅግ ውብና ታሪክ ጠገብ አገር ለማየት ዕድል ስለሰጡኝ እንዲሁም ለተደረገልን እጅግ ሞቃት አቀባበል የከበረ ምስጋናዬን ላቀርብ እፈልጋለሁ።

ኢትዮጵያ በአፍሪካ በቅኝ ግዛት ያልተገዛች ብቻ ሳትሆን የራሷ አልፋቤት ያላት አገር ነች። ክርስትናን የዛሬ ሁለት ሺህ ዓመት ገደማ የተቀበለች፣ እስልምናን ደግሞ ከፍጥረቱ ማግሥት ጀምራ የተቀበለች፣ ሁለቱም ሃይማኖቶች ተከባብረው የሚኖሩባት አገር ነች ኢትዮጵያ።

በብዙ ጥረት ኢትዮጵያን ለመስራትና ታሪኳን ለማደስ እየጣርን ሲሆን፣ በዓለም ላይ ፈጣን ዕድገት ካላቸው አገራት፣ በአፍሪካ ደግሞ ፈጣን ዕድገት በማስመዝገብ ቀዳሚ አገር ስለሆነች ኢትዮጵያ፣ በምትሰራ አገር ውስጥ እርስዎና አገርዎ ጠጠር በመወርወር ሚናዎን ቢጫወቱ ለታሪክና ለሚቀጥለው ለትውልድ እጅግ ጠቃሚ ስለሚሆን አብረን ኢትዮጵያን እንገንባ፤ አብረን የቼክን ዕድገት እናስቀጥል።

እኛ አምስት ወሳኝ ምሰሶዎች (Pilars) አሉን በእኛ የልማት እንቅስቃሴ ውስጥ። አንደኛው ግብርና ሲሆን ከዚህ አንፃር ከእናንተ ጋር ልንሰራ የምንችልበት ዕድል ሰፊ መሆኑን ተወያይተናል። ሁለተኛው ማዕድን ነው፤ በተለይ ማዳበሪያ ላይ፣ ብረት ላይ፣ በግሪን ሃይድሮጂን ላይ፣ ናይትሮጂን ላይ ልንሰራ እንደምንችል ተነጋግረናል። ይሄንን ማስቀጠል ይኖርብናል።

እኛ ለታሪክ የበዛ ቦታ እንሰጣለን፤ ታሪክ ጠገብ አገር ስለሆንን። እዚህ ደግሞ በነበረን ቆይታ ሙዚየም ስንጎበኝና ታሪካዊ ቦታዎችን ስናይ፣ ቼክ ሪፐብሊክም ለታሪክ በጣም ከፍ ያለ ቦታ ያላት፣ ታሪክ የምታከብርና የምትጠብቅ አገር መሆኗን ማየት ችለናል። ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር፣ በብዙ አገራት ታሪካዊ ህንፃዎች፣ ታሪካዊ ቦታዎችና ታሪካዊ መጽሃፍቶች ሊጎበኙ የሚገባቸው ታሪክ ጠገብ ስሪቶች አይተናል። ኢትዮጵያ ግን ታሪክ ብቻ ሳይሆን ባህልም አላት። እኛ ሰባት መቶ፣ ስምንት መቶ ዓመት የቆየ ቤተክርስቲያን ብቻ ሳይሆን የምናየው፣ የምንለብሰው አልባሳት፣ የምናዜምበትና የምናመልክበት መንገድ የተለየ መሆኑም ታሪክና ባህል ተሳስረው ይታያሉ። አመጋገባችን፣ የቡና አፈላላችንና አዘፋፈናችን።

ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር፣ በዓለም ላይ የራሳቸው አልፋቤት ያላቸው ዐሥራ ስምንት አገራት ብቻ ናቸው፤ ከእነሱ ውስጥ ኢትዮጵያ አንዷ ነች።

170

ከመስከረም እስከ መስከረም

የእናንተ ባለሀብቶች (ኢንቬስተሮች) ኢትዮጵያ መጥተው በብዙ መስኮች እንዲሳተፉ ከፍተኛ ፍላጎት አለን። በቱሪዝም መስክ የቼክ ሪፐብሊክ ሰዎች ኢትዮጵያ ቢመጡ እጅግ ደስ ብሏቸው፣ ውስጣቸው ታድሶና ተምረው እንደሚመለሱ ሙሉ እምነት አለኝ።

እጅግ ከፍተኛ ደስታ የተሰማኝ ሲሆን ለእርስዎም ያለኝን ታላቅ ክብርና አድናቆት እየገለጽኩ፣ የሁለቱን አገራት ዲፕሎማሲያዊ ትስስር ብቻ ሳይሆን በልማት፣ በኢንቨስትመንትና በልዩ ልዩ መስኮች አብረን እንድንሰራ አደራ እያልኩ፣ ስለተደረገልን አቀባበል እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ። ይህ ጉብኝት በሁለታችንም ወገን እንደሚቀጥል ተስፋ አለኝ። ለሕዝብዎ እና ለሀገርዎ እንዲሁም እጅግ ለምታምረዋ ፕራግ (ዳክ) ከፍተኛ አድናቆትና ክብር እንዳለኝ ልገልጽ እፈልጋለሁ። አመሰግናለሁ።

ኅዳር 19፣ 2016 ዓ.ም

171

"ጀምረን የማንጨርሰው ፕሮጀክት የለም"

- ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ (ዶ/ር)

ኢትዮጵያ ውስጥ ከሚሠሩ የሃይድሮ ኤሌክትሪክ ግድቦች መካከል አንደኛው ሕዳሴ ሲሆን፣ ሁለተኛው ኮይሻ ነው። በሳይዙ፣ በማምረት አቅሙና በአዋጭነቱም ኮይሻ የሚባለው የጊቤ 1፣ 2፣ 3 ተፋሰስን ተከትሎ የሚሠራው የጊቤ 4 ፕሮጀክት ነው። ይህ ፕሮጀክት ከኋላው ሌሎች ግድቦች ስላሉ ዓመቱን ሙሉ ሳያቋርጥ ለማምረት ከቢዝነስ አንፃር በጣም አዋጭ የሚባል ዓይነት ነው።

ደለልና አፈር ላይ ስለሚቀር፣ የጠራ ውኃና የተለካ ውኃ ዓመቱን ሙሉ ስለሚያገኝ፣ ኢነርጂ በማምረት ረገድ አዋጭነቱ ከሁሉም የሚሻል ነው። ከዚያም በተጨማሪ የማምረት አቅሙ በጣም ከፍተኛ በመሆኑ በአፍሪካ ሦስተኛ ደረጃ የሚቀመጥ ነው። ከንጹህ ኃይል አምራችነት በተጨማሪ ለቱሪዝም ያለው ሚና በጣም ከፍተኛ ነው። ነገ የምናስመርቀው የጨበራ ጩርጩራ ሪዞርት በዚህ አቅራቢያ ነው የሚገኘው። ሰው ግድቡን፣ በዚህ አካባቢ ያሉ ዝሆኖች፣ ጎሾች፣ አንበሶች፣ በጣም በርካታ የዱር አራዊቶችና አመርቂ የሆነ መልክዓ ምድር (Land Scape) ለማየት ትልቅ ዕድል የሚፈጥር ነው። ከቱሪዝም አንፃርም ከፍተኛ ሚና አለው።

ያው ሁላችሁም እንደምታውቁት እዚህ ቦታ ለጀመሪያ ጊዜ የመጣነው በፈረንጆቹ አቆጣጠር መጋቢት (March) 2020 ነው። መጋቢት 2020 ስንመጣ ይሄ ግድብ ዜሮ ነበር፤ ምንም አልነበረውም። ከፊት ከተሠራው ግድብ ውጭ ይሄ ግድብ ምንም ነገር አልነበረውም። ዛሬ እኔ ያለሁት 74 ሜትር ከፍ ብዬ ነው። ከዜሮ ጀምረን 74 ሜትር ነው ከፍ ብለን ያለነው። አጠቃላይ ፕሮጀክቱ 62 በመቶ ደርሷል። ኤሌክትሮ ሜካኒኩም የተወሰነ ደረጃ ከባለፈው ከፍተኛ ለውጥ አለው።

እዚህ ግድብ ጋር የነበረው ችግር መጀመሪያ የፋይናንስ ምንጩ በግልጽ ተጠንቶ ስላልተጀመረ ሥራው ሙሉ ለሙሉ ቆሞ ነበር፤ መቶ በመቶ ቆሞ ነበር። “ስብራቶቻችንን እንጠግን” ያልነው አንዱ መገለጫው የፕሮጀክት ስብራት ነው። የታሪክ ስብራት አለ፣ የኢኮኖሚ ስብራት አለ፣ የከተማ ስብራት አለ፣ የቱሪዝም ስብራት አለ፤ ግን ከሁሉም በላይ የፕሮጀክት ስብራት አለ። ሕዳሴ ላይ የነበረው ስብራትና ኮይሻ ላይ የነበረው ስብራት ብዙዎች አቅልለው እንደሚያዩት አይደለም። ብዙ ሃብት፣ ያውም የውጭ ምንዛሬ ሃብት ይጠይቃል። እና ሥራው በፋይናንስ እጥረት ምክንያት ቆሞ ነበር። ያን የፋይናንስ ምንጮች በማስፋት ፕሮጀክቱ አንዱ መጠገን ያለበት ስብራት ስለሆነ በከፍተኛ ክትትል ሊሰራ ችሏል።

172

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከመጋቢት 2020 ጀምሮ እስከ ዛሬ ዐሥራ ሁለት ጊዜ ነው እኔ የመጣሁት። በዓመት በተደጋጋሚ እየመጣሁ ሥራውን እያየሁ፣ ሠራተኞች እያናገርኩ፣ አስተዳዳሪዎች (ማናጀሮች) እያናገርኩ ሥራው እንዲሠራ ከፍተኛ ጥረት ተደርጓል። ምክንያቱም ኢትዮጵያ ውስጥ ተቋም ገና አልገነባንም፤ የሚሳካ ውጤት ከፈለግን ሥራ ክትትል ይፈልጋል። እየሄድን እያየን፣ ክፍተት ሲያጋጥም እየሞላን፤ አንዳንዴ ሲሚንቶ ያቆመዋል፣ አንዳንዴ ብረት ያቆመዋል፣ አንዳንዴ ምክንያቶች አሉ፤ እነዚያን ቀረብ እያልን መፍታት ያስፈልጋል። የሆነው ሆኖ ዛሬ ያለበት ሁኔታ ተስፋ ሰጪ ነው። ሕዳሴም በጣም ተስፋ ሰጪ ነው፤ ኮይሻም በጣም ተስፋ ሰጪ ነው። ሁለቱ ሲደመሩ በጣም ከፍተኛ የሆነ ገንዘብ ይፈልጋሉ። በአፍሪካ ላይ ማንም አገር ሕዳሴና ኮይሻን በአንድ ጊዜ (At a time) በአፍሪካ አንደኛውንና ሦስተኛውን ግድብ የሚገነባ አገር የለም።

እኛም አገር መጀመር ችለን ነበር፤ መጀመር ሁሌም ይቻላል። በተከታታይ ተከታትሎ ማስጨረሱ ነው ከባዱ ነገር። እኛ የገጠመንና የወረረብን ፈተና የዕዳ ክምር ብቻ ሳይሆን የፕሮጀክቶች ስብራቶች ናቸው። በአንድ በኩል ከፍተኛ የዕዳ ጫና አለ፤ ለሚረባውም ለማይረባውም ብር ስንሰበስብ ከርመናል። በሌላ በኩል ደግሞ አፋቸውን የከፈቱ ከፍተኛ ሃብት የሚፈልጉ ቢያንስ ሁለት ግድቦች አሉ።

እኛ አሁን የገጠመን ፈተና ምንድን ነው? በአንድ በኩል ከዚህ ቀደም የነበረውን የንግድ ብድር (Commercial Loan) የሚባለውን ብድር “አንድ ብር አንበደርም” ብለን አቁመናል፤ ላለፉት አምስት ዓመታት አንድም የንግድ ብድር ኢትዮጵያ አትበደርም። በሌላ መንገድ የነበረውን የዕዳ ክምር እኛ ቢሮ ስንገባ የኢትዮጵያ የውጭ ምንዛሬ ዕዳ ከ37 በመቶ በላይ ነበር፤ ዛሬ ዐሥራ ምናም ፐርሰንት አስገብተነዋል። በተቻለ መጠን ልጆቻችን ዕዳ እንዳይወስዱ ዕዳ እየከፈልንና የቆሙ ሥራዎች ስለምናሠራ ከፍተኛ የሆነ የሃብት እጥረትና ውጥረት አለ። “ግዴለም ይቆይ፣ ነገ እንሥራው” እንዳንል፣ በቆየ ቁጥር ገንዘቡ እየጨመረ፣ ጥቅማችን እየቀነሰ ስለሚሄድ ማለቅ አለበት። በሌላ በኩል ደግሞ ብድር ካመጣን ተጨማሪ ስብራት ስለሆነ፣ የእኛ ዓላማ ስብራት መጠገን ነው ስንል፣ ዕዳ መቀነስ፣ ፕሮጀክት መጨረስና መፍጠን፣ የጥራት (Quality) ደረጃውንም ደግሞ እንዳይጓደል ማድረግ ነው።

ይሄ በጣም የሚቃረኑ ሃሳቦች ውጤት ነው። ነገር ግን ፈጣሪም በብዙ እየረዳን፣ በሰው አእምሮ በኢኮኖሚክ እሳቤ ለማሰብ በሚያስቸግር ሁኔታ ብር ሳንበደር፣ ዕዳ እየከፈልን፣ የቆሙ ፕሮጀክቶችን ነው አድነን እየሠራን ያለነው። ሁላችሁም እንደምታስታውሱት ሕዳሴን መልሰን ለመጀመር 500 ሚሊዮን ዩሮ መክፈል ነበረብን። አሁን ሕዳሴ “እያለቀ ነው” ሲባል አቅልለን ማየት የለብንም። ከቆመበት ለመጀመር ከኮንትራት ውጭ 500 ሚሊዮን ዩሮ ከፍለን፣ በጣም የአመራር (Management) እና የአስተዳደር (Administration) ችግሮችን ፈተን ነው ሕዳሴ ያገገመው። እዚህም እንደዚሁ ፕሮጀክቱ ሙሉ በሙሉ ቆሞ ነበር። ኮንትራክተሩ አንድ ስለሆነ የምንደራደረውን ተደራድረን፣ የምናግዘውን አግዘን አሁን ዛሬ 62 በመቶ ደርሰናል። ግድቡ አሁን ያለንበት 74 ሜትር ነው፤ ከዚህ በኋላ እንደምታዩት ግድቡ የሚደርሰው እዚያ ቀይ የሚታይበት ቦታ ነው። ነገር ግን ስንጀምረው በጣም ሰፊ ነበር፤ አሁን ታች

173

ብትወርዱ ከዚህም ይሰፋል፤ እየጠበበ፣ እየጠበበ ስለሚመጣ ከዚህ በኋላ በሁለት ዓመት ተኩልና በሦስት ዓመት ጊዜ ውስጥ ግድቡን እንጨርሳለን።

ሕዳሴን እንጨርሳለን፤ ኮይሻን እንጨርሳለን፤ በየቦታው የጀመርናቸው ፕሮጀክቶች እየተመረቁ ነው። ጀምረን የማንጨርሰው ነገር የለም። ለምን ስንጀምር አስበን፣ አቅደን፣ ኢትዮጵያውያንን ተማምነን እንጀምራለን። የጀመርነውን እንዲቆም ጥረት የሚያደርጉ ኃይሎች የሉም ወይ? አሉ! እኛ ግን ትኩረታችን የታሪክ ስብራቶቻችንን መጠገን ነው። ፕሮጀክት መጨረስ፣ ከተማን ማስዋብና ማሳመር፣ እርሻን ማፋጠንና ምርታማነትን (Productivity) ማሳደግ፣ ገበያ ማስተሳሰር፤ በዚህ መሃል የሚገጥመንን ፈተና እየተማርንና እየፈታን መሄድ ነው። ከዚህ ጉዳይ የሚያቆመን አንዳች ነገር የለም። ምክንያቱም የምናደርገውን እናውቃለን፤ እኛ የምንሰማው፣ የምናየውና የምናስበው ሥራዎቻችንን ብቻ ነው። በዚህ ምክንያት ነው እንደዚህ ዓይነት እጅግ አስደማሚ በሞት አፋፍ ላይ ያለ ፕሮጀክት በሦስት ዓመት ውስጥ እዚህ የደረስነው ማለት ነው።

እና በጣም አስደሳች ነው። ሠራተኞች ትጉህ ናቸው፤ ቦታው ይሞቃል፤ ቀላል ቦታ አይደለም። እዚህ ውስጥ ሆነው የሚሠሩ ኢትዮጵያውያን አሉ፤ እንደምታዩት ሙሉ ለሙሉ ኢትዮጵያውያን ናቸው የሚሠሩት፤ በጣም በርካታ ሰዎች ሥራ እየሠሩ ነው። እዚህም ሥራ አለ፤ ኮይሻም ሥራ አለ። በአካባቢ ጥበቃ (Environmental) ላይ በጣም ውብ ነገሮች አሉ፤ በቱሪዝምና በንጹህ ኃይል የሥራ ዕድል መፍጠር ብቻ ሳይሆን፣ የኢኮኖሚ ስብራቶቻችንን ለመጠገን የምንጠቀምበት አንዱ ቀጣና እንደሚሆን ኮይሻ ይታመናል።

ኮይሻ በጣም በጣም ተስፋ ሰጪ ሥራ ነው። ተባብረን እንጨርሰው። ለልጆቻችን የዕዳ ቀንበር የሌለበት፣ የንጹህ ኃይል ምንጭ በበቂ ያለበት፣ ለልማት አስተማማኝ መሰረት (Foundation) የተፈጠረበት ኢትዮጵያን ለማየት መበርታት ያስፈልጋል። ሥራ! ሥራ! ሥራ! ሥራ! ማሰብ፣ ማየትና መሥራት እነዚህ ብቻ ናቸው መፍትሔ የሚያመጡት፤ ከዚህ ውጭ ያለው አማራጭ ብዙም ውጤታማ አያደርገንም። ኢትዮጵያውያን እንኳን ደስ ያላችሁ! የጀመርነው የብልጽግና መሠረት መጣል ሥራ አስተማማኝ በሆነ መንገድ እየተከናወነ ይገኛል። ኮይሻን ጨርሰን፣ ሕዳሴን ጨርሰን አመርቂ ውጤት ለሕዝባችን እንደምናበስር ያለኝ ተስፋና እምነትም የበዛ ነው። በዚሁ መንገድ ሲያልቅ እንገናኛለን፤ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ!

ታኅሣሥ 12፣ 2016 ዓ.ም

174

ከመስከረም እስከ መስከረም

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ( ዶ / ር ) በጨበራ

የዝሆን ዳና ሎጅ ምርቃት ላይ ያስተላለፉት መልዕክት

ለዚህ ከንግግር በላይ ለሚታይ፣ ለሚጨበጥ፣ ለሚዳሰስ ዕለት በጋራ ስለደረስን እንኳን ደስ ያላችሁ፣ እንኳን ደስ ያለን “አሹሰሮ” ልላችሁ እፈልጋለሁ። የኮንታ ዞን በተደጋጋሚ ልገልጽ እንደሞከርኩት ዛሬ ሁላችሁም እንደምታዩት በተፈጥሮ እጅግ የታደለ፣ በጣም ደጋግ የሆኑ ዜጎች ያሉበት ምርጥ አካባቢ ነው።

የጨነቀው፣ የደከመው፣ ውጣውረድ የበዛበት፣ ያልተመቸው ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ወይም ከኢትዮጵያ ውጭ የሚኖር ሰው ወደ ኮንታ ዞን ቢመጣ፣ ካለምንም ጥርጥር በተፈጥሮ ሕክምና አግኝቶ ይመለሳል። መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ፣ በዚህ የምትገኙ የሥራ ኃላፊዎች ሦስት ነገር አጥብቀን ብንፈልግ፣ ብናስተውል፣ ብንሻ ኢትዮጵያን አሁን ካለችበት ሁኔታ ወደ ላቀው ደረጃ ለማሸጋገር ዕድል ሊሰጠን ይችላል።

የመጀመሪያው የማየት ብልጽግና ነው። የሰው ልጅ የማየት ብልጽግናን ካልታደለ፣ ባጠገቡ ወርቅ፣ ባጠገቡ ማዕድን፣ ባጠገቡ ተዝቆ የማያልቅ ሃብት ቢኖርም፣ ዓይን ካልተሰጠው ማየት ካልቻለ ያ ሃብት እዳ ሊሆንበት ይችላል። የማየት ብልጽግና እንደ ኮንታ ባሉ አካባቢዎች፣ እንደ ደቡብ ባሉ አካባቢዎች፣ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ አገራት ውስጥ የሚያስፈልገው፣ እኛ በዚህ አካባቢ የምንኖር ዜጎች የተሰጠንን ጸጋ ማየት፣ ማስተዋል፣ መበርበር ካልቻልን ማየት የሚችሉ ሊዝቁትና ሊወስዱት ይችላሉ። ብዙ ጊዜ ሰዎች ሃብት ላይ ተቀምጠው የማየት ብልጽግና ባለመታደላቸው ብቻ ሌሎች በቀላሉ ሃብታቸውን ሲወስዱባቸው ይታያል። እጅግ የተከበራችሁ እንግዶች፣ አሁን ያለሁት ከጀርባዬ በሁለት፣ ሦስት፣ አራት መቶ ሜትር ውስጥ ዝሆን የሚታይበት ቦታ ነው። ከፊት ለፊቴ እንዲህ አስደማሚ የሆነ፣ በማንኛውም መመዘኛ እስከዛሬ ድረስ ኢትዮጵያ ውስጥ ቢያንስ ቢያንስ በዚህ ደረጃ አምሮ የተሰራ አንድም ሪዞርት የለንም። ይሄን የመሰለ ሪዞርት፣ ይሄን የመሰለ ተፈጥሮ አንድ ቦታ ማቀናጀት እንድንችል የመጀመሪያው የሚያስፈልገን የማየት ብልጽግና ነው። የማሰብ (Imagine) አቅም፣ ከሚታየው ባሻገር እድል እንዳለ ማስተዋል መቻል ነው።

ነገር ግን የማየት ብልጽግና ብቻውን ውጤት አያመጣም። ከማየት ብልጽግና ቀጥሎ እጅጉን የሚያስፈልገን የብልጽግና አይነት የመስራት ብልጽግና ነው። ያ ያየነውን፣ ያ መልካም ሊሆን የሚችለውን ሃብት በስራ ካልገለጽነው በስተቀር እንዲሁ ከአፈር በታች ያለ ወርቅ ሃብት ሊሆን አይችልም፤ ካየን በኋላ ተግተን መስራት ይጠበቅብናል። በማየትና በመስራት የኢትዮጵያን ብልጽግና እውን ለማድረግ እጃችን ከሌብነት የጸዳ፣ ልባችን ከክፋት የጸዳ፣ አዕምሯችን በየቀኑ ለመማር የተዘጋጀ፣ ፈጣሪን የምንፈራ፣ ለምንናገረው ነገር ፍጻሜ ተግተን የምንሰራ ብንሆን ኢትዮጵያን ባጠረ ጊዜ ውስጥ የበለጸገች፣ ከችግር የወጣች፣ ከመከራ የወጣች ማድረግ ይቻላል።

175

የማየትና የመስራት ብልጽግና ከታደልን በኋላ የመጠበቅ ብልጽግና ደግሞ ያስፈልገናል። ያ የተሰራውን ማንኛውም ታሪክ የሚጠብቅና የሚያስቀጥል ሰው መሆን አለብን። በዚሁ አጋጣሚ እጅግ ለምወደውና ለማከብረው የኮንታ ሕዝብ አደራ ማለት የምፈልገው ነገር፣ ቱሪስቶች ወደ አገራችን ሲመጡ የኢትዮጵያን ሕዝብ ደግነት፣ የኢትዮጵያን ሕዝብ እንግዳ ተቀባይነት፣ የኢትዮጵያን ሕዝብ ተባባሪነት በእጅጉ የሚወዱ ቢሆንም፣ አንደኛ በሰላም እጦት ምክንያት አገራችንን በብቃት ማየት ይቸገራሉ። እኛን የማያግባቡን የፖለቲካ እሳቤዎች ሊኖሩ ይችላሉ፤ ነገር ግን አገራችንን ወደው የሚመጡ ሰዎች በእኛ አካባቢ እንዳይቸገሩ፣ እንዳይጎዱ ጥበቃ ማድረግ የፖሊስ ስራ ብቻ ሳይሆን የእያንዳንዱ ዜጋ ስራ ስለሆነ፣ የኮንታ አካባቢ ሕዝብ እዚህ መጥቶ የሚመለሰው ደኅንነቱ የተጠበቀ መሆኑን ማረጋገጥ ቀዳሚ ኃላፊነታቸው ይሆናል።

ከዚህ ቀጥዬ በዚሁ በታላቅ ቀን ጥሪ ላቀርብላቸው የምፈልገው በውጭ አገር የተወለዱ የሁለተኛ ትውልድ ኢትዮጵያውያንን በሚመለከት ነው። ሁለተኛው ትውልድ ኢትዮጵያውያን ከሚቀጥለው ሳምንት ጀምሮ ከታኅሣሥ 20 እስከ መስከረም 20 በሦስት ዙር ወደ አገራቸው እንዲመጡ ተጋብዘዋል።

የመጀመሪያው ዙር “ኮኔክት ቱ ዮር ካልቸር” የሚል ነው። ባህላቸውን ማወቅ፣ ባህላቸውን መልሰው ማስታወስ እንዲችሉ የገናን በዓል፣ የጥምቀትን ከዚያም ተከትሎ የሚከበሩ የድል በዓላትን ከኛ ጋር እንዲያከብሩ ተጋብዘዋል።

ሁለተኛው ዙር ከአፍሪካ ኅብረት (AU) ሰሚት ጀምሮ እስከ ክረምት መባቻ አካባቢ ያለው “ኮኔክት ቱ ዮር ሂስትሪ” የሚል ነው። ታሪካቸውን በእምነት፣ በባህል፣ በቋንቋ ያሉ ታሪካቸውን እንዲያውቁ የሚያስችል ነው።

ሦስተኛው ዙር በእነሱ የበጋ ወቅት (Summer) በኛ ክረምቱን እስከ መስከረም 20 የሚሻገር ሆኖ፣ ይሄ ደግሞ “ሊግ ዮር ሌጋሲ” የሚል ነው። ባህላችሁንና ታሪካችሁን ካወቃችሁ፣ ዳግም ከተገናኛችሁ (Reconnect) በኋላ ሕፃናትን በማስተማር፣ በማልበስ፣ ችግኝ በመትከል፣ በክረምት ስራ በመሳተፍ፣ በትውልድ አገራችሁ ውርሳችሁን (Legacy) ተዉ የሚል ነው።

ይሄ ግብዣ ዝም ብሎ ባዶ ግብዣ አይደለም። ለሁለተኛው ትውልድ የዳያስፖራ ዜጎቻችን ወደ አገር ስንጋብዝ የኢትዮጵያ አየር መንገድ፣ ሆቴሎቻችንና ሰርቪስ የሚሰጡ ተቋሞቻችን በሙሉ በቂ የሚባል ቅናሽ (Discount) ያደርጉላቸዋል። ከትኬት ጀምሮ በአጠቃላይ ጉዟቸው ለምሳሌ ጨበራ የሚያርፉ ከሆነ፣ በመደበኛ ከሚከፈለው ከፍተኛ የሆነ ገንዘብ በቅናሽ እንዲያገኙ ይደረጋል። ዋናው ከእነዚህ ነገሮች ገንዘብ ማግኘት ሳይሆን ባህላቸውን፣ ታሪካቸውን እንዲያውቁ፣ አገራቸውን እንዲያውቁ፣ አገራቸውን እንዲወዱና ወደፊት የብልጽግና ጅማሯችን ፈር እየያዘ ሲሄድ መጥተው አገራቸውን እንዲያገለግሉ በማሰብ ነው። ኢትዮጵያ የእኛም የእነሱም ናት፤ በሩቅ በሚሰሙት፣ በሩቅ በሚወራው ስለ ኢትዮጵያ በቂ ግንዛቤ ማግኘት ስለማይችሉ

176

ከመስከረም እስከ መስከረም

የሚወራው እውነትም ይሁን ውሸት መጥተው እንዲያዩ (Experience እንዲያደርጉ)፣ መጥተው እንዲያዩና በራሳቸው መንገድ እንዲያረጋግጡ የኢትዮጵያ መንግስት እና ሕዝብ ይጋብዛቸዋል።

ሁለተኛው ትውልድ አሁን አገሩን የማወቅ፣ ባህሉንና ታሪኩን የማወቅ ተግባር ከፈጸመ በኋላ በሚቀጥሉት ዓመታት በዋና ዋና ስራዎቻችን እንደ አቅማቸውና ደረጃቸው የሚሳተፉበት ሁኔታ በግልጽ ፖሊሲ የሚሰናዳና የሚጋበዙ ይሆናል። ይህን አጋጣሚ ለመጠቀም የፈለኩበት ዋናው ምክንያት፣ ጨበራ ጩርጩራ የመጣ ሰው አዕምሮው ታድሶ፣ የማሰብ አቅሙ አድጎ፣ አገሩን ይበልጥ ወዶ፣ አገሩን ይበልጥ አውቆ፣ በእጅ የተሰሩ እጅግ የሚያማምሩ ሸማዎችን ከኮንታ ዜጎቻችን ገዝቶ ለብሶ ሲመለስ ውስጡና መንፈሱ የታደሰ ይሆናልና ይህንን ግብዣ አስቀድመን መጋበዝ የምንፈልገው ለኢትዮጵያ ሁለተኛው ትውልድ ዳያስፖራ ነው።

መላው የኢትዮጵያ ዜጎች እዚህ መምጣት የምትችሉ፣ እኛ ያየነውን ደስታ፣ እኛ ያየነውን ውብ ነገር ሁሉም ኢትዮጵያዊ እንዲያይ እንመኛለን። በኛ በኩል መሠረተ-ልማት በመዘርጋት፣ ትራንስፖርት በማመቻቸት ነገሮች እንዲሳለጡ በተቻለ መጠን በር የምንከፍት ሲሆን፣ አቅም ያለው ሰው ሁሉ ውበት የሚያደንቅ፣ ተፈጥሮ የሚያደንቅ፣ አይቶ የሚማር፣ የተሰራን ስራ አይቶ ትምህርት ቀስሞ ተጨማሪ ስራ መስራት የሚፈልግ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ጨበራ ጩርጩራን ቢያይ የውበትን ልክ፣ የተፈጥሮን ልክ፣ የኢትዮጵያን ድንቅነት ልክ ለመገንዘብ ስለሚያግዝ መላው የኢትዮጵያ ዜጎች በዚህ አጋጣሚ የተጋበዙ መሆኑን እየገለጽኩ፣ ኢትዮጵያ ተስፋ አላት፤ ኢትዮጵያ ወጣቶች አሏት፤ ኢትዮጵያ የታየላትን የሚሠሩላትን እጆች አሏት። ሌሎች ቦታዎች የተሠሩ ሥራዎችን በቅርቡ የምናይ ይሆናል። እስከዚያው ያለኝ መልዕክት እንይ፣ እንስራ፣ እንተባበር፣ ሰላምን እናጽና። አብዝተን እንውሰድ። ባለማነውም ባጠፋነውም ታሪክ ስለሚፋረድ፣ ባለን ጊዜ ውስጥ መልካም ሥራ ለትውልድ መተውን አብዝተን የምንፈልግና ለዚያም የምንተጋ ያድርገን። ከሁሉ በላይ የልባችንን መሻት፣ የልባችንን ምኞት፣ ደካማነታችንን፣ የሀገራችንን የማፍቀር ልክ ተገንዝቦ በብዙ የረዳን፣ የተናገርንበት ሁሉ የሠጠን፣ የጀመርነውን ሁሉ ያስጨረሰን ፈጣሪያችን በብዙ በብዙ የተመሰገነ ይሁን።

ታኅሣሥ 13፣ 2016 ዓ.ም

177

የኢትዮጵያ አየር ኃይል 88ኛ ዓመት የምስረታ በዓል

ማጠቃለያ

ከሁሉ በማስቀደም ጋብቻቸውን በዚህ ታሪካዊ ቀን ለፈጸሙ ሁለት ወጣቶች እንኳን ደስ ያላችሁ። ጋብቻችሁ የሰመረ፣ ያማረ፣ በልጆች ያበበ፣ ለ89ኛ፣ ለ100ኛ፣ ለ120ኛ የአየር ኃይል ቀን መታሰቢያነት የሚውል አስደሳች ጊዜ እንዲሆንላችሁ እመኛለሁ።

አቶ ቴዎድሮስ ምሕረቱ የጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት፣ ክቡር አቶ አደም ፋራህ የብልጽግና ፓርቲ ምክትል ፕሬዝዳንት፣ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፣ ጄኔራል አበባው ታደሰ፣ ሌተናል ጄኔራል ይልማ መርዳሳ፣ ክቡራን ወታደራዊ መኮንኖች፣ ተመራቂዎች፣ ጥሪ የተደረገላችሁ እንግዶች እንኳን ለዚህ ታሪካዊ ቀን አደረሰን! አደረሳችሁ! ለማለት እወዳለሁ።

ዛሬ ይህቺ ታላቅ አገር፣ ታላቅ ተቋም የመገንባት እና የማጽናት ምልክት የሆነው የአየር ኃይላችን 88ኛ ዓመቱን ሲያከብር፣ በዚህ ደማቅ ሁኔታ በአብራሪነት፣ በቴክኒሽያን ሙያተኝነት፣ ከሁሉ በላይ ከኤሊት ፎርስ ዩኒት-9፣ ለነፍስ አድን (Rescue) እና ልዩ ኦፕሬሽን (Special Operation) ከአየር ኃይል ጋር ተጣምረው እጅግ አዳዲስ ወሳኝ ኦፕሬሽን በጥምር ኃይል ለመፈጸም ተመራቂዎችን ለመጀመሪያ ጊዜ የምናስመርቅበት ዕለት ስለሆነ፣ ጄኔራል መኮንኖችና መከላከያን በመገንባት ቀን ከሌት የምትተጉ አመራሮች፣ ይህ ታሪካዊ ጅማሮ ስለሆነ በድጋሚ እንኳን ደስ ያላችሁ ማለት እወዳለሁ።

በ1913 ዓ.ም. ለመጀመሪያ ጊዜ የመጀመሪያው አውሮፕላን በሳጥን ታሽጎ፣ በባቡር ተጭኖ ወደ ኢትዮጵያ ሲመጣ፣ “በሰማይ ላይ መብረር በፈጣሪ ላይ ማመጽ ነውና በሰማይ ላይ የሚበር ነገር መከፈት የለበትም” የሚል ጠንከር ያለ ተቃውሞ ስለቀረበበት በ1913 ዓ.ም. ለመጀመሪያ ጊዜ ሊገጣጠምና በእኛ አገር ሊበር የነበረው አውሮፕላን፣ ታሽጎ በመጣበት ሳጥን ሳይከፈት እንደታሸገ ወደ መጣበት ተመልሷል። ይህ ከሆነ ከ15 ዓመታት በኋላ በ1928 ፋሽስት ጣሊያን በማይጨው በአውሮፕላን ላይ የተደገፈ ጦርነት በኢትዮጵያውያን ላይ ሲያደርግ፣ የያኔው ጀግኖች አባቶቻችን “በምስራቅ ቢመጣ ማን ያስገባው ነበር? በሰሜን ቢመጣ ማን ያስገባው ነበር? በደቡብ ቢመጣ ማን ያስገባው ነበር? በሰማይ የመጣ እንጂ” በማለት በልብ ወለድ መጽሐፍ ተወራ።

ዛሬ በሰማይ፣ በህዋ (Space)፣ በባህር የሚመጣን የሀገርን አንድነትና ነጻነት የሚቀናቀን ጠላት ለመመከት ኢትዮጵያ በሁሉም መስክ ዝግጁ ትሁን ስንል፣ ዘመን የሚዋጀው ሥራ ካልሠራን በስተቀር ሲደርስ ተቆጭተን በምስራቅ ቢመጣ የሚለውን

178

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከምንደግም፣ እንደ ሰው ሰራሽ አስተውሎት (Artificial Intelli-gence) ያሉ የነገን የውጊያ ሥርዓት የሚወስኑ፣ በአየር ኃይላችን ዛሬ ጠዋት እንዳያችሁት እጅግ አስደማሚ የሰው ልጆች የማድረግ አቅም የታየበት ብቃት እና ሌሎችም ቴክኖሎጂዎች ዛሬ መገንባት የሚያስፈልገው፣ ነገን መዋጀት፣ ኢትዮጵያን ማጽናት፣ ኢትዮጵያን ማስቀጠል፣ ኢትዮጵያን ለቀጣዩ ትውልድ ማሸጋገር የእኛ ታሪካዊ ኃላፊነትና አደራ ስለሆነ ነው።

በአገራችን አዲስ ነገር መጀመር፣ አዲስ ጉዞ መጓዝ ሁልጊዜም ቢሆን ፈተና ይገጥመዋል። ነገር ግን አሁን የጀመርነው ሪፎርም ታላቋን ኢትዮጵያ በአፍሪካ አህጉር ብቻ ሳይሆን በዓለም ታሪኳን፣ ማንነቷንና ልዩ የሆነውን የነጻነት አርማዋን አጽንተን ማሸጋገር ታሪካዊ አደራ የተጣለብን በመሆኑ፣ እኛ የዛሬ የኢትዮጵያ ልጆች የጀመርነውን ለውጥ ለማደናቀፍ የሚደረጉ ትናንሽ ሙከራዎች ሳንመለከት፣ ምላሽ ሳንሰጥ፣ ሳንገታ፣ ሳንቆም፣ ቅድም እንዳየነው እንዳማረ ሰልፍ ወደፊት መገስገስ አማራጭ የሌለው ግዴታችን መሆኑን ላስገነዝባችሁ እወዳለሁ።

ክቡራን ተመራቂዎች፣ ክቡራን ጄኔራሎች፣ በቀደመ ስልት የሚያጠቃን ጠላት እንደ ቆመ ሰዓት ነው። ቢሳካለት በ24 ሰዓት ሁለት ጊዜ ያውም ለሁለት ሰከንድ ብቻ ነው። መዘጋጀት ያለብን ትላንት ለምናውቀው ጠላትና አዲስ ላልሆነው ስልት ሳይሆን፣ በአዳዲስ መንገድ፣ በአዳዲስ ስልት ባልጠበቅነው ሁኔታ መጥተው ይህቺን ታላቅ አገር አንድነቷንና ነጻነቷን ሊገዳደሩ የሚፈልጉ ኃይሎች የማድረግ አቅማችንን አይተው እንዲገቱ፣ ከሞከሩም እንዲቀጡ ማድረግ ነውና፣ ወደፊት የተራመደ ዘመናዊነትን በሥልጠና የዳበረ ብቃትን መፍጠር ከሁላችን የሚጠበቅ መሆኑን እያስገነዘብኩ፣ ጠንካራ ሥልጠና፣ በተደጋጋሚ በአገር ውስጥና በውጭ የምናደርግበት ዋነኛው ምክንያት ጠንካራ ሥልጠና፣ አድካሚ ሥልጠና፣ በላብ የተሞላ ሥልጠና ማድረግ ደምን ለመከላከልና ለመግታት ስለሚያግዝ ነው። አብዝቶ የሰለጠነ በቀላሉ ማሸነፍ ስለሚችል።

ሥልጠናዎች በአገር ውስጥና በውጭ ብቻ ሳይሆን፣ እንደ ዩኒት-9 ሰርጀሪና ልዩ ኦፕሬሽን የሚያካሄዱ ዩኒቶች መፍጠር ያስፈለገበት ሁኔታ ለዚህ ዩኒት መታጨት በራሱ ትልቅ ክብር ነው። ሕይወቱን 100 በመቶ ሰጥቶ፣ ኦፕሬሽን ማርሽ ቀያሪ ሥራዎች በአዲስ መልክ በአዲሱ ስትራቴጂያችን ያዘጋጀነው የኤሊት ፎርስ የሰው ኃይል ስለሆነ፣ ከአየር ኃይል ጋር በመቀናጀት የሚያደርጉት ኦፕሬሽን ቀናት ሊወስዱ የሚችሉ የውጊያ ሂደቶችን ባጠረ ጊዜ ለመቀልበስ የሚያስችሉ፣ ውጊያን የስበት ማዕከልን የሚያዛቡ፣ አካላዊ (Physically) የፈረጠሙ፣ ብዙ ቴክኖሎጂ የታጠቁ፣ ከአየር ኃይል ጋር የሚቀናጁ፣ ጠላት ባላሰበበት ሁኔታ ውጊያን ማዘጋጀት የሚችሉ ኢትዮጵያ የሚያስፈልጋት ዋናው ምክንያት ታላቅ አገር ታላቅ ተቋም ለትውልድ ማሸጋገር አስፈላጊ ስለሆነና ያለንበት ቀጣና ሁላችሁም እንደምታውቁት እጅግ አሳሳቢ ስለሆነ፣ ከበረታንና ከተዘጋጀን፣ አንድ መሆናችንን ለውስጥም ለውጭም ካሳየን አንደፈርም ብቻ ሳይሆን፣ የሚሞክሩ ካሉ ለመግታትና ራሳችንን ለመከላከል ያግዘናል።

ክቡራን ተመራቂዎች፣ እንደ ዳዊት ያለ ጀግና ተዋጊ ባለበት ዘመን እንደ ጎልያድ

179

ያለ ሸለፈታም ፎካሪ የለም ማለት አይደለም። የእናንተ ጀግንነት የሚፎክሩ የሉም ሳይሆን በአንዲት ጠጠር ታርግፏቸዋላችሁ ማለት ነው። ለጠላቶቻችን ያለኝ መልዕክት ኢትዮጵያን አትንኩ፤ ኢትዮጵያን አትሞክሩ፤ ጥቁር አንበሳ ማሸነፍ እንጂ መሸነፍ አያውቅም። ጥቁር አንበሳ አይጀምርም፤ ከጀመረ ከመጨረስ አይገታም፤ አይቆምም። ሰላምን ማጽናት እንፈልጋለን፤ ደፍሮ የሚሞክረን ግን ግብዓተ-መሬቱን እናፋጥናለን።

የኢትዮጵያ አየር ኃይል አሁን ለደረሰበት ደረጃ እንዲደርስ የአሜሪካን አየር ኃይል ሙያተኞች፣ የሲውዲን አየር ኃይል ሙያተኞች፣ የፈረንሳይ አየር ኃይል ሙያተኞች፣ የጀርመን አየር ኃይል ሙያተኞች፣ የሩስያ/ራሽያ አየር ኃይል ሙያተኞች፣ የቼክ ሪፐብሊክ አየር ኃይል ሙያተኞች፣ የቱርክ አየር ኃይል ሙያተኞች፣ የሳዑዲ አየር ኃይል ሙያተኞች፣ የሊቢያ አየር ኃይል ሙያተኞች እንዲሁም የዩናይትድ አረብ ኤምሬት ሙያተኞችና አዛዦችም ጭምር አሁን ለደረስንበት ጉዞ በ88 ዓመት ውስጥ በተጓዝንበት ጉዞ የተለያየ ሚና የተጫወቱ አገራት ስለሆኑ፣ እነዚህን በእናንተ ፊት ለማመስገንና ኢትዮጵያ ውለታ የማትረሳ፣ ወዳጅነት የማትረሳ፣ አስፈላጊ ሲሆን በራሷ አሊያም በልጆቿ የምትከፍል መሆኗን ላረጋግጥላቸው እወዳለሁ።

ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፣ ጄኔራል አበባው ታደሰ፣ ሌተናል ጄኔራል ይልማ መርዳሳ ተሳክቶላችኋልና እንኳን ደስ ያላችሁ። ጄኔራል ይልማ መርዳሳ በኢፌዴሪ አየር ኃይል ታሪክ ውስጥ ምርጡ የአየር ኃይል ኮማንደር ነው። ይሄን በውጊያ ያረጋገጠ፣ በማሰልጠን ያረጋገጠ፣ ተቋም በመገንባት ያረጋገጠ፣ የምለውን እናንተ ተመራቂዎች ታውቃላችሁ። እንደ ተራ ወታደር ግቢውን ያጸዳ፣ እንደ ጄኔራል ስትራቴጂ የቀየሰ፣ የተቋም መሠረት የጣለ፣ ድንቅ ኮማንደር ስለሆነ እንኳን ደስ ያለህ ማለት እፈልጋለሁ።

ጄኔራል ይልማ መርዳሳ፣ ባለፉት ዓመታት የኢፌዴሪ መንግሥት በአፍሪካ ደረጃ እጅግ ድንቅ የሆነውን የአየር ላይ ትርዒት (Air Show) ማሳየት እንድትችል የሰጠኸን ተልዕኮ (Mission) ዛሬ ጠዋት በከፍተኛ ብቃት ማረጋገጥ ችለሃል። ዛሬ ያየነው የአየር ላይ ትርዒት በኢትዮጵያ ደረጃ በሁለንተና ብቃቱ የመጀመሪያው ነው። ክቡር ጄኔራል በሚቀጥሉት ሁለት ዓመታት አንተንና አየር ኃይልህን በዓለም አቀፍ ደረጃ በዱባይና በፈረንሳይ የአየር ላይ ትርዒት ስትሳተፍ ማየት እንፈልጋለን፤ እንጠብቃለን። እኛ በአገር ውስጥ ብቻ ተወስነን የምንቀር ሳይሆን፣ ጠንካራ ስመ-ጥር አየር መንገድ በአፍሪካ እንዳለን፣ ጠንካራ ስመ-ጥር አየር ኃይል በአፍሪካ እንዲኖረን የሚቀጥለው የአየር ላይ ትርዒት በዓለም አቀፍ መድረክ እንደሚሆን ያለኝን ሙሉ እምነት እየገለጽኩ፣ ተመራቂዎች ምርጥ ኮማንደር፣ እጅግ ያማረ የጦር ሰፈር (Base)፣ አስደሳች የሪፎርም ጅማሮ ባለበት ተቋም ዛሬ ሥራ ስለጀመራችሁ፣ ነገ የኤር ፎርስ ኮማንደር እስክትሆኑ ድረስ በከፍተኛ ትጋት እንድትሠሩ አደራ እያልኳችሁ፣ የዛሬው ቀን በዚህ ደማቅ ሁኔታ እንዲከበር ላደረጉ፣ ለተሳተፉ ወገኖች ሁሉ ምስጋናዬን እያቀረብኩ፣ እኛ ዛሬ 88ኛውን የአየር ኃይል ቀን አከበርን እንጂ አየር ኃይልን አልፈጠርንም። ጀግኖች አባቶቻችን የፈጠሩትን አልቀን፣ አሳምረን ለልጆቻችን እናስረክባለን። ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች፤ አትደፈርም፤ ትሻገራለች።

ታኅሣሥ 12፣ 2016 ዓ.ም

180

ከመስከረም እስከ መስከረም

በአነስተኛ ወጪ የተገነቡ ቤቶች ምረቃ

ዛሬ በጣም ደስ የሚል ቀን ነው። ጎረቤቶቻችን፣ እናቶቻችን፣ አባቶቻችን ከነበሩበት ሁኔታ እንዲህ ሻል ያለ ነገር አግኝተው ደስ ብሏቸው ፊታቸውን ማየት ብቻ ይበቃል እና በጣም ጥሩ ነው። አዋሬ ውስጥ እኔ ኢትዮጵያን ነው የማየው። አዋሬ ለቤተ-መንግሥት በቅርብ ርቀት የሚገኝ ጎረቤት ሊባል የሚችል ሰፈር ቢሆንም ላለፉት በርካታ ዓመታት የመጨረሻ የድህነት፣ የጉስቁልና፣ የችግር፣ በጣም አሳዛኝ የሚባል የአኗኗር ዘይቤ ያለበት አካባቢ ነው።

ከሁሉም የኢትዮጵያ ጫፍ በተለያየ ምክንያት የመጡ መሥራት፣ ማደግ፣ መለወጥ፣ የተሻለ ሕይወት የሚመኙ ሰዎች፣ አጠቃላይ ኢትዮጵያ ውስጥ ባለው ሁኔታ የተነሳ፣ እጅግ አሳዛኝ የሚባል አንድ ቤተሰብ አምስት፣ ስድስት ሆኖ ባልተሟላ ሽንት ቤት፣ ባልተሟላ መኝታ ቤት የሚኖርበት አካባቢ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ አዋሬን የማየበት ዋናው ምክንያት፣ ይህንን ሥራ የጀመርነው የዛሬ አራት ዓመት ነው። በክረምት ዝናብ የሚያስቸግራቸውን ሰዎች አንዳንድ ሰው እንኳን ብናግዝ ብለን በበጎ ፈቃድ ሥራ ነበር የጀመርነው። ሁላችሁም እንደምታስታውሱት የመጀመሪያዋ ቤት ለአንዲት እናት ምናልባት ለሁለት እናት ሊሆን የሚችል በጣም አነስተኛ ቤት ነበር ስንጀምር። በዓመቱ ክረምት ትንሽ ተሻሽለን አድገን፣ ግራውንድ ፕላስ ዋን ለአንድ ለአምስት ዐሥር ቤተሰብ የሚሆን ቤት መሥራት ቻልን። በሚቀጥለው በሦስተኛው ዓመት አደግንና ግራውንድ ፕላስ ፎር አካባቢ የሚሆን መጠነኛ ሱቅ ያለው፣ ትንሽ በርከት ያለ ሰው የሚይዝ ሰራን። በአራተኛው ዓመት ይሄ ከፊት ለፊታችን ያለው ዘንድሮ ክረምት ማለት ነው፤ እሱም ግራውንድ ፕላስ ፎር ሆኖ ግን ከአምናው ትንሽ በጥራቱ (Quality)፣ በጋራ መጠቀሚያ ሥፍራዎች፣ ቤተ-መጻሕፍትን (Library) ጨምሮ ሻል ብሎ ዘመናዊነትን ተላብሶ መጣ።

ይሄኛው ግን ተአምር ነው። አንደኛው የምንሠራው ሁላችሁም እንደምታስታውሱት የምንሠራው በየክረምቱ ነው፤ ዓመት ጠብቀን ክረምት ነበር የምንሠራው። እና ይሄን አስመርቀን ቁልፍ ካስረከብን በኋላ ዘንድሮ የመስቀል ዕለት ከጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት ጋር የሚሠሩ ተቋራጮችና ሠራተኞች የምሳ ግብዣ ነበረን። እዚያ ምሳ ግብዣ ላይ መስከረም 17 ማለት ነው ለመጀመሪያ ጊዜ አቶ ዮናስ የኦቪድ ኩባንያ ባለቤት አግኝቼ ተነጋገርን። “አዋሬ አካባቢን መቀየር እንፈልጋለን፤ ያለን ገንዘብ መጠነኛ ነው” አልኩት። ከመንግሥት ስለማንሠራ እንደምታውቁት ያለን ገንዘብ ውስን ነውና “ልታግዘን ትችላለህ ወይ?” አልኩት። “እችላለሁ ልየው ቦታውን” አለ። ዐሥር ቀን ብቻ ነው የፈጀበት፤ መስከረም 17 ተነጋግረን እስከ መስከረም 28 ቦታውን አይቶ፣ ዲዛይን ሰርቶ “ልጀምር እችላለሁ” አለ። እንደው ጀመርን ቢባል ቁፋሮ የጀመርነው መስከረም 28፣ 29 ዛሬ ታኅሣሥ 28 ሦስት ወሩ ነው፤ በሦስት ወር ውስጥ ኢትዮጵያ ውስጥ ግራውንድ ፕላስ ኤለቨን፣ የቤት ዕቃ የተሟላለት፣ በዚህ

181

ጽዳት የተሠራ ቤት የግለሰብም አይቼ አላውቅም፣ እንኳን ሊታገዝ ማለት ነው።

አቶ ዮናስ ብዙ ነገር ነው የረዳን። እኛ መጠነኛ ገንዘብ ነው የሰጠነው፤ ገንዘቡን አፍስሷል፣ እጅግ ብርቱ የሆኑ ወንድምና እህቶቹን አሳትፎ 24 ሰዓት ሠራቷል። በሦስት ወር ህንፃ ኢትዮጵያ መሥራት እንደምትችል 100 በመቶ ዲዛይኑና ሠራተኞቹም ኢትዮጵያዊ ሆነው ለኢትዮጵያ የኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪ እጅግ አስተማሪ የሆነ ነገር አሳይተዋል በሦስት ወር። አሁን ደግሞ ውስጥም ገብተን ስንመለከት ወንበርም፣ አልጋም፣ ጠረጴዛም፣ ማንበቢያም፣ እንደው ለደሃ እንዲሆን፣ እንዲመች በአነስተኛ ቦታ ላይ ምቹ ሆኖ መኖር እንዲችሉ ተደርጎ ከልብ የተሠራ ሥራ፤ ለመስጠት ሳይሆን ከልብ እንደራስ የተሠራ ሥራ ነው። እንጀራ መጋገሪያው፣ ልብስ ማጠቢያው በጣም ያስገርማል። እናም መስጠት እንደዚህ ነው፤ መሥራትም እንደዚህ ነው፤ ቀናንሶ ሳይሆን ከልብ ሙሉ በሆነ መንገድ ለራስ፣ ለእናት፣ ለአክስት፣ ለእህት እንደሚሠራ አድርጎ መሥራት ነውና አቶ ዮናስ ትልቅ ተአምር ነው የሠራኸው። እኔ የሰጠሁህ በጣም ትንሽ ገንዘብ ነው፤ በእኔ ገንዘብ እንዳልሠራኸው አውቃለሁ። ግን እርግጠኛ ሆኜ የምነግርህ ከዚህ ቀደም ሥራዎች ሠርተህ ሊሆን ይችላል፣ ወደፊትም ትሠራ ይሆናል፤ የመጨረሻው በረከት ላንተ ሳይሆን ለልጅ ልጆችህ የሚተርፍ በረከት ከዚህ ታገኛለህ።

ሁሉም ባለው አቅም በጉልበቱ፣ በእውቀቱ፣ በገንዘቡ ተባብሮ ወገኔ፣ ዘሬ፣ ሰፈሬ ሳይል ለሁሉም ሰው ቢሠራ ኢትዮጵያን መቀየር እንደሚቻል አዋሬ አመላካች ነው። አዋሬ ከተቀየረ፣ የአዋሬ እናቶች ከሳቁ ኢትዮጵያ ትስቃለች ማለት ነው። ጅማሯችን በጣም በጣም ተስፋ ሰጪ ነው። እንግዲህ እንደ ባለፈው የማይሆን ቃል እንዳልገባ የመጽሐፉ ገንዘብ አልቋል፤ ከመንግሥት ደግሞ መጠቀም አልችልም። አሁን በዚሁ አጋጣሚ “መርዳት እንፈልጋለን፣ አብረን እዚህ አካባቢ ልክ እንደ አቶ ዮናስ መሥራት እንፈልጋለን” የሚሉ ሰዎች ካሉ፣ ዛሬ የሚነሱ ሰዎች ስላሉ፣ ቦታ ስላለን በዚሁ አጋጣሚ እጋብዛለሁ። እኔን ደግሞ አንድ ዓመት ትጠብቁኛላችሁ፤ ሌላ መጽሐፌን ስጨርስ እሱን ሽጬ ደግሞ እንዲሁ እንደገና እንቀጥላለን ማለት ነው።

በጣም በጣም ደስ ብሎኛል እንኳን ደስ አላችሁ። አዲስ አበባ ውስጥ በየሰፈሩ በጣም በርካታ ሥራዎች ይሠራሉ። በየሰፈሩ እናፈርሳለን፣ እንተክላለን፣ መንገድ እንሠራለን፤ ከንቲባዋ በአንድ በኩል ትሮጣለች፣ የከተማው አመራሮች በሌላ በኩል ይሮጣሉ፣ እኛ አራት ሰዓት፣ አምስት ሰዓት ከተማ ውስጥ እየዞርን እናስተክላለን። ይሄንን የምናደርገው ቅናት ስላለብን ነው፤ ለፖለቲካ ሰዎች እንዲያመሰግኑ አይደለም። ቅናት አለብን፤ የእኛም አገር እንደ ሰው ውብ ሆና ተሻሽላ፣ አምራ ማየት አለብን፤ እኛ ባይሞላልን ልጆቻችን አይጉደልባቸው የሚል ቁጭት ስላለን ነው።

እናሳካዋለን፤ አዲስ አበባን በገባነው ቃል መሠረት ተረባርበን በጣም በርካታ ሥራዎች እየተሰሩ ነው። በሚቀጥሉት ዓመታት እጅግ ሻል ያለ ከተማ እናደርጋለን፤ ነገር ግን የምንሰራው ሥራ ልክ ዛሬ እንዳደረግነው እጅ አጠር ሰዎችን መግዛት የማይችሉ፣ ገንዘብ የሌላቸው፣ አቅመ ደካሞች፣ ዕድሜያቸው ጠና ጠና ያለ እናቶችን የማያስብ ከሆነ ዋጋ የለውም። ሰው ተኮር መሆን አለበት። ሃብታም ፎቅ ይሠራል፤ ከተማው ፎቅ በፎቅ ነው፤ ግን እንደ መንግሥት ማሰብ ያለብን መግዛት የማይችሉ፣ መሥራት

182

ከመስከረም እስከ መስከረም

የማይችሉ፣ እንደው ስድስት ወርም፣ አንድ ዓመትም፣ ሁለት ዓመትም እፎይ ብለው ተኝተው የሚያርፉ ሰዎች መፍጠር ያስፈልጋል። ለምን የእነሱ ምርቃት ደግሞ ከብዙ ገንዘብ በላይ ስለሆነ።

እኛ እየደረሰብን ያለው ዱላ ብዙ ነው። ይሄን ሁሉ ዱላ ተቋቁመን በነፃነት እንደ ከዚህ ቀደም መሪዎች ተደብቀን አይደለም፤ በነፃነት እየዞርን እንድንሠራ ያደረገን የእናንተ ጸሎት ነው። ይሄ ይቀጥላል፤ የሚቆም ነገር የለም። እንሠራለን፤ ኢትዮጵያን እንቀይራለን፤ ኢትዮጵያን እናበለጽጋለን፤ ሕዝቦቿ አንዳንዶች ዛሬ፣ አንዳንዶች ነገ፣ አንዳንዶች ከነገ ወዲያ ይረዱ ይሆናል። እኛ አናቋርጥም ሥራችንን።

የመጨረሻው መልዕክቴ የኦቪድ ሠራተኞች በየቀኑ ማታ ማታ መጥቼ የማያችሁ፤ ኢትዮጵያ እንደ እናንተ አይነት ሰዎች በርከት አድርጋ ማፍራት ከቻለች ምን ልትሆን እንደምትችል አስቡት። ሁለት ሠርታችኋል፤ በየቦታው 100፣ 200፣ 1000 ብንሠራ ስንት ሰው የቤት ባለቤት እንደምናደርግ አስቡት። በሥራችሁ ልትኮሩ ይገባል። የሚያስፈልገው ብርታት ነው። በልመና፣ በወሬ፣ በትችት፣ በትንተና አገር አንገነባም። በሥራ ብቻ ነው፤ ቆፍረን ተክለን፣ ቆፍረን አቁመን ብቻ ነው አገር የምንገነባው። የገነቡት እንደዚያ ነው የገነቡት፤ እኛም እንደዚያ ነው የምንገነባው። እና ወጣቶች ናችሁ፤ በዚያ ትጋት ስትሰሩ ሌሊት ማየት በጣም በጣም ተስፋ ይሰጣል፤ ያጽናናል፤ ያኮራልና እንኳን ደስ ያላችሁ ማለት እፈልጋለሁ። አቶ ዮናስ እዚህ ጥይት ቤት ካምፕ የነበረውን ቦታ በዚህ መልክ ሳይሆን በኢንቨስትመንት መልክ ማልማት ጀምሯል፤ በፈጠነ ጊዜ እየሠራ አዳዲስ ገበያ ለአዋሬ እንደሚፈጥር ተስፋ እናደርጋለን፤ ከጎን ሆነን አብረን እንገነባለን። አደራ ማለት የምፈልገው ጊዜ የለንም፤ አዋሬን ቶሎ መቀየር እንድንችል የግል ዘርፉ የምታግዙን ሰዎች ፈጠን ፈጠን ብላችሁ ይሄን አካባቢ እንቀይር። አዋሬን ያልቀየረ መንግሥት እመኑኝ ኢትዮጵያን አይቀይርም።

ታኅሣሥ 23፣ 2016 ዓ.ም

183

‘ ገበታ ለሀገር ’ የተለያዩ ባለድርሻ አካላት

እውቀታቸውን ፣ገንዘባቸውን እና ጉልበታቸውን

ያዋጡበት ነው::

የተለያዩ ባለድርሻ አካላት እውቀታቸውን፣ ገንዘባቸውን እና ጉልበታቸውን ያዋጡበት ነው።

የገበታ ለሀገር ዋነኛ ዓላማ የተለያዩ ባለድርሻ አካላት እውቀታቸውን፣ ገንዘባቸውንና ጉልበታቸውን አዋጥተው ከአዲስ አበባ ባሻገር በክልል ከተሞች ለቱሪስት መስህብ የሚሆን፣ የሥራ ዕድል የሚፈጥር፣ የኑሮ ዘይቤያችንን የሚያዘምንና የሚያሻሽል፣ አዳዲስ ሥራዎች መሥራት ይቻላል የሚል ነው። ተፈጥሮን ሳናውክ፣ የተሰጠንን ተፈጥሯዊ ሃብቶች ሳንረብሽ፣ እሴት በመጨመር (Value Add በማድረግ)፣ ዘመናዊ አካባቢዎችን በመፍጠር ለእኛም ለሌሎች ዜጎችም መዳረሻ የሚሆኑ አካባቢዎችን የመፍጠር ዓላማ ነው በውስጡ የያዘው።

ኢትዮጵያን ለማበልጸግና ወደሚገባት ከፍታ ለመውሰድ ያለን ጉጉት በዚሁ አቀራረብ (Approach) ጭቃ እየነካን፣ ቦታ እየመረጥን፣ በመረጥናቸው ቦታዎች ላይ ሳንዛነፍ በሙሉ ልብና ጭንቅላት እየሠራን፣ የሚታይና የሚጨበጥ ውጤት እያመጣን፣ ሁሉም አገር እንዳደገው በቅደም ተከተል የሚያድግና ሊያድግ የሚችል አቅም ያለው አገር ማድረግ ይጠበቅብናል።

ከጥቂት ዓመታት በኋላ ኢትዮጵያውያን “ገበታ ለሀገር” ሳይሆን “ገበታ ለአፍሪካ” እያልን ሌሎች አገሮችን መርዳት የምንችልበትና ከእርዳታና ከልመና የምንወጣበትን ጊዜ መመኘት ያስፈልጋል። እርግጠኛ ሆኜ የምነግራችሁ ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች።

ጥር 4፣ 2016 ዓ.ም

184

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከአቃቂ እስከ ጫካ -ክፍል 1

እንዴት ዋላችሁ? ሰላም ናችሁ? የዛሬ ቆይታችን አቃቂ አካባቢ ያለውን ነገር እናያለን። ነገ ደግሞ የጫካ አካባቢን ኮኔክቲቪቲ እናያለን። ከዚያ እንዴት እንደሚገናኝ የምናስባቸውን ነገሮች እንዴት ወደ ተግባር (መሬት ማስነካት) እየሞከርን እንዳለ እናያለን። የጋራ ግንዛቤ እንይዝና አንድ ያለንበትን እንድናውቅ፣ ሁለት ደግሞ የቀረ ካለ እንድንሞላ፣ ሦስት ደግሞ በየዘርፋችሁ የምትጨምሯቸው ነገሮች ካሉ ብታክሉበት፣ ምናልባት አሁን ከተሠራው በላይ የበለጠና ያማረ ሊሆን ይችላል በሚል እሳቤ፣ አልፎ አልፎ እንደዚህ ጥሩ ስለሚሆን የተወሰነ አካባቢ እናይና በየመሃሉ አስፈላጊ ሲሆን ገለፃ እያደረኩላችሁ ጥያቄም ካለ እየተነጋገርን እንሄዳለን።

እዚህ አሁን የምንሄድበት አካባቢ የምናየው ደሃ ተኮር ሥራዎቻችን ከምን ተነስተው የት እንደደረሱ እና ከቢሮ ግቢ ሰፈር ያልነው ነገር እንዴት በተግባር (Practi-cally) ሰውን እየነካ እንደሆነ፣ ብናስፋፋውና ብናባዛው እንዴት ለውጥ ሊያመጣ እንደሚችል የምናይበት ይሆናል። ለእኔ ግን በግሌ (Personally) እናንተ እንድታስቡ የምፈልገው የኢትዮጵያን ሪፎርም የማየው እዚህ ውስጥ ነው፤ እዚህ ሰፈር ነው፤ አዋሬ ስመጣ የኢትዮጵያን ሪፎርም እሰማዋለሁ (Feel አደርጋለሁ)። የኢትዮጵያን ሪፎርም በትክክል የማይገነዘቡ ሰዎች ይህችን ሰፈር ቢያዩ የእኛን ጅማሮ፣ የእኛን አካሄድ እና የእኛን ውጤት ለመገንዘብ የሚያስችል አስተማሪ የሆነ ሰፈር ይሄ ሰፈር ነው።

ይኸው እዚህ ጋር እንደምታዩት ሁላችሁ ይታያችሁ እንደሆነ አላውቅም ያቺ ቤት የሁለት እናቶች ቤት ናት። ምናልባት አንዳንድ ክፍል መኝታ ቤት ያላት በጣም ትንሽዬ ቤት ናት። የዛሬ አራት ዓመት የመጀመሪያው በክረምት ሥራ የድሃ ቤት ስናድስ የጀመርነው እዚህ ነው። እንግዲህ ሪፎርሙ በጣም ሐምብል (Humble) ነበር አጀማመሩ። አጀማመሩ፣ አጠቃላይ የሃሳብ ቅርጹ (Concept) አጀማመሩ፣ በትምህርትም ይሁን፣ በጤናም ይሁን፣ በመንገድ ሥራም ይሁን ሃሳባችን ነው እንጂ ትልቅ ጅማሯችን ትንሽ ነው። እዚህ ጋር ጀመርንና ሁለት እናቶች ወይም አንድ ቤተሰብ (Family) የሚኖርባት አነስተኛ ቤት፣ በጣም አነስ ባለ ጥራት (Quality) የወሰደችው ጊዜ ሦስት ወር ገደማ ነው።

እና ይሄን ሰራን፤ ትምህርት ወሰድን፣ የሕዝቡን ግብረ-መልስ (Feedback) አየን። ዓመት ሙሉ አሰብንበት፣ ተዘጋጀንበት፣ የሚቀጥለው ዓመት ደግሞ እድገት የሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ ስለሆነ፣ በዚህኛው ዓመት ካሰራነው ትንሽ ሻል ያለ፣ አንድ አምስት ዐሥር ቤተሰብ ሊይዝ የሚችል እና ግራውንድ ፕላስ ዋን (G+1)፣ ይህቺኛዋ

185

ታስታውሱ ከሆነ ዝም ብላ ልሙጥ ፍላት ቤት ናት አይደል? ሁለት አፓርትመንት (Unit) ፍላት ቤት ናት ይህቺኛዋ። ቀጥሎ ያለው ግን G+1 ሆኖ አንድ ዐሥር ሰው፣ አንድ ዐሥር ቤተሰብ የሚይዝ፣ ቢበዛ ዐሥር አፓርትመንት ያላት G+1 ቤት ሰራን። ሁለት ነገር አለ እዚህ ጋር፤ ያቺኛዋ የወሰደችብን ሦስት ወር ነው። ይህቺኛዋም ልክ እንደዛው G+1 ናት፤ ትንሽዬ ሱቅና መኖሪያ ቤት አላት፤ ጥቂት ቤተሰብ ይዛለች፤ እሷም ሥራ ሆና ሦስት ወር ወስዳለች። መጠኗ (Size) ከፍ አለ G+1 ሆነች እንጂ በጊዜ ስትለካ ሌላ ክረምት ወስዳለች።

እኛ እያደግን፣ አፈጻጸም እየተማርን፣ ከአንድና ሁለት ቤተሰብ አምስት፣ ስድስት፣ ዐሥር እያደረግን ሄድን። ልክ እንደ ምኞት (Aspire) ነው የምናደርገው ብልጽግና ማለት ነው። የሁለተኛ ዓመት አፈጻጸማችን በጣም በርካቶቻችሁ ሰርታችኋል፤ ገንዘብ ያላቸውም እንዲሁ ሰርተዋል። ትምህርት ቀስመን በሦስተኛ ዓመት አደግን። የወሰደው ጊዜ ያ ሦስት ወር ነው፤ ክረምት ነው የሠራነው። ቤት ግን G+4 ነው። የረዳናቸው ሰዎች 50 እና ከዚያ በላይ ናቸው። እዚህ ጋር በየዓመቱ እያደግን፣ ፎቁ በመጠን እያደገ፣ ያስተናገድነው ሰው እያደገ መሆኑ ብቻ አይደለም፤ እዚህ ሰፈር የሚኖሩ መጀመሪያ ቤት ስንሰራ የሴትዮዋን ቤት አፈረስን፣ ሠራንላቸው። ያው ሰዎች እንደ ማንኛውም መልካም ሥራ አመሰገኑ፣ መረቁ። በሚቀጥለው ደግሞ ያፈረስነው የሁለት ሰዎች ቤት ገደማ ነው፤ ያስገባነው አንድ ዐሥር ሰው ነው። ያ ቦታ ያልነበራቸውም ጎረቤቶችም ቤት አገኙ። በሚቀጥለው ደግሞ ያፈረስነው የሁለት ሦስት ሰው ቤት ሊሆን ይችላል፤ ያመጣነው 50 ምናምን ሰው ነው። የዚያ ቦታ ሰዎች ብቻ ሳይሆን ሰፈሩም መጠቀም ጀመረ ማለት ነው።

ይሄ አካባቢ ላይ ምን ፈጠረ? እምነት (Trust) እየገነባ ሄደ፤ የሚያፈርሱት ሊገነቡልን ነው ብሎ። አሁን ማታ ማታ እንቅልፍ የለም እዚህ አካባቢ ላለፉት አራት ዓመታት እንቅልፍ የለም። ሰው ግን ቅሬታ (Complain) አያደርግም፤ የሚሠራው ለእኛ ነው ብሎ ስላመነና ስላሰበ ተባባሪ፣ ደጋፊ፣ አጋዥ። ያውም በጣም እጅ አጠሮች ናቸው ገንዘብ የላቸውም ግን አዋጥተው ሠራተኞችን በግ አርደው ምናምን ያበረታታሉ ሥራው እንዲሠራ ማለት ነው። ይሄንን እምነት በመጠን እያደገ፣ በመጥቀም እያደገ፣ እምነት እያደገ ሄደና በአራተኛው ዓመት ግን መጠኑ ይሄ ራሱ ቢሆንም ጡብ ያለበት፣ ቤተ-መጻሕፍት (Library) ያለበት፣ መሃል ላይ ትንሽ ሽማግሌዎች ቡና የሚጠጡበት የጋራ ሥፍራ (Common Area) ያለው ሆኖ፣ ፀዳ ያለ ቤት ነገር፣ በርካታ ሱቅ ያለው ሆኖ ሠራን በዚህኛው ዓመት።

እንግዲህ እዚህ ላይ የመጣው ለውጥ (Change) ምንድን ነው? ይሄን ቤት ስንሰራ እዚህ ሰፈር ያለውን ሰው በሙሉ አስገበንበት፤ እና ትርፍ ቦታ ማግኘት ጀመርን፤ ሰው እያስገባን ቦታ አገኘን። ይሄን ቦታ ስናገኝ ተጨማሪ ቦታ (Space) አንዳንድ ደጋግ ሰዎች ረዱንና እስካሁን ታስተውሱ ከሆነ መጀመሪያ ክረምት፣ ሁለተኛ ክረምት፣ ሦስተኛ ክረምት፣ አራተኛ ክረምት ነው ይሄ። እዚህ ጋር ስንደርስ ግን ክረምት አልጠበቅንም። ቀድሞውኑ ነጻ ቦታ ስለነበረን ብር ለመንና G+12 እያንዳንዱ ለ60 ሰው፣ ለ120 ሰው የሚሆን ሁለት ህንፃ እየሠራን ነው። እዚህ ጋር የሚገርማችሁ ነገር ይሄ ሰውዬ ጋር ያወራነው ግለሰቡ ጋር እንደ ወሬ ያወራነው የመስቀል ቀን ምሳ ግብዣ

186

ከመስከረም እስከ መስከረም

ላይ ነው። ካወራን በኋላ ዲዛይኑን፣ ጥናቱን ምናምን ጨርሶ እስከ መስከረም 28፣ 29 ድረስ ዐሥር ቀን ወሰደበት። በቃ ሳላጋንን መስከረም 30 ቁፋሮ ተጀመረ። ሲጀመር ከፍተኛ ድንጋይ ነበር ወደ ታች። በጣም የምታውቁት ሰምታችሁ ሊሆን ይችላል 40 ቀን ባልሞላ ጊዜ ውስጥ G+6 ደርሰናል አሁን እንደምታዩት ሁለቱን ህንፃ፤ ጥራቱ ከዚህ ቀደም ከሠራነው ጋር አይገናኝም። ላይ ስድስተኛ ደርሰን ታች እንደምታዩት ቻክ ይቀባል፤ መስኮት ይሠራል፤ ዓላማችን ባጭሩ 120 ሰው ማስገባት ነው። በሦስት ወር ውስጥ አንድ አፓርትመንት የሠራን ሰዎች አሁን በሦስት ወር ውስጥ G+12 መሥራት ጀመርን። ተማርን። ፍጥነትን፣ ጥራትን፣ ተደራሽነትን፣ እምነትን አሳደግን።

ይሄን ከጨረስን በኋላ ምን እናደርጋለን? እዚህ ጋር የምታዩትን ሰፈር በሙሉ እናነሳና 120 ሰው እዚህ እናስገባለን። እዚህ ከደረስን በኋላ ሁለት ምርጫ አለን። እንዳሁኑ ሰው ካገኘን ሁለት ሦስት ፎቅ ከሠራን የቀረውን ሰብስበን እናስገባለን። ረጂ ካላገኘን ግን የግል ዘርፉ (Private Sector) ራሱ አምስት ፎቅ ሰርቶ ሦስቱን ለራሱ ወስዶ ሁለቱን ለከተማው ቢሰጥ፣ ግማሹን እኛ ደሃ እንረዳበታለን፤ ሌላውም ቢሆን የቤቶች ችግር (Housing Problem) ስላለብን፣ የሥራ ዕድል ችግር (Em-ployment Problem) ስላለብን ንግድ (Business) ይሆናል ማለት ነው። ከቻልን እንዳሁኑ ሰው እዚያው እየተካን እንሄዳለን፤ ካልቻልን ግን ይሄንን ነፃ ያደረግነውን ቦታ (Space) ሰው ቤት አግኝቷል፤ የተሻለ ቤት ከሰፈሩ ሳይነቀል አግኝቷል። ቦታውን ግን ከቻልንና ገንዘብ ካገኘን በዚሁ መንገድ የተቀረውን ሰው እያገዝን እንሄዳለን፤ ካልቻልን ደግሞ በሌላ መንገድ (Approach) እንቀጥላለን።

ይሄ ጥይት ቤት ቤተ-መንግሥት ከተሠራ ጊዜ ጀምሮ ላለፉት 100 ዓመታት ጥይት ቤት የሚባል ወታደሮች የሚኖሩበት ቤት ነው። ይሄ አሁን የሚታየው ህንፃ (Facade) በአዲሱ የሕዝብና የግል ሽርክና (PPP) ስምምነት 1,860 ቤት አፓርትመንት G+20 መንደር ለመሥራት ከግለሰብ ጋር ተስማምተን ሥራው ተጀምሯል። ይሄ ቦታ 1,800 ቤት ሲሠራ ስምምነታችን 600 ለመንግሥት ነው የሚሰጠው፤ 1,200ውን ሰውዬው ይሸጠዋል። ይሄ ቦታ ሰባት ሄክታር ገደማ ነው። ወታደራዊ ካምፕ ነው፤ ያው እንደምታዩት ውንጭላ ቤት ነው ያለበት። እኛ በሊዝ ብንሸጠው ምናልባት አንድ ቢሊዮን፣ ሁለት ቢሊዮን፣ ሦስት ቢሊዮን፣ አላውቅም አምስት ቢሊዮን ልናገኝ እንችላለን። አሁን በሠራነው ሥራ ግን 600 ቤት ከሰውዬው ወስደን ሙሉ ወጪውን ሸፍኖ ሰርቶ ማለት ነው። እያንዳንዱን ቤት በአማካይ (Average) 20 ሚሊዮን ብር ብንሸጥ 12 ቢሊዮን ብር መሸጥ እንችላለን። ያን ብር በኢትዮጵያ ንብረት አስተዳደር ኮርፖሬሽን (EIH) አድርገን አንድ ቦታ አንድ ካምፕ አፍርሰን ብንሠራ፣ ለሰው ሳንሰጥ በጣም ብዙ ቤቶች፤ 12 ቢሊዮን ያው ታውቃላችሁ በጣም ብዙ ቤት መገንባት እንችላለን። ይሄ አንደኛው ምርጫ ነው።

ሁለተኛው ምርጫ እኛ ደሀን ማገዝ እንፈልጋለን። 100 ቤት ለሰፈሩ ሰው ለደሀ ብንሰጥ፣ 100 ቤት ለፓርላማ አባል ብንሰጥ፣ 100 ቤት ለሚኒስትር ዴኤታዎች ብንሰጥ፣ 300ውን እንደዚህ ለማህበራዊ (Social) ነገር ብናውለው፣ 300ውን ብቻ ብንሸጥ ስድስት ሚሊዮን ብር እናገኛለን፤ ወይም አምስት ሚሊዮን ብር እናገኛለን። በሊዝ የምናገኘውን ዋጋ እጥፍ እናገኛለን። ያንን ገንዘብ ወደ ኢንቨስትመንት ቀይረን የቤቶች ችግር እንፈታለን፤ የሥራ ዕድል ችግር እንፈታለን። ሰው ከመንግሥትም

187

እየወሰድን፣ ከግሉም ወስደን እየሠራን በምንሄድበት ሰዓት እምነት (Trust) እየገነባን፣ የምናስበውን ብልጽግናና የምናስበውን ለውጥ (Change) ለመምጣት የሚያስችል መሠረት (Foundation) እንጥላለን።

ያው ብልጽግና በአንድ ትውልድ አይገነባም። በብዙዎች መተካካትና መደጋገፍ የሚገነባ ነገር ነው። እኛ ግን መሠረት እንጥላለን። በተለያየ አገር እስካሁን ስሄድ የተመለከትኩት (Observed ያደረኩት) ነገር ትክክለኛ መንገድ ነው ተከትለን ያለነው ገብቶናል። ተመልከቱ ይህቺ ፍሬንድሽፕ ይሄን ሁሉ ህንፃ ወለደች። ይሄ ከዚያ ጀርባ የምታዩት ህንፃ ምናልባት ከሁለት ዓመት በኋላ አንዱ ውብ (Beauti-ful) አካባቢ የሚባለው ያ አካባቢ ነው፤ መንገዷን ፅድት አድርገን የእግረኛ መንገድ (Walkway) ካደረግን ልክ አውሮፓ አንዳንድ አጓጊ (Cozy) ቦታ የምናያቸው አይነት ሰፈር እዚህ እናገኛለን።

ይኸው ተመልከቱ ዩኒቲ ፓርክ ታውቃላችሁ፣ ፍሬንድሽፕ ፓርክ ታውቃላችሁ፣ ከዚህ ቀደም ሳወራ ታስታውሱ ከሆነ እንዴት ተገናኝቶ እንደሚሄድ ታዩታላችሁ። ከእንጦጦ ጀምሮ እንዴት እዚህ ፍሬንድሽፕ እንደገጠመ። አሁን ላሳያችሁ የፈለኩት ከውጭ ጉዳይ ጀርባ፣ ከሳይንስ ሙዚየም እናገናኛለን ያልኳችሁ፣ ተመልከቱ እንደዚህ በጣም ሰፊ ቦታ ሆኖ ተሠርቷል። በ15 ቀን ተአምር ታያላችሁ፤ የእግረኛ መንገዱ ሁለት መኪና ያሳልፋል እንደምታዩት፤ ምክንያቱም እኛ የምንፈልገው ከፍተኛ የትራፊክ መጨናነቅ (High Traffic Jam) ሳይሆን ሰዎች እንዲንቀሳቀሱበት ስለሆነ። ቬይነሪ አለው፤ ወክ ዌይ አለው፣ መንገዱ በጣም ሰፊ ነው፤ እዚህ አካባቢ እንደምታዩት እስከ ፊንፊኔ ጀርባ ያለው በሙሉ መናፈሻ (Park) እያደረግነው ነው። ቤቶች ነበሩት፤ እያፈራረስን ዛፍ እንተክላለን፤ ሳር እናደርጋለን፤ ከዚያ ጫካ ጋር እናያይዝና ሙሉ በሙሉ (All the Way) ጫካ ሆኖ ይመጣል። እዚህ ጋር የፖሊሶች አለ እንዲነሳ የተነጋገርነው፤ ይሄንን መናፈሻ እናደርጋለን። ምን ማለት ነው? አንድ እንግዳ ሸራተን ቢያርፍ ዝም ብሎ በእግሩ እኛ እንደምናደርገው ውጭ አገር በእግሩ በዚህ ጋር መጥቶ ቤተ-መንግሥት (Palace) ቢሄድ፣ ቤተ-መንግሥት ግቢው በጣም ነው የሚያምረው። በቃ ይህችን ብቻ ሰፈር አይቶ ያው የእኛን ልክ ቆሻሻውን ትንሽ ከፍ ያለ ነገር ያስባል።

አደባባይ ለማፍረስም ብዙ ሽምግልናና ንግግር ያስፈልጋል ነበር፤ እየተነጋገርን ነው። አደባባዩ የእኛ ነው ግን ማፍረስ ችግር ነው። እንደምታዩት በጣም ሰፊ ቦታ ሆኗል። እስከ ዛሬ ሳምንት ዐሥር ቀን ገደማ እዚህ ድረስ አፍርሰናል። ይህቺ ሾጣጣዋ ቦታ ላይ የሳይንስ ሙዚየም አጥር ሆና ያቺ አረንጓዴዋ አጥር ወደዚህ መጥታ ታስታውሱ ከሆነ ወደዚህ ጫፍ ደርሳ ተመልሳለች፤ ግን ሾጣጣ ናት ሰውም አይገባባትም፤ የሳይንስ ሙዚየም እንደምታዩት መግቢያ ቦታም የለውም። “ለምን አጥር አድርገን እንደያዝነው ግልጽ አይደለም”። አጥሩን አንሱትና ቀጥታ ይሁን። ይህቺ ቦታ አምስት ስድስት ዛፍ ተክለህ እንደ አምፊቲያትር (Amphi) አድርገህ ሰው ተቀምጦ እዚያ ሆኖ አሁን ሙሽሮች ሲያልፉ እስኪ እዩት እንዴት እንደሚያምር? ዛፉን ተመልከቱ እንደ ድሮው አይደለም ያምራል። አሁን እያያችሁ ነው? ይሄን ውበት የምናየው ግን እዚህ ጋር መቀመጫ ስናገኝ ነው። ዝም ብለን እየነዳን የምናልፍ ከሆነ ግን ልናየው አንችልም። ይህቺ ፈርሳ አሁን እየደረደሯት ነው፤ ዛፍ ይተከላል፤ ሳር ይተከላል።

188

ከመስከረም እስከ መስከረም

አሁን የጎርፍ ዳርቻው (Riverside) መጥቷል ደረጃው (Phase) ድረስ ግን እናንተ ደረጃውን ብትገቡ በእግር (Walk) አድርጋችሁ፣ ፍሬንድሽፕ ብትሄዱ በእግር አድርጋችሁ፣ በዚህ ወጥታችሁ በዚህ ጋር ብታልፉ ሸራተንን ተውትና ቤተ-መንግሥት ብትደርሱ፣ ከቤተ-መንግሥት ወደ መስቀል አደባባይ ብትሄዱ፣ ግንኙነቱን (Connectivity) ተመልከቱ። በቀለለ መንገድ ብቻ ሰው በእግረኛ መንገድ ብቻ ይሄዳል። ምን ካደረገ? ቦታ አይቶ ከከፈተ፤ ካጠረ አይደለም፤ እየገደለን ያለው አጥር ነው።

ይሄ ዳገት ይታያችኋል? አሁን ተገጣጠመ አይደል? ምንም ሊሆን አይችልም። እንደምታዩት ሻርፕ ነው። አይመችም አፈሩም አይመችም። አሁን ነው የገባን። ድሮ ያማ እንዴት ሊሠራ እንደሚችል አናውቅም። አሁንማ በሥራ ሂደት ትምህርት ስላገኘን፣ በቃ ወደ ሰሜን አካባቢ ያለው የእኛ አገሮች ድንጋያማ ቢሆኑም ምንጣፍ ማስመሰል እንደሚቻል ገብቶናል። በየቦታው እንድታስተውሉ የምፈልገው ወጣቶቹን ነው። አሁን ስለ ሥራ አጥነት (Unemployment) ሲነሳ በየቦታው ሥራ አለ። ነገም ብታዩት ወጣቶች በየቦታው ይሠራሉ። ቀን አይደለም ማታም ይሠራሉ፤ ምን ማለት ነው? ቀንም ማታ የሚሠሩ ሰዎች፣ የሚንቀሳቀሱ ሰዎች እየተፈጠሩ ነው። መናቅ የለብንም፤ እዚህ አካባቢ 100 ሰው ካለ፣ በሚቀጥለው ቀን 100 ሰው ካለ፣ ያ ተደምሮ ነው በአገር ደረጃ እድገት የሚያሳየው። የመረጃ አሰባሰብ (Data Collection) እንደተጠበቀ ሆኖ ግን በየቦታው በሚሠሩ ሥራዎች አንደኛ መሠረተ ልማት (In-frastructure) ነው እሴት የሚጨምር (Value Add የሚያደርግ)። ሁለተኛ አካባቢ (Environment) ነው እሱም እሴት የሚጨምር። ሦስተኛው ግንኙነት (Connectivity) ነው ከአንደኛው ጫፍ ሌላኛው ጫፍ መሄድ።

ይሄን ለማድረግ ግን የመንግሥት ቤት፣ የውጭ ጉዳይና የፊንፊኔ ሬስቶራንትን ቦታ ማፍረስ የምንችል ሰዎች፣ የጎርፍ ዳርቻ አካባቢ ቤት ሰጥተናቸው እንኳን አፍርሰን መሥራት ሦስት ዓመት ፈጀብን። ከባድ ነበር። አሁን እንድታዩት የፈለኩት ዋናው ምክንያት የተከበራችሁ ሚኒስትሮች በጣም አቅላችሁ እንዳታዩት። አንድ እንግዳ ደመቀ ተቀብሎ ሸራተን ቢያሳርፈው፣ ማታ ወደዚያም ቢያይ ፍሬንድሽፕ ነው፣ ወደዚህም ቢያይ እንደዚህ ነው፣ ፊት ለፊትም ሳይንስ ሙዚየም ነው። ከመጣና ቤተ-መንግሥት ከገባ እዚህ ውስጥ እየተሠራ ያለው ደግሞ በጣም በጣም አስደናቂ (Im-pressive) ነው። በጣም አስደናቂ ነው፤ እዚህ ሬስቶራንቶች አሉ፤ መሸጫ ሱቆች (Convenience) አሉ፤ የሚታይ ነገር አለ እዚህ ገብቶ ያንን ያያል። ይሄንን ሰውዬ በማግስቱ አድዋ 00 ወስደን ታሪካችንንና ነፃነታችንን ብናሳየው፣ ከአድዋ 00 አውጥተን እራት እዚህ ብንጋብዘውና ቦሌ ብንሸኘው፣ ከዚህ ቀደም ስለ ኢትዮጵያ የነበረውን ግንዛቤ ይዞ አይሄድም። እኛ ሁላችን ሰው አገር ሄደን አስደናቂ የምንሆነው በእንደዚሁ ዓይነት ሥራ ስለሆነ፣ እኛም አገር ቦታ እያለ፣ የሚሠራ ሰው እያለ፣ አካባቢው የተመቸ እየሆነ ሳለ፣ እኛ ባለብን የዕይታና የቅድሚያ (Prior-ity) ጉዳይ ምክንያት ወደኋላ ይቀራል።

በቢሮ የጀመርነው፣ በግቢ የጀመርነው እንዲህ ከተማ እየሆነ ሲሄድ፣ ይሄም እየተባዛ አገር እየሆነ ሲሄድ አስቡት። ዐሥርም 15ም 20ም ዓመት ይውሰድ በትውልድ መካከል የምናስበውን የተገናኘ አገር የመፍጠር ኃይል (Power) አለው። እኛ

189

ስንጀምረው ትችቱ ይኖራል፣ ገንዘብ የለም፣ ጊዜ ያንሳል፣ መግባባት ይጎድላል። ግን የእኛ ልጆች ይበልጥ ቶሎ ስለሚረዱ (Pick ስለሚያደርጉ)፣ ከእኛ በበለጠ አሳምረው፣ አስውበው፣ አስበልጠው ይሠራሉና። መጀመሪያ ያለውን ፈተና (Challenge) ማየት ያለብን ሁልጊዜ ፈር ስንቀድ ከባድ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ባለፈው እንዳነሳሁት የፊልም ቤት ሲጀመር ችግር ነበር። ሬስቶራንት ሲጀመር ችግር ነበር። ምንም ነገር ተቀብለን አናውቅም። ሌላው ቀርቶ እምነቶችም “ካልሞትንላቸው” የምንላቸው እምነቶች ሲመጡ አልተቀበልናቸውም። እኛ እንደዚህ ነን ቶሎ አንቀበልም፤ እኛ ኢትዮጵያውያን ግን ከተቀበልን የማጽናትና የማቆየት ባህል አለን። ስለዚህ አሁን ኢትዮጵያን እየመራችሁ ያላችሁ ሰዎች የተጀማመረውን ነገርና ያለብንን ፈተና፣ የወደፊት ተስፋችንን ማየት ያለባችሁ፣ ምንም እንኳን ፈታኝ ቢሆን አሻራችንን እያስቀመጥንና እያያዝን ከሄድን፣ ሰዎችን በተግባር የመቀየር አቅም አንድ ይፈጠራል። ሁለተኛ ያዩ ሰዎች እያገዙና እየደገፉ ይሄዳሉ።

ምን አየን? መጀመሪያ ደሃን ያገዝንበትን ቦታ አየን። ከሕዝቡ ድጋፍ ከሌለ ከሰው ድጋፍ ሊሠራ አይችልም። ደግፈውን ነው ያሳካነው፤ በጣም ደስ የሚል ለውጥ ነው ግን ደግፈውን ነው። ሁለተኛ ከመንግሥት ቦታ ቆርጠን መሠረተ ልማት ሠርተን ያገናኘናቸውን የመንግሥት ቦታዎች የቀየርናቸውን አየን። ያን ቀይረን ግን “ለእኛ” አላልንም፤ “ሕዝቡ ይገልገልበት” ነው ያልነው። ያም ሕዝቡ ይበልጥ ታሪኩንና ባህሉን እንዲያውቅ፣ የትላንትናውን እንዲያውቅና እንዲያደንቅ (Appreci-ate እንዲያደርግ) ያግዘዋል። ሦስተኛው ከግለሰቦች የወሰድናቸው ቦታዎች አሉ። ለምሳሌ ከሚድሮክ ያን ቦታ ለግለሰብ አልሰጠንም። መልሰን አልምተን ሸራተን እሴቱ ከፍ እንዲል፣ አካባቢው እንዲቀየር፣ ሕዝብ እንዲገለገል ነው ያደረግነው። ይሄንን ነገር በማባዛት (Multiply) እያደረግን መሄድ አገር ለመቀየር ያለውን ዋጋ እንድንገነዘብ ከዚያም እንድንማር ያግዛል።

ቦሌ መንገድ በነገራችን ላይ የቆሙ ህንፃዎች ነበሩ። ግለሰቦቹን ከተማው አነጋግሮ የማይሰሩ ከሆነ እርምጃ እንደሚወስድ ነግሯቸው ብዙ ቦታ እንደምታዩት አጥር አለ፤ ማፍረስ አለ፤ ተጀምሯል ሥራ። ታስተውሉ ከሆነ በሚቀጥሉት ሁለት ሦስት ዓመታት አብዛኛው ቦሌ መንገድ ላይ ያለው ያላለቁ ህንፃዎች ያልቃሉ፤ የሚጀመሩም ይፈጥናሉ የሚል እምነት አለ። የግል ዘርፉ እንቅስቃሴ ሰሞኑን እንዳነሳሁት በጣም ከፍተኛ የሆነ የገንዘብ ክፍያ (Disbursement) ያለው ለግል ዘርፉ ነው። እንደሚባለው የመንግሥት ኢንቨስትመንት ድርሻ (Share) የመግዛት አይደለም አሁን ያለው ሁኔታ። ያ የሆነበት ምክንያት ያው የልማት እንቅስቃሴ በብዙዎች ካልታገዘ ማደግ ስለማይችል ነው። የግል ዘርፉን ግን ማርካት አንችልም። የእኛ አጠቃላይ አቅምና የግል ዘርፉ ፍላጎት (Demand) በጣም ተራርቋል። ድሮ አንድ ፎቅ ያለው ዐሥር፣ 15 ፎቅ ይሠራል፤ አንድ ፋብሪካ ያለው በርከት ያለ ቦታ ይሠራል። ሰፊ ፍላጎቶች አሉ።

ይሄ ወደ አቃቂ ያለው መንገድ ነው። አሁን ለጊዜው ክፍተት (Gap) አድርገነው ነው፤ ነገ በምናየው ታያላችሁ። የድሮውን የቀለበት መንገድ ድሮ የተሠራውን እያነሳን ነው ያለነው። እንግዲህ ድሮ በማላውቀው ምክንያት መንገድ መሸንሸን ፋሽን ኢትዮጵያ ውስጥ አለ። መንገዶች በጣም ሰፋፊ ናቸው ግን ተሸንሽኖ፣ ተሸንሽኖ፣ ተሸንሽኖ መሃል ላይ የሌላ ኮንክሪት ጠፍጥፈዋል። ብረት አለ፤ ብረት ውድ ነው፣ ኮንክሪት ውድ

190

ከመስከረም እስከ መስከረም

ነው፣ ለምን እንደዚያ እንደሚደረግ አላውቅም። አሁንም ቀጥሎብን በምንሠራቸው በሙሉ የዚያ ችግር አለ። መሃል ላይ ሲሚንቶ አለ አይታችሁ ከሆነ፤ ዓላማው ግልጽ አይደለም። ብዙ ዓለም የምናየው ሰፋፊ መንገድ ነው፤ እሱን ለመቀየር ቀለበት መንገድ እያፈረስን ነው። ከመገናኛ ያለው ፈርሷል፤ ከዚህም ታያላችሁ የተወሰነ ነው ያለው። አሁን ዋናው ግን በአቃቂ መስመር የተደረገው አንደኛው አቋራጭ መንገድ (Bypass) ነው። ይሄ ድልድይ (Bridge) የምታዩት አቋራጭ መንገድ የሚጨናነቅ አካባቢ ነበረ እዚህ ጋር፣ ኢምፔሪያል ጋር አንዳንድ ተገንብቶ አልቋል። ወደ ለቡ አካባቢ ይሄኛው አልቆ ለትራፊክ ክፍት ሆኗል።

አዲስ አበባ ላይ አሁን ከ 1,000 ኪሎ ሜትር በላይ መንገድ ይሠራል። ይኸውላችሁ በዚህች መንገድና በዚህች መንገድ መካከል 100 ሜትር እንኳን አትሆንም ስፋቷ። እዚያ ጋር አይታችኋል አይደለም ሃይዌይ፤ እዚህ ጋር ሌላ ሃይዌይ አለ እዩ፣ እዚህ ሥር ማለት ነው። እዚህ ጋር አያችሁ አይደለም? በዚያው ስታንዳርድ እዚህ ጋር አለ፤ ይሄ ሁለቱ ያለቀው የዛሬ ሁለት ወር ነው። የእግረኛ መንገድ እየተሠራ ነው እንደምታዩት። በዚህች ርቀት (Distance) ውስጥ ሁለት መስመር (Two Lane) ያለው ባለአራት መኪና (Four Car) ያለው ነው የተሠራው። ዋናው ፍላጎቴ በየሰፈሩ የሚያገናኙ ግን ሰፋ ሰፋ ያሉ መንገዶች በስፋት ተሠርተዋል። ይሄ አንደኛው አቋራጭ መንገድ ነው፤ ታች መኪና ይስተናገዳል። አረንጓዴ (Green-ery) በተወሰነ ደረጃ ታሳቢ ያደረገ ነው።

ባለፈው ዓመት ታስታውሱ ከሆነ መንገድ ቆሞ ጭቃ ምናምን ተብሎ የነበረ ቦታ አልቆ በቅርብ (Closely) 30 ኪሎ ሜትር የሚሆን ሃይዌይ ተሠርቷል በአንድ ክፍለ ከተማ ብቻ ማለት ነው። ይሄ ያለቀው እስከዚህ ወር ድረስ ነው። ገና ያላለቁ ሥራዎችም አሉት። አቃቂ ያለው መጠን (Size) አሁን ብንበረታና ብንሠራ ግማሹን አዲስ አበባን መውሰድ ይችላል። ታያላችሁ ቦታውን በጣም ሰፊ ነው። እንደዚህ እንደ ከተማው ሻጊ ነገር ብዙም የለውም። ትንሽ ነገር ሠርተን የሚያምር ከተማ መሆን ይችላል። ይሄን ያመጣው የመንገዱ አሠራር፣ አረንጓዴ ላይ ትኩረት መደረጉ (Focus መደረጉ)፤ ቤቶች በ ዕፁብ ድንቅ (Excellent) ዲዛይን የታከለበት መሆናቸው፣ እዚያ ውስጥ ደግሞ በጣም መሠረታዊ (Basic) የሚባሉ የመንግሥት ኢንቨስትመንቶች አቃቂ ውስጥ አሉ። አስቱ ዩኒቨርሲቲ አለ፤ የማገገሚያ ማዕከል (Rehabilitation Center)፣ በጣም ትልቅ ካምፓስ አለ። አላስገባችሁም እንጂ ትልቅ ካምፓስ በዚህ ዓመት የሚያልቅ እየተሠራ ያለ የብላይንድ ስኩሉ ብርሃኑ ማየት አለብህ። 300 እና 400 ሰው የሚይዝ ኮሌጅ እና እሱ በጣም ትልቅ ነው። ስታዲየም አለ አቃቂ ውስጥ የሚሠራው። የጀማሪ ኩባንያ (Start-up) ለመላኩ የሚሆን ደግሞ ልክ እንደ ኢንዱስትሪያል ፓርክ ሆኖ ጀማሪ ኩባንያዎች ገብተው የሚሠሩበት። ለሙፈሪያት ደግሞ በጣም ትልቅ ሰባት ቢሊዮን ብር ነው የሚወጣው በነገራችን ላይ፤ የሚሠራ ያለው። እንግዲህ ይሄ አገር ነው። በፈለከው መመዘኛ ዩኒቨርሲቲ ካለ፣ ኮሌጅ ካለ፣ ትምህርት ቤት ካለ፣ የአንድ ቦታ ነገር አይደለም። ይሄንን ነገር በየሰፈሩ እያሰፋን በምንሄድበት ሰዓት ምን ዓይነት አዲስ አበባን ልንፈጥር እንደምንችል ያመላክታል። ብዙ ጊዜ በድፍረት አዲስ አበባ ይቀየራል ብዬ የምናገረው ዝም ብዬ አይደለም፤ እንደሚቀየር አይቻለሁ።

191

መጥቼ አይቻለሁ ተቀይሮ አይቻለሁ። ነገም ታያላችሁ እነዚያን ነጥቦች (Dots) ማገናኘት ከቻልን፣ የግል ዘርፉ ደግሞ እየገባው በሙሉ አቅም እየሠራ በሚሄድበት ሰዓት ባጠረ ጊዜ ውስጥ ከተማ ሊቀየር ይችላል። እና እንደምንችል፣ ነጥቦቹን እንዴት ልናገናኝ እንደምንችል፣ እንዴት ተፈጥሮን (Nature) ከልማት ሥራዎቻችን ጋር ብቻ እንደምናያይዝ ብቻ ማወቅ አለብን። አሁን ያለው የከተማነት (Urban-ization) ፍልስፍና ከግራጫ ወደ አረንጓዴ (Grey to Green) ነው። በኮንክሪት ብቻ ሳይሆን ኮንክሪትን የሚሸፍኑ ቅድም እንዳየነው ማለት ነው። ግራጫ ከሆነ አካባቢውን ያበላሻል፤ ሥነ-ምህዳሩን (Ecosystem) ያበላሻል፤ የሚስብ (Attractive) አይደለም፤ ውበታዊ (Aesthetically) ለማየት አይመችም። አረንጓዴ ከሆነ ግን ለብዙ ለተፈጥሮ ይመቻል፤ ለጤናም (Health) ይመቻል የሚል እምነት ስላለ፣ ያንን እንደ ዘግይቶ የመጣ ጥቅም (Late Comer Advantage) ያንን ፍልስፍና ወስዶ ተግባራዊ (Apply) ማድረግ ያስፈልጋል ማለት ነው።

ይሄ ያ አዲሱ ባለፈው ፓርላማ የጠየቁኝ የቆመው መንገድ ከዚህ ጀምሮ እስከ አቃቂ እስከ ዩኒሳ ያለው የቻይና መንግሥት ገንዘብ የሚሰጥበት (Finance የሚያደርገው) ነበር። የገንዘብ ክፍያውን (Disbursement) ሲያቆም ቆሞ ነበር መንገዱ፤ እና ከፍተኛ ምሬት ነበረበት። እና ከሌላ ምንጭ (Source) ተበድረን ነው መንገዱን የሠራነው፤ አሁን አልቋል። በጣም በጣም ነው የሚያምረው እውነት ለመናገር እዚህ አካባቢ ያለው ነገር። እንድታዩት የፈለኩት ዋናው ምክንያት የአንድ ምንጭ ፋይናንስ ሲዘጋ ዘግተን መቀመጥ ሳይሆን አማራጭ (Alternative) ፈልጎ መሥራት ያለውን ፋይዳ። ሁለተኛ ማየት አለብን እዚህ አካባቢ ከተማውን አግዘን በቤቶችም በሆነ በሆነ መንገድ በኢንዱስትሪ ሥራ ብንሠራ፣ የሆነ አዲስ ባህል (Culture) መፍጠር የሚያስችል ነገር እንዳለ ያሳያል። መኪናው ካልተመቸ አላውቅም እንጂ በኮብልስቶን (Cobra) አሁን እሁድ ቀን ስትነዱ በፍጹም ኢትዮጵያ አይመስልም፤ በጣም ነው የሚያምረው። አይታችሁ የምታውቁ ሰዎች ካላችሁ ማለት ነው። ይሄን ነገር በዚህ ብቻ አይደለም በሲኤምሲም እንደዚያ ነው፤ በቡራዩም እንደዚያ ነው፤ ነገም በጫካም ታዩታላችሁ። ግን ገንጥለን እንምራው፤ ዝም ብለን እንደ ሌላው ሰው የምንሰማው ሳይሆን የሚቀየሩ ነገሮች እንዳሉ፣ ፈተናችንም ብዙ እንደሆነ፣ ገና ያላለፍነው ጉዳይ አለ፣ ጣጣው ብዙ ነው። ግን ተስፋዎች (Hopes) ስላሉ ነጥቦቹን አብዝተን አፋጥነን እንዴት እናገናኝ? የሚለውን ነገር ሁላችሁም ማሰብ እንድትችሉ ጭምር ነውና ትንሽ በእግር (Walk) እናድርግና ይሄ መንገድ ለትራፊክ ክፍት ሆኗል አሁን፤ እየተሠራ ነው ግን ክፍት ሆኗል።

ይሄ 200 ምናምን ነው ድልድዩ፤ እንደገና ደግሞ ታች የምታዩት አገናኞች አሉ። በነገራችን ላይ አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ድልድይ ላይ ስንሄድ ቱሪስቶችን ጭምር እንደዋዛ ማየት ጀምረናል። እንደዚህ አይነት ድልድይ አናውቅም ነበር እኛ፤ ሁለት መንገድ ሁለት መኪና የሚያሳልፍ፣ በዚህ ርዝመት ድልድይ ባህሉም እውቀቱም አልነበረም። አሁን ግን በዚህ ዓመት ይሄን አንድ ተመልከቱ፣ የቅድሙን አይታችኋል፣ በኋላ አሳያችኋለሁ፣ እዚህች ቦታ ብቻ አራት፣ አምስት፣ ስድስት ድልድዮች ግን ሁለት መንገድ ናቸው የተሠሩት። አሁን ምንድነው ቀጣይ መሆን ያለበት? ፈተና እየፈጠርንላቸው (Challenge እያደረግናቸው) እናንተ የምታስቡበት “ይሄ

192

ከመስከረም እስከ መስከረም

ቦታ እንዲህ ክፍት መሆን የለበትም”። መሃል ላይ ተንጠልጣይ (Suspension) በብረት ሠርተን ትንሽዬ አፈር አድርገን አረንጓዴ ብናደርገው፣ አሁን እዚያ ጋር የምናየው ይዞ ይወጣል፤ ምክንያቱም ውበት (Aesthetic) ወሳኝ ነው። ዝም ብለህ ጠፍጥፈህ ይሄ ግራጫ ነው፤ ግራጫ ልማት (Grey Development) ነው፤ ወደ አረንጓዴ ካልተቀየረ ግን ቆንጆ (Beautiful) አይደለም። ይሄ ግን አረንጓዴ ቢሆን እኛ እናውቃለን እንጂ ሰው አይሰማውም (Sense አያደርግም)። በቃ ትልቅ መንገድ፣ ትልቅ አካፋይ እንዳለ ነው የሚያስበው፤ ጭንቅላት ደግሞ የነገርከውን አጋኖ ነው የሚቀበለው። ያን ያየ ልጅ “ሌላ ለምን አልሠራም” ይላል። ግን ይሄን ያየ ሰው ሊፈራ ይችላል፣ ሊደነግጥ ይችላል፣ ለዕይታ አይመችም፣ አልፎ አልፎ ለፈጠራ (Innovation) ከልካይ ሊሆን ይችላል። እዚህ ጋር መሃል ላይ ሰስፔንስ ብረት አድርገን እዚህ አረንጓዴ ነው፤ ሙሉ ለሙሉ ይሄንን ሳር ብንወስደው መሃሉን ሳር ታደርገዋለህ፣ ታቹን ደግሞ ጥላም ይሆናቸዋል፣ ተጀመረ እኮ ይኸው፣ ነጋዴው (Businessman) ይጀምሯል መች ይቀራል።

አሁን ስንሄድ እንድታስተውሉ የምፈልገው ነገር ከዚህ ጋር ጀምራችሁ በኋላ ዞሬ እስከማወርዳችሁ አካባቢ ድረስ ያለማቋረጥ (Non-Stop) ሳር ተክለናል። ያለማቋረጥ ዛፍ ተተክሏል። ተመልከቱ ዛፉን አሁን አይታይም። ይሄ ከአንድ ሦስት፣ አራት ዓመት በኋላ ምን ዓይነት ቦታ እንደሚሆን። ይሄኛው ሰው ያኛውን አያየውም። በመስመር በሂሳብ ተሰርቷል። በጣም ትላልቅ ዛፍ ነው፤ ሙሉ ለሙሉ እናየዋለን ይሄን። ይሄ የተሠራው በዘንድሮ ክረምት ነው፤ ነሐሴ ብትመጡ አልነበረም። ከነሐሴ በኋላ ባለው ለዚህ ነው በደንብ ያልያዘው ሳሩ ከዝናብ በኋላ ነው። አፈር እያደረጉ ነው፣ ውሃ እያጠጡ ነው፣ በደንብ እየጠበቅን (Maintain እያደረግን) ከሦስት አራት ዓመት በኋላ በጣም ማራኪ (Graceful) የሆነ፣ አረንጓዴ አካባቢ ያለው፣ የማያሳፍር መንገድ ይሆናል፤ አሁን ካልተተከለ ግን አይሆንም። በነገራችን ላይ አብዛኛው የከተማችን ሰው በሲኤምሲ መንገድ ያለውንና በሳር ቤት አካባቢ ያለውን ነው እንጂ ይሄ ገና አልቋል ብሎ ስላላሰበ ብዙ አይጠቀምበትም። ክፍት ነው መንገዱ፤ ይሄኛው በንጽጽር ወደፊት እያወቁ ሲሄዱ ይጠቀማሉ ብዬ አስባለሁ።

ሁለተኛው እንድታዩ የምፈልገው ነገር እዚህ አካባቢ ሩቅ ያለው የእግረኛ መንገድ የብስክሌት መንገድ (Bike Route) አለው፤ የብስክሌት የተሠራ ኮንክሪት አለው፣ የእግረኛ መንገድ አለው። በጣም ከከተማው ከዚያኛው ከተማ የሚለየው ከእግረኛ መንገድ በኋላ ቤቶች የተሠሩበት ቦታ በጣም ቦታ (Space) አለው። አሁን ደህንነት ስላለ አሳምረን፣ እንከን የለሽ (Seamlessly) አረንጓዴ አይደለም ለጊዜው፣ ግን ልክ ውጭ አገር እንደምናየው ከመንገድ ውጭ አሁን በየበረንዳው የመኪና ማቆሚያ (Parking) ምናምን ያለው ጸዳ ያለ ቦታ ቢሆን ቦታ አለ። ይሄን ፒያሳ አታገኝም፣ መርካቶ አታገኝም፣ ከተማ ውስጥ የለም። መንገዱ ሰፊ ነው እንደምታዩት፣ የእግረኛ መንገዱ ሰፊ ነው፣ መሃል ላይ ትልቅ አካፋይ አረንጓዴነት አለ፣ ዳርና ዳርም ዛፍ መትከያ አለ። ከዚያ ባሻገር ግን ይሄ አጥር ተመልከቱት፤ አጥር ያለበት በጣም ሰፊ ቦታ ነው፤ አሁን ዛፍ ተተክሎበታል እንደምታዩት፣ ዛፉን መልካም ነው ከዚያም ውጭ ሃሳብ ቢኖር ከሁለቱም አቅጣጫዎች ቦታ አለ። ይሄ ውጭ አገር ስንሄድ የምናየው ነው። ራቅ ራቅ የምንቀናበት ነገር እዚህ ተጀምሯል። እንዳይበላሽ ግን የእናንተን ዓይን ይጠይቃል። ግንባታ ስታዩ “ምንድነው ይሄ አጥር፣ ይፍረስ፣

193

እያጠበበ ነው” ካላልን በስተቀር በየቦታው እየሄድን የማንጠይቅ ከሆነ ከተማው ብቻውን ሊመራው የሚችለው አገር አይደለም።

ይሄ የምታዩት ሳርና ዛፍ እኔ ለከንቲባ ሳይሆን፣ ለአቃቂ ክፍለ ከተማ ሳይሆን እያንዳንዱ ወረዳ እደውልለታለሁ። ለእያንዳንዱ ወረዳ ኃላፊ ደውዬ “ያንተ ነው የዘገየው፣ አንተ አልተከልክም፣ እንትና ተክሏል” እያልኩ ነው ይሄ የተተከለው። ያን ካላደረግን በስተቀር ከተማው ይስራው ብለን ብንተው አንደኛው በጣም ሰፊ ነው ከተማው፤ ሁለተኛ በጣም ብዙ ሌብነት (ሌባ) ነው ያለው፣ በጣም ብዙ ነው፣ ውስብስብ ነው ሌብነቱ፣ አይችሉትም። ሁላችንም ግን ስንሰራ “እዚህ ጋር ምንድነው? እዚያ ጋር ምንድነው?” እያልን የምንጠይቅ ከሆነ፣ ያያሉ፣ ይጠይቃሉም ስለሚሉ እነሱም ንቁ (Conscious) ይሆናሉ፤ እኛም ሳይጠፋ ሳይበላሽ ለመታደግ እንችላለን። ዋናው እንድታዩ የምፈልገው የመንገዱን ስፋት፣ የእግረኛ መንገዱን፣ አካፋዩንና ስፋቱን ነው።

ይሄ እስር ቤት የነበረው ነው። አሁን አጥሩን ሰርተናል፣ እና አጥሩ ላይ ወይ አረንጓዴነት ወይ ስዕል ቢሆን፣ የእግር መንገድም ከአጥሩ በጣም ሰፊ ነው አይታችሁ ከሆነ፣ ሰው ሳይክል ሊነዳ ይችላል፣ በእግር ሊሄድ ይችላል፣ እስር ቤቱ አይረብሸውም፣ በቂ የሆነ አጥር የራሱ የመንገዱ አካል ተደርጎ የተሠራለት ነው። ኮንክሪት ነው፤ ምርጥ ግቢ ሆኖ እስረኛውም ሳይደብረው እኛም ሳይደብረን በሰላም አብረን መኖር እንችላለን ማለት ነው። ይሄን መንገድ ታዩታላችሁ ይሄን? በጣም ትልቅ መንገድ ካምፓስ ለሴቶች የሚሠራው ማለት ነው። ትልቅ ዩኒቨርሲቲ በሉት ትልቅ ግቢ ነው። የጎዳና ተዳዳሪዎች መጥተው ሥልጠና ወስደው ማደሪያ አለው፣ መዝናኛ፣ ኳሱ ሁሉም ነገር ያለው በጣም ትልቅ ግቢ ነው። ከእሱ ስታልፉ ደግሞ የየመጀመሪያ እርዳታ (First Aid) ዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት (Blind School) አለ። ምርጥ ኮሌጅ በቃ ቆንጆ ፅድት ያለ ኮሌጅ ውስጡ ግንባታው ምናምን ቆንጆ የሆነ ደግሞ አለ። እስካሁን ያለነው አንድ ክፍለ ከተማ ነው። ከአዳማ ይበልጣል፣ ከባህር ዳር ይበልጣል፣ ከመቀሌ ይበልጣል፣ ከጎንደር ይበልጣል፤ ቀላል አይደለም። መንገዱ ሁሉ ይበልጣል፤ ይሄንን የሚያክል ሃይዌይ ያለው ክፍለ አገር እኮ የለም። ዓለም አቀፍ ጨዋታ (International Game) ሊያጫውት የሚችል ነው። የሳር ተከላ ውስጥ ማሰማመር እንደምታዩት ሥራ ጀምራል። የጣራም የሲሊንግ ብረቶች ቆመዋል፣ ይሄ ካለቀ አንድ መለስተኛ ጨዋታ ማጫወቻ አለን፣ ያኛውንም ነገ እናያለን። እነዚህ ነገሮች በአፍሪካ ደረጃ ለምናስባቸው ጨዋታዎች ጠቃሚ ይሆናሉ። ግን መንገዱ ባይሰራ እዚህ አካባቢ ሆቴሎች ካልጨመርን ግን ብቻውን በቂ አይደለም። የሚያያዝ ነገር ስለሆነ ነጥቦቹን ማየት ያለብን፣ የጎደለውን ደግሞ እያሰብን ለመሙላት ነው።

እና ይሄ በዚህ ዓመት ያልቃል ተብሏል። መጥታችሁ ስታልፉ ለውጡን እያያችሁ ግፊት (Push) ማድረግ ይፈልጋል። መቀመጫው አልቋል፣ ሳሩ አልቋል፣ ፎቆቹ አልቀዋል፣ ጣሪያ አልብሶ ማሰማመር ነው የቀረው እንደምታዩት። ታላቁ ሩጫ ብለው በዚህ መንገድ ቢሮጡ ለምሳሌ፣ ሰፊ መንገድ ነው። ያለማቋረጥ መሸፈን (Cover) ታደርጋለህ ለሜክሲኮ ጣልቃ ሳይገባ (ኢንተርቬንሽን ሳይኖረው) ማለት ነው። አሁን ተመልከቱ ይሄ ጥሩነሽ ዲባባ የሚባለው ሆስፒታል ነው። ቅድም የረሳሁት ሆስፒታልም አለው። ይኸው እዚያ ጋር ሃይዌይ አለ፣ ይኸው እዚህ ጋር ተመልከቱ ሃይዌዩን፤ ይሄ ሃይዌይ ማለት አስቱ ጋር የሚወጣ ነው። ይሄኛውንና ጎሮን ያገናኛል እዚህ ጋር።

194

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይሄኛውም ሃይዌይ ይሄኛውንና ሌላ ቦታ ጎሮን ያገናኛል። ታችም ሃይዌይ አለው፣ ላይ እዚያ ጋርም ሃይዌይ አለ፤ እዚህ ጋርም ሃይዌይ አለ። መሃል ላይ ተመልከቱት ጫካውን፣ አረንጓዴነቱን፣ አዲስ አበባ ውስጥ ይሄን ዓይነት መናፈሻ አታገኙም። ታያለህ እዚህ ጋር ተጠብቋል። በዚህ መንገድ ብትነዱ በነገራችን ላይ ከዚህ እስከ ጎሮ ድረስ ሙሉ በሙሉ (Fully) አረንጓዴ፣ 100 በመቶ የተገናኘ አረንጓዴ የሆነ መንገድ ነው የምታዩት በዚህ መንገድ። አሁን ለጊዜው አንጠቀምበትም። ጥሩነሽ ዲባባ የዛሬ ሦስት፣ አራት፣ አምስት ዓመት ብትመጡ በጣም አስቀያሚ (Ugly) ነበር አካባቢው፤ ቆሻሻ ምናምን ነው፤ አሁን ተመልከቱት ግቢውን እዩት፣ ጫካውን። ልክ ውጩ ሲያምር ውስጡም አብሮ እዩት። ደምበኛ ሆስፒታል፣ አረንጓዴነት ያለው፣ የመኪና ማቆሚያ ያለው። ይሄ ድሮ እንግዲህ ገጠር ነበር ትዝ ይላችኋል አይደለ? ከመንገድ ያለውንና ስፋትና ፎቆቹን እዩአቸው? አልተገናኘም፤ ከዚህ ጀምሮ የምታዩአቸው የቤቶች ግንባታዎች (Housings) አንድም ያልተጠናቀቀ (Shabby) የለውም። እንደዚህ ነው ያው ዲዛይን ችግር አለ፣ የዕቅድ ችግር አለ፣ ግን አብዛኛው ቤት ያልተጠናቀቀ አይደለም ለዚህ ነው። እኔ የሚያስደስተኝ አይገናኝም ይሄን ፎቅ አይተህ መሃል ላይ ቦታ አለ ደግሞ እዚያ ጋር ታገኛለህ። እና ተሳስተህ ለመጠገን ዕድል አለህ።

ድሮ ታስታውሱ ከሆነ ከአዲስ አበባ እዚህ ጋር መድረስ ማለት ዱከም ገባን እኮ በጣም ከባድ (Intense) ነው። አሁን ግን በቅርብ (Kachamale) ነው ያለነው። አሁን ይሄን ሳር ስታዩት እናንተ የተለመደ (Normal) ነው። እዚህ መሃል ማየት የተለመደ ነው፤ እዚያ ግን መከራ ነው፤ ጠብታ መስኖ (Drip Irrigation) ይህችን ለማምጣት ስቃይ ነው። ይኸውላችሁ ጓዶች ታያላችሁ ይታያችኋል? እመኑኝ ከአራት፣ አምስት ዓመት በኋላ ይህ ውጭ አገር እንደምናየው ሃይዌይ እዩት ጫካውን እዚህ ጋር ይታያችኋል? በአምስት ዓመት ውስጥ ይሄ አካባቢ በጣም ጫካ ስለሚሆን ያኛው ሰፈርና ይሄኛው ሰፈር ስለማይተያይ፣ በቃ ስትነዳ ታውቃላችሁ አይደል ሃይዌይ ላይ ያ ስሜት (Feeling)። እኔ ሁልጊዜ የሚያበሳጨኝ የነበረው እንደዚህ አይነት ቦታ ማደሪያ፣ ሽንት መሽኛ ምናምን ነበር የሚሆነው ኢትዮጵያ ውስጥ ቦታው እያለ። እዚህ ጋር ግን አሁን ይሄ ዛፍ አረንጓዴ አሻራ (Green Legacy) ማለት ይሄ ነው። ከአረንጓዴ አሻራ በፊት አልነበረም፤ ይሄ አረንጓዴ አሻራ ይሄን አመጣው። ሙሉ በሙሉ ታዩታላችሁ ቅድም ካሳየኋችሁ ቦታ ጀምሮ በኋላ እስከማስገባችሁ ቦታ ድረስ ጥድ ትናንሽ እንደዚህ እንደምታዩት ተሰግስጓል። ከአራት አምስት ዓመት በኋላ ቤቱ እየጸዳ በሚሄድበት ሰዓት እዚህ የምናመጣው እንግዳ ምንም ሳናፍር በቃ ሌላ አገር እንዳለው ንጹህ መንገድ አረንጓዴ ነገር ላይ ነድተን እንሄዳለን።

ይሄ ምንም ጥርጥር የለውም የሚሆን ነገር ነው። ግን የሁላችንንም ዓይን ይፈልጋል፤ ሆን ብለን ነድተን የሚበላሽ ግንባታ ካለ፣ የሚቆረጥ ዛፍ ካለ፣ የአጠቃቀም ችግር ካለ፣ እያየን ካላገዝን በስተቀር ግን አይሆንም። አልፎ አልፎ የእናንተን ዓይንና መምራት (Guidance) ይፈልጋል። የዛሬ ዐሥር ዓመት ያ ዛፍ አልነበረም። አያችሁ? የተደረገ ዛፍ ካሁኑ ሸፈነው ታያላችሁ? እዩ ወጣቶቹን ተመልከቷቸው። መናፈሻ መስሏቸው በቃ ውስጥ ውስጡን መቀመጫ አለ፤ መዝናኛ አለ፤ ከሁለቱም አቅጣጫዎች በዚህም እዩ። አሁን አላደገም ትናንሽ ችግኝ ነው፤ ግን በአራት በአምስት ዓመት ውስጥ ይሄ ቦታ እንዴት ሊሸፈን እንደሚችል፤ በጣም ሰፊ ነው። በዚያ ላይ

195

በነገራችን ላይ ቀላል አይደለም የያዘው ስፋትም፤ ሙሉ በሙሉ እስከምንሄድበት ያለማቋረጥ በጣም ትልቅ ሰፊ (Spacious) የሆነ መካከለኛ (Medium) አለ። በደንብ የተተከለ ነገር ታያላችሁ፤ ከዚህ ጀምሮ ሙሉ ለሙሉ ምን ማድረግ አለብን? ማጠጣት አለብን፣ መንከባከብ አለብን፣ እንዳይቆረጥ ማድረግ አለብን። በእርግጥ ሰውም እየጠበቀ ነው አሁን።

ሌላ ችግር ምን ታያለህ? ያላችሁኝ እንደሆነ መንገድ የሚሠራው አዲስ አበባ ውስጥ ለመኪና ማቆሚያ ነው። መንገድ ሠርተን መንገዱ በሙሉ መኪና ማቆሚያ ነው እየሆነ ያለው። ይሄ ሕግን አበጅተን ወይም ለጊዜው ተጨማሪ ቦታ (Space) ክፍት ቦታ እየፈጠርን ሰው ገብቶ የሚቆምበት ቦታ ካላደረግን፣ መንገድ ሠርተን መንገድ በመኪና ቆሞ መንገዱን የማንጠቀምበት ከሆነ ሁለት ኪሳራ ነው። እዚህ አደባባይ ጋር ቅድም የነገርኳችሁን እናልፈዋለን አደባባዩን ተመልከቱት? በዚህ የምትመለከቱት ሃይዌይ ጥሩነሽ ዲባባ ጋር የሚወስደው ነው። በሚቀጥለው ክብ አደባባይ (Round-about) ደግሞ ሁለት ሃይዌይ አለ፤ እኛ አንደኛውን ስለምንይዝ አንደኛው አስቱ የሚገባ ነው። እዩ መካከለኛውን ስፋቱም፣ አበባውም፣ ዛፉን እዩ። ፎቆቹ የሚሠሩትን ማዶ፣ የግል ዘርፉ ቅድም የተነሳው ጥያቄ ይሄ ነው እንግዲህ፣ ሰው ቤት ይሠራል፤ እኛ መንገድ እንሰራለን፤ ወጣት ዛፍ ይተክላል፤ ይሄ እየተገናኘ በሚሄድበት ሰዓት የተሠራ አገር እናያለን ማለት ነው። በቤቶችም፣ በመንገዱም፣ በአረንጓዴነትም አሁን ካልተከልን ግን ፎቅ ካለቀ በኋላ ብንል ይሄ ነገር አምስት ዐሥር ዓመት ስለሚፈልግ አይደርስልንም። ያው በአንድ ሌሊት (Overnight) የምናበቅለው ጉዳይ አይደለም። ይሄ በነገራችን ላይ ሙሉ ለሙሉ ሲኤምሲ ድረስ የተገናኘ (Con-nected) ነው አሁን። አረንጓዴ የተገናኘ ነው፤ የቀረ ቦታ የለም።

አስቱን ተመልከቱት፤ አስቱን አንድ ዛፍ አልነበረም። አሁን ብታዩት ሙሉ በሙሉ በቃ ሌላ አገር ነው የሚመስለው ውስጡን ብትመለከቱት በጣም። አያችሁት ዛፉን? ጫካ ሆኗል እንዳለ። ከተማ እርሻ በነገራችን ላይ አሁን የምንሄድበት በሙሉ ሙሉ ለሙሉ የተገናኘ፤ አንድም ቦታ ያልታረሰ አታገኙም። ዘንድሮ ክረምት የታረሰ ቦታ አሁን ማጠር ተጀምሯል ታዩታላችሁ። አርሶ አደሩ ቦታውን እየወሰዱ እየወሰዱ አድካሚ የሆነው ሥራ እሱ ነው። “ምናለ ቢታረስ? ምን ችግር አለው?” ያምራል። እኛ የምንሄደው በዚህኛው መንገድ ነው። ግን እዚህ ሃይዌይ አለ በዚህ ተመልከቱ አያችሁት ኮዬ ፈጬ የሚባለውን? ይሄም ሃይዌይ ነው ያም ሃይዌይ ነው፤ ይሄም ሃይዌይ ነው። ምን እያልኳችሁ ነው? ሙሉ አቃቂ ስንነዳ ያለማቋረጥ መካከለኛው አረንጓዴ ሃይዌይ ግንኙነት ያለው መንገድ አየን ማለት ነው። ይሄ ኢትዮጵያ ውስጥ ሕልም ነበር የሚባለው፤ አልነበረም። ግን ይሄ በቂ ነው ወይ እዚህ ቦታ መሆኑ? ሌላ ቦታስ ምን እየተደረገ ነው ያለው? እንዴት እናገናኘው? የሚለው ቀጣይ ሥራ ይሆናል።

በጣም በጣም እንድታዩ የምፈልገው ይሄ ቦታ ነው። ይሄ በመላኩ ፓርክ ውስጥ ነው የሚያልፈው። የቦሌ ለሚ ኢንዱስትሪያል ፓርክ የሚባለው ግራና ቀኝ ከፍሎ የሚያልፍ መንገድ ነው። ከዚህ ቀደም አልፎ የሚሄድበት መንገድ አልነበረውም። አሁን ግን ድልድይ ስለገነባን እንሻገርበታለን። ቦታው ገና ስላልተሠራ እዩት በቀኝና በግራ አሁን

196

ከመስከረም እስከ መስከረም

እኛ የምንጨቃጨቀው ኦሮሚያን ተውትና ራሱ አዲስ አበባ ይሄን ያክል ቦታ ሥራ ላይ ሳያውል ነው ስለ ቦታ የምንጨቃጨቀው። ዝም ብላችሁ ስታዩት ምን ላይ ልንሰራበት እንደምንችል ሃሳብ (Idea) ታገኛላችሁ። ይሄ የዛሬ ሁለት ወር ተኩል ሦስት ወር ሁለት ወር ቢበዛ (Maximum) መካከለኛው ዜሮ ምንም አልነበረውም አዲስ መንገድ ስለሆነ። በሁለት ወር ጊዜ ውስጥ ነው ሳር ተተክሎ ምናምን እንደዚህ እየሆነ ያለው። ባህሉ ሁሉም ላይ የደረሰ ማለት ነው።

እዩት መሠረቱን (Base) ሙሉ ለሙሉ ክፍት ነው አገሩ። መንገድ ዳር ነው እንጂ የተሠራው ሥራ ወደዚህ ተመልከቱ ተሠርቶ ተይዞ ሳይሆን በቃ መንገድ ዳር ተሸፍኖብን መንገድ የለም አናውቀውም። እኛ የምንሄደው በአንድ መንገድ ነው። አገሩን የምናስበው በምናውቀው መንገድ ብቻ ነው። ከዚያ ውጭ ወጣ ብለን ስናይ ግን በጣም ሰፊ፣ ሊለማ የሚችል፣ ሊሠራበት የሚችል፣ ያለን የቤቶች ችግር ሊፈታ የሚችል ቦታ አለ። ከዚህ ጀምረህ የጀማሪ ኩባንያዎች ከዚህ ጀምረህ መላኩ ሙሉ በሙሉ ወደ ታች (All the Way Down) የሚሄድ በጣም ትልቅ ካምፓስ ነው። በደንብ አጥሩን፣ አረንጓዴነቱን፣ ዛፉን ካስተካከልን ከመናፈሻዎቻችን የሚበልጥ ነው። ከዚህ ጀምረህ ታየዋለህ ምን እንደሚያክል? ሼድ ነው በቃ እየተደራጁ የሚሰሩበት ማለት ነው። ይሄን በዚህ ዓመት ያልቃል ነው ዕቅዱ። ሰባት ቢሊዮን ብር ኢንቨስትመንት ነው። ሃሳብ ያላቸው ትንሽ ብር አግኝተው እነሱን ቦታ ካላመቻቸን በስተቀር ዝም ብሎ መናፈሻ ምናምን ብንል ይሄ በየከተማው አንድ አንድ ቢኖረን ለምሳሌ 10,000፣ 10,000 ሰው ካስተናገደ፣ ሙፈሪያት ያላት ኮሌጅ ተምሮ እዚህ ገብቶ፣ ትንሽዬ ብድር አግኝቶ ከመቶው ሰው ሁለት ሰው “ሰው” ከሆነ፣ ዐሥር ሰው “ሰው” ከሆነ እሱ ደግሞ ተምሮ ሰው ይቀጥራል ማለት ነው።

ይሄ ድልድይ ወደ 300 ሜትር የሚጠጋ ድልድይ ነው። የአሠራር ሥርዓቱ ሁለት መንገድ መሆኑ ሳይሆን የእግረኛ መንገድ አለው እንደምታዩት። ከዚያ ጋር የምትሄደው የእግረኛ መንገድ አንድ ሰው ብስክሌት እየነዳ በእግር እየሄደ ሳይከለከል ነው ሙሉ ለሙሉ የሚቀጥለው። ድልድዩ አይከለክለውም አየኸው የእግረኛ መንገዱን? በዚህ በኩል እንደውም ቅነሳ (Reduction) እየሰሩ ጀምረውታል። አሁን እንድታዩ የምፈልገው ዝም ብሎ ድልድይ መሆኑ ብቻ ሳይሆን፣ ርዝመት ብቻ ሳይሆን ገደሉን ታየዋለህ። ድሮ ሲወራ የነበረው በሚዲያ አጋንነን የምናስባቸው ፕሮጀክቶች አሁን ካለው አንጻር ሲታይ ምንም እዚህ ግባ የሚባሉ አይደሉም። እና ይሄ ድልድይ እዚህ ጋር አለ አይደለም ቅድም አይተናል አይደለም? ቢበዛ (Maximum) ከአምስት ደቂቃ በኋላ አሁንም ድልድይ አለ። ይሄን እየሠሩት ያሉት ደግሞ ምን መሰለህ? እግር እያስቀመጡ ርቀት ብቻ አይደለም ይሄን መሠረት (Foundation) እየሠሩ እያመጡ ቁጭ ቁጭ ነው ያደረጉት። ድልድይ ሲባል ይሄ የለመድነው ዓይነት አይደለም። ይሄ እንዳለ መጥቶ ይቀመጣል ያ ይቀመጣል ያ ይቀመጣል በአንዴ በቃ ተገናኝቷል። አሁን አቃቂን ከከተማ ጥለን ወደ ቦሌ የምንገባው ትንሽ ከአንድ አምስት ደቂቃ በኋላ ወደ ቦሌ እንገባለን።

አቃቂ ግን በፈለከው መንገድ በመሃልም ብትገናኝ በቀኝም በግራ ብትገባ የተገናኘ፣ አረንጓዴና ሃይዌይ ብቻ ነው። ምንም ጠባብ የሚባል መንገድ የለም፤ ሙሉ ለሙሉ ሃይዌይ ብቻ ነው። ግን እኛ እየተከተልን “አሳምር፣ አስፋ፣ አጥር አትጠር” ካላልነው

197

ሌላ መርካቶ ይሆንና ደግመን ከአሥር ዓመት በኋላ እናፈርሳለን። እሱ እንዳይፈጠር ነው ክትትል (Follow-up) የሚያስፈልገው። አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው አንዳንድ ቦታ መንገድ የሚያስፈልግ ቦታ አለ። መንገድ የለም ምርቱ አይወጣም። ለምሳሌ እንደ ባሌ አይነት ብትወስድ እንግዲህ የሌለ ነገር የለም። ባሌን አይታችኋል በምን ታወጣዋለህ? እዚህ አካባቢ መንገዶች ምናምኖች አሉ ግን ደግሞ የሚወጣ ነገር የለም። ሌላ እንድታዩ የምፈልገው ነገር የተሰጣቸው ምደባ (Assingnment) በጥቂት ወራት ጊዜ ውስጥ ይሄንን ገደሉን ቅድም ደመቀ “ወንዝ (River)” ያልከውን የአምፊቲያትር ቅርጽ (Form) ሰርቶ ዛፍ ሊተክሉበት ነው። ይሄንን ቦታ ቅድም እንዳልኩህ መሙላት ይከብዳል በጣም ሰፊ ስለሆነ። በጣም ትልቅ ነው አግድም አቀማመጡ (Horizontal) ይከብዳል። ግን ይሄን እንደ አምፊቲያትር ቅርጽ አድርገው እዚህ ውስጥ ማለት ነው እንደ ደረጃ ደረጃ አድርገኸው። አሁን ይሄን ለምሳሌ አሁን ይህቺኛዋን ሞልተን ዛፍም ብንተክል፣ አረንጓዴም ብናደርጋት እስከታችኛዋ ድረስ በደረጃ በዚያ በኩል ተመልከተው “ምንድነው ከላይ የመጣው ውበት ሳይበላሽ ይሆናል”።

ታያለህ ይሄን ኮንክሪት? ይሄንን ከሠራን እኛ በየክፍለ አገሩ በተለይ ሰሜን አካባቢ ያሉ መንገዶች የሚያቅተን ነገር የለም ማለት ነው፤ ይኸው በቃ ሠራነው። ርዝመት ተመልከት ቁመት ተመልከት? እንደዚህ ዓይነት ድልድይ አቃቂ ብቻ አስተውላችሁ ከሆነ ሰባት፣ ስምንት አይታችኋል እንዴት እያያችሁ እንደሆነ አላውቅም እንጂ። አንድ ከተማ አንድ ክፍለ ከተማ ውስጥ ማለት ነው ርዝመቱም በትክክል (Ac-tually) ይሄ ትልቁ ነው፤ ርዝመቱም ትልቅ ነው፤ ርዝመቱ እዚያች ጋር ደግሞ አለች 100 ምናምን ሜትር አሳያችኋለሁ። እና ይሄንኑ ነገር ይሄንኑ ባህል እያሰፋፋን ልማትና ብልጽግናን ማምጣት ነው። እዚህ ጋር እንዴት እንደማሳያችሁ ያ ድልድይ አለ ይታያችኋል? አያችሁ? በዚህች ርቀት ውስጥ ሌላ ድልድይ አለ። ይሄ መንገድ ቀጥታ እዛች የጋራ መኖሪያ ቤት (Condominium) ጋር ስትደርሱ ቀለበት መንገዱ ቅድም የገባንበት ቀለበት መንገድ ሙሉ ለሙሉ (Almost) ተገናኝቷል። መሄድ ይቻላል። ዋናው ቅድም ከጀመርንበት ጀምሮ ዞረን መጥተን እዚህ ድረስ አቃቂ ነው። ልክ ይህቺን ስንጀምር ቦሌ ክፍለ ከተማ እንገባለን። በነገራችን ላይ ድሮ ቦሌና አቃቂ በዚህች መንገድ እጦት ምክንያት አይተዋወቁም። አቃቂና ቦሌ እንከን የለሽ (Seamlessly) ምንም ሳንገራገጭ በሃይዌይ የተገናኘ ነው። እዚህ ጋር ቤት አለ፣ እዚህ ጋር ጫካ ተመልከቱ መናፈሻውን፤ ይሄን መርካቶ አታይም፣ ፒያሳ አታይም። መጠበቅ ነው ይህንን፣ ምክንያቱም እነዚህ ቤቶች ተሠርተዋል። ይሄን ሳንነካ ብንጠብቀው እንዲገነባ ብናደርገው ከተማ መሃል የሚታይ መናፈሻ አለ ማለት ነው።

አሁን በጣም እንድታስተውሉ የምፈልገው የዛሬ ጥቂት ወራት በፊት እዚህ ኮንዶሚኒየም መድረስ (Access ማድረግ) አይቻልም። ከዚህ አደባባይ ጀምሮ አሁን ባለው ቦታ ዋናው ቦሌ እንኳን እንደዚህ አልተሠራም። በጣም የሚያስደነግጠው የፎቁ የከተማው አካባቢ ቦሌ ቡልቡላ የሚባለው አካባቢ ማለት ነው። አሁን ይሄን መሃሉን የእግረኛ መንገዱ ሲያልቅ በጣም ዝቅተኛው (The least) የሚባለው ኮንዶሚኒየም ነው። ከኮንዶሚኒየም ወጣ ካልን ጊዜ ጀምሮ ግን በጣም ቆንጆ የሆነ አዲስ ከተማ (New City) እናያለን። በዚህም ገብተን በአቃቂ ብንወጣ በዚህም ገብተን ሲኤምሲ

198

ከመስከረም እስከ መስከረም

ብንሄድ ተያይዟል ማለት ነው። አሁን ይሄ ፎቅ ቦሌ ያለው እንደዚህ ዓይነት ፅድት ብሎ መንገዱ የእግረኛ መንገድ እንደዚህ የተገናኘ፣ ያላለቁት እንደተጠበቀ ሆኖ፣ እየተሠራ ያለበት ክፍተትና ዓይነቶቹ (Types) በጣም የሚገርሙ ናቸው። ይሄ እንግዲህ ገጠር ነው “ፕሬተሪ” የሚባል ቦታ ነው። ከእኛ ከምናውቀው ሜክሲኮ ቦሌ ምናምን። አሁን ግን ሜክሲኮ እንደዚህ ነው ወይ? ቦታዎች አሉ ክፍት ቦታዎች እዚህ አካባቢ ኳስ ሜዳ እንዲሆኑ። እኛ የምናውቃቸው ስታዲየም የሉም ትናንሾቹ በቃ እንደዚያ ክፍት የሆኑ እዚያ ቦታ እንዳይሠራ፣ ልጆች መጫወቻ እንዳያጡ ቦታ መጠበቅ ያስፈልጋል። ፎቅ ብቻ እንዳይሆን ይሄ ግራጫ ከሆነ ዋጋ የለውም። እየደለደልን ዛፍ መትከል ያስፈልጋል።

ሁለተኛ ደግሞ እዚህ ጋር ነው። እዚህ ጋር ወደ ግራ ብታዩ ትንሽዬ ቦታ ናት። ይህቺ የምታዩአት ቦታ ማለት ነው። እንደዚህ አልፎ አልፎ ክፍት እያደረግን መናፈሻ እያደረግን ካልሄድን ወይ ፎቅ በፎቅ ከተማ ከሆነ ዋጋ የለውም። አይታችሁ “እንዳትነኩ፣ ትከሉ ምናምን” መባል ይፈልጋል። አሁን እኔ የምሄድበትን እሄዳለሁ፤ እኔ የማላየውን ደግሞ እናንተ ማየት አለባችሁ። እንደዚያ እያደረጋችሁ ስንሄድ ነው የምንፈልገውን ነገር የምንፈጥረው። ፎቁን ሠርተውታል የግል ዘርፉ ግን በቃ ቤት፣ ቤት፣ ቤት ብቻ ቤት ብቻ አገር አይሆንም። ይሄ በሙሉ አሁን አረንጓዴ ቢሆን አካባቢውን በደንብ ያነቃቃዋል። ፎቆቹና አካባቢው ይስማማሉ ማለት ነው፤ ሰው በረንዳውን እያጸዳ አረንጓዴ እያደረገ ከሄደ። ወደ ቡራዩም ብትነዳ ወደ ሲኤምሲም ብትነዳ ሙሉ ለሙሉ (Almost) ነው የማወራችሁ በሃይዌይ የተገናኘ ነው። በአሥር ዓመት ውስጥ የተገናኘ ነገር እንፈጥራለን። የመኪና ማቆሚያ ችግር አለ። በጣም መንገድ ይኸው እንደምታዩት መናፈሻ ነው የሚያደርጉት፤ መቀየር አለበት። የአኗኗር ዘይቤ (Life Style) ችግር አለ፤ መቀየር አለበት። እሱን እያደረግን ከሄድን የምናስባትን ቆንጆ አገር፣ ከተማም እናያለን የሚል ጠንካራ እምነትና ተስፋ አለን። ስለነበረን ጊዜ እጅግ እናመሰግናለን!

ጥር 8፣ 2016 ዓ.ም

199

ከአቃቂ እስከ ጫካ -ክፍል 2

የዛሬው ትኩረት ጫካ የሚባለው ፕሮጀክት ነው። ይህ ፕሮጀክት የአዲስ አበባን ግማሽ ወይም ከዚያ ባላነሰ ቦታ ሊሸፍን የሚችል የወደፊት የከተማ ስሪታችንን የሚያሳይ ነው። እንዴት እንደሚያያዝ ከዚህ በኃላ በዝርዝር ይቀርባል።

ከዚህ የሚወጡ ሁለት መንገዶች አሉ። አንደኛው መንገድ ወደ ቦሌ በኩል በመድኃኒያለም የሚያልፍ ሲሆን፣ ሁለተኛው መንገድ ደግሞ በዚህ በኩል አቋርጦ ስታዲየሙ አካባቢ ላይ ይወጣል። እንግዳ ሲኖር ከዚህ ጀምረን እስከ ጫካ ድረስ እንዴት እንደምንወስደው ለማሳየት ይሞከራል።

ይህ የምታዩት ጫካ ወይም ፓርክ ከዚህ ጀምሮ እስከ ማቆሚያው ቦታ ድረስ 70 ሄክታር ስፋት አለው። ዊንዶውስ ኦፍ አፍሪካ የሚባለው ትልቁ ፓርካችን የሚሠራው እዚህ ነው። ለግል ዘርፍ ወጥቶ 30 ቢሊየን ብር ኮስት እንደተገመተለት ይነገራል፤ አሁን በጆይንት ቬንቸር እየተሞከረ ነው። ዋነኛው ዓላማ ወደ ኤርፖርት የመጣ ሰው በቪ አይ ፒ ገብቶ ዊንዶውስ ኦፍ አፍሪካን እንዲጎበኝ ማድረግ ነው። እዚህ ውስጥ ሾፒንግ ሞል፣ ሱፐር ማርኬት፣ ምግብ ቤት፣ ሻይ ቤት እና ሌሎች መዝናኛዎች አሉ። ማንም ሰው ቪዛ ሳይኖረው እዚህ ውስጥ ገብቶ ተዝናንቶ ልክ እንደ ኤርፖርት አካል ተመልሶ ሊሄድ ያስችላል።

ይህን መንገድ የመረጡበት ዋናው ምክንያት የቦሌ መንገድ በህንፃ የተሞላ እና ብዙም ያማረ ስላልሆነ ነው። መንገዱን ለማስፋት፣ ለመቁረጥ ወይም ግሪን ለማድረግ መሞከር ኢትዮጵያን እንደማፍረስ ይቆጠራል ምክንያቱም አካባቢው ትልቅ የሀብት ማዕከል ነው። ከሰዎች ጋር መነጋገርም ከባድ ነው። ስለዚህ ማታ ማታ ከኤርፖርት ጀምሮ ሰው ምንም ሳናወራ፣ ሳናስጎበኘው ስለ ሀገራችን ሁኔታ፣ ስትራክቸር እና ግሪነሪ እያደነቀ ወደ አንድ ስፍራ መድረስ የሚችልበት መንገድ ሲፈለግ ቆይቷል። በመጨረሻም ይህ መንገድ በጣም ጥሩ ሆኖ ተገኝቷል።

የመገናኛ መንገድን በደንብ ትኩረት አድርገን ሦስት ዓመት ከሠራን ያለምንም ወሬ፣ ጭቅጭቅ እና ህንፃ ሳናፈርስ በቀላሉ ትራንስፎርም ልናደርገው እንችላለን። ዋናው ምክንያት አብዛኛው በመገናኛ አካባቢ ያለው ቦታ ወይ የመንግሥት ነው ወይ ደግሞ የግል ከሆነ አጓጉል የታጠረ ነው። ስለዚህ ምንም የምናፈርሰው ነገር የለም፤ የታጠረን ነገር አፍርሰን ከመንገድ 20 ሜትር ብቻ ገባ ብለን ዛፍ በመትከል የኢትዮጵያን ገጽታ መቀየር ይቻላል።

200

ከመስከረም እስከ መስከረም

ዜጎች ሲነገራቸው ላያምኑ ይችላሉ። ነገር ግን ወደ ውጭ ሀገር ስንሄድ ከኤርፖርት ጀምሮ ንጹህ እና ግሪን መንገድ ስናይ እንደምንቀና ሁሉ፣ አሁን ወደ ሀገራችን የሚመጡ ሰዎችም ሀገራችን እንዴት ንጹህ እንደሆነች ይናገራሉ። ይህ ፕሮጀክት ሲጠናቀቅ ካለምንም ጥርጥር የኢትዮጵያን ገጽታ በከፍተኛ ደረጃ ያሳድገዋል።

ከዚህ ቆርቆሮ ጀምሮ ያለው ቦታ የዊንዶውስ ኦፍ አፍሪካ አካል ሲሆን፣ ይህች ቤት ብቻ ነች ያላችው እንጂ ከጀርባው ያለው በሙሉ የፓርኩ አካል ነው። ከቪ አይ ፒ ጋር ወጥቶ ልክ እንደ አድዋ ፓርክ የሚባለው ዓይነት ነው። የድሮ ቀለበት መንገድ የተሸነሸነ እንደነበር ይታያል። መሀል ላይ፣ በግራ እና በቀኝ አለ፤ ፐርፐዙ ግልጽ አይደለም ግን ተሸንሽኗል። ይህም መንገዱን ጠባብ፣ አንዳንዴም የተጨናነቀ እና ለመንገድ የማይመች አድርጎታል። በቂ ሳይዝ ያለው ቢሆንም በመሸንሸን ምክንያት ውበቱን አጥቷል። አሁን የተፈለገው ይሄን በማጥፋት ልክ ውጭ ሀገር እንደምናየው አምስት ሌን ሰፋፊ መንገድ ግራና ቀኝ ግሪን እንዲሆን ነው። መንገዱ እዚህ ጋር ከወጣ በኃላ ይህ የዊንዶውስ ኦፍ አፍሪካ የሚባለው ፓርክ እስከ ኢምፔሪያል ብሪጅ ድረስ ይሄዳል፤ ጫካው ነው የሚታየው።

ሰው ከቪ አይ ፒ ወጥቶ በዚህ መንገድ እስከ ኢምፔሪያል ድረስ ሲሄድ በዚህ ሳይድ ዊንዶውስ ኦፍ አፍሪካ አለ፤ በዚህ ሳይድ ደግሞ የስታዲየሙ አካል ከዚህ ጀምሮ ኦልሞስት እስከ ኢምፔሪያል ድረስ ይገኛል። ስለዚህ ማንም ሰው ከቪ አይ ፒ ኢንተርናል ካወጣነው በኃላ እዚህ መንገድ ጋር ሲደርስ መንገዱን አፍርሰነዋል። ትላንት የተጠቀሰው መንገድ ይሄ ነው፤ በዚህ መንገድ ተፈርሶ እስከ ቃሊቲ የሚደርሰው። መሀል ላይ ተሸንሽኖ አምስት ሆኖ ጠፍቷል። የሚቀረው በጎን ወክ ዌይ፣ ባይክ ሩት እና ዛፍ እዚህ ጋር መትከል ነው። ዛፉ የሚተከለው እንደ ትላንትናው አይደለም በመደዳ ከአምስት እስከ አሥር ዛፎች ይተከላሉ። ከጀርባው ምንም አይነት ቤትም ሥራ ቢኖር እንዳይታይ ልክ ውጭ ሀገር እንደምናየው ጫካ የመምሰል ፊል እንዲኖረው ነው።

ዊንዶውስ ኦፍ አፍሪካ በፒፒ ተጀምሯል። ዲዛይን አልቋል። ይሄ ሁለቱ በሦስት ዓመት ውስጥ መልክ ከያዘ መንገድ ኦሬዲ እየተሠራ ስለሆነ ስትራክቸር ማመሳሰል ብቻ ነው። ከዚህ ጀምሮ ቢያንስ እስከ ኢምፔሪያል ድረስ ያለው ሰፊ መንገድ ነው። ግራና ቀኝ ወክ ዌይ አለ፤ ዛፎች እንተክላለን፤ አሻግሮ የሚያይ ሰው ካለ ትልቅ ስታዲም ነው የሚያየው፤ ወደዚህም ቢሆን በጣም ምርጥ ፓርክ ነው የሚያየው።

እዚህ ጋር ስንደርስ የመጨናነቅ ነገር ስላለው እና መንገድም ስላለ ባይ ፓስ ብሪጅ አለ። ይህ ባይ ፓስ ብሪጅ ሁለት መንገድ ያለው ነው። ለምሳሌ እንግዳችንን እዚህ ጋር እስኪደርስ እስክናመጣው ሰፊ መንገድ ያያል፤ ግሪነሪ ያያል። ልክ እዚህ ጋር ሲመጣ ደግሞ የከተማ ፊል፣ ከተማ የመምሰል ቤቶች፣ ፎቆች የሚታዩበት ነው። ልክ ብሪጅ ከወጣን በኃላ ወደ ገርጂ የሚሄደው መንገድና ወደ ቦሌ የሚሄደው መንገድ ከዚህ ቀደም ከነበረው ተሻሽሏል። ይሄኛውም ልክ እንደትላንትናው ሃይ ዌይ ሆኗል። ወደ ገርጂ የሚሄደው መንገድ ድሮ በጣም ጠባብ ነበር፤ አሁን ተገናኝቷል ቱ ዌይ ከሆነ በኃላ ማለት ነው። ወደ ቦሌም ቱ ዌይ ተገናኝቷል። ብሪጁን ክሮስ ስታደርጉ እንደገና መልዕክቱ ይቀየራል። ስለዚህ ብሪጅ ያለበት አካባቢ ከተሜነት ያለው ነው።

201

ይህ የመንግሥት ነው። ይሄም የመንግሥት ነው ሜቴክ ነው። ድሮ ሆቴል ነበር ሜቴክ የገዛው። ከዚህ ጀምሮ በግራ በኩል የምታዩት ቆርቆሮ በሙሉ የእኛ ነው። እና ምንም የምንሠራው ምናምን ሳይሆን አጥር አፍርሰን ዛፍ መትከል ብቻ ነው። ኦልሞስት እስከላይ ድረስ ከድልድዩ በላይ ክፍት ነው። ወደዚህም ስንመለከት ስቶር የሚመስል ነገር አለ። የግለሰብም ይሁን የመንግሥትም ይሁን ምንም ሥራ የሌለው እንደ ቦሌ የማያጣላ አጥር አፍርሰን ዛፍ በመትከል አካባቢውን እንቀይራለን። ልክ እዚህ ድረስ ከመጣ በኃላ ከዚህ ጋር ጀምሮ ኦልሞስት እስከ መገናኛ ጫፍ ድረስ አንበሳ ግቢ ነው። የሚያክለውን ስፋት ይታያል? ከተማ ልንሠራበት እንችላለን ግን ለጊዜው ትተን ይህን አጥር አፍርሰን 10 ሜትር ዛፍ እንተክላለን። ከኃላ አሮጌ መኪና ይቀመጥ አሮጌ ፎቅ ይቀመጥ ችግር የለውም።

በዚህም በኩል ብታዩ እዚህ ጋር እስከሚደርስ ይህች ቤት አለች እንጂ እስከዚህች ቤት ድረስ ክፍት ነው። አብዛኞቹ የሚስተካከሉ ናቸው፤ ብዙዎቹ ችግር የሚፈጥሩ አይደሉም። አንበሳ ልክ እዚህ ጋር ሲደርስ ያሁኑ መንገድ እዚህ ጋር አልቋል። ከዚህ ጀምሮ እስከ መገናኛ ያለውን በዚህ ዓመት ይጨርሰዋል። መሀል አንስተን የምትለውን ስፋት የያዘ መንገድ ማለት ነው።

አሁን አንበሳ አለቀ እዚያ ጋር። ከዚህ ግቢ ጀምሮ የኢትዮጵያ ፕላስቲክ እዚህ ጋር ድረስ ይመጣል፤ በዚህ ጋር ደግሞ ኒያላ ሞተርስ ነው። ዘ ኦንሊ ቢልዲንግ ያለው ኤን ኪው አይ ነው። ኤን ኪው አይ የሚያስጠላ ነገር የለውም፤ አዲስ ገና ያላለቀ ቢልዲንግ ነው። በፈለጋችሁት ስታንዳርድ ለማየት የሚያስጠላ ነገር የለውም፤ ውስጡም ጸዳ ያለ ነው፤ አጥሩም ክፍት ነው። ብዙ የሚያስጠላንና ምን እናድርገው ብለን የምንጨነቅበት አይደለም። አዲስ ነው፤ ገና አላለቀቀም፤ ሜይ ቢ አንድ ዓመት ሁለት ዓመት ጽድት ብሎ ያልቃል። ከዚያ በኃላ አጥሩን ብቻ ከፈትፈት ማድረግ ይጠበቅብናል።

ልክ እዚህ ጋር ስንደርስ ይህ ፍርድ ቤት ሃውስ እየተሠራ ቦታ ነው። ከዚህ እስከ መገናኛ ዛፍ ነው። መንገዱን አስፍተን ትናንሽዬ ዛፍ እንጨምራለን። በቀኝ በኩል ደግሞ ከአንበሳ ወጥተን አይቬኮ ነው ኦል ዘ ዌይ አምቼ እስከ መገናኛ ድረስ። ደንቃራ ነገር አለ ከተባለ የፍርድ ቤቶች ቤት፣ የደረጃዎች ኤጀንሲ፣ በጣት የሚቆጠሩ አሥር የማይሞሉ ፎቆች ካልሆነ በስተቀር አብዛኛውን ዛፍ ተክለን ንጹህ አድርገን ማሳመር የሚያስችለን ኢንቫይሮመንት ነው። አላየነውም በዚያ መንገድ ግን ሲታይ ያ አቅም አለው። እንደዚያ ብለን መገናኛ ጋር ይደረሳል።

ስለዚህ አሁን ቦሌ ቪ አይ ፒ ተርሚናል የተቀበልነውን ሰው ግሪን ነገር ንጹህ ነገር እያየ ምናልባት አልፎ አልፎ ትንሽ ከተሜ ፎቅ መሳይ ነገር አይቶ መገናኛ ጋር ይደርሳል። መገናኛ ጋር ሲደርስ በላይኛው ብሪጅ እናመጣዋለን። ትንሽ እንደምታዩት መገናኛ ክራውድድ የሚባል አካባቢ ነው፤ በጣም ብዙ መኪናዎች መጨናነቅ አሉበት። በዚህ በኩል የምታዩት የዲዛይናችን አካል ነው። ከዚህ ጀምሮ እስከ ላይኛው ድረስ ልክ እንደ መስቀል ስኩዌር እንዳለው ፓርኪንግ በሙሉ ባስና ሰው ታች ነው የሚገባው። ታች ይገባና ዲዛይኑ አልቋል፤ ይሄም ሙሉ በሙሉ የታክሲ ሰርቪስ፣ የምናምን ሰርቪስ

202

ከመስከረም እስከ መስከረም

እዚህ ውስጥ ነው የሚደበቀው፤ ከዚያ እየወጣ ወደ መንገድ ይወጣል። አሁን ውጭ የምናየው ነገር አይኖርም። ግን እንግዳ ሲኖር ወደዚህ ሲመለከት ከተማ ነው፤ ላይት ሬል ዌይ የሚታይበት ሰፊ መንገድ የሚታይበት፣ ፎቆች የሚታዩበት፣ ወደዚህም ከተማ ነው። ትንሽ የሚያስጠላውና ብንሠራበት የሚያስብለው ነገር እዚህች አካባቢ ያለችው የመኪና ነገር እንጂ አጠቃላይ ሲታይ ለእንግዳ ብዙ የሚደብር አይደለም።

መኪናው ስለማይመች ብቻ ሳይሆን ከዚያ ጀምሮ ጫካ ይታያል። ከቦሌ ጀምሮ ቅድም ከተጠቀሰው ተራራ እያሉ ነው የሚሄዱት። ልክ መገናኛ ላይኛው አደባባይ ጋር ስንደርስ የሚቸግረው ወደ ግራ ከታጠፉ አሁንም ያ ከተማ የሚመስለው ነገር አለ፤ ያልጸዳ ነገር አለ እና አይመችም። እስከዚህ አሳምረን ወደ መርካቶ የምንገባ ሆነብን በዚያ ምክንያት በዚህ ቀጥታ ቀደዱት። እስከ ጫካ ጌት ድረስ 1 ኪሎ ሜትር አይፈጅም ከዚህ በኃላ ያለው። ይሄን ለመቅረጽ በጣም ብዙ ቀን በእግር ስንጓዝ ነበር፤ መንገድ አልነበረም፤ መኪና አልነበረም፤ በጣም አስቸጋሪ ነበር። ይሄ አደባባይ ይነሳል። ቅድም እንዳያችሁት መንገዱ በዚያው ስታንዳርድ ተነስቶ እዚህ ጋር ነው ግጥም የሚለው።

ይሄ አንዱ መንገድ ነው። የቅድሙ ስታንዳርድ ነው፤ አካፋይ መንገድ አለው፤ ወክ ዌይ አለው፤ ዳርና ዳር ግሪነሪ አለው፤ ቅድም የተነገረውን ፊሊንግ ምንም ሳያጡ ጫካ ጌት ድረስ ይደርሳሉ። በዚያ ብንሄድ ግን መንገድ አውጥተዋል፤ አንዱ ፎቅ ያምራል አንዱ አያምርም፤ አንዱ መንገድ ነው። የእኛ ነገር ሴምለስሊ አይደረስም፤ መንገዱ ጋር በዚህ ሲሆን ግን ፓርክ ነው። እዚህ ጋር ስንደርስ ይገለጻል፤ ክፍት ክፍት ነው። ከዚህ ጋር ጀምሮ ዛፎች አሉ ሳንደርስም የነበሩ፤ ይሄን ክፍት ያደረጉት የሚተክሉበት ነው።

ያላነሷቸው ቤቶች አሉ። የሚተክሉባቸው ቦታዎች አሉ። ግን እዚህ ጋር ሲደርሱ ጥድ አለ። ይሄ ጫካ ሆኖ ሳይሆን ጫካ ሳይደርስ የነበረ ዛፍ ነው። ዛፎቹ ከዚህ ቀደም እዚህ አካባቢ ይደርሳሉ። ሰው ቀስ እያለ እየሄደ ነው፤ ይሄ ሁሉ የሚታየው የተጠጋ የተጠጋ ይመስላል። ከተሳካ ይሄን አከባቢ ትንሽ ካሰመረ በዚህም ዛፍ ነው፤ ጫካ ነው በግራ በኩል። በላይ በኩልም ጥድ ነው ጫካ ነው። ሰውየው ንጹህ መንገድ፣ ንጹህ ወክ ዌይ ካለ፣ እነዚህን አፈሮች ካስተካከሉ ቅድም ቦሌ አካባቢ ያያቸውን ጸዳ ያሉና ፊቸርስቲክ ግሪን ሲቲ ነገር ፊል እያደረገ ሳይበላሽበት ጌታችን ጋር ይደርሳል ማለት ነው።

ይህ ዓላማው ምንድነው? አንዳንድ አገር ስትሄዱ ኤንድ ቱ ኤንድ ምርጥ መንገድ፣ ምርጥ ጊዜ አይታችሁ ሆቴል ትደርሳላችሁ። አንዳንዱ ጋር ደግሞ ቦግ እልም ነው። ያምራል ይበላሻል፣ ያምራል ይበላሻል፣ እኛም ጋር ያለው ቦሌ አሁን አበባ እያነሱ ነው። አንዴ ያምራል፣ አንዴ ይቆሽሻል አንዱ ፎቅ ቆሻሻ ነው ምናምን ነው። በዚህ በሚሆንበት ሰዓት ግን በእርግጠኝነት ሁለት ሦስት ዓመት ውስጥ አብዛኛው ነገር ይታያል እዚህ። እዚህ ጌት እስከሚደርስ ድረስ ምንም ዓይነት የሚረብሽ፣ ዓይን የሚይዝ ነገር ሳያይ፣ የሁነ እንግዳ ቤታችን ጋር ይደርሳል።

ይህ ነጋሪ አያስፈልገውም፣ አስተርጓሚ አያስፈልገውም፣ አስጎብኚ አያስፈልገውም። ሰውየው መኪና ውስጥ ብቻ ሆኖ ግራ ቀኝ እያለ ጌት ጋር ሲደርስ የሚቀበለው ሳውዝ

203

ጌት የሚባለው በጣም ትልቅ ጌት ነው። ይሄ መንገድ እንደዚህ እያለ መጥቶ ይሄ ነበር ድሮ መንገዱ፤ ይሄን መንገድ አስፍቶ የቅድሙን ስታንዳርድ ይመጣል ማለት ነው። ፈርሷል እዚህ ጋር።

እዚህ ጋር ቅድም እንዳየነው መንገድ ስታንዳርድ መጥቶ የእኛ አጥር የእኛ ጌት ከዚህ ይጀምራል። ይሄ ሁሉ አፈር ቁፋሮ የምታዩት የእኛ ጌት ሥራ ነው። ጌቱ ወደ 20 ሄክታር የሚጠጋ ልክ እንደ ፍሬንድሽፕ አይነት ፓርክ አለው። በጣም የሚያምሩ ዓይነት ዲዛይኖች ናቸው ያሉት። ትልቅ ጌት ነው ዋናው ጌት ግሬስፉል ጌቱ 260 ሜትር ነው። ይሄ ጌት ከሆነ በኃላ እዚያ የሚታየው ውስጥ ያለው አሁን ክሬኖች ካሉበት ጀርባ ያለው እንዳለ ራውንድ አባውት ነው።

ከዚህ ፓርኪንግ ኤርያ ጀምሮ ወደታች ያለው መንገድ ወደሚሄዱበት መንገድ የሚኒስትሪያል ኦፊስ ነው። ሁሉም ሚኒስትሪያል ኦፊስ ዲዛይን አልቋል፤ ሥራ አልጀመሩም እንጂ ሁሉም ሚኒስትሮች ውጭ ጉዳይ፣ መከላከያ ምናምን እያለ እዚህ አካባቢ ነው የሚሆነው። ድንበሩ በዚህ ቦታ ይሄ ሪቨር ነው። ይሄ ሪቨር እዚህች ጋር የምታዩአት ብሪጅ ድንበሩ ነው። ይሄ እዚህ ጋር መጥቶ ይሄዳል፤ ይሄ መሀል መሀል ብረቱ ጥቁር ነው ከለሩ፤ ፋይናል እንትኑ ያምራል። ግን ዋናው ማየት የሚፈለገው ከአጥሩ እስከ መንገዱ ሰፊ ቦታ መተው ነው። እንደዚያኛው ፓላስ መንገድ ዳር እንዳይመጣ ግሪን ፓርክ ላንድስኬፕ ዲዛይን አለው፤ ዝም ብሎ የሚታየው እዚህ አካባቢ ፓርክ ነው የሚመስለው።

ልክ ማንንም ሰው ኢንቫይት የሚያደርግ ግሪን፣ ክሊን፣ ፓርኪንግ ያለው፣ ሁሉንም ሰርቪስ መስጠት የሚችል፣ ኢንቫይሮመንት ነው። ገና ጫፉ ነው። ውጩ በራሱ ይህ የሚያልቅበት ጊዜ እና የሚፈጀው ኢንቨስትመንት፣ የሚከተሉት የፋይናንሻል ማግኛ መንገዶች ከፈጠኑና በሙሉ ህልሞች ከተሳኩ ምንም ጥርጥር የሌለው የኢትዮጵያን ገጽታና መልክ በከፍተኛ ደረጃ ይለውጣል።

ይሄ ራውንድ አባውት ሆኗል። እዚህ ጋር ሌክ አለ። ይሄ ራውንድ አባውት ያ መሄጃና መምጫ መንገድ የሚከፍል ነው። ከዚህ ጀምሮ በዚህ መንገድ ይታይ እንደሆነ 260 ሜትር ነው፤ ኦልሞስት ሦስት ስታዲየም ነው። የጌቱ ሜን ጌቱ ራሱ ማለት ነው። ሦስት ስታዲየም ያክል ስፋት አለው። የፕሬስ የሚሰጥበት አለ፣ ሴኪዩሪቲ ቦታ አለ፣ ፓርኪንግ ቲኬት የሚወሰድበት ቦታ አለ፣ በጣም ሰርቪሶች አሉት ግን በጣም ግሬስፉል እና ትልቅ ነው። ከእሱ ውጭ ያለው ነው ከ20 ሄክታር በላይ የሚሸፍነው ቦታ። እስካሁን ያዩት ቦሌን፣ ዊንዶን፣ ስታዲየምን፣ መንገድን፣ ኮኔክቲቪቲን፣ ሳውዝ ጌትን ነው።

አሁን ወደ ኮምፓውንዱ ገብተዋል። ኮምፓውንዱ ይሄ አንደኛው መንገድ ነው። ዋናው ማየት የሚፈለገው እዚህ ጋር የሚታየው ደክት እዚህ ጋር የተቆፈረው ኦል ዘ ዌይ እስከ ጫካ ድረስ ነው። በአፍሪካ በመልሴፓል ሲስተም ጫካን የሚያክል ፉሊ ኢንተግሬትድ ሲስተም አይገኝም።

ፋይበር የለም፣ መብራት የለም፣ ሁሉም የተቀበረ ነው፣ በሰው ቁመት ነው። ሰው እየሄደ ሜንቴን ያደርገዋል፣ ለምሳሌ ኢሪጌሽን ሲስተም የተበላሸ ካለ ከስክሪን ነው

204

ከመስከረም እስከ መስከረም

የሚታየው። ኢሪጌሽን አለ ወይም የለም ሳይሆን፣ ስማርት ሲስተም ስለሆነ ሁሉም ኦውቶሜትድ ነው። ስለ ጫካ ብዙ ተረት ተሰምቷል፤ በ17ቱም ራሱ ዩ ኤን ሰርቲፋይድ ያደርገዋል። በጆብም፣ በክሊንነስም፣ በመልሴፓል ሲስተምም በፈለጉት መመዘኛ የእነዚያን የድህነት ቅነሳን ዋና ዋና ግቦች ለማሳካት በሚያስችል መንገድ ነው ዲዛይኑ የተሠራውና አንዱ ግቡ በሁሉም ሰርቲፋይድ መሆን አለበት። ሰርቲፋይድ መሆን ማለት በዓለም ላይ በቀላሉ ማንም ሰው ሊጎበኘው የሚፈልገው ሰፈር ሆነ ማለት ነው።

በጣም ብዙ ፕሮጀክቶች አሉ እዚህ የሚሠሩ። እዚህ ጋር በግራ የሚታየው ሲሚንቶ የሚዘጋጅበት ነው። ቆርቆሮ ቤቷ ማደያ ናት። እዚህ ያሉ መኪኖች ማደያ የሚሉት እዚህ ነው። ይሄ ካምፕ ለአንድ ፕሮጀክት “ግራንድ ሰርክል ሃል” ለሚባለው ፕሮጀክት የተሠራ ካምፕ ነው። ይሄ መንገድ በኃላ የሚታየውን መንገድ ሁለት መንገዶች አሉ። ሃይ ዌዮች አሉ ሁለቱንም የሚያገናኝ ያቺ ጉብታ ግን የፓላስ ሆቴል የሚሠራበት ነው። ከፈረንሳዮች ጋር የሚሠራው ሆቴሉ ሲሠራ ቅድም የተባለው እንግዳ መጥቶ የሚያርፈው እዚያ ነው።

ልክ ብዙ ሀገር ፓላሶች ጎን ሆቴሎች አሉ፤ ትላልቅ ሆቴሎች እዚያ ያርፋል፤ እዚያ ሆኖ ከተማ ያደንቃል፣ ኢንቫይሮመንት ያደንቃል፣ ወደ እኛ አልመጣም እንግዲህ ወደ እኛ ሲመጣ ደግሞ የሚያየውን እናያለን። ይሄን ፉሊ ያየ ሰው ወደፊትም ወደፊትም ተመልከቱ እዚህ ጋር የተደፈነ ነው በቀኝ በኩል ተመልከቱ ከላይ ጀምሮ እየተደፈነ እየተደፈነ እንደዚያ ይሄዳል ውስጡ መልሴፓሊቲ ሲስተሞች ይገባሉ።

ማየት የሚፈለገው ነጥብ አለ። ቅድም በሳውዝ ጌት ያለውን ግሬስፉል ቦታና ዲዛይን ተነስቷል። ይሄ ደግሞ ዌስት ጌት ነው። እዚህ ጋር ቪው ፖይንት አለ፤ ሳውዝ ጌቱን እንደ ቅድሙ ትልቅ አይደለም። እዚህ ጋር ሆኖ ግን ሰው ያኛውን ፓርት ለማየት ዕድል ያገኛል። የሚገርመው ነገር ከተማው ውስጡ ነው የሚያስጠላው እንጂ እዚህ ሆነው ሲያዩት ሌላ ዓለም ላይ ያለ ከተማ ይመስላል። እንዴት እንደሆነ አይታወቅም የሚታየው ፎቅ ብቻ ነው። የሚታየው ሙሉ ቆሻሻ ሻቢ ነገር አይታይም።

በአዕምሮአችሁ ማስቀረት የሚፈለገው ይሄ ኦልሞስት ለገጣፎ ጫፍ አካባቢ ያለ ተራራ ነው። ከዚያ ተራራ ጀምሮ ቦታውን፣ ተራራውን እስከ ቢሾፍቱ መውጫ ጎሮ የሚባል ሰፈር ድረስ ሜዳው ይሄ ነው። ያን የሚያክል ሰፊ ቦታ ፕሮፐር የሆነ ሪል ስቴት ከተሠራ 1 ሚሊየን ሰው ሊይዝ ይችላል። ይሄ እያለ ነው በቦታ የሚጨቃጨቁት። ለምን ወጣ ብለው አያዩም? ተቀምጦ ነው እዚያ በሃሳብ የሚነታረከው እንጂ ምን ሀብት እንዳለው ወጣ ብሎ አያይም። ይሄን ቦታ ሲያዩ ምን እንደሚያዳርቀውም አይገባም።

የዛሬ ሁለት ዓመት ዓመት ተኩል ገደማ ሲመጣ ይሄ መንገድ አልነበረም፣ አልተተከለም ፣ የተቆፋፈረ ቦታ ነበር፤ ምን ሊሆን ነው? ይሄ ነገር ይሆናል? እያሉ መልክ ይይዛል? እያሉ አሳሳቢ ነበር። አሁን ግን በዲዛይኑ መሠረት ሁሉም በቦታው ላይ ሆኗል። የሚቀረው ነገር ቢውቲፊኬሽን ብቻ ነው።

ይሄ የሚታየው ኮንክሪት 20 ሳንቲ ሜትር ልክ እንደ ፍሬንድሽፕ ስኩዌር እንዳለው ድንጋይ ፋይናሊ የሚቀመጥ ነው። ወክ የሚያደርጉበት፣ ሙሉ በሙሉ አለው እሱ፤

205

ይሄ ኮንክሪት የተሠራው አምስት ዓመት እንዲያገለግል ተደርጎ ነው። አሁን የሀገራት ኮሚኒቲ ላይ ጫካ በዚህ ወጣ በዚያ ገባ ፖለቲካ ላይ ያሉ ሰዎች መገንዘብ ያለባቸው ይሄ ሥራ የተሠራው ለ20 ጄኔሬሽን ነው።

ቱቦው ካለማጋነን 2፣3 ቢሊየን ብር ኮስት የሚያደርግ ደክቶች ተቀብረዋል። የዛሬ ዓመት ቢመጣ በቃ ቱቦ ብቻ ነው በሙሉ። በኃላ ለተባለው ፐርፐዝ የሚውል ማለት ነው፤ ይሄ ብቻ አይደለም፤ ከዚህ ሳይዝ አራት አምስት ከፍ የሚሉ አሉ። ሦስት የሚያንሱ አሉ። በየቦታው ክፍት ቦታ ሁሉ ሜትር ኩዩብ የታጠረ ነው። ገብቶ ሜንቴን ማድረግ የሚያስችል ማለት ነው። ከዚህ ሳይዝ በላይ ሰፋ ሰፋ ያሉ ቢያንስ ሁለት ሶስት ስቴፕ ወደ ላይ ያሉ፣ ወደታች ደግሞ በጣም ብዙ አሉ። ከፍተኛ የሆነ ኔትወርክ ታች አለ ማለት ነው። አሁን ከዓመት በኃላ ሲመጣ ይሄም ሲሸፈን ኮንክሪት አይታይም።

ከሆነ ጊዜ በኃላ በአዕምሮ ወደታች የተቀበረ ወደ ላይ እንደሚሠራ ማሰብ ያስፈልጋል። ይሄ ትንሹ ሌክ ነው። በትንሹ ሌክ እና በትልቁ ሌክ መካከል 10 ሜትር ወተርፎል አለ። ከዚህ ወደ ሁለተኛው ትልቁ ሌክ ገብቶ ከዚያ ወደ ሪዘርቫይር ገብቶ እንዳለ ውሀው ተመልሶ ይመጣል። ግን ወተርፎሉ እዚህ አካባቢ የሚረብሽ ዓይነት ይሄ የሚታየው ድንጋይ ዋና ዓላማ ወተርፎሉ ናቹራል እንዲመስል ነው። ሲወርዱ ይታያል።

ሦስት ሰዓት ዝናብ ዘንቧል፤ አንድ ውሃ ጠብታ አይገኝም። ዘ ሆል ዝናቡ ቅድም በታየው መንገድ ሰክ አድርጎ ወደ ሌኮቹ ያስገባል። እና ከዘነበ በኃላ ሲወጡ ደረቅ ነው የሚገኘው። ለዚያ ነው ከሁሉ የተወ ወደ አንድ ቦታ ስለሚፈሰው የተገኘው።

እዚህ ጋር አንድ አንፊ አለ። ይሄ አንፊ እስከ 300 ሰው ይይዛል። በላይ ሌላ አስፋልት አለ መግቢያ አለው። ከላይ ጥላ አለው፤ እስካሁን የተሠሩት ሌኮችና እዚህ ጋር ያለው ዲፈረንስ አሁን ፍሬንድሽፕ፣ መከላከያ ቢሄድ መጠገን ቢፈለግ ውሃዎቹን በቱቦ በፓምፕ እንስባለን እንጂ መንገድ የለም። እዚህ ግን በፈለጉት መንገድ ይሄን ውሃ እንዳለ ማፍሰስ ይቻላል። ከታች ብቻ በር ይከፈታል ባንዴ ውሃው ይሄዳል። ሜንቴናንስ ይኖራል፤ አዲሱ እድገት ይሄ ነው።

ሌላው ከግሬይ ወደ ግሪን የሚለው ነው። ይሄ አሁን ዝም ብሎ በድንገት የሆነ ነገር አይደለም። ይሄ በአዲሱ ቶውት በኧርባናይዜሽን ቶውት የግሪን ኤርያ ኢሪጌሽን ሲስተም ነው። ዓላማው ምንድነው ለምሳሌ ኮንክሪት ብናደርገው ይሄን ነገር ልክ ቱቦውን ብንቀብር ውሃዎቹ በሚመጡበት ሰዓት እነዚህ አፈር በሙሉ ይሄዳሉ። ግሬይ የተባለበት ምክንያት ኮንክሪት ሳይታይ የኢሪጌሽን ሲስተም ያለው ማለት ነው፤ ናቹራሊ የተስማማ።

ግራንድ ሰርክል ሃል እዚህ ጋር ብቻ ያለው አሁን እንደዋዛ የሚታየው ሌክ አራውንድ ግራንድ ሰርክልን ጨምሮ ብቻ አሁን ያለበትን ፓላስ ይበልጣል ሳይዙ። ዘ ሆል ፓላሱን ይበልጣል፤ ሁሉ ነገር የተገናኘ ትንሽ ይመስላል እንጂ ለመሄድ ቢሞከር እዚህ ጋር ብቻ አይጨርሰውም። ጥልቀት ብቻ ሳይሆን ሲሙለስ ነው በጣም በጣም ሰፊ ነው። በዚህ ውስጥ የተቀበሩ በጣም በርካታ ቱቦዎች አሉ። በዚህ ደረጃ የተቀበረው ከታች ጀምሮ የተቀበረ ሁሉ ጋር ቢሄዱ በዚህ ደረጃ የተቀበረ ይገኛል። ውስጥ ለውስጥ ያለውን

206

ከመስከረም እስከ መስከረም

ለማወቅ ማለት ነው። ከዚያ በኃላ አፈር ተሞልቶ ነው አሁን የደረሰበት የደረሰው እንጂ ታች ነበር አብዛኛው ታይም ቴኪንግና ከባዱ ሥራ የነበረው።

ከሞላን በኋላ እነዚህን ድንጋዮች መደርደር አልተቻለም። በጣም ከባድ ከባድ ድንጋዮች ናቸው። እና ውሀውን አውርደው ክሬን ገብቶ እዚህ ድረስ ገብቶ ነው በጣም ሁለት ሶስት ወር የፈጀ ድንጋይ ድርደራ። አሁን እንደምታዩት አይደለም። በኋላ ከቅድሙ ይልቅ በየደረጃ ነው ውሀ እየፈሰሰ እየፈሰሰ እዚህ የሚደርሰው። ተርፎሎሚው እንደሚያክል ማለት ነው።

ዋናው ግን ድንጋዩ ከተሸፈነ በኋላ እሄ ክላዲንጉ ከተሰራ በኋላ እነዛ ትላልቅ ድንጋዮች ባይኖሩ በኋላ የወተር ፎርስ አይሰማም፤ ዋህህህ የሚለው ነገር አይኖርም፤ እሱን ለማምጣት ያኛውን ሙሌት አፈሰሱት። አፍሰው ክሬን ገብቶ ነው ሲደረድር የከረመው። አሁን እንደገና ሊሞላ ነው ውሀውን። ሁለተኛው እሄ ባለፈው ክረምት የያዙት ውሀ ነው። በክረምት ጊዜ በክረምት በዛ ዞሮ እዚህ መንገዱ ጫፍ ድረስ ሙሉ ነበር። አሁን መስከረም አጋማሽ ጀምሮ እስከ አሁን አልዘነበም። ይህን ሁሉ ቦታ ሲያጠጣ የነበረው በሱ ነው። ልክ እንደዚህ በቱቦ እየሳቡ እየሳቡ አካባቢው በሙሉ የጠጣው በዚህ ውሀ ነው። እሄ ውሀ ሚኒመም እስከ ዲሴምበር ድረስ ይሄዳል።

ይሄ የሚታየው ኦሬዲ የተዘጋጀ ብረት ነው። መጥቶ ይታሰራል፤ ማሰሪያ ሁሉ ተደርጎበታል፤ ይታሰራል በአንድ ወር ውስጥ። ጥላው እንዳለ ነው የሚቀመጠው፤ ሼድ ማድረግ ብቻ ነው። እዚህ ሆነው ቅድም የተባሉትን ቪው ከዚህ ወደዛ፣ ወደዚም ተመልክተው ግሪነሪውንም ቢመለከቱ ምን እንደሚያክል እዚህ አካባቢ ሀንድረድ ፐርሰንት ኢንዲጂኒየስ ነው የሚሆነው። ኢንዲጂኒየስ ሲሆን አንደኛ ጫካ ነው የሚሆነው፤ አይገቡበትም፤ ሁለተኛ እንደዚህ ዝም ብሎ አይረዝምም። አሁን እዚህ ሆነው ያለው የከተማው ቪው እንደዚህ አይደለም የሚሆነው፤ ጫካውንም ያያሉ ከተማውንም ያያሉ። ሶስተኛ ደግሞ ኢንቫይሮመንቱ ይጠበቃል።

ኢነር ሌክ ዙሪያ ለመዞር ሀያ ሀያ አምስት ደቂቃ ይወስዳል። አውተሩን ሳይጨምሩ ማለት ነው። ይሄ እዚህ ጋር ላሉ ቪአይፒ ገስቶች ቬስትሩም፣ ቪአይፒ ላውንጅ፣ ኮፊ ሾፕ አሉ። ለምሳሌ ክቡር እንግዳ እዚህ ተቀምጦ ሻይ እየጠጣ ቆይቶ ውሀ ሊወጣ ይችላል ለንግግር እንደዚህ አይነት ለማድረግ የሚያስችል ነገር አለው። ሁሉም አይነት ሰርቪስ መስጠት የሚያስችል የሴት፣ የወንድ፣ ማረፊያ፣ ሽንት ቤት ምናምን ለሁሉ ነገሮች የተሟላ ነገር አለው ቦታው።

አብዛኛው የተሠራው ስራ የኢትዮጵያን ተች እንዳያጣ ማለት በኋላ ላይ ዝምብሎ ቦግ ቦግ ነገር እንዳይሆን በኛ ሰዎች ሳይሆን ከሚሰሩት ሁሉ ሰዎች ጋር ኦብሰርቭ አድርጎ እያንዳንዱ ጋር። በሺ የሚቆጠር ሰው ነው እዚህ ግቢ ውስጥ ያለው። ሁሉም ሰው ኢትዮጵያዊ ነው። እሄን በመስራት ገንዘብ ማግኘት ብቻ ሳይሆን ምን ያክል እውቀት እያገኙ እንደሆነ አይታሰብም። ሁለት ሶስት ቻይና በዲዛይን ከሚያግዙ ውጪ ምንም ሰው የለም፤ ኮንትራክተሩም ሙሉ በሙሉ ኢትዮጵያዊ ነው። እሄ ድንጋይ የሚታየው ክላዲንጉ ሁሉም ጋር የሚታየው ዝም ብሎ የውጭ ነገር እንዳይሆን ሌላው ነገር ደግሞ ቺፕ እንዳይሆን ወክዌዩም ክላር ተደርጓል። ፊኒሺንጉ እንዴት አርቲስቲክ እንደሆነ ልክ

207

ጎርጎራ እንደተሠራው አይነት ነገር ነው የተጠቀሙት የድንጋይ አፕሮቹን።

ፉሊ የስማርት ሲቲን ክራይቴሪያ ያሟላ ነው። ይሄ ሎቢው ውስጥ ሰርቨር ሩሞች አሉት፤ ውጪ ሆነው እንደሚያዩት አይደለም፤ በጣም ሰፊ ቦታ ነው ያለው። እሄ ልክ ዳታ ሴንተር የሚገነቡበት ነው። ሽንት ቤቶች አሉ፣ ኦፊሶች አሉ፣ ሪሶርስ ቦታዎች አሉ፤ ስክሪኖች ይለጠፋሉ። እዚህ የሚመደቡ የአይቲ ፕሮፌሽናልስ ዘ ሆል ኮምፓውንዱን ቨርቹዋሊ ኮንትሮል ያደርጋሉ ማለት ነው። ይሄ ለስማርት ሲቲ ማኔጅመንት በተለይ ከገቡ እና ከተጠቀሙበት አድቫንቴጅ አለው ምክንያቱም ጎንደርም ከተማ አይደለም፣ ባህርዳርም ከተማ አይደለም፣ ጅማም ከተማ አይደለም፤ ገና ናቸው። ሌት ካመር ስለሆኑ ቶሎ ብለው ወደ ሞደርኑ መግባት ይቻላል፤ ወደ ግሪኑ ማለት ነው። የጫካ ሳተላይት ሲቲ እንደመነሻ ቤንች ማርክ አድርገው ሌሎቹ ጋር ደግሞ እያስፋፉ ይሄዳሉ።

ዘ ሆል ኤሪያ ላይ እዚህ የተተከለው ውስጥ ውስጥ የተተከለው ዲዛይን ስለሆነ ነው በኋላ ሲዞሩ ግራ እና ቀኝ አስተውለው ወይራ የተከሉት ለዚህ ነው። አፍተር ኤ ይር ወክ ማድረግ አይቻልም፤ ድፍን ነው። የሚሆነው ኦል ዘ ዌ ተተክሏል፤ እንደዚህ አይተዋል አይደለም? እና ቢሊየንስ ኦፍ ተተከለ ምናምን ሲባል ሰው ዝምብሎ የሚያይ አይመስለውም ግን ትናንትናም በከተማው እንዳዩት ኤቭሪ ኮርነር አሉ ነገሮቹ ግን በደንብ ይሁነኝ ብለው ስራዬ ብለው ማየት ይፈልጋል የት ጋር ምን አለ የሚለውን ካላዩ ያው አይመስላቸውም ቁጥሩ ሲነገር።

አልፎ አልፎ መቀመጫ ቦታዎች አሉ። ሌኩ አካባቢ የሚቀመጡ የሚዝናኑ ሰዎች ሲኖሩ እንደዚህ የሚታየው ሳይሆን ቦታዎች አሉ፤ ወንበሮች ሲቀመጡ አሁን ሰው ተቀምጦ ወተር ሾውን ሊያይ ይችላል፣ አምፊ ሊያይ ይችላል፣ ወደዚህ ያለ ቪው ሊያይ ይችላል።

እህቶች ስራ ላይ ናቸው። ሁለት ነገር ነው እዚህ ጋር ሊገልጹ የሚፈልጉት። አንደኛ ሶስተኛው ሌክ የተባለው ሪሰርቫየሩ እዚጋ ነው ያለው። እሄ ሪሰርቫየር ነው ቅድም የተባለው ላይኛው ሌክ አለ፤ እዛ ወተር ፎል አለ ተብሏል፤ ከዛ ደሞ ሲወርድ እዚኛው ጋር ይገባል። ልክ እዚጋ ሲገባ ቱቦዎቹ ቅድም በታየው ጋር ወስደውት እንደገና ከላይ ያወርዱታል፤ አንዱ ነገር ይሄ ነው።

ሁለተኛው ይሄ ግሮቭ ጋርደን ነው ቦዝ ሳይድ ያለው። ግሮቭ ጋርደኑ ይሄ ሁሉ ድንጋይ የሚታየው ከየቦታው አምጥተው ነው የሞሉት። ግሮቭ ጋርደን ዓላማው ምንድን ነው በአበባና ጫካ የተሞላ ነው፤ አይተያዩም፤ ያቦታ ይታያል ድንጋይ ድንጋይ ያለበት ቡና ይዞ ቢቀመጥ ወክ የሚያደርገውም አያየውም፤ እዚህ የተቀመጠውም እዛ የተቀመጠውም አያየውም። ጫካን ለትውልድ በሚያልፍ መንገድ ካስቀመጡት በኋላ ሰው ሲያይ መቀየሩ አይቀርም። ይሄ ሰፋ ሰፋ ያለው ቅድም እንደተባለው ለምሳሌ ኢቭን ካቢኔ 20 ምናምን ነው፤ እዚች ጋር ወንበር አድርጎ ማታ ላይ ቡና መጠጣት ምናምን ይቻላል። እዚህ ጋር እንደዚህ አይነት ነገር ግን ዋናው ወንበሮች ተቀምጠው ሰው ወደዛ እያየ ያው ወተር ፎሉ በሚኖርበት ሰዓት ለማየት ይመቻል። ምሳ ግብዣም ሻይ ቡናም ቢደረግ አልፎ አልፎ እንደዚህ ሰፋ ሰፋ ያሉ ቦታዎች አሉ።

208

ከመስከረም እስከ መስከረም

እነዚህ ጭራሮ የመሰሉት በሙሉ ስለደነገጡ ነው እንጂ ዛፍ በሚይዙበት ሰዓት የሁሉም በዲዛይን የተተከሉ ስለሆነ እንዳለ ይወጣል። ይሄ ፓልም የሚታየው በተለይ ውሃ በሚፈስበት አካባቢ ዝም ብሎ የውሃ ቦታ እንዳይመስል ናቹራል ነገር እንዲሆን ነው። ይሄ ገላጣ አፈር የዛሬ 15፣ 20 ቀን ወር ገደማ አይታይም ነበር ወሀ ነበር። ሲወስደው፣ ሲወስደው ነው ያደረቀው። እዚህ ጋር ነው ያለው ውሃ ወተር ፎል እዚህ ጋር ይመጣል፤ ወተርፕሩፍ ተደርጎበታል። ፕላን ይደረግና በዚህ ውሃው ይወጣል። በዚህ ከሞላ በኃላ እንደገና ያልፋል። ሰው በብሪጅ ያልፋል፤ ይሄ ብሪጅ ለሎግካርትም ይሆናል፤ ሎግካርትም ይሄድበታል። በየመሀሉ ዝም ብሎ ውሃ ብቻ አሁን ይሄ ውሃ ነው። ግን የውሃ ፊል እንዳይኖረው እዚህ ጋር ግሪን ነው፤ ይይዛል እዚያ ጋር ግሪን ነው። እነዚህ የሚታየው አፈር ከዚያ የመጣውን እየዛቁ መልሰው ማዳበሪያ ያደርጋሉ ማለት ነው፤ አይሄድም። ወተርፎሉ ሲወጣ እንዳለ ይቀራል እዚህ ውስጥ።

አሁን ፍሬንድሽፕ ጋር ወይም መከላከያ ጋር የሚታወስ ከሆነ በጣም ትናንሽ ናቸው ውሃ የሚፈስባቸው ቦታዎች። ውሃውም ሌኩም እንደዚህ አይደለም። ያኛው ዋን ፖይንት ቱ ሄክታር ነው። ይሄ ከእነ ጥጋጥጉ ሰባት ሄክታር ነው።

ትላልቁን ፓልም፣ ትናንሹን ዘንባባ ፣ ዘን ቆጮውን፣ ፍላወሩም፣ ግራሱም እንዴት የተያያዘ እንደሆነ ለማሰብ ደግሞ ፍሬንድሽፕን ስለሚያውቁት ኢማጅን ማድረግ ነው።

እዚያ ማዶ ሆነው ያዩት አንፊ ሦስት ሌየር አለው። ይሄኛው የሚታየው አንደኛው ስቴጅ ሌየር ነው። የሆነ አክቲቪቲ ሊደረግበት ይችላል ሰውም ይቀመጥበታል። ከዚያ ጫፍ ጀምሮ እዚህ ጫፍ ድረስ አለ፤ አይደለም ይሄኛው አንፊ ነው፤ መቀመጫ ነው፤ ይደረደራል ወንበር እዚህ ላይ ወጥተው ያኛውም አንፊ ነው።

ይሄ ግራንድ ሰርኩላር አሁን ክሬኑ ካለበት ያልፋል ቁመቱ። ለ11ፎቅ ኖርማል የቤት ጣሪያ የሲሊንግ ርዝመት ለ11 ፎቅ የሚሆን ግራንድ ሰርክል ሃል ነው። ግን ያለው ጂ ፕላስ ስሪ ብቻ ነው። ወደታች ጂ ማይነስ ስሪ አለ ለአንዳንድ ሰርቪስ ወደ ላይ ጂ ፕላስ ስሪ ብቻ ነው። ትላልቅ አዳራሽ ትላልቅ ሴሽን አለው። ራሱ ሻን ሌዚ የሚባለው ትላልቅ ሜትር ያለው ነው። ዘ ሆል ዲዛይኑ ግራንድ ሰርኩላሩ ስፔስሻትል ላይ ከሰማይ ላይ መጥታ ልክ መሬት ላንድ ስታደርግ ነው ዲዛይኑ።

ይኸው ግንብ የሚታየው ግንብ በሙሉ እዚህ ጋር ያልቃል። ምንም ዓይነት ምሰሶ የለውም። ቤቱ እንደዚህ ያለ ነው ምሰሶ የሚባል ነገር የለውም፤ ክፍት ነው። እና ለፈለገው ነገር ማስተካከል ይቻላል። እና በጣም ትልቅ ወደ ላይም ትልቅ ወደ ውስጥም ትልቅ ስለሆነ እዚህ ጋር ነው ስብሰባ የሚደረገው፣ ሪሴፕሽን፣ ባይላተራል የሚደረገው።

ማስተዋል የሚፈለገው ነገር ይሄ ያለበት ሌብል ለግራንድ ሰርክሉ የመጀመሪያው ፍሎር በታች ነው። ለግራንድ ሰርክሉ አሁን ያለበት ቦታ እዚህ ቦታ ግራንድ ሰርክሉ እዚህ አካባቢ ነው የመጀመሪያው ፍሎር ራሱ ያለው። ከዚያ በኃላ 11 ሜትር አለ፤ እዚያ በሚሆንበት ሰዓት 360 ዲግሪ ከተማውን ያያሉ። በኃላም ይታያል ቢያንስ 300ውን ከአንድ ዓመት በኃላ ይሄም ሥራውም ያልቃል። ማለት ከባዱም ሥራ ፋውንዴሽን ነው።

209

ከፋውንዴሽኑ በኃላ ምሰሶ የለውም። ብረት ይገጠማል መስታወት ነው የሚደረገው። ላዩ ሶላር ሲስተም ነው። ዓላማው ምንድነው ከተባለ የዛሬ 50 ዓመት ወይም 100 ዓመት ልጆች ህንጻውን ካዩ በኃላ ይሄ እኮ አይረባም አሁን ሀብታም ነኝ ላፍርሰው ማለት እንዳይችሉ ነው የሚሠራው። በዚያ ላይ ዲዛይኑ በጣም በጣም ጥሩ ነው።

ጫካን ያወቀው መንግሥት አሁን ጫካን ለሰደበው መቆም አይችልም። ጨርሰው ለምንድነው ከዓመት በኃላ ይከፍቱታል ለጉብኝት፤ ካየው በኃላ ይሄ ህልም እንዲቆም የሚፈልግ ኢትዮጵያዊ የለም። አሁን የወቀሰውን ያህል በኃላ ደግሞ ዋና ጋርዲያን ሆኖ ይጠብቀዋል ማለት ነው። ጋርዲያን ማድረግ የሚቻለው ግን ምርጥ ሥራ ሰርቶ በማሳየት ነው።

የሚታየው ሊትራሊ ጥቅጥቅ ያለ ዛፍ ተከላ ነው። በመሀል በሚሄዱበት ሰዓት ከአስፋልቱ ውጭ ሌፍት ኤንድ ራይት በቃ ጫካ የሚለውን ስም በትክክል ነው የሚያዩበት። ትላልቅ ድንጋይ ክምር የሚታይባቸው ዝናብ በሚዘንብበት ሰዓት ሰፋፊ ጎርፍ የሚመስል ነገር ያለባቸው ብዙ ቱቦዎች አሉ። ከዚያ ያ ይመጣል ከዚህ ይሄ ይመጣል ከየቦታው እዚህ ከገባ በኃላ በዚህ ውስጥ አድርጎ ወደሚሄደው ይሄዳል። ይሄ ቦታ የዛሬ ዓመት ገደማ ቢመጣ ድንጋዩና ምናምኑ በፍጹም ዛፍ ሊተከል የሚታሰብበት አይመስልም። አሸዋማ ነው አፈር እየተሞላ ሳር ተተከለ ዛፍ ሆነ፤ ሳሩ ከፍ ሲል አለ አይደለም ወክ የማደረግበት ነገር ይሆናል ከዚያ ደግሞ ጫካ ይሆናል ማለት ነው።

ጫካ ከጠዋት እስከ ማታ እንደዚህ መጨረስ አይቻልም። በጣም ከባድ ነው። ይሄ አፈር የሚታየው ይሄ ድንጋይ? የዛሬ አሥር ዓመት ይሄ ድንጋይ አይታይም አፈር ነበር። ሲሄድ ሲሄድ ሲሄድ ድንጋይ ወጣ። ይሄ ድንጋይ ተመልሶ አፈር ለመስራት ሳይንቲፊካሊ ሚሊየን ይርስ ይፈልጋል። ዝም ብሎ ዛሬ ሉዝ አድርጎ ነገ የሚገኝ ነገር አይደለም። በጣም መጠበቅ ያለበት ኃብት አንዱ አፈር ነው። ሁለተኛው ውሃ ነው።

ይሄ ስካይ ቪው ሬስቶራንት ይባላል። መሪዎችን የቅድሙ ቦታ ካሰባሰቡ ምን ካሉ በኋላ እስካይ ቪው እና ግራንድ ሰርክል ሃውስ ፕላዛው የተገናኘ ነው በወክ ዌይ። እዚህ ጫካ ውስጥ ወክ እያደረጉ መሄድ ይቻላል፤ በመኪናም ከተፈለገ እንደዚሁ። ይሄ ነገር ከተጀመረበት አሁን የደረሰበት ቦታ ማክሲመም አራት ወር ነው የፈጀበት፤ ይሄ የሚታየው አልቋል፤ መስታውት ብቻ ነው የቀረው። ሶፍ ኡመር ይሄ ድንጋዩ እዛ ያለው ራሱ የኬቩ አጠቃላይ ድንጋዩ ይሄ ነጫጭ የሚታየው ድንጋይ ነው እዛ ያለው። እና ቅድም ከቻይና እናምጣ የተባለውን ድንጋይ ከማምጣት የሶፍ ኡመሩን ለመሞከር አመጡትና ሰሩት። የሶፍ ኡመሩ ለእነዚህ ለግድግዳ፣ ውበት ላለው ቦታ እንጂ መኪና የሚሄድበት ከሆነ መፈረካከስ ነገር አለው፤ ውሀ ይፈልጋል። በዚያ ምክንያት እዚህ ጋር እንሞክር አሉና ሠራ። የሚታየው አርት ነው የሚመስለው፤ ድንጋዩ ሴምለስ ነው አርክ ነው ከርቭ ነው። እንትኑም በጣም ከባድ ነው፤ አርኩን በድንጋይ እንደዚህ ልክ እንደ መስታወት ነገር መግጠም ሙሉዋን ግጥም አደረጉት።

ይሄ ብሪጅ የከተማውን ግማሽ አካል ያሳያል። የከተማውን ግማሽ አካል ብቻ ሳይሆን ምን እየተካሄደ ነው አዲስ አበባ ውስጥ የሚለውን በጣም ብዙ ሰው አያውቅም። በግንባታም ለምሳሌ ምን አይነት ስራዎች እንዳሉ ለማየት ከፍ ያለ ቦታ ካልተገኘ

210

ከመስከረም እስከ መስከረም

በስተቀር አይመችም።

ድምጽ ይሰማል፤ የማይቆፈር ነገር አይሰማም። ከተማ ውስጥ ባጭሩ ሊነግሩ የሚፈልጉት ቅድም ዊንዶውስ ኦፍ አፍሪካ ሲባል ወደ ውስጥ ነው የሚከቱት። ቦታው ይታያል። ወደዚህ ደግሞ ስታዲየም ተብሏል። እንዳለ ስታዲየሙን ከዚያ ይዘው ልክ እንደመጡ ይሄ አደባባይ ይፈርሳል የተባለው ይታያል። ከቦሌ ጀምሮ ዩኒፎርም ላይት ነው የሚያበሩት፤ የሚታይ መብራት ነው የመጣው መስመሩን ይዞ። ማታ ሲቀመጡ እዚህ በላይቱ የከተማው እንደተጠበቀ ሆኖ የእኛ መስመር ግን እንዳለ መስመሩ ይታያል ማለት ነው።

እዚህ ውስጥ ልክ እንደታየው በድንጋይ ተሰርቶ ውስጡ ግሪን ነው። አውሮፕላን ሲነሳ ይታያል ጠዋትም ማታ ኳስ ሜዳውም ይታያል፤ ዘ ሆል ነገሩ ነው የሚታየው። በዚህ ሳይድ ያለው ለገጣፎ፣ ኮዬፈጬ ምናምን ነው። ወደ ሜክሲኮ እንሂድ ደግሞ አሁን እዚህ ጋር ከኃላ ኤግዛክትሊ መናገሻ ማርያም ማለት እሱ ነው። መናገሻ ማርያም ቸርች ያለችበት፤ ይሄ ይታያል። ተራራው የረር ነው፤ ሁሉም አዲስ አበባ ውስጥ ያሉ ተራራዎች እዚህ ጋር አሉ። ራሱ የጫካ ዲዛይን የሚታወስ ከሆነ በቪዲዮ በላየን ሱባ፣ የረር ይታወሳል። እነሱን ያገናኘ ነው።

አሁን ሚኒስቴርስ ሆነው ማሰብ የሚፈልጉት ነገር ይሄንን ተራራና ያኛውን ተራራ ብናገናኝ፣ ያኛውን ተራራ እና ያኛውን ብናገናኝ ያኛውንና ያኛውን ብናገናኝ ሌላ አስር ሚሊየን ሰው አይያዝም? ቦታ የሚያስጨንቃቸው ሰዎች አይደሉም፤ ያጡት ሃሳብ ነው።

ከዚህ ቀጥሎ ማየት የሚፈልጉት አንዱ ኢንተረስቲንግ ሥራ የተጎረዱ ቦታዎችን ላንድስኬፒንግ ሥራ ነው። ላንድስኬፑ ተራራማ ስለሆነ ሲቆረጥ ያንን ተራራ በምንድነው ግሪን የሚያደርጉት? በጣም ራሱ ያስጠላል። ኤቭሪ ዌር ፕሮጀክቱ ላይ ችግር አለ። እና ይጨነቁ ነበር እንደዚህ ዝቅ ለውን እንደምንም ብለው አፈር ሞልተው ያደርጉታል ግን እንደቅድሙ ዓይነት ራሱ ያስቸግራል። አጋጣሚ ወንጪ ላይ አንድ ልጅ አገኙ እና አመጡት፤ ካመጡት ሦስት ሳምንት ሆነው፤ ከመጣ ማታም ይሠራል፤ በሦስት ሳምንት ውስጥ የሆነ የተቆራረጡ ተራራዎች ሳምፕል አሳዩት ብለው የሠራው ሥራ አስገራሚ ነው። ልክ እንደዚህ እንደዚህ ዓይነት ተራራማ ቦታዎች አሁን ልጁ በሚሠራው ፎርማት ይሸፈናሉ።

በዚህ ሰዓት ደግሞ የሚታየው አፕል ነው። የሚታይ ከሆነ አፕል ተተክሏል፤ እንዳለ ቅጠል ቅጠል ትናንሽ የሚታየው ካለ ማለት ነው። የዛሬ ዓመት ሁለት ዓመት አፕሉ ከፍ ይላል፤ በዚህ ጋር ደግሞ የእሱ ስራ ይሠራል። መጀመሪያ ድንጋዩ ትንሽ ትንሽ ይቆፈራል እና እንጨት ይገባበታል፤ ከዚያ ሜሽ ይደረግና ሜሹ ላይ አፈር ይረጫል። አፈሩ ዋናው ዓላማው ከዚያ የተተከለውን ማየት ነው። ይሄ ሰሜን አካባቢ ያሉትን ዳገታማ ቦታዎች ከሆነ ጊዜ በኃላ እዚህ አሁን 200፣ 300 ይጠጋሉ፤ ግን 10 ሺህ ፣ 20 ሺህ ሰው ካለማመዱ በኃላ የእኛ ብራንድ ነው የሚሆነው። ሎካል ነው፤ ሃንድረድ ፐርሰንት ኮንሰፕቱም አሠራሩም። ይሄንን እያሰቡ ተራሮቹን ከሄዱ ያው ገንዘብ እንደሚመጣ በማሰብ ሌላ አገር ሄደው የሚሠሩት የእኛ ብራንድ ነው።

211

ከዚህ ጀምሮ ሳር አንድ ቅጠል የዛሬ ሦስት ዓመት አልነበረም። ሳሩን ተክለው፣ ሳሩ አተካከሉ ይለያል፣ ጽዱን ተክለው፣ በቀኝ በኩል ከላይ ጀምሮ ሳሩም ጽዱም የሚታየው በሦስት ዓመት ያለቀ ነው።

ቅድም አፈር ተሞላ አይደለም፤ አፈሩ ጋር ሜሽ አለ አይደለም፤ ከሜሹ በኃላ እንደዚህ ዓይነት ግሪን ነገር የሚይዘው አለ አፈሩን። እሱ እየተበሳ እየተበሳ ሳር ተተከለ። ከውስጥ ያለው አፈር ውሃ እየጠጣ እየጠጣ በሄደ ቁጥር የተያያዘ ነገር ነው እንጂ የወጣው እዚህ ውስጥ ግሪን የሚታየው ነገር ካለ መጀመሪያ ተቆፈረ፣ ከዚያ ሽቦ አለ ሜሹ አፈር ተሞላ፣ ከዚያ ግሪን ነገር አለ፣ ከዚያ ሳሩ አለ። ይሄን ያለበሱት ያው ሳሩ እንዲወጣ ነው። አሁን ከ15 ቀን በኃላ ቢመጡ ምንጣፍ ይታያል ማለት ነው። እዚህ ጋር ለምሳሌ የዛሬ ሳምንት ምንም አልነበረም። የዛሬ ሳምንት ይሄ ቦዶ አፈር ነበር ይሄ፤ ከተለያየ ቦታ ሳሩን አምጥቶ ደርድሮት ማዳበሪያ አድርጎ ውሃ አጠጥቶ በሳምንት ውስጥ ልክ የሆነ ወር የቆየ አይመስልም? ከአንድ ወር በኃላ ቢያዩት ሲታጨድ የለም ማለት ነው።

ቅድም እንደተባለው ጌት ሙሉ በሙሉ እንደዚህ ነው የሚሆነው ጀምሮ ሰውዬው በጋሪ በፈረስ ይሄን ሁሉ እያሳየው ጌቱ ጋር ያምራል ተብሏል፤ ከዚያ ወርዶ በፈረስ ላይ ይሄን እያየ መጥቶ ሌክ አራውንድ ሲደርስ አለ ሰውዬው?

ይሄ ድልድይ የሚታየው ከሆነ የባህርዳር ድልድይ ዓይነት ስታይል ነው። ከተወሰነ ጊዜ በኃላ መብራት አለው ድልድዩ ላይ ላይት አለው፤ ራሱ ብሪጆቹን ትንሽ ግሬስፉል ለማድረግ ነው። ይሄ ሄዶ የቅድሙ ጌት ነው የሚገባው። ይሄ ሁሉ ዛፍ ነበር፤ እና መንገድ ሲሰሩ ቆርጠው ቆርጠው ልብ ያማል። ያን የመሰለ ጫካ እንደዚህ ሆኖ እዚህ ጋር አንድ ተስፋ የሚያስቆርጥ ነገር ነበር። መንገድ ተሰራ እሺ ይሄን ምን ያደርገዋል? ከተማ ውስጥ ቅድም መገናኛ የሚታየው ይሄን እኮ ነው፤ በጣም ነው የሚያስጠላው ከርቀት ራሱ። አሁን ግን ከሁለት ወር በኃላ እዚያ ሆኖ ሳር ነው የትም አይገኝም። ወይ አበባ ነው ወይ ሳር ነው። በአሁኑ በተጀመረው አሠራር ሥርዓት።

ወደ ከተማውን ወደዚህ ደግሞ አሁን ይሄን ግሪን አድርገው ዛፎቹን ሙልት ካደረጉ በኃላ የመጣው እንግዳ ደግሞ ገጠር ነው የሰሩት እንዳይላቸው ይኸው ከተማው ይጨበጣል በእጅ፤ ይሄ ሁሉ ዛፍ እንዴት ከተማ ውስጥ ሰሩት ነው የሚለው እንጂ ወጣ ብለው ካንትሪሳይድ ሄደው ሰሩ አይልም መቼም።

ይሄ መንገድ የሚታየው ቅድም የታየውና የመገናኛ ሃይዌይ እና የመገናኛው ሃይዌይ የሳውዝና ዌስት ጌት የሚያገናኝ ነው ይሄ መንገድ ተጨማሪ ማለት ነው። የዛሬ 20 ቀን ቢመጣ ገደል ነው ይሄ፤ ይሄ የሚታየው ወደ 10ሜትር ፣ 8 ሜትር ኮንክሪት የተሞላ ነው። ይሄ ገደል በኮንክሪት የተሞላ መሬት ነው እንጂ እንዲህ መሆን የሚችል አልነበረም። አንድ። ሁለተኛ ቅድም የተረሳው በመገናኛ ሲመጣ ኦሪጅናል መንገድ ዲዛይኑ ላይና ታች አይደለም የሚሠራው እዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ፤ ይሄ እንደዚህ የሚያደርጉት መንገድ እንደዚያ ነበር። እንደዚያ አይቻልም፤ ኮንክሪት ሙሉትና ቀጥ

212

ከመስከረም እስከ መስከረም

አድርጉት። ምክንያቱም በጣም የመንገድን የሚገድለው። ቅድም የተባለውን ዓይነት ችግር ያመጣል።

አሁን እንዲህ ሰርተው እየሞሉት ነው ቀጥ ያለ ይሆናል ማለት ነው። ለኢንቫይሮመንትም ጠቃሚ ነው። መንገዱም ሲሙለስ ይሆናል፣ ውጭ ሀገር ብዙ ሲወጡ እንደዚህ እንደዚህ የለም። ቀጥ ያለ ነው፤ ተራራ ከሆነ ይቀዳል እንደዚያ ያደርጋሉ፤ እኛ ጋር ግን ላለማፍረስ ሲባል ትንሽ ችግር ነበር። አሁን እዚህ ጋር አፕላይ አድርገዋል። ይሄ በሙሉ ወጣ፤ ኮንክሪቱን ታዩታላችሁ? እንዲህ ተሞልቶ ነው አፈሩ የሚሞላው እዚያ ጋር።

ዋናው ነገር ማየት የሚፈለገው ነገር በእዚህኛው ጌት ሲወጣ ይህን ዛፍ ማየት ነው። ትራፊክ ሲኖር ነው እንጂ የዚህ መንገድ ውበት የማይታየው፤ አሁን ሰፊም ነው፤ ይሄም ዛፍ እያደገ ነው የሚሄደው፤ ኤምባሲዎች ናቸው፤ ከዚህ ጀምሮ ኦል ዘ ዌይ እስከ ጌቱ ግሪን ነው። ግን እዚህ ጋር መንገዱም ዛፉ ተጨማሪ የሚሠሩ ሥራዎች ቢኖሩም በቀላሉ ማንም ሰው ቢሆን ቅድም በመገናኛ በኩል እንዳለው ዓይነት ፊሊንግ እንደያዘ 4 ኪሎ ጋር ይገባል። 4 ኪሎ በኃላ ያለው ያው እንደሚያውቁት ተሠርቷል ማለት ነው።

እዚህ መሀል የሚቀረው ልክ እንደ አዋሬው አንድ አሥር ህንፃ ማክሲመም አሥር ህንፃ ፈረስ አለፍ፣ ፈረስ አለፍ አድርገው ቢሠሩ ቢሰበስቡት ያልቃል። ይሄ መንገድ እዚህ ከደረሰ በኃላ ሲምላር ሃይ ዌይ ወደዚያ የሚቀጥል አለ፤ ወደ ቤላ የሚሄድ በዚህ አለ። ተጀምሯል ነው ኮንሰልቱ፤ ከዚህ ውጭ 4 ኪሎም ሃይ ዌይ ነው። ወደ 6 ኪሎም ሃይ ዌይ ነው።

ቅድም ከኤርፖርት ጀምሮ እስካሁን ቢሄዱት ቢያንስ ፎንሌን ነው ትላንት እንዳዩት ማለት ነው። የሚቀረው የተሰገሰጉትን ሻይ ቤቶች እያፈረሱ ሃውሲንግ ላይ እየሠሩ፣ ግሪን ኤርያ እየሠሩ፣ ከቀጠሉ አብዛኛው የአዲስ አበባ ቦታዎች ከኢንፍራስትራክቸር አንፃር በፎንሌይን፣ በሃይ ዌይ የሚመስል መንገድ የተገናኘ መሆን ኦልሞስት ችሏል ማለት ነው። አሜሪካም አውሮፓ እንኳን ጠባብ ነው። አሜሪካ አብዛኛው ቢበዛ አራት አምስት ያህል ነው። ቻይና ነው አንዳንዴ ስድስት ሰባት የሚታየው እንጂ በምዕራቡ ዓለም ከዚህ በላይ ሰፊ መንገድ ብዙ የለም። ያን ሚት ለማድረግ የሚቀረው ምንድን ነው? ግሬይ ላይ ኮንክሪት፣ ኮብልስቶን፣ እንደዚያ ሳይሆን ግሬይ ላይ ዛፍ ልክ እንደዚህ እንደሚታየው በየቦታው ዛፍ ካለ፣ ወክ ዌዩ ከተሠራ፣ አጥሩ ክፍት ክፍት ከሆነ የሚታሰበው ውበት በቀላሉ ይመጣል።

ጥር 9፣ 2016 ዓ.ም

213

ከመስከረም እስከ መስከረም

" ፀሐይ አውሮፕላንን በተመለከተ በጣሊያን "

የሰጡት ማብራሪያ

የፀሐይ አውሮፕላን በቀዳሚነት ኢትዮጵያ ውስጥ የተገጣጠመች የመጀመሪያዋ አውሮፕላን ናት። በ1929 ዓ.ም ወደ ጣሊያን የመጣች ሲሆን፣ በምዕራቡ ዓለም ከኢትዮጵያ ከተወሰዱ ትላልቅ እና ወሳኝ ቅርሶች መካከል አንዷ ነች። ፀሐይ ውስጥ ቴክኖሎጂ፣ ኢኖቬሽን እና የማደግ የመለወጥ አስፓይሬሽን አለ። ፀሐይ ኢትዮጵያ ውስጥ አውሮፕላን መገጣጠም እና መጠቀም ከተጀመረ ብዙ ዓመት እንኳ ሳይቆይ የተወሰደች ናት። እንደዚህ ዓይነት ቅርሶች በሀገራችን ቢኖሩ ወጣቶቻችን ይበልጥ ለመፍጠር እና ለማሻሻል ያነሳሳቸው ነበር። ለምሳሌ ይህ ሙዚየም መቶ ዓመቱ ነው። ፀሐይ ሰማንያ ስምንት ዓመቷ ነው። እዚህ ሙዚየም ውስጥ ላለፉት መቶ ዓመታት የነበሩ ቴክኖሎጂዎች በመቀመጣቸው ምክንያት ከጊዜ ወደ ጊዜ እያሻሻሉ፣ እያሳመሩ እና እያስዋቡ አሁን ያሉበት ደርሰዋል። እኛ የነበረን ጅማሮ በአጭር በመቀጨቱ ምክንያት ለመፍጠር እና ለማደግ የነበረን ጉጉት በዚያው ልክ ተሰብሯል። የታሪክ ስብራቶቻችንን የመጠገን ሂደት በዓለም መድረክ እየታየ መጥቷል። የኢትዮጵያን መሻት መገንዘብ፣ የኢትዮጵያ መደመጥ፣ የኢትዮጵያን መሻት መገንዘብ እና ከኢትዮጵያ ጋር በስምምነት የመሄድ ፍላጎት እያደገ ሲመጣ በብዙ መስክ እንዳየነው ድል ሁሉ ፀሐይን በመመለስም እጅግ አስደማሚ የሆነ ውጤት ተገኝቷል። ለዚህም የጣሊያን ጠቅላይ ሚኒስትር ከፍተኛ ሚና ስለነበራቸው የተለየ አክብሮትና ምስጋና ሊደርሳቸው ይገባል። ይህ ፕሮጀክት የተጀመረው ዓመት ገደማ ሲሆን፣ ሲመጡ ፀሐይ የነበረችበት ሁኔታ ትንሽ የተጎዳ ስለነበር ገንዘብ መድበው አድሰው መጀመሪያ ስትመጣ የነበራትን ይዞታ ይዛለች። አሁን ኢትዮጵያ ተመልሳ በሚገባት ክብር እና ቦታ ላይ ትቀመጣለች። የኢትዮጵያ አዲሱ ትውልድ ከዚህ ቀደም አውሮፕላን መገጣጠምም ሆነ መጠቀም ኢትዮጵያ የጀመረችበት ጊዜ ትንሽ የቆየ መሆኑን ተገንዝቦ ያንን የሚመጥን አዳዲስ ፈጠራ ለማድረግ ያነሳሳቸዋል።

ከጣሊያን ትልቁ የመለስነው የአክሱም ሀውልት ነው። ከአክሱም ሀውልት ቀጥሎ ትልቁ እና በጣም ወሳኝ የሚባለው የተመለሰው ቅርስ አሁን ፀሐይ ናት። የአክሱም ሀውልት ረዘም ላለ ጊዜ በኢትዮጵያ ውስጥ የነበረና በኢትዮጵያውያን እጅ ተፈጠረ የሚባል ዓይነት ቅርስ ነው። ይሄኛው ደግሞ ኢትዮጵያ ለቴክኖሎጂ ያሳየችበት ቅርበት ከባቡር ቀጥላ የጀመረችው ቴክኖሎጂ ወዲያው ጨነገፈ፤ መልሶ ደግሞ አሁን የታሪክ ስብራቱ ተስተካክሎ መልሰን ወደ ሀገራችን የምንወስድበት እጅግ አስደማሚ የሆነ ቀን ነው። ይህንን ነገር ማስፋት ያስፈልጋል። አሁን ኢትዮጵያ በጣም በርካታ ቅርሶችና በርካታ ሀብቶች በዓለም ተበትነው አሉዋት። ታሪካችንን መመለስ ስንችል፣ ስብራቶቻችንን መጠገን ስንችል፣ በዚያው ልክ የቱሪዝም ገቢያችን እየሰፋ እኛን ለመጎብኘት እና እኛን ለማወቅ የሚጓጉ አገራት እየበዙ ይመጣሉ። የዛሬ ሰማንያ ስምንት ዓመት ፀሐይ ስትመጣ አፍሪካ ውስጥ ነፃ የሚባል ሀገር አልነበረም። በጣም ታላቅ ሂስቶሪካል

215

ትርጉም ያላት ቅርስ ናት። ይህችን ቅርስ ቦታው ላይ መመለስ አስፈላጊ ይሆናል።

ከሁሉ በላይ ደግሞ አስደማሚ የሆነው የአድዋን መታሰቢያ እጅግ በገዘፈና ባማረ ሁኔታ በሠራንበትና ልናስመርቅ በምንዘጋጅበት ጊዜ ፀሐይ መመለሷ ታሪክን ይበልጥ ያጎላውና ድርብ ድል ያደርገዋል። ኢትዮጵያውያን እንኳን ደስ አላችሁ። ከዚህ ቀደም በኦክስፎርድ ዲክሽነሪ የረሃብ ምሳሌ የሆነች ሀገር ዛሬ ስንዴ ማምረት ምሳሌ ሆናለች። እና ቅርሶቿን አንድ በአንድ ማስመለስ ጀምራለች፤ ክብሯን ማስመለስ ጀምራለች፤ መደመጧን ማስመለስ ጀምራለች፤ ይሄ ለሁሉም ኢትዮጵያውያን የሚያኮራ ጉዳይ ነው። የአንድ ፓርቲ የአንድ መንግስት የስራ ውጤት ሳይሆን የመላው ኢትዮጵያውያን ድምር ውጤትና ድል ተደርጎ ይወሰዳል። እንኳን ደስ ያለን እንኳን ደስ አላችሁ። ይህንኑ ድል ማስቀጠል ነው፤ የታሪክ ስብራቶቻችንን እየጠገንን የኢትዮጵያን ታላቅነት እያጎላን ከወዳጆቻችን ጋር ያለንን ቅርርብ እያጠናከርን በሄድን ቁጥር ኢትዮጵያ ትክክለኛ ስፍራዋን ትይዛለች። ዛሬ እጅግ አስደማሚ አስደሳች የብልጽግና ጉዞአችን መሰረት መጣያ መንገድ ማሳያ ኩነት ነው። ለዚህም ፈጣሪያችንን እጅግ አድርገን እናመሰግናለን፤ የጣሊያን መንግስትም እናመሰግናለን። የኢትዮጵያ ህዝብ ደግሞ እንኳን ደስ ያላችሁ ድሉ ይቀጥላል ማለት ያስፈልጋል።

ጥር 22፣ 2016 ዓ.ም

216

ከመስከረም እስከ መስከረም

“ የዓድዋን ድል መታሰቢያ ምረቃ ”

ከብርት ፕሬዝዳንት ሳህለ ወርቅ ዘውዴ፣

ክቡር አፈ ጉባኤ ታገሰ ጫፎ፣

ክቡር አፈ ጉባኤ አገኘሁ ተሻገር፣

የጠቅላይ ፍርድ ፕሬዝዳንት ክቡር ቴዎድሮስ ምህረት፣ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ፣ ምክትል ፕሬዝዳንት የፓርቲያችን አደም ፋራህ፣ የእነዚህ ጅግኖች የዘመኑ ምልክት ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፣ የተከበራችሁ የክልል ርእሳነ መስተዳድሮች፣ ጀግኖች የጦር መኮንኖች፣ ሚኒስትሮች፣

አምባሳደሮች፣ የሀገር ሽማግሌዎች፣

ጥሪ የተደረገላችሁ እና የታደላችሁ ታዳሚዎች በሙሉ እንኳን ደስ ያላችሁ እንኳን ደስ ያለን።

ከሁሉ አስቀድሜ ታሪክ ለመዘከር፣ ታሪክ ለመስራት፣ ለመጀመር ለመጨረስ ያሰብነውን ተግብረን ለማሳየት ያበቃንን ፈጣሪ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ። የሰው ልጅ የሕይወት ጉዞ በእድል እና በትግል የተሞላ ነው። እድል እና ትግል ሲገናኙ ሲሰምር መከናወን ይሆናል። አንዳንዴ እድል ብቻ ሌላ ጊዜ ትግል ብቻ ሲሆን መከናወን ይሸሻል። እድል ያለ ትግል ያመልጣል፣ ትግል ያለ እድል ድካም ነው። አንዳንዴ ሰዎች ብዙዎቻችን ባለፍንበት መንገድ ሲተጉ ሲለፉ ሲቆፍሩ ይታያሉ ግን አይከናወኑም። ትግል ብቻውን እድል ከሌለ ስኬት ስለማያመጣ። እኛ እዚህ የምንገኝ ኢትዮጵያውያን በሙሉ ዕድለኞች ነን። ዕድለኞች ያደረገን ደግሞ ኢትዮጵያዊ መሆናችን ነው።

ይሄንን አስደማሚ መታሰቢያ ሌሎች የጥቁር ህዝቦች ሀገራት ሊሰሩት ይችላሉ፤ ነገር ግን የምኒሊክ ልጅ፣ የባልቻ ልጅ፣ የገበየው ልጅ፣ የአሉላ አባ ነጋ ልጅ መሆን ግን አይችሉም። ኢትዮጵያዊነት የታደልነው ነው። ይህ መታሰቢያ ግን ታግለን፣ ጥረን፣ ሰርተን ያሳካነው ነው። ስለዚህ እድል እና ትግል ሲገናኙ ይሰምራል የሚለው ሀሳብ ኢትዮጵያዊ በመሆን ታድለን የመስራት ልቦናና ጥረት ታክሎበት ይህ መታሰቢያ ከመቶ ሃያ ስምንት አመታት በኋላ ዛሬ በዚህ ስፍራ ተከውኖ ለልጆች ማለፍ በሚችልበት ከነ ግርማ ሞገሱ ኢትዮጵያን መስሎ ኢትዮጵያ ን አክሎ የታየበት በሁለቱ አንኳር የስኬት ሚስጥሮች ቁርኝት ነው።

ሁሉም ነገር ሲሰራ ፈተና አለበት። ኢትዮጵያ ከአድዋ እስከ ዛሬ የፈተናዎቿ ምንጮች ሁለት ነገሮች ናቸው። ባዳ እና ባንዳ። ባዳዎች መጀመሪያ ፈልፍለው

217

የሚያገኙት ባንዳዎችን ነው። ባዳዎች እንዲሁ መጥተው አልወረሩንም ባንዳዎች አግዟቸው እንጂ። ባዳዎች ጦር ሳይሰብቁ ሰላይ ልከው ባንዳ መልምለው ሀገር የሚያሳይ መንገድ የሚያመላክት የውስጥ ጠላት አግዟቸው ነው። ባዳ እና ባንዳ ትላንት በአድዋ ዛሬም በብልጽግና ጉዞዋችን የኢትዮጵያ ፈተናዎች ናቸው።

በዚህ ስፍራ የምታዩት አስደናቂ ስራ ተጀምሮ ዛሬ እስከደረሰበት ደረጃ ድረስ ብዙ ብዙ ብዙ ተብሏል። ያ ፈተና ነው ይሄንን ፈተና ከአባቶቻችን ሁላችንም መማር ይኖርብናል። አባቶቻችን በምን መወዳደር በምን መተባበር እንዳለባቸው ጠንቅቀው ያውቃሉ። አባቶቻችን በምን መነቃቃፍ በምን ደግሞ መደጋገፍ እንዳለባቸው እንዲሁ ያውቃሉ። በምን መከራከር በምን መነጋገር እንዳለባቸው ያውቃሉ። በምን መኮራረፍ በምን መነቃቀፍ መተቃቀፍ እንዳለባቸው ለይተው ያውቃሉ።

አባቶቻችን በሀገር እና በመንግስት መካከል ያለውን ልዩነት ጠንቅቀው ያውቃሉ፤ በባላባት እና በህዝብ መካከል ያለውን ልዩነት እንዲሁ ጠንቅቀው ያውቃሉ። ለእነዚህ ሁነኛ ምሳሌ የሚሆነኝ ደጅ አዝማች ባልቻ ሳፎ አባ ነፍሶ ነው። ከአስራ ሁለቱ ጀግኖች የጦር መሪዎች በሁለተኛው የአድዋ ጦርነት የነበረው ብቸኛው ጀግና ደጀዝማች ባልቻ ነው። የተቀሩት አፄ ሚሊክን ጨምሮ ሁለተኛውን የጣሊያን ወረራ ለማየት አልታደሉም። ደጃች ባልቻ የሚኒሊክ ታማኝ ጦር ሆነው ካለገሉ በኋላ በጃኖ ሆይ ጊዜ በነበረው ለውጥ የሚኒልክ አጥንት ይወጋኛል እንዴት የሚኒልክ ቤተሰቦች ይገፋሉ በሚል የስልጣን ሽኩቻ ከሲዳሞ ገዢነታቸው ወደ ሸዋ አዲሱን አመራር ሊገዳደሩ ጦራቸውን ይዘው መጡ። በዚያ ጊዜ በነበረ ሁኔታ ጃንሆይ ካሸነፉ በኋላ ባልቻ አባ ነፍሶን በወሊሶ አከባቢ በግዞት በእስር እንዲቆዩ አደረጓቸው። ባልቻ አባነፍሶ ከሁለት አስርት ዓመታት በኋላ ጣሊያን ዳግም ኢትዮጵያን ሊወር ሲመጣ መልዕክት ላከባቸው። የነበረው መንግስት በግዞት ስላቆየህ ስላሰረህ ስልጣን እሰጥሃለሁና ከእኔ ጋር ተቀላቅለህ ቀሪውን ስራ ጨርስ የሚል ግብዣ ደረሳቸው። እኔ ፀቤ ከንጉሱ እንጂ ከኢትዮጵያ አይደለሁም፤ እኔ የአድዋ አርበኛ እንጂ ባንዳ አይደለሁም ብለው ሁለተኛውን የጣሊያን ወረራ ተዋግተው ማርከው አዋግተው በዚያ ውጊያ የተሰው ጀግና ናቸው። ሀገር እና መንግስትን መለየት ማለት እንዲህ ነው።

አሁን ያለው መንግስት ላይመች ይችላል ኢትዮጵያ ግን ሁሌም ትመቻለች፤ አሁን ባለው መንግስት ባለን አንዳንድ ቅሬታዎች የአደዋን መታሰቢያ ማርከስ ማለት የአባቶቻችን አጥንት እና ደም ማርከስ ማለት ነው። ለመሆኑ እኛ ኢትዮጵያውያን የወረስነው እሳቱን ነዉ እሴቱን ነው? አባቶቻችን እሴት ነበራቸው ያንን እሴት ለማሳካት የተጠቀሙበት እሳትም ነበራችው። በእኛ ስነቃሎች ውስጥ ቁጣ፣ ደም ፍላት፣ መሸፈት፣ መውጋት፣ ጀብደኝነት፣ በብዙ ይነገራል። ይህ በስነ ቃሎቻችን የምናያቸው ቁጣዎችና ጀብደኝነት እሳቱን እንጂ እሴቱን አያሳዩም። አባቶቻችን ዋጋ የከፈሉበት ነፃነት እና ክብር እሴት ነው። ነፃነት እና ክብር ለመጎናፀፍ የሄዱበት መንገድ ግን እሳት ነው። ልንወርስ የሚገባው ነፃነቱን ክብሩን አንድነቱን እንጂ ያን ሊያሳኩ የታገሉበትን ስልት እሳቱን መውረስ አይጠበቅብንም።

ዛሬ በስነ ቃሎቻችን ብቻ ሳይሆን በተግባራችን በምግባራችን የወረስነው ምንድን ነው ብሎ እያንዳንዱ ኢትዮጵያ እራሱን ሊጠይቅ ይገባል። እውን እኛ የእነዚህ ጀግኖች

218

ከመስከረም እስከ መስከረም

ልጆች ነን ወይ? አእምሮአችን ከባርነት ነፃ ወጥቷል ወይ? ዛሬ ያለ ኢትዮጵያዊ የእውነት መስፈሪያው የትክክል መስፈሪያው ምንጩ እውን ኢትዮጵያ ነች? ከውጭ ሲሰማ የሚቀበል እና የሚያምን ከውስጥ ሲሰማ ለመቀበል የሚቸገር ኢትዮጵያዊ እውነት ነፃ ነው ሊባል ይችላል? የአድዋ ጅግኖች ልጆች ነውስ ሊባል ይችላል?

ነፃነትን እና ክብርን የወረሰ ስንት ተለዋጭ የሆነውን ነገር ከዚያ ጋር ደምሮ የሚያይ መሆን የለበትም። ስልት ከዘመን ጋር ይቀያየራል፤ እሴት ግን ተሻጋሪ ነው። እኛ ያወረሱን እንቢኝ ማለት ለወራሪ፣ እንቢኝ ማለት ለድህነት፣ እምቢኝ ማለት ለልመና፣ እምቢኝ ማለት ለውጫው እሳቤ ስለሆነ ይህንን ነፃነት እና ክብር የወረሰ ኢትዮጵያዊ ዛሬም የምግብ ሉአላዊነት ለማረጋገጥ የሚተጋ መሆን አለበት። ስንዴ ሲባል ሩዝ ሲባል ሌማት ሲባል ቃርቃር የሚለው ሳይሆን አድዋ የሚታወሰው መሆን አለበት። ምክንያቱም የምግብ ሉኣላዊነት ማረጋገጥ ከቻልን አድዋ በሌላ መንገድ እና ባልፈለግነው መንገድ በሀገራችን ሊከወን ይችላል። ለማኝ ሀገር ነፃ መሆን ስለማትችል።

የአየር ንብረት ለውጥ አለምን አስቸግሯል እኛን ደግሞ በተደጋጋሚ ድርቅ ጎብኝቶናል። ይሄንን ለመከላከል ግሪን ሌጋሲ ሲባል አድዋ የሚታወሰው ለሚያመጣው ጣጣ አልገዛም ታግዬ እድል ተጠቅሜ ተባብሬ የከባቢን አየር ልገዳደር እችላለሁ የሚል እንጂ እጁን አጣጥፎ ተቀምጦ ችግር ሲመጣ ደግሞ ተቸገርኩ የሚል መሆን የለበትም እሴት የወረሰ። እኛ ኢትዮጵያዊያን እሴት ከወረስን የምግብ ሉአላዊነት ለማረጋገጥ የአየር ንብረትን ለመገዳደር በጋራ መቆም የምንችል መሆን አለብን። ከዛ በተጨማሪ አባቶቻችን በአድዋ በጦር በጋሻ በፈረስ ደምተው ሞተው ኢትዮጵያን ነፃ የጥቁር ህዝቦች ምልክት አድርገዋታል። ዛሬ ግን ቴክኖሎጂን በዛ ደረጃ ለማወቅ የማንጥር ለመጠቀም የማንጥር ከሆነ ያ የአድዋ ነፃነት እና ክብር እሴት የተወረሰ ሊሆን አይችልም። በዚህም ምክንያት ዛሬ በምታዩት በዚህ አስደናቂ ቦታ ከእኛ መካከል ፀሃይ ትገኛለች። ፀሃይ ማለት አባቶቻችን ራይት ብራዘርስ አውሮፕላኑን ፈጥረው ብዙም ሳይቆዩ በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገጣጠመች እና ለቴክኖሎጂ የነበራቸውን ጥማት እና ፍላጎት የምታሳይ ምልክት ናት። ይቺ ምልክት ለሰማንያ ስምንት አመት ከኢትዮጵያ ወጥታ አልነበረችም ከአድዋ መታሰቢያ ጋር ወደ ቤቷ መመለስ ችላለች እንኳን ደስ ያላቸሁ።

ፀሃይ የትላንትና የቴክኖሎጂ ምልክት ናት። ከክብርት ፕሬዝዳንታችን ንግግር በኋላ ዛሬ አፄ ሚኒሊክ ንግግር ያደርጋሉ፤ ንግግራቸው በዚህ ንግግራቸው የኢትዮጵያ አርተፊሻል ኢንተለጀንስ በአፍሪካ ለመጀመሪያ በአለም እጅግ ጥቂት ሀገራት ሊያሳኩ የቻሉትን የጎሎግራም ቴክኖሎጂ ተጠቅመው ሶስት ፎቶ እና ባልጠራ ድምፅ የተቀዳ የአፄ ሚኒልክን ንግግር በአዲስ መልዕክት እና በዛሬ ምንነት አስደማሚ በሆነ መልኩ በአፍሪካ ለመጀመርያ ጊዜ ከመቶ አመት በፊት የሞቱትን ሰው ሊያናግር ጥቂት ደቂቃዎች ቀርተውታል። ትላንት አባቶቻችን ቴክኖሎጂን ሞክረዋል ዛሬ ደግሞ አርተፊሻል ኢንተለጀንስ በአፍሪካ ፈር ቀዳጅ ሆኖ ምልክት ሊያሳየን ተዘጋጅቷል። መላው የኢትዮጵያ ህዝብ ሹተሉን ወደ አፎቱ፣ ብስጭቱን ቁጣውን ወደ ትግስት አስገብተን የኢትዮጵያን ነፃነት እና ክብር ለመጠበቅ ዛሬ በድጋሚ ቃል የምንገባበት ቀን ሊሆን ይገባል። ኢትዮጵያ ከእነ ክብሯ ከነ ነፃነቷ ለልጆቻችን ማሸጋገር

219

እንዲቻል እንደዚህ ያለ መታሰቢያ በእጅጉ አስፈላጊ ነው። እኛ ጀምረነዋል ትውልድ ይጨርሰዋል ኢትዮጵያ ከግራ ከቀኝ ከውስጥ ከውጭ በብዙ መልኩ እየተናጠች ነው። ማረጋገጥ የምፈልገው ግን ቅቤዋን እናየዋለን። የኢትዮጵያ ከፍታ የተገለጠላችሁ ካላችሁ ለመመልከት ሞክሩ፤ የገባችሁ ካላችሁ ለመርዳት ሞክሩ፤ እድለኞች ካላችሁ ታገሉ፤ እድለኛ ካልሆናችሁ ብትታገሉም ድካም ስለሆነ ተውት። የምትጠራጠሩ የእኛን አቋም የእኛን ንግግር የምትጠራጠሩ ቆም ብላችሁ አስተውሉ። ባዳዎች ጭንቅላታችሁን አይውሰዱት ባዳዎች የሚያቆሙን አይደለንም እኛ የአባቶቻችን ልጆች ስለሆንን።

በእርግጠኝነት የምነግራችሁ ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች። አሁን ከውስጥ ከውጪ የተነሱባት ሀይሎች እንዴት ተሳካላችሁ ብለው እንደ አድዋ እነሱ እራሳቸው ይዘግቡታል። ኢትዮጵያ የተባለችው አውሮፕላን ዛሬ ሞተር እያሞቀች ነው። ከጥቂት ጊዜያት በኋላ ማኮከብ ትጀምራለች። ከዛን በኋላ መብረር ትጀምራለች። ሁላችሁም እንደምታውቁት አሙቃ ሳትጨርስ ማኮከብ ሳትጀምር መብረር ሳትጀምር መሳፈር ብትችሉ መልካም ነው። አንዴ ከበረረች አንዴ ከተነሳች ማሳፈር ትቸገራለች። ትላንት ከትላንትና ወዲያ ያልገባችሁ ዛሬ ይሄንን ስትመለከቱ አይናችሁ ሊገለጥ ይገባል የሚል እምነት አለኝ።

በመጨረሻው ክቡር ኢንጂነር ታክለ ኡማ የቀድሞ የአዲስ አበባ ከንቲባ ይህንን ስራ ስንጀምር በታላቅ የሃላፊነት ስሜት ከካብኔያቸው ጋር ስራውን ለማስጀመር ያደረጉትን ጥረት ሚኒልክን የሚያስታውስ ታከለን ስለማይረሳ ለማመስገን እፈልጋለሁ። የሴት ምሳሌ ብርቱ ማርሽ ቀያሪዋ አዳነች አቤቤ ወንድሟ የጀመረውን አስፍታ አልቃ አሳምራ እጅግ ብርቱ ከሆኑ ከካብኔዎቿ ጋር ቀን ከሌት ሰርተው ይሄንን ስላሳኩ እሷንም በክብርት ፕሬዝዳንት ፊት ለማመስገን እፈልጋለሁ። የተከበራችሁ ወንድም እና እህቶቼ ሀሳቡም ስራውም ድሉም የሁላችንም ነው። በዚህ ውስጥ ብዙ ሰዎች ከምትገምቱት በላይ ከሁሉም የኢትዮጵያ ጫፍ እስከ ትላንትና ማታ ድረስ በታላቅ ትጋት ይሰሩ ነበር። ቻይናውም ሲዳማውም ወላይታውም ትግራዋዩም ኤርትራዊያን ሳይቀር በዚህ ስር ተሳትፏል። ይሄ ሁሉ እጅ ጭንቅላት አዕምሮ ተደምሮ ይሄን አስደናቂ ስፍራ ዛሬ ለማየት ለልጆቻችን ደግሞ ለማውረስ ስላሳደሩን እነዚህ ሁሉ በእናንተ ፊት ማመስገን እፈልጋለሁ። የአባቶቻችን አምላክ፣ የኢትዮጵያ አምላክ አደዋ ላይ ለጥቁር ህዝቦች ሁሉ ምሳሌ ያደረገን ነገ በብልፅግና ምሳሌ የሚያደርገን ፈጣሪያችን የተመሰገነ ይሁን። ኢትዮጵያ በልጆቿ ታፍራና ተከብራ ለጥቁር ህዝቦች ሁሉ ምሳሌ ሆና ትቀጥላለች። አመሰግናለሁ

በመጨረሻም ክብርት ፕሬዝዳንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ይሄንን አስደናቂ ቀን አስመልክተው ንግግር እንዲያደርጉና ከእሳቸው ቀጥለው የመጨረሻውን የመዝጊያ ንግግር የሚያደርጉልንን አፄ ሚኒሊክን በሃሳብ እንዲጋብዙልን እጠይቃለሁ አመሰግናለሁ።

የካቲት 3፣ 2016 ዓ.ም

220

ከመስከረም እስከ መስከረም

በሶማሌ ክልል የግብርና

ዛ ልማት ስራዎች ሬ ሶማሌ ክልልን ልንጎበኝ ያሰብናቸው ልንፈትሽ ያሰብናቸው ስራዎች ፕራይመርሊይ ሁለት ሴክተር ላይ ነው። አንደኛው ግብርና ነው ሁለተኛው ኢንፍራስታርከቸር ነው።

ግብርናን በሚመለከት የሶማሌ ክልል ሊታረስ የሚችል ሰፋፊ የእርሻ ፖቴንሻል ካላቸው ክልሎች አንደኛው ነው። እስከ አስር ሚሊየን ሄክታር ሊታረስ የሚችል መሬት አለ። ከዚህ ውስጥ ሀያ አምስት ፐርሰንቱ ሁለት ነጥብ አምስት ሚሊዮን ሄክታር ገደማ በእሪጌሽን ሊታረስ ይችላል። አሁን የምናየው የኢሪጌሽን ስራ ውጤት ነው። ይሄ የዛሬ ሶስት አመት አራት አመት ሶማሌ ክልል እንደዚህ አይነት ስራ አልነበረም።

በኢሪጌሽን ሶማሌ ክልል መሬት ብቻ አይደለም ያለው፤ ውሃን ስንመለከት አራት በጣም ትላልቅ ወንዞች አሉ ከዝናብ ውጪ። ሰፋፊ የከርሰ ምድር ውሃ አቅም አለው። በጣም የሚታይ ለም መሬት አለው። በኢሪጌሽን ሁለት ነጥብ አምስት ሚሊየን ሄክታር ማረስ ማለት በሄክታር አርባ አምሳ ኩንታል ከተገኘ ምን ያክል እንደሆነ መገመት ይቻላል። ብዙ አይነት ነገር ነው እዚህ ጋር መልማት የሚችለው። ስንዴው፣ ሩዙ፣ በቆሎው፣ ማሽላው፣ ዘንጋዳው የፈለከው ነገር ማምረት ትችላለህ፤ ምክንያቱም መሬቱ በጣም ይመቻል፤ ውሃውም እንደዛው። የሚያስፈልገው የኢሪጌሽን ኢንፍራስትራክቸር። አግሪካልቸር ኢንፍራስትራክቸሩ በጣም ውድ ነው። ካናል መስራት በጣም ኤክስፔንሲቭ ነው፤ ስራውም በጣም ጊዜ ይወስዳል። እነዚህን እያስፋፋን ይሄን አከባቢ በሙሉ ወደ እርሻ ብንቀይር የሶማሌ ክልል ለኢትዮጰያ ብቻ ሳይሆን አጠቃላይ ኢስት አፍሪካን ለመመገብ የሚያስችል አቅም አለው። አስር ሚሊዮን ሄክታር የሚታረስ መሬት ማለት በጣም በጣም ትልቅ ሀብት ነው። ከዚያ ውስጥ ሃያ አምስት ፐርሰንቱን በአመት ሁለቴ በአመት ሶስት ወደ ማምረት ወደ ሚያስችል አቅም ከፈጠርን በምግብ መራብ የሚባለው ቋንቋ በምርጫችን ፈቅደን ያመጣነው ካልሆነ በቀር ከፈጣሪ የተከለከልነው ነገር የለም።

ሰው አለን መሬት አለን ውሃ አለን ሁሉ የተሰጠን ነን። እኛ የጣነው ያ ሰው የተሰጠውን አውቆ ያለውን አውቆ መጠቀም አለመቻል ላይ ነው። የአዋቂ ሰዎች ብቃት የሚያስፈልጋቸውን ብቻ ሳይሆን የማያስፈልጋቸውን ነገር ማወቅ ሲችሉ ነው። አንድ ሰው የሚያስፈልገውን ነገር ሲያውቅ የማያስፈልገውን ነገር ሲያውቅ ያ ብልህ ሰው ይባላል። በእኛ ሁኔታ የሚያስፈልገን ልማት ነው የሚያስፈልገን እርሻ ነው የሚያስፈልገን እራስን መመገብ እና የተረፈንን ሽጦ መጠቀም ነው። የማያስፈልገን ደግሞ መባለት ነው ሁሉ ተሰጥቶት በማያስፈልገው ጉዳይ ላይ ጊዜውን የሚያባክን ማህበረሰብ ሲሆን የተሰጠውን ያለውን ያጣል። እና ከእርሻ አንጻር ተስፋ ሰጪ

221

ጅምር ነው ያለው ትክክል ይፈልጋል ድጋፍ ይፈልጋል ይሄንን ካደረግን ሱማሌ እራሱን መግቦ አከባቢውን የሚመግብ እንደሚሆን ተስፋ ይደረጋል።

ከእርሻው በተጨማሪ ኢንፍራስትራክቸርን በሚመለከት በሶማሌ ክልል የፌዴራል መንግስት ብቻ የክልል መንግስትን ሳይጨምር ወደ ሁለት ሺህ ኪሎ ሜትር የሚጠጋ አስፓልት መንገድ እየገነባን ነው። ይሄ በሱማሌ ታሪክ ታይቶ አያውቅም። ባለፉት ሁለት ሶስት ዓመታት የጀመርነው ስራ ሁለት ሺህ የሚጠጋ ኪሎሜትር እየገነባን ነው። ከዚያ ውስጥ ከሰባት መቶ እስከ ስምንት መቶ የሚጠጋው ኪሎ ሜትር ተጠናቆ ስራ ጀምሯል። ግማሾቹን ዛሬ እንዳየናቸው በከተማ ውስጥ ከከተማ ውጪ ከተማን ከሌላ ቦታ የሚያገናኙ ያለቁ እየተሰሩ ያሉ አስፓልቶች አሉ። በሚቀጥሉት ሁለት ሶስት አመታት ሁለት ሺህውን ብናጠናቀቅ ከኢንፍራስትራክቸር አንፃር ያለው ጠቀሜታ ከፍተኛ ነው የሚሆነው።

ሶስተኛ ኤርፖርት ጉዴ ላይ ያየነው ኤርፖርት በእራሱ ብዙ ነገር ይናገራል። ጎዴ ላይ ያየነው ኤርፖርት በየትኛውም የኢትዮጵያ ክልል በየትኛውም ኢትዮጵያ ከተማ ነባር ከተማዎች በአንደኛውም ቦታ የለም። አክሱም ያለው ኤፖርት መቀሌ ያለው ኤፖርት ጎንደር ያለው ኤርፖርት ባህር ዳር ያለው ኤፖርት ጅማ ያለው ኤርፖርት ጎዴን አያክልም። ለኳሊቲ ለጠንካራ ኢንፍራስትራክቸር የሰጠነው ቦታ ማሳያ አንዱ ጎዴ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ከአዲስ አበባ ቀጥሎ ሁለተኛው ውብ ፋንክሽናል የሆነ ረዘም ላለ ጊዜ ሊያግዝ የሚችል በቀላሉ ከኢትዮጵያ ባሻገር ሰርቪስ መስጠት የሚችል ኤርፖርት ያለን ጎዴ ነው። ይሄን ማስፋት አለብን ከሰራን ትልቅ ንጹህ ለልጆቻችን የሚሸጋገር ነገር መሆን አለበት። ሰራን ለማለት ወከፍ ወከፍ ያለ ነገር ጥሩ አይደለም። አስፓልትም ከሆነ ደንበኛ አስፓልት ኮንክሪት ረዘም ላለ ጊዜ የሚያገለግል መሆን አለበት። ኤርፖርትም ከሆነ በቂ ሰርቪስ መስጠት የሚችል ረዘም ያለ ጊዜ የሚያገለግል በማንኛውም ሰው እይታ ቢመዘን የማያሳፍር መሆን አለበት። እና መሰረተ ልማት የሚገነባው ለአንድ ትውልድ አይደለም። ከአንድ ትውልድ ባሻገር የሚያገለግል ስለሆነ በደንብ ጠንቀቅ ተደርጎ በኳሊቲ ቢሰራ እንደ ሀገር ኢንቨስትመንታችን አክሳሪ አይሆንም።

አሁን ከለውጡ በኋላ የምንሰራቸውን ማንኛውም ላይብራሪ ሊሆን ይችላል፤ ሙዚየም ሊሆን ይችላል፤ መንገድ ሊሆን ይችላል ፓርኮች ሊሆኑ ይችላሉ ጽዳታቸው ሳይዛቸው ጠንከር ተብሎ የሚሰራበት ዋናው ምክንያት ለትውልድ ሊሻገር በሚችል መንገድ የኢትዮጵያ ልክ እና ቅርፅ በሚያሳይ መንገድ እንዲሆን ነው። አሁን ሰርተን ነገ የሚፈርስ ነገር መሆን የለበትም። ኮንዶሚኒየም አሁን ሰርተን ከሁለት ሶስት አመት በኋላ እንዴት እናፍርሰው ብለን የምንጨነቅ መሆን የለበትም። ከሰራን ጠንከር ያለ የሚጠቅም የሚሻገር መሆን አለበት እና በሶማሌ ክልል በኤርፖርት በመንገድ ማህበራዊ ዘርፍ ትቼ ነው በትምህርት በጤና ዘርፍ ያለውን አልነካውም።

በኤርፖርት እና በመንገድ የጀመርናቸው ስራዎች በእርሻ ካናል የጀመርናቸው ስራዎች እንደ ኢንፍራስትራክቸር ከተወሰዱ የሱማሌን ክልል በአጭር ጊዜ ውስጥ ወደ ልማት ወደ ብልጽግና ሊወስዱ የሚችሉ እጅግ ጠቃሚ የሆኑ መሰተ ተልማቶች ናቸው። ህዝቡ ይሄንን ስራ እየተለማመደ የእርሻን ጠቀሜታ እያወቀ በሚሄድበት

222

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሰዓት ለከብቶቹም ምግብ ያገኛል ሰውም ምግብ ያገኛል። የተመገበ ከብት ደግሞ ወተት ይሰጣል ስጋ ይሰጣል እዛው እያለ የሚያሟላ የምግብ ቼይን የምግብ ሰንሰለት ይሆናል ማለት ነው። ይሄ ከሆነ ረሃብ የሚባል ቋንቋ ሊወራ አይችልም። ይሄ አፈር ተሰጥቶን ይሄ ውሃ እዚህ ጋር እየፈሰሰ ለመራብ የፈቀደ ሰው ግን በራሱ ምርጫ በራሱ ፍቃድ መራብን መርጦ ስለወደደ የሰውን ምርጫ መከላከል መገዳደር አይቻልም። የሰው ምርጫ ልማት የሰው ምርጫ መለወጥ ከሆነ እንኳን እኛ እንደዚህ ያለ አፈር እንደዚህ ያለ አየር እንደዚህ ያለ ውሃ ይዘን ከእኛ በባሰ እጅግ አስከፊ በሆነ መልክዓ ምድር ብዙ ሀገራት አምርተው እራሳቸውን ይመግባሉ።

ኢትዮጵያዊያን የሚያስፈልግህን ለይተን ማወቅ አለብን የማያስፈልገንን ለይተን ማወቅ አለብን። ሶማሌ ክልል ውስጥ ባለፉት ሃያ ዓመታት ሰላሳ ዓመታት የሚታወቀው በግጭት ነው። ከጀንሆይ ጊዜ ጀምሮ ብዙ ግጭት ያለበት አከባቢ ነው። ለመጀመሪያ ጊዜ እፎይታ ሰላም ያገኘው አሁን ነው፤ እፎይታና ሰላም ሲያገኝ ደግሞ ሀብቶቹን ወደ ማየት የማያስፈልገውን ጥሎ የሚያስፈልገውን ወደ መያዝ በመምጣቱ እንደምታዩት በጣም ጥሩ ጥሩ የሚባሉ ጅማሮች አሉ። ይሄን ኦሮሚያ ላይ ይሄን አማራ ላይ ይሄን ትግራይ ላይ ይሄን ደቡብ ላይ ማስፋት ያስፈልጋል። ሰላምን አብዝቶ መፈለግ ለሰላም መቆም የሚያለያይ ነገር ካለ በንግግር ብቻ ማድረግ በጉልበት ማሳመን በጉልበት መቀማት የሚባል እሳቤ እንደማያዋጣ አውቀን መተው በንግግር ማመን እና ለሰላም ቅድሚያ መስጠት ያለንን ማወቅ የሚያስፈልገንን ማወቅ የሚጠቅመንን ማወቅ የማያስፈልገን መተው ስንጀምር እንደ ሀገር የመበልጸግ አቅማችን በከፍተኛ ደረጃ ያድጋል።

እንግዲህ ሁሌ እንደምናገረው ኢትዮጵያ ካለ ጥርጥር የመበልጸግ አቅም ያላት ሀገር ናት። ሶማሌ ክልል እንኳን አስር ምሊየን የሚታረስ መሬት ካለው ይሄን በአርባ በአምሳ ኩንታል በሄክታር ብታባዛው በጣም ከፍተኛ አቅም አለን። እንተባበር፣ እንስራ፣ ሰላም እንውደድ፣ ልማት እንውደድ፣ መደማመጥ ይኑረን፣ ሴራ ሸር ተንኮል እንተው ያ የእኛ ሃሳብ አይደለም ያ የጠላቶቻችን ፍላጎት ነው። እኛን እርስ በእርስ ማባላት አይናችንን ከልማት ከሰላም ከስራ ነቅለን ወደሚያባላ ጉዳይ እንድናተኩር ማድረግ የኢትዮጵያን መሸት ፍላጎት አይደለም። ይሄ የባዳ ፍላጎት ነው የባዳን ፍላጎት ኢንተርቴይን የሚያደርግ ባዳ እንጂ ሰው የለም። ዜጎች የባንዳን ልብስ አውልቀው ሀገር ወዳድ ዜጎች ሆነው የባዳን ተንኮል የባዳን ሴራ የባዳን የመከፋፈል ትርክት ትተው የሚያሰባስብ የጋራ የሆነ እንደ ሀገር የሚያበለጽግ ከእኛ አልፎ ደግሞ ምስራቅ አፍሪካን የሚቀልብ ብቃት እና ማንነት እንድንይዝ ተባብረን መስራት ይኖርብናል። ጅማሮቻችን ጥሩ ናቸው ገና አሁንም ግን ብዙ መትጋት መልፋት መጣር ይጠበቅብናል። በዚህ ስፍራ ያየነው ነገር ኢትዮጵያ ተስፋ እንዳላት ኢትዮጵያ እንደምትበለፅግ የኢትዮጵያ የብልፅግና ግስጋሴ ጉዛ ሲዞር የሚቆም እንዳልሆነ ያመላክታል። ጠላቶቻችን እንግዲህ ይሄን አይተው ተምረው ወደ ልማት ወደ ስራ ወደ ትብብር ወደ ስምምነት እንዲመጡ በዚሁ አጋጣሚ ጥሪዬን ማቅረብ እፈልጋለሁ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

የካቲት 4፣ 2016 ዓ.ም

223

በጂግጂጋ የልማት ስራዎች ጉብኝት

በዛሬ ጉብኝት ብዙ ትምህርት የሚወሰድባቸው ነገሮች ማየት ችያለሁ። በአንድ በኩል በተደጋጋሚ እንዳነሳሁት የሚሰራ የሚተጋ እጅ ሀገር ሊቀይር እንደሚችል ጥሩ ማሳያ ነው ጅግጅጋ። አጠቃላይ ሶማሌ ክልል ውስጥ ያሉ የጅምር የልማት ስራዎች የሚያሳዩት ከለፋን፣ ከጣርን፣ ከሰራን፣ ሰላማችንን ካረጋገጥን በአጠረ ጊዜ ውስጥ ልማት፣ በአጠረ ጊዜ ውስጥ የሰውን የሕይወት ደረጃ ከፍ የሚያደርግ፣ የአኗኗር ዘዬ የሚቀይር ወሳኝ ወሳኝ የመሰረተ ልማቶች መዘርጋት እንደሚቻል በግልጽ የሚያመላልክት ነገር ነው። በአንድ በኩል ልማት እና ለውጥ አዲስ አበባ ብቻ ነው ያለው ብሎ የሚያስቡ ሰዎች በዚህ አጋጣሚ ወጣ ብለው የክልል ከተማዎችን ማየት እንዲችሉ መምከር እፈልጋለሁ። ጅግጅጋ እኔ መጀመሪያ ስመጣ የዛሬ ሶስት አራት አመት አራት ዓመት ተኩል ገደማ አንድ መንገድ ብቻ ምናልባት ሰባት ስምንት ኪሎ ሜትር የሚሸፍን አንድ አስፓልት መንገድ ያላት ከተማ ነበረች። ዛሬ ዞረን እንዳየነው ከአርባ ኪሎ ሜትር በላይ በሁለት መንገድ እያንዳንዱ ሶስት ሶስት ሌን የሆነ ብዙ ቦታ ዎክ ዌይ ያለው የሳይክል ሩት ያለው በጣም ሰፊ የሚባል ኢንፍራስትራክቸር ተገንብቷል።

ከመንገድ አንጻር በአጠቃላይ በሶማሌ ክልል ከሁለት ሺህ ኪሎ ሜትር ያላነሰ መንገድ እየሰራን ነው። እዚህ ጅግጅጋ ከተማ ውስጥ ብቻ ከአርባ ኪሎ ሜትር በላይ የመንገድ ግንባታዎች ኦልሞስት አልቀዋል አብዛኞቹ። ይሄ ከመንገድ አንጻር ነው።

ያየነው ሆስፒታል ምናልባት በምስራቅ የሀገሪቱ ክፍሎች ይሄን የሚያክል ብዙ ሆስፒታል ያለን ለመሆኑ እርግጠኛ አይደለሁም። ብዙ ነገር በውስጡ የያዘ አውቶሜትድ የሆነ ትልቅ ሆስፒታል ነው። ለጎረቤት ሀገራትም ጭምር ሰርቪስ የሚሰጥ ሆስፒታል ነው ያየነው። ከዚያ በተጨማሪ የግሉ ሴክተር ከተማ ውስጥ እየገነባ ያለው ህንፃ የቤቶች ግንባታ አጠቃላይ ከተማው የኢኮኖሚክ እንቅስቃሴ ከፍተኛ ደረጃ ህይወት ያለው የሚንቀሳቀስ ገንዘብ እንዳለ ስራ እንዳለ ያመለክታል።

በነገራችን ላይ ባለፉት ሶስት እና አራት ዓመታት ውስጥ በሶማሌ ክልል ስልሳ ስምንት ከተማ በርካታ ወረዳዎች የሃያ አራት ሰዓት መብራት አገልግሎት እያገኙ ነው። ከዚያ በፊት የነበረው መብራት አገልግሎት በጣም አነስተኛ ነው። ባለፉት ሶስት አራት ዓመታት ግን ስልሳ ስምንት ከተሞች የሃያ አራት ሰዓት መብራት ያገኛሉ። ሁለት ሺህ ገደማ መንገድ እንገነባለን። ሆስፒታል ከለውጡ በፊት ዘጠኝ ነበር፤ ከለውጡ በኋላ አስራ አንድ ገደማ ተገንብቷል። ከመቶ ፐርሰንት በላይ ተገንብቷል። ይቀራል አሁንም ግን ጅምር ስራው በሆስፒታል፣ በትምህርት ቤት፣ በመንገድ፣ በመብራት፣ ደግሞ በመንግስት ተቋማት ይሄ ህግ አውጪው በዚህ ደረጃ ጸዳ ያለ ፓላርላማ ብዙ ቦታ አይታይም። የቢሮዎችም የፋይናንስ ቢሮ፣ የገቢዎች ቢሮ፣ ቅድም ያየናቸው

224

ከመስከረም እስከ መስከረም

ቢሮዎች ስራዎቻቸው መሬት እየያዙ መንግስት እየተኮነ መሆኑን ያመለከታል።

ክልሉ የተሟላ መንግስት ሆኖ ሰው ተቀብሎ ለማገልገል የሚያስጨንቃት እየፈጠረ ነው። መሰረተ ልማት ግንባታው፣ ግብርናው፣ መብራቱ፣ ጤናው እና የፕራይቬት ሴክተር እንቅስቃሴ ተጨምሮ የሶማሌ ክልል በምስራቁ ቀጠና ለእኛም ለጎረቤቶቻችንም ትልቅ የገበያ ማዕከል ሆኖ ማገልገል እንደሚችል ያሳያል። ይሄ በጣም ጥሩ ነገር ነው። ዛሬ የተነጋገርንበት እና በቀጣይ ሊሰራበት የሚገባው ነገር ትላልቅ ህንፃ የሚያምሩ ህንፃዎች መስራት በጣም ጥሩ ነው፤ ግን ዛፍ የማንተክል ከሆነ ኤስቴቲክ ከሌለው፣ ንፅህና ከሌለው ደግሞ ከተማውን ግማሽ ያደርገዋል ሙሉ አያደርገውም።

ጅግጅጋ ከተማ በጣም ብዙ መትከል ይጠበቅብናል ብዙም ማጽዳት ይጠበቅብናል፤ አላስፈላጊ ከዲዛይን ውጪ ያሉ ቤቶች እያስተካከልን መሄድ አለብን። አዲስ አበባን አሁን የምናፈርሰው ቀደም ሲል በጠራ ዲዛይን እና መሰረት ላይ አልተቀመጠም። እንደዚህ አዳዲስ ከተማዎች ግን እንደዛ መሆን የለባቸውም ሰፋ ሰፋ ብለው ከመንገድ ራቅ ብለው በቂ የሚባል ችግኞች ተክለው ቤቱ አሁን ያለበት ደረጃ ከፍም ዝቅ ሊል ይችላል ግን ማስተር ፕላኑን የጠበቀ መሆን አለበት። ቆይተን ደግሞ የምናፈርሰው መሆን የለበትም።

በጥቅሉ በሶማሌ ክልል በተገኘው ሰላም እና አማራሩም እያደረገው ባለው ጥረት ከፍተኛ የሆነ የኢኮኖሚ መነቃቃት ይታያል። በገቢ አንፃር ከመቶ ፐርሰንት በላይ አድጓል፤ በጀታቸው አድጓል፤ ኢንፍራስትራክቸር በስፋት እየተገነቡ ነው፤ እርሻ ላይ ቅድም እንዳነሳሁት ነው ይሄ ይሄ ነገር ተጠናክሮ መቀጠል አለበት። ህዝባችን በፈጠነ ጊዜ ውስጥ ከድህነት አውጥተን የተሟላ ተጠቃሚነት እንዲያረጋግጥ ለማድረግ የብልፅግና መሰረት ለመጣል ከአዲስ አበባ ውጪ ያሉ ስራዎች ክትትል ያስፈልጋቸዋል፤ ድጋፍ ያስፈልጋቸዋል፤ የሃሳብ እና የፋይናንስ ድጋፍ ያስፈልጋቸዋል። ያን እያደረግን ልማቱን ኢቭን ማድረግ አለብን ሁሉም ጋር እንዲደረስ ሁሉም ቦታ ተጠቃሚ የሚያደርግ መሆን አለበት።

እና ዛሬ በነበረው ውሎ ብዙ ትምህርት ያገኘን ይመስለኛል። ሌሎቹም ክልሎች እየመጡ መማር አለባቸው። ሶማሌ ከዚህ ቀደም እርሻ አልነበረም አሁን እርሻ ብቻ ሳይሆን ሞደርን እርሻ ነው እየተስፋፋ ያለው። ሱማሌ ከዚህ ቀደም ኢንፍራስትራክቸር ኦልሞስት የለውም ማየት ይቻላል በጣም በስፋት በፍጥነት ደግሞ እየተሰራ ነው ያለው። ከተማ ላይ ያለው እንቅስቃሴም እንደዚሁ ትምህርት ሊወሰድበት የሚችል ነው። ኢቭን የፕራይቬት ሴክተሩ በጣም ፀዳ ፀዳ ያሉ ቤቶችን ነው እየሰሩ ያለው። እና ተስፋ ሰጪ ነው አስደሳች ነው በሚቀጥሉት አምስት ዓመታት አስር ዓመታት ጅግጅጋ በጣም ኦልተረንቲቭ ካፒታል ሲቲ መሆን እንደምትችል ያሳያል። ይሄ በጣም ሰፋ ባሉ ቦታዎች የምናደርገውን ነገር ቢሆም የሶማሌ ክልል ከነበረበት አጠቃላይ ሁኔታ አንፃር ባለፉት አራት አምስት ዓመታት የመጣው ለውጥ እጅግ እጅግ ተስፋ ሰጪ ነው።

ብልፅግና ለሶማሌ ክልል ተስፋ እንዳመጣ የሚጨበጥ የሚታይ ጅምር ስራዎች እንዳመጣ ሊጠናከር እና ትምህርት ሊወሰድበት የሚገባም ልምድ እንደተገኘ

225

ያመለከታል። ለዚህም የሶማሌ ክልል ነዋሪዎች በሙሉ እና የሶማሌ ክልል አመራሮች ፕሬዝዳንት ሙስጠፌንና ካብኔያቸውን በዚሁ አጋጣሚ ማመስገን እፈልጋለሁ። ይህ ስራ መጠናከር አለበት።

ሌብነትንም እንጠየፍና ያልተገባ ገንዘብ ኪሳችን የማናስገባ ሰዎች መሆን አለብን፤ ቀን ከሌሊት የምንሰራ ሰዎች መሆን አለብን። ሌብነት ከሌለን ባለን አቅም የምንሰራ ከሆነ ለውጡም ይታያል ህዝቡም እያመሰገነ እየደገፈን ይሄዳል። እኛ የምንጠቀም ያ ጥቅም ህዝቡ ጋር የማይደርስ ከሆነ ግን መቼም ቢሆን ኢትዮጵያ መቀየር አንችልም። ኢትዮጵያ መቀየር ከፈለግን የተደራጀ ሌብነት እና ገንዘብ ማሸሹን ትተን ሌላ ሀገር የምንሰራቸውን ቤቶች እኛ ሀገር፤ ሌላ ሀገር የምንሰራቸውን ቢዝነሶች እኛ ሀገር ሰው የሚተማመንበትን የቢዝነስ ኢንቫይሮንመንት እየፈጠሩ መሄድ ያስፈልጋል።

እንግዲህ ባለፉት አራት አምስት አመታት ከለወጡ በኋላ ሰምታችሁ ከሆነ አላውቅም በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ዲያስፖራዎች ተመልሰው ቤት ሰርተው ሀገራቸው እየገነቡ ነው። ሁሉም ቦታ ይቀጥላል ምንም ጥርጥር የለውም። ከአስር ዓመት ከአስራ አምስት አመት በኋላ አብዛኛው ዲያስፖራ ይመለሳል የእኛ ነገር የተሻለ ነው የእኛ ተስፋ የተሻለ ነው የእኛ መሰረት የተሻለ ነው። ቤተሰብ መስርተህ ለመኖር ኢትዮጵያ አሁን በብዙ መስፈርቶች ትሻላለች የሚቀር ነገር አለ ያን እያሟላን ከሄድን አብዛኛው ሰው ሲመለስ ለመቀበል የሚያስችል መሰረት መጣል ይኖርብናል። እና በትብር፣ በትክክል ሰላምን አስቀድመን፣ ውበትን አስቀድመን፣ ጥራትን አስቀድመን፣ የእጅን ንፅህናን አስቀድመን ከሰራን ልንለወጥ እንደምንችል አመላካች ውሎ ነበር እጅግ በጣም ደስ ብሎኛል እናንተም እንኳን ደስ ያላችሁ።

የካቲት 5፣ 2016 ዓ.ም

226

ከመስከረም እስከ መስከረም

የጅግጅጋ ዳቦ ፋብሪካ ምረቃ

ከትናንት ጀምሮ በሶማሌ ክልል በርካታ የልማት ስራዎች፣ መሰረተ ልማት ስራዎች ስናይ ቆይተን ዛሬ ጠዋት በገበታ ለትውልድ በሶማሌ ክልል የሚጀመረው አዲሱ ሪዞርት የማስጀመር ፕሮግራም አካሂደናል። ያው ሁላችሁም እንደምታውቁት ወንጭ ጀምረን ጨርሰን፣ አላላ ኬላ ጀምረን ጨርሰን፣ ጨበራ ጩርጩራ ጀምረን ጨርሰን እዚህ ደግሞ በሶማሌ ክልል በጣም በሚያምር ቦታ የሚሰራውን ሪዞርት ዛሬ አስጀምረናል። በሚቀጥለው አመት እሱን ደግሞ ጨርሰን እናስመርቃለን።

አጠቃላይ ዲዛይኑ የሶማሌን ክልል ብቻ ሳይሆን አጠቃላይ ሱማሌ የሚባለውን ማህበረሰብ በሀገር ውስጥም ከሀገር ውጭ ያለውን ካልቸሩን፣ የአኗኗር ዘዬውን፣ ታሳቢ አድርጎ የተሰራ ዲዛይን ስለሆነ ለእኛ ብቻ ሳይሆን በጅቡቲ የሚገኙ፣ በሶማሌላንድ በሞቃዲሾ የሚገኙ፣ በኬንያ የሚገኙ፣ በሌላም ሀገር የሚገኙ ሱማሌዎች ባህላቸውን ሞደርን በሆነ መንገድ የሚያዩበት፣ ግመል በቅርበት የሚያዩበት፣ ነብር በቅርበት የሚያዩበት፣ የሚያምር መልክዓ ምድር በቅርበት የሚያዩበት ለሁላችንም ሳቢ የሆነ ጅግጅጋ የሶማሊዎች ሁሉ መናገሻ ሆና ለመታየት የምታደርገውን ጥረት የሚያረጋግጥ ስፍራ ስለሆነ የክልሉ መንግስት የክልሉ ነዋሪዎች በሙሉ በከፍተኛ ኃላፊነት ስሜት አካባቢውን ግሪን በማድረግ በማሳመር ይህ ስራ ከግብ እንዲደርስ የበኩላችሁን እንድትወጡ በዚሁ አጋጣሚ አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

ከዚያ ቀጥሎ ያየነው ለጅግጅጋ ከተማ የመጠጥ ውሃ የሚውለውን የተጠናቀቀውን ፕሮጀክት ነው። ይህ ፕሮጀክት በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ የወጣበት፣ ባለፉት ሁለት ሶስት አመታ ተጀምሮ ያለቀ ነው። የጅግጅጋን መጠጥ ውሃ ለማሟላት ጉድጓድ ውሃ ተቆፍሮ ወደዚህ ተጓጉዞ ህዝቡን ለማገልገል እየተሰራ ያለ እጅግ ሞደርን የሚባል የመጠጥ ውሃ ፕሮጀክት ነው። በዚያም ብዙ ነገር መማር ማየት ችለናል። ቀጣይ በምንሰራቸው ስራዎችም እንደ ግብአት ሆኖ የሚያገለግል ነው።

አሁን ደግሞ ያለነው በቀዳማዊት እመቤት ቢሮ የሚሰራውን የዳቦ ፋብሪካ ለማስመረቅ ነው። በዚህ ስፍራ ሁላችሁም እንደምታዩት ትናንት ጎዴ ላይ የስንዴ ፋብሪካ አይተን ነበር። እዚህ አካባቢ ለሁለት በጣም ወሳኝ ለሆኑ አካላት ምግብ ያስፈልጋል ለሰው እና ለእነሰሳቶች። እዛ የሚመረተው ስንዴ እዛ የሚመረተው በቆሎ ለሰው ብቻ ሳይሆን ተረፈ ምርቱ መኖ ሆኖ ለከብቶቻችን ለግመሎቻችን ምግብ ይሆናል። ያመረትነው ስንዴ ብዙም ርቀት ሳይሄድ እዚህ መጥቶ በዱቄት ፋብሪካ ዱቄት ሆኖ በቀን ሶስት መቶ ሺህ ዳቦ አምርቶ ምን ያህል ተማሪ ምን ያህል ወጣት ቢያንስ የጅግጅጋን ግማሽ የሚጠጋ ህዝብ በቀን ዳቦ የሚያገኝበት ፋብሪካ ነው። ከዛ ይበልጣል ቢያንስ ነው ያልኩት። በጣም ፕራክቲካል የሆነ የእያንዳንዱን ሰው ቤት የእያንዳንዱን ሰው ጓዳ የሚነካ አምርተን በአግሮ ኢንዱስትሪ ዘመናዊ በሆነ መንገድ ደግሞ ለምግብነት አውለን እዚሁ ደግሞ እንደገና ከስንዴ ፋብሪካው የሚወጣው ተረፈ ምርት መኖ ሆኖ

227

ተዘጋጅቶ ለከብቶች ምግብ ይሆናል። ይህ በጣም በጣም የህዝባችን የኑሮ ዘዬ እና ደረጃ የሚያሻሽል ፕራክቲካል ፕሮጀክት ነው።

በዚህ ፕሮጀክት ላይ ቀዳማዊት እመቤትን ሳላመሰግን ባልፍ እንደምትቀየሙኝ ተስፋ አደርጋለሁ። እና ምስጋና ይገባቸዋል፤ ትምህርት ቤት ስለሰሩ ዳቦ ፋብሪካ ከሚያግዙአቸው ሀይሎች ጋር ሆነው ስለሰሩ ተከታትለው ስለአስጨረሱ መጀመር ሳይሆን መጨረስ አዲስ አበባ ብቻ ሳይሆን በሁሉም ክልል መስራት ልማድ አድርገው ዛሬ ስምንተኛ ፋብሪካ ሲመረቅ ነው። በሚቀጥሉት አንድ እና ሁለት ወራት የቀሩት አራት ፋብሪካዎች ይመርቃሉ። እንደዚህ ጀምሮ የማስጨረስ ልምምድ ሀገራችን እንዲስፋፋ ቀዳማዊት እመቤት ላደረጉት ትጋትና ጥረት ከልብ አመሰግናለሁ። እንደዚሁም ይህ ፕሮጀክት ከእሳቸው ጋር ሆነው እንዲሳካ ሼክ መሃመድ አላሙዲን ባለበት ቦታ ሆኖ ከሚያገኘው ሀብት ከሚያገኘው ገንዘብ ድሮ ከነበረው አሰራር በተለየ ሁኔታ ሀብቱን በመላው ኢትዮጵያ በዚህ መንገድ ድሃ ጋር እንዲደርስ እየረዳ ስለሆነ ለጤንነቱ ለሰላሙ ወደ ሀገር ለመምጣት ዱአ እንድታደርጉለት እሱም ባለበት ስፍራ ሆኖ ልክ እንዳለ እሱ እንዳለ አድርጎ የሚሰሩ ወንድሞች ልጆች ስላሉት ገንዘቡ ቁም ነገር ላይ ድሃ ማገዝ ላይ በሱ እምነት ልክ ዘካ እያወጣ ስለሆነ ባለበት ከፍተኛ ደስታ ሊሰማው ይገባል። የእሱ ሀብት በታማኝነት እያስተዳደሩ ለልማት እያዋሉ ያሉ እየተጉ ያሉ አጠቃላይ የሚድሮክ ሰራተኞች በተለይም አለቃቸውን ጀማልን በዚሁ አጋጣሚ እንዳመሰግን ይፈቀድልኝ።

አቶ ጀማል ሼክ መሀመድ አላሙዲን ያለው ሀብት በብዙ ሰዎች ሲዘረፍ ሲሰረቅ ለመጠጥ ለአሉባሌ ነገር ሲውል እንደዋለ መላው የኢትዮጵያ ህዝብ ያውቀዋል፤ አሁን ያ ነገር ትክክለኛ ወደሆነ ነገር እንዲውል ህዝቦች በየቀኑ ዳቦ እየበሉ ዱአ እንዲያደርጉለት እንዲያመሰግኑት ዕድል ስለፈጠርክ ታማኝ ሰራተኛ ስለሆንክ ልማት የምትወድ ስለሆንክ በየቦታው በተሳተፍክበት በሚያስደንቅ ሁኔታ የወደቁ ፕሮጀክቶች እያነሳህ ልዩ ጥረት እያደረግክ ስለሆንክ ኢትዮጵያውያንም የኢትዮጵያ መንግስትም አንተንም ልክ እንደ ሼክ መሀመድ አላሙዲን በእጅጉ ያመሰግኑአችኋል።

ነገር ግን ለሼክ መሀመድ አላሙዲንና ለጀማል በዚሁ አጋጣሚ ጥሪ ማቅረብ የምፈልገው የኢትዮጵያ ከተሞች አስራ ሁለት አይደሉም። ሌላ አስራ ሁለት አስራ አምስት ከተሞች መጀመር አለብን፤ መጀመር አለብን ተባብረን ፋብሪካ እያስፋፋን መጀመሪያ ማዳረስ ቀጥለን ደግሞ ሁለት ሶስት ማድረግ እኛን ተከትለው የሚሰሩ ሰዎች እስኪፈጠሩ ድረስ አርአያ ሆነን መስራት ስለሚኖርብን በሚቀጥለው አመት በእቅዳችሁ ውስጥ ገብቶ ማስፋት አለብህ። እናንተን መስራት አለባችሁ ደሃ ደግሞ መሙላት አለብህ። ደሃ የሚያበላ ስራ በጣም ጠቃሚ ነገር ነው። ይሄ ፋብሪካ ጀማልም እንደጀማል ያሉ ታታሪ ኢትዮጵያውያን፣ እንደሼክ መሃመድ አላመዲን ያሉ ደጋግ ሀብታሞችም እስከአሁን ከሰሩት ስራዎች ይበልጣል። ጀማልን ኮንፍረንስ ስላለብን አፍሪካ ዩኒየን ስብሰባ ስላለብን ሃምሳ መኪና ግዛ ሆቴልህን አምጣ ድግስ ደግስ ብንለው እምቢ አይልም። ባለፉት ሀያ ሰላሳ አመታት ለመንግስት ይሄን ነው ሲያደርግ የቆየው። ባለፉት አምስት አመታት አንድም ቀን ድግስ ጠይቀን አናውቅም። አንድን ቀን መኪና ጠይቀን አናውቅም። እኛ የምንጠይቀው ለደሃ የሚሆን ዳቦ ቤት እንስራ ተባብረን፤ ድሃ የሚመገብበትን ቦታ እንስራ የሚል ጥያቄ ነው ለጀማልም ለሌሎችም

228

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሃብታሞች ያለን።

ከዚህ አንጻር ጀማል ለድሃ የሚሰሩ ፕሮጀክቶችን እንደ ቢዝነስ ተቋም ነው የሚያስባቸው። ጅጅጋ ውስጥ ዳቦ ፋብሪካ ብቻ ሳይሆን የደሃዎች መመገቢያ ቦታም ሰርቷል። ሲሰራ ግን ልክ ትርፍ እንደሚያገኝበት እንደቢዝነስ ክትትል እያደረገ ስለሚመራ ነው ውጤታማ የሆነው ለዚህ ከፍተኛ ምስጋና አለን። በድፍን ኢትዮጵያ እንደዚህ አይነት ስራ እያስፋፋ ነው ያለው በልማቱም በእርዳታውም። ለዚህ ደግሞ እንግዲህ ጄዛው የምታምነው ስለሆነ አንተም ደስታ ሊሰማህ ይገባል። ግን በአስራ ሁለት መቆም አደገኛ ነው። እርካታ በሽታ ነው፤ አሁን አስራ ሁለት ሰርተናል፤ ሃያ አራት እያደረግን ካላደግን መቶ ሃያ ሚሊዬን ህዝብ ይዘን ብዙ ርቀት አንሄድም እና ጀማል ብቻ ሳይሆን ያላችሁ በሙሉ በዚህ መንገድ ለመልካም ስራ በጋራ እንድንቆም አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

በጥቅሉ በሶማሌ ክልል የነበረን ቆይታ እጅግ አስደማሚ ነው። ይህ ክልል ተስፋ አለው፤ ይሄ ክልል ጥሩ ሊርሺፕ አግኝቷል። ሕዝቡ ሰላም አግኝቷል፤ እስከ ዛሬ አጋር ነበር አሁን ደግሞ የልማት ምልክት የልማት ምሳሌ ሌሎች መጥተው የሚማሩበት ክልል እየሆነ ነው። ትናንትና የእናንተን ሆስፒታል ስንጎበኝ ከአዳማ ሆስፒታል ልምድ የሚወስዱ ሰዎች መጥተው ሶማሌ ክልል ውስጥ ነበሩ። ሶማሌ በአማካሪዎች ሲተዳደር ከነበረበት ሁኔታ ወጥቶ ሆስፒታል ሰርቶ አጋር ሳይሆን ዋና ዋና የሚባሉ ክልሎች መጥተው ልምድ የሚወስዱበት ትምህርት የሚቀስሙበት ክልል መሆኑ ለሁላችንም ኩራት ነው። ከሁላችን በላይ ግን ፕሬዝዳንታችን አቶ ሙስጠፌ ኡመር ከፍተኛ ምስጋና እና ክብር ይገባቸዋል። ዘሆል የእሳቸውን ቲም በዚሁ አጋጣሚ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ። የሽማግሌ ክልል በጣም አድርጌ አመሰግናለሁ። አደራ ልላችሁ የምፈልገው ባየሁት በጣም በጣም ደስ ብሎኛል፤ ግን ጅምር ነው። ባየነው ደስ አለን ማለት በቃ እንተኛ ማለት አይደለም። ለእነ አቶ ሙስጠፌ የሰጠኋቸው አሳይመንት ከጅግጅጋ ኤርፖርት ጀምሮ እስከ አፈጉባኤ የተሰራበት አዳራሽ ድረስ ሙሉ መንገዱን ግሪን ማድረግ፣ ሙሉ መንገዱን ከፌዴራል ጋር ተባብረው ሁለት ዌይ ማድረግ፣ ወደ ጅግጅጋ የሚመጣ ሰው መጀመሪያ ሲያርፍ ኤርፖርት ነው የሚያርፈው ከዚያ መንገድ ተከትሎ ስለሚመጣ ደስ እያለው እንዲገባ ማድረግ በሚቀጥለው ዓመት ያን ከሰሩ በኋላ ለአጎራባቸው ሀገራት ለሶማሌ ተወላጆች እና ዜጎች በኳስ ጫወታ በኮንፍረንስ ለኡጋዞች፣ ለኢማሞች ኮንፍረንስ እያካሄዱ ጅግጅጋን የሶማሌ ሴንተር እንዲያደርጉ እኛም ደግሞ ስንመጣ በየጊዜው ትምህርት እየቀሰምን ደስ እያለን እንድንሄድ ሃሳብ ተለዋውጠናል። ካለእናንተ ድጋፍ አይሳካላቸውም ማገዝ አለባችሁ። አብራችሁ ሆናችሁ ማገዝ አለባችሁ።

ጅግጅጋ ከተማ ውስጥ የሚሰሩ ቤቶች የግል ቤቶች አስደናቂዎች ናቸው። ነገር ግን የግል ቤት የሚሰራው ሰው አንድ ዛፍ ካልተከለ ድንጋይ መጠፍጠፍ ዋጋ የለውም። አብዛኛው ቤት በጣም የሚያምር አጥር አለው። አጥር ድንጋይ ከመጠፍጠፍ ግቢውን ማሳመር ስለሚሻል ውጭውን ዝም ብሎ ሽቦ እያደረጉ ውስጡን ግሪን በማድረግ ስልጡን የሆነ ከተማ መፍጠር ያስፈልጋል። እና አጥር መቀነስ ከቪላዎች ጎን ያሉ ቆርቆሮዎች መቀነስ የጅግጅጋን ዲዛይን እንዳይበላሽ ሁላችን ጥንቃቄ ማድረግ አለብን፤ ሁላችንም መንግስት ብቻ ሳይሆን ሁሉም ሰው።

229

ምርጥ ቪላ ሰርቶ ከጎኑ ደግሞ ኪዮስክ ቆርቆሮ ሰርቶ ያከራያል፤ ይሄ ትክክል አይደለም። መኖሪያ ስፍራ መኖሪያ መሆን አለበት ሱቅ ደግሞ ሰብሰብ ብሎ ወጣ ብሎ መሰራት አለበት። እና ህዝቡ እራሱ ትክክል አይደለም ዛፍ ትከሉ ዎክዌይ ስሩ ንፁህ መሆን አለበት ማለት አለበት። ያን ካደረገን ሆስፒታል ሳንሰራ ጤናችን ይጠብቃል ልጆቻችን ጤናቸውን ይጠበቃል። ሁሉም ሕይወት ከተቀላቀለ ግን ቤት እንሰራለን ዛፍ አንተክልም፤ ቆርቆሮ ነው ቆርቆሮው ደግሞ ውሃ መስመር የለውም ኤሌክትሪክ የለውም የሚቀጣጠል ሽቦ ነው የሚቀጣጠል ቱቦ ነው ከዛ ደግሞ በሽታ ነው ከዛ ደግሞ ሆስፒታል እንሰራለን። መልሰን ቪሸስ ሰርክል ነው፤ እንደዚያ እንዳይሆን አደራ ልላችሁ የምፈልገው ነገር ከኔቸር ጋር መስማማት ንፁህ ከባቢ መስራት ለልጆቻችን ንፁህ ነገር መተው አለብን።

ጎዴን ይዛችሁ ስንዴ የሚለምን ሶማሌ ክልል መስማት አሳፋሪ ነው። የሶማሌ ክልል አስር ሚሊዮን ሄክታር ሊታረስ የሚችል አረብል ላንድ አለው። አራት ትላልቅ ወንዞች አሉት። ከዚህ አስር ሚሊዮን ሄክታር ውስጥ ውስጥ ሃያ አምስት ፐርሰንቱ ቲ ፖንት ፋይፍ ሚሊየን ሄክታር የሚሆነው በኢሪጌሽን መልማት ይችላል። ቱ ፖንት ፋይፍ ሚሊዮን በሄክታር አርባ ኩንታል እንኳን ብናገኝበት በአንድ በጋ መቶ ሚሊየን ኩንታል ማምረት ይችላል ማለት ነው ሶማሌ ክልል። መቶ ሚሊየን ኩንታል ሱማሌ ሊጨርሰው አይችልም። ኤክስፖርት ማድረጉ አይቀርም። እና እኔን የሚናፍቀኝ አቶ ሙስጠፌ ግብርና አስፋፍተው ለሶማሊያ መንግስት፣ ለጅቡቲ፣ ለሶማሌላንድ ለሌሎች ወንድሞች ህዝቦች ሶማሌ ክልል ረዳ የሚሉበት ዘመን ማየት እናፍቃለሁ በርቱ።

የካቲት 5፣ 2016 ዓ.ም

230

ከመስከረም እስከ መስከረም

ስንዴን ኤክስፖርት የማድረግ

ማስጀመሪያ

ዛሬ ባሌ ላይ ያየነው ስንዴን ኤክስፖርት የማድረግ ሂደት ለኢትዮጵያ ማድረግ ከሚገባን የመጀመሪያው ትንሹ ስቴፕ ነው። መላው የኢትዮጵያ ህዝብ መገንዘብ ያለበት እኛ የምናልም፣ ያለምነውን የምንናገር፤ ለተናገርነው ጉዳይ ቀን ከሌት የምንሰራ፣ የሰራነውንም ፈጽመን የምናሳይ እንጂ እንዲሁ የምንቃዥ ሰዎች አይደለንም። ከጅምሩ እናልማለን ያንን በቅጡ እንናገራለን ለዚያ ተግተን እንሰራለን አሳክተን እኛም ዓለምም በጋራ ማየት እንድንችል እናደርጋልን። በብዙ ጅምሮቻችን ላይ ይህንን በተግባር ለኢትዮጵያ ህዝብ ማሳየት ተችሏል። ነገር ግን ግሪን ሌጋሲ ስንል፣ ህዳሴን እንጨርሳለን ስንል፣ ፕሮጀክቶች ጀምረን እንጨርሳለን ስንል ከነበረው ፈተና በላይ ስንዴ ከእንግዲህ በኋላ ኢትዮጵያ ኢምፖርት አታደርግም ከውጭ አታስገባም የሚለው ራእይ ለብዙዎች በቀላሉ የሚቀበሉትና የሚዋጥላቸው አልነበረም።

ደግሞ ኢትዮጵያ ከልመና ወጥታ፣ ገዝታ አስገብታ ከመብላት ወጥታ፣ አርሳ እረሷን አብልታ ከዚህ አልፋ ኤክስፖርት ማድረግ ይቻላታል ወይ? የሚለው ለህዝባችን ብቻ ሳይሆን በርከት ያሉ አመራሮች ይህን ሀሳብ ተጋርተው ለመስራት ተቸግረው ነበር። ነገር ግን ሶማሌ ክልል በእርሻ የማናውቀው ክልል ለማመን በሚቸግር ደረጃ ስንዴ በዘመናዊ መንገድ ማረስ፣ ማምረት፣ መብላት ብቻ ሳይሆን ለመሸጥ የሚያበቃ ምርት ማየት እንድንችል አድርጓል። በአማራ ክልል በግርና ዘርፍ እጅግ አስደናቂ ውጤት አምጥቷል። የክረምቱን ትተን በዚህ በጋ ብቻ ከሁለት መቶ ሀምሳ ሺህ ሄክታር በላይ ስንዴ ዘርተዋል። በኦሮሚያም የታየው በደቡብም የታየው ይህ አስደናቂ ውጤት መላው የኢትዮጵያን ህዝብ አጥግቦ ከኢትዮጵያ አልፎ ለእኛ ጎረቤቶች ተሽጦ ወደፊትም ቀደም ሲል እንዳስቀመጥነው ኢትዮጵያ ኤይድ ብለን ለተቸገሩ ሰዎች ለመርዳት የሚያስችል የተሟላ አቅም ኢትዮጵያ አላት።

ተግተን ብንሰራ የምንፈታው የሚጨበጥ የሚታይ ችግር በእኛ መፍትሔ ደግሞ የብዙ ሰዎች ህይወት ከአደጋ ከሞት ሊድን ይችላል። ይህ አንድ ጉዳይ ነው። በሌላ መንገድ እኛ ተናግረን ሰርተን ከማሳ ወጥተን ለልዩ ልዩ ተቋማት የሚሸጥ ስንዴ ለማየት ስለበቃን መከናወን ሁልጊዜም የሚሰጠው ከፈጣሪ ስለሆነ የረዳንን ፈጣሪ እጅግ አድርገን እናመሰግናለን።

ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ በየእለቱ የሚሰሙ አሳዛኝ ዜናዎች ከግራ ከቀኝ ያሉ ቢሆንም ኢትዮጵያዊያን መበልጸግ ስለምንፈልግ ዓይናችንን ከልማት፣ ዐይናችንን ከሰላም፣ ዐይናችንን ከብልጽግና ሳናነሳ በወንድማማችነት ስሜት ተደማምጠን ተከባብረን የአንደኛውን መሻት አንደኛው እያደመጠና እየተወ የበለጸገች ለራሷ የምትበቃ ለሌሎች የምትተርፍ ሀገር መፍጠር አለብን። ችግር ኮሽ ባለ ቁጥር የምናኮርፍ ሳንሆን ለምን ተፈጠረ ብለን አስተውለን በጥሞና ገምግመን መፍትሔ

231

ለማምጣት የምንተጋ መሆን አለብን። ከየትም ቦታ አንድ ድርጊት ሲከወን ለዛ ምላሽ ለመስጠት የምንሮጥ መሆን የለብንም። ድርጊትና ለድርጊት የሚሰጥ ግብረ መልስ ለየቅል ነው። ድርጊት ታስቦ ታቅዶ ለሆነ ዓላማ የሚፈጸም ነው፤ ግብረ መልስ ግን ኢሞሽናል ነው። ግብረ መልስ ድንገቴ ነው፤ ድንገቴ ስለሆነ ሎጂክ ይስታል፣ ድንገቴ ስለሆነ እውነት ያዛባል፤ ድንገቴ ስለሆነ ጥፋት ያመጣል።

እኛ ሪአክት የምናደርግ ሳንሆን አስበን አልመን የምንፈልገውን ነገር አክት የምናደርግ መሆን አለብን። ይሄንን ስናደርግ በስንዴ ኤክስፖርት፣ በግሪን ሌጋሲ፣ በመሰረተ ልማት የጀመርናቸው ስራዎች ተሰናስስለው ውጤት እያመጡ ነው። የበለጸገች ያደገች ኢትዮጵያን እንፈጥራለን። ልክ እንደስንዴው የኢትዮጵያ መንግስት ዓላማና መሻት ኢትዮጵያ በቀደመው መንግስት የተጫነባትን ከፍተኛ እዳ ማቃለል ነው። ትልቁ የዚህ መንግስት ህልም በምግብ ራስን መቻል፤ በርከት ላሉ ሰዎች ስራ መፍጠር የተሻለ ጂ ዲፒ ማምጣት ብቻ ሳይሆን የእዳ ቀንበር ያጎበጣትን ኢትዮጵያ ዕዳዋን ማቅለል ነው።

ከዚህ ቀደም በብዙ መስክ ተናግረን እንዳከናወንነው ሁሉ የኢትዮጵያን እዳ እናቃልላለን፤ ኤክስፖርቷን እናሳልጣለን፤ አንድ የሆነች የተከባበረች የምትዋደድ ትውልድ አርቆ ነገን የሚያባት ኢትዮጵያን እንሰራለን። ለዚህ ቅዱስ ዓላማ አንተኛም። ለዚህ ቅዱስ ዓላማ ስኬት ፈጣሪያችንና ህዝባችን ከጎናችን ይሆናሉ፤ ዛሬም እንደትናንቱ ላረጋግጥላችሁ የምፈልገው ኢትዮጵያ አትፈርስም፤ ኢትዮጵያ አትለያይም፣ ኢትዮጵያ ያሰበችውን ከማሳካት ማንም አያቆማትም። ለዚያ በቂ የሆነ ዝግጅት እያደረግን በብዙ ችግር ውስጥ እየተማርን ስለሆነ ግራ ቀኝ በሚሆኑ ነገሮች ሳትናወጡ ዐይናችሁን ከልማት ሳታነሱ፣ ዐይናችሁን ከኢትዮጰያ ሳታነሱ፣ ከወንድም ህዝቦች ጋር በጋራ ለመኖር ለመተጋገዝ ምናልባት የከፋቸው ግለሰቦች ቡድኖች ካሉ ለማድመጥ፣ ችግራቸውን ለመስማት፣ ለማገዝ የቀና ልብ እንዲኖረን መንገድ እንዳትስቱ መንገዳችን ልማት ነው መንገዳችን ብልጽግና ነው መንገዳችን አንድነት ነው መንገዳችን የበለጸገች ኢትዮጵያ ናት።

ከዚህ የሚያዛንፍ ኃይል ሲመጣ መፍቀድ የለብንም። በጋራ የበለጸገች ኢትዮጵያን እንድናይ በሌሎች ክልሎች ዞኖች የልማት ስራዎች ተከናውነው ማየት እንድንችል ከሁሉ በላይ የሰከነ የተረጋጋ ከህልሙ የማይዛነፍ የሚያልመውን የሚናገር የሚናገረውን ተግቶ የሚከውን ሰዎች ያርገን። በእኛ በኩል የበለጸገች ያደገች አንድ የሆነች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን እናሸጋግራለን፤ ይሄንን የሚለውጥ ኃይል በምድር ላይ የለም አመሰግናለሁ።

የካቲት 5፣ 2016 ዓ.ም

232

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከአማራ ክልል ሁሉም ዞኖች ከተውጣጡ ተወካዮች ጋር

የተደረገ ውይይት

በቅርቡ በእኛ ፓርቲ ውይይት ስናደርግ የአማራ ክልል ህዝብ ውይይት ይፈልጋል፤ እንድናናግረው ይፈልጋል፤ መደመጥ ይፈልጋል፤ ይሄንን እድል ሰጥተን ህዝቡ ያልተገነዘበው ነገር ካለ አስገንዝበን ከህዝቡ የሚነሳ ደግሞ እኛ ያልገቡን ጉዳዮች ካሉም የማድመጥ እና የመማር እድላችንን መጠቀም አለብን የሚል ጉዳይ ተወያይተን በሀገር ደረጃ ያሉ የፓርቲያችን አመራሮች በልዩ ልዩ ዞን አማራ ክልል ውይይት አካሂደው ነበር። ያ ውይይት ይቀጥላል ከተደረገው ውይይት ደግሞ በእያንዳንዱ ዞን ልመጣ ብሞክር ያው በአጭር ጊዜ ስለማይሳካ፤ ከሁሉም ዞን የተወከሉ ሰዎች የሚሰማቸውን ቢሆን ቢስተካካል ቢታረም የሚሏቸውን ጉዳዮች የሚያነሱበት ፎረም ብንፈጥር ብለን ነው የጠራናችሁ፤ ስለመጣችሁ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ። ውይይታችን የተሳካ እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ።

ያው ሁላችሁም እንደምታውቁት ከለወጡ በኋላ መጀመሪያ ልክ እንደዛሬው ከተለያየ የአማራ ዞን ከተውጣጡ የሀገር ሽማገሌዎች የሃይማኖት አባቶች በታችኛው ቤተመንግስት ተገናኝተን ውይይት አድርገን ነበር። ከዚያ በኋላ በኢትዮጵያ ቢያንስ በእኛ እድሜ በእኔ ደረጃ አማራ ክልል በየዞኑ ውይይት ያደረገ መሪ የለም ሁሉም ዞን ሄጄ ውይይት አድርጌያለሁ። ውይይት ሳደርግ ህዝቡ የሚያነሳቸውን ጥያቄዎች በመድረክ ከምንመልሰው መልስ በላይ እነዚያን ጉዳዮች በፅሁፍ ይዘን የመንግስት እቅድ አድርገን ለመስራት እንሞክራለን። በተለይ በየዞኑ ተደጋግመው ሲነሱ ይህን ጉዳይ ካልፈታን በቀር ህዝቡ እርካታ ሊያገኝ አይችልም ብለን እንሞክራለን። በእኛ በኩል እውነት ለመናገር አቅማችን በፈቀደ መጠን የህዝቡን ጥያቄ በሁሉም መስክ ለመመለስ ጥረቶች እየተደረጉ ነበር።

ለውይይታቸን መነሻ እንዲሆን አለቃ ገብረሃና በቤታቸው እንግዶች ይጋብዛሉ። እንግዶች ይጋብዙ እና የሀገራችንን ባህል ያው ታውቁታላችሁ ወይዘሮ ማዘንጊያ ከኩሽና ጉድ ጉድ ይላሉ። ጠላውን ምግቡን ለማዘጋጀት ይሰቃያሉ፤ በርከት ያለ እንግዳ ነው እሳት አልነድ እያላቸው ጭስ እያስቸገራቸው መከራቸውን ይበላሉ። በዚህ መሃል አንድ የአለቃ ገብረሃና ተማሪ የሆነ ወጣት ወደ እንግዶቹ ይመጣል። አይዟችሁ እየታረደ ነው ተጫወቱ ይላቸዋል። ደግሞ ይመለሳል ጠላው እየተቀዳ ነው ጠብቁ ተጫወቱ ይላቸዋል። ደግሞ ይመለሳል አሁንም ወጡ ሽንኩርት እየተከተፈ ነው ይላል። ይመላለሳል ሊያፅናናቸው። ወይዘሮ ማዘንጊያ አንዴም ብቅ አላሉም። በአንድ ድስት ወጥ በምጣድ እንጀራ እያደጉ ይሰቃያሉ። ከብዙ ድካም በኋላ እንጀራውን ጠላውን ምግቡን ይዘው ወደ እንግዶቹ መጥተው፤ ከነድካማቸው አቅርበው በሞቴ ብሉልኝ ይላሉ እንደ ባህላችን። እንግዶቹ እየበሉ ያ ቅድም መለስ ቀለስ እያለ መጣ እየተዘጋጀ ነው እየደረሰ ነው የሚላቸው ሰው ቢጠፋባቸው፤ አለቃ ገብረሃናን ያ የቅድሙ መለስ ቀለስ እያለ የሚያፅናናን ልጅ የታለ የት ጠፋ ይላሉ እና አለቃ

233

ገብረሃናም አዬ አፍ አይሰራ እጅ አይናገር አሉ ይባላል እና የሚሰሩ ሰዎች እና የሚናገሩ ሰዎች በእኩል ሚዛን ሲመዘኑ ሁሌም ሚዛኑ ጎዶሎ ይሆናል ለማለት ነው አመሰግናለሁ።

እና በየዞናችሁ እንደሚመቻችሁ ክቡር ፕሬዝዳንታችን እድል ይሰጣሉ ለሚነሱ ጥያቄዎች እና አስተያየቶች መጨረሻ እኛ ምላሽ እንሰጣለን። በተወሰኑት ጉዳዮች ላይ ምላሽ እሰጣለሁ የተቀረውን ተመካክረን በጊዜ ሂደት እየመለስን በተግባር እየመለስን እንሄዳለን። በመጀመሪያ ላነሳ የምፈልገው የአማራ ህዝብ በጣም ጨዋ ህዝብ ነው ሃይማኖተኛ ህዝብ ነው ታላቅን ማክበር የሚችል የሚተጋ ህዝብ ነው ይሄ ምንም ጥርጥር የለውም። በሌላ መንገድ ደግሞ ይሄ ጨዋነት ይህ ትጋት ይሄ ግብረገብነት ባለበት ደግሞ ለምንድን ነው ሁልጊዜ ችግር የሚፈጠረው የሚለውን ወደ ውስጥ ማየት ያሰፈለጋል። ጥሩዎች ባሉበት ልክ ማደፍረስ ሚፈልጉ ደግሞ ሰዎች ይኖራሉ። ይሄንን ባላንስ አድረጎ ማየት ያስፈልጋል። በእኔ እምነት የተነሱት ጥያቄዎች ዛሬ የሰማኋቸው ከዚህ ቀደም በአማራ ክልል ውይይት ሳደርግ የሰማኋቸው አብዛኛው ጥያቄ ለመለወጥ ለማደግ ለመሻሻል ካለ ጉጉት የሚነሳ ጥያቄ ነው። ይሄ ደግሞ ለሰው ልጅ አግባብ ይመስለኛል። ችግር የሚሆነው ችግር የሚሆነው ሰው ጥያቄ አንሰቶ መደመጥ በእራሱ ይሄንን ችግር እንፈታዋለን ጊዜ ስጡን መባል በእራሱ የመልስ ግማሽ አካል መሆኑን አለመገንዘብ ነው። ትልቁ ችግር የሚሆነው እሱ ነው።

በአማራ አካባቢ አንድ የሚታወቅ አባባል አለ። በአንድ አካባቢ አንድ አንበሳ በአንድ ጫካ ውስጥ ይኖራል። ያ አንበሳ ያለበት ከባቢ ማህበረሰቡ ለአደን ወጥቶ አንዳንደ ነገር ሊያገኝበት የሚችል ጫካ በአንድ አንበሳ ተይዟል ያ አንበሳ ደግሞ ሃይለኛ ነው። ሲጠጉት ይተናኮሳል ይገድላል ይላል እና ሰዉ ምርር ሲለው፤ እንደዚህ እንደ ዛሬ የሀገር ሽማግሌዎች ሰብሰብ አድርጎ ሂዱና በስርዓት አናግሩት፤ እኛ ከአንበሳው ጋር ግጭት የለንም ከፊሉን ጫካ እሱ ይያዘው ከፊሉን ደግሞ ለእኛ ለአደን ይተውልን ብለው በሽማግሌ አደራጅተው ሲልኩለት። ለምን መጣችሁ አለ። የያዝከው ቦታውን ተቸገርን ለምግብ ግማሹን ለአንተ ግማሹን ለእኛ ተውልን ሲሉት ሰዎቹን ተቆጥቶ ግማሹን በልቶ ግማሹን ገሎ ግማሹን አቁስሎ መለሰ። ተመለሱ እና አብሯቸው ከሄደ ሰው ከፊሉ ቀርቷል። የተመለሰውም ቆሳስሏል፤ አዝነው ይሄንን እንደ ታሪክ አየተናገሩ ከተወሰነ ጊዜ በኋላ፤ የእነሱ ልጆች ወጣቶች ይሄን እየሰሙ ያደጉ አይ እኛ መሞከር አለብን አባቶቻችንን በልቷል፤ ዝም ልንል አንችልም ሄደን እኛም እንሞክር ብለው ተደራጅተው ወጣቶች ይሄዳሉ። ለምን መጣችሁ አላቸው ነገሩት ታሪኩን በሉ ላስብበት ጊዜ ስጡኝ አላቸው እና ወጣቶቹ ተመልሰው መጡ ለማህበረሰቡ ነገሩ። አገኘነው ነገርነው ላስብበት ብሎናል ብለው ሲናገሩ እናቶች አባቶች አርደው ደግሰው ትልቅ ፌሽታ ሆነ እና ልጆቹ ግራ ገባቸው ገና እኮ ቃል ነው የተገባልን ላስብበት እኮ ነው ያለን፤ አንድ ግዳይ እንኳን ሳናመጣ ሳናድን ምንም ሳንሰራ ይሄ ሁሉ ድግስ ምንድን ነው ብለው ሲሏቸው። መቼም ትልቅ ሰው ትልቅ ነው። እኛ ዛሬ የደገስነው እዚያ መንገድ ሰው የሄደ እንጂ የተመለሰ አናውቅም፤ ሄዳችሁ መመለሳችሁ በእራሱ ነገ ተስፋ እንዳለ ያመላክታል፤ ከዚህ ቀደም ስንልክ ሲቀሩብን ነው የምናውቀው አሁን መመለሳችሁ በእራሱ ተስፋ ስላለው ለዚያ ነው የምንደግሰው አሏቸው ይባላል።

234

ከመስከረም እስከ መስከረም

አሁን እንደዋዛ የምንጠይቃቸው ጉዳዮች ከዚህ ቀደም ማንሳት እንችል ነበር ወይ? የምንሰበሰብ በዚያ መንገድ እናነሳቸው ነበር ወይ? ያነሱ ሰዎች አልታሰሩም ወይ? አልተሰደዱም ወይ? አልተቸገሩም ወይ? ጥያቄውን ማድመጥ እና ለመመለስ መንገድ ልፈልግ መባል በእራሱ ለምን በክብር ማየት ተሳነን? እኔ ስንቀሳቀስ ያኔ ከእናንተም ውጪ ከምሁራን፣ ከሀገር ሽማግሌዎች፣ ከባለሃብቶች ብዙ ውይይት አድርጌያለሁ እና ሁሌ የሚነሳው ህገ መንግስቱ እኛን ሳያሳትፈን ሳንወያይበት ሳንሳተፍበት ሳንመክርበት የአማራን ታሪክ አበላሽቶ አሳንሶ ታሪክ እንደዚህ አድርጎ እና ቢሻሻል የሚል ጥያቄ በስፋት ይነሳ ነበር። ህገ መንግስቱ ላይ ህዝቡ ጥያቄ አለው መፈተሽ አለብን የሚል ሃሳብ መጀመሪያ በፓርቲያችን መነጋጋር አይቻልም ነበር። ይሄ ህገ መንግስትማ መፅሃፍ ቅዱስ ነው ቁርአን ነው አይታሰብም ነበር። የእኛው ሰዎች ቀስ እያሉ ነው መነጋገር መወያየት እየተቻለ የመጣው። ከዚያስ ምን አለ ይቺ ጥንታዊት ሀገር፤ ሰዎች በመጡ በሄዱ ቁጥር ታሪኳ እየፈረሰ እየተቀየረ ህገ መንግስት እየተቀያየረ መሄድ የለበትም አብዛኛው መልስ የሚመልስ አድርገን ብንሰራው እኛ ብንሄድ የመጣው አይቀደውም።

እንዲያ እንዲሆን የአማራ ህዝብ ሳልወያይበት ሳልመክርበት ነው ስላለ፤ ነገ ደግሞ የኦሮሞ ህዝብ፣ የሱማሌ ህዝብ፣ የአፋር ህዝብ መሰል ጥያቄ እንዳያነሳ ሁሉን አወያይተን አቻችለን መካከለኛ የሆነ ሚዛናዊ ነገር እናድርግ። እኛ ዝም ብለን አንጻፈው። ምክንያቱም እኔ ብፅፈው ጎንደርን ካወያየው የጎንደር ሃሳብ ይጫነኛል፤ ጅማን ካወያየው የጅማ ሃሳብ ይጫነኛል፤ ያላወያየኋቸው አካባቢዎች ደግሞ ያኮርፋሉ፤ ተኳርፈን ደግሞ አንዘልቀውም። ህዝቡ ተወያይቶ መክሮ በተግባባንበት ጉዳይ ተግባባን፤ በማያግባባን ጉዳይ ደግሞ በሪፈረንደም ወስነን እናድርግ ብለን ነው ተቋም ያቋቋምነው።

ማን በጀ ብሎ መጀመሪያ እንወያይ እናሻሻል የሚለውን ሃሳብ ላለመቀበል በጣም ሰፊ ርቀት ተሄደ፤ ከዚያ ውጪ መፍትሄ ያለ አይመስለኝም። ለምሳሌ እኛ ኢትዮጵያውያን በቁም ነገር ብቻ የምንጨቃጨቅ እንዳይመስላችሁ። የኦሮሚያ ክልል አዳማ ነው ነባር የናዝሬት ስም አዳማ ነበር ተቀይሮብኝ ነው እና ወደ ነባር ስሙ ይመለስ አዳማ ልበለው ካለ፤ ሌላ አካባቢ ሰው ኦሮሚያን ማናደድ ስለሚመስለው የለም ናዝሬት ነው ይላል፤ በስም እኮ ነው የምንጣላው። አዳማ ተብሎ ናዝሬት ተብሎ ዳቦ ሻይ ለማይሆን ነገር በስም እንጣላለን። አረንጓዴ ቢጫ ቀይ የሚያክል ትልቁ ነገር ተቀምጦ፤ ኮኮብ ይኑረው አይኑረው እንጣላለን። እነዚህን ጉዳዮች አንደኛውን ብናስደስት አንደኛው ስለሚያዝን፤ ከነምክንያቱ እያወያየን በምክር በንግግር ቢሆን ይሻላል ያኔ ይዘልቃል። አሁን መንግስት መፃፍ እኮ እንችላለን፤ ጽፈን ይሄ ነው ማለት እንችላለን። ፅፈን እኮ እኛ ዞር ስንል ደግሞ አንዱ መጥቶ ይቀደዋል። እንደዚህ እያልን እንዳንከርም በሚል ሃሳብ ነው ተቋም የተፈጠረው ሙከራ የሚደረገው።

ወሰንን በሚመለከት ከወልቃይት አካባቢ የመጡ ሰዎች ይኖራሉ። በአማራ እና በትግራይ ክልል ሁል ጊዜ ጭቅጭቅ የሚነሳባቸው ቀበሌዎች ወረዳዎች ነበሩ ሁል ጊዜ። ፀገዴ ጠገዴ ምናምን እየተባለ ጭቅጭቆች ነበሩ ሁል ጊዜ። አሁን ያ ውጊያ ከተፈጠረ በኋላ ፅሁፍ አዘጋጅተን አመራር ሰብስበን ይሄ የወልቃይት ጉዳይ ለልጆቻችን የሚያባላ ጉዳይ እንዳይሆን በህግ እንቋጨው፤ በህግ ካልተቋጨ ነገ ተመልሶ ጥያቄ

235

ይሆናል፤ ይሄ ሁለቱ ህዝብ ሲባላ ነው የሚኖረው። ምክንያቱም ወልቃይት አካባቢ ያለው ከትግራይ የመጣውም ከአማራ የመጣውም ከሌላ አካባቢ የመጣም ቢኖር በህዝብ ደረጃ ብዙም ችግር የለም፤ ዋናው ችግር ፖለቲከኞች ናቸው።

ነገር ግን ተመስገንን እኔ ገፍቼው ይዤው ከሆነ እድሜ አለ ጊዜ አለ እደክማለሁ የተመስገን ልጅ ደግሞ ነገ እኔን ገፍቶኝ እሱ የሚይዝ ከሆነ ሁል ጊዜ ጭቅጭቅ ስለሚፈጥር፤ መጀመሪያ የተፈናቀሉ ሰዎች ቦታቸው እንመልስ። ሁለተኛ እራሳቸው እዚያ የወልቃይት ሰዎች በቀበሌ በወረዳ ምርጫ አካሂደው እራሳቸው በእራሳቸው ያስተዳድሩ። መከላከያ ሰላም ያስከብር፤ ሲረጋጋ እና ጊዜው ሲፈቅድ ደግሞ ህዝቡ አለም አቀፍ ታዛቢ ባለበት የትግራይ የአማራ ክልል ታዛቢዎች ባሉበት ሪፈረንደም ያድርግ በዚያ መንገድ ብንቋጨው አማራም እፎይ ብሎ ይኖራል ትግራይም እፎይ ብሎ ይኖራል፤ በዚህ እንፍታው ብለን ከመጀመሪያው ቀን መጀመርያ ቀን የምላችሁ መቀሌን ይዘን በማግስቱ ነው የጀመርነው ውይይት አለ ዶክመንቱ። አልግባባ ብንል ኮሚቴ አዋቀረን እና ወልቃይት እና ራያ ላክን፤ ሂዱ ህዝቡን አወያዩ ብለን። ህዝብ አወያይቶ መጥቶ ትክክል ነው መፍትሄ ህዝቡ የሚፈልገው ሰላማዊ በሆነ መንገድ መብቱ ተረጋግጦለት ወስኖ እራሱን በእራሱ ማስተዳደር ነው። የሚል ምላሽ አመጣ።

እኔ አሁንም ያለኝ ሃሳብ እና ምክር ተስማምተን ብንኖር ይሻላል፤ እንኳን ወልቃይት ላይ ጎንደርም ቢሆን ባህርዳርም ቢሆን ፊቼም ቢሆን አዳማም ቢሆን ጅማም ቢሆን ለሁላችንም ይበቃናል። ቦታው አንሶን አይደለም የምንባለው በስምምነት እና በህዝብ ውሳኔ ይሁን ነው። ህዝብ አይወስንም አብይ ነው የሚወስነው የሚሉ ሰዎች አሉ። እኔ ስልጣን የለኝም አጋጣሚ የኢትዮጵያ ህገ መንግስት የፈለኩትን አንስቼ ሌላው ጋር አንሰጥ አልፈቀደልኝም። ቤንሻንጉል እንደዚህ አይነት ጉዳይ አለ፤ ጋምቤላ እንደዚህ አይነት ጉዳይ አለ፤ ምክንያቱም በአንድ በኩል ዘር በሌላ በኩል መሬት ሁለት ከባድ ጉዳይ ሲተሳሰሩ ሰዎች ይመስፋት ፍላጎት ያም የኔ የነበረ የአባቴ ርስት ነበር የማለት ጉዳይ ስላለ፤ የሚያስማማ አይደለም በየቦታው።

በነገራችን ላይ ከክልል ክልል ሲሆን ነው እንጂ ጉዳይ የምናደርገው፤ በየአንዳንዱ ክልልም ጉዳይ አለ። ለምሳሌ የጅማ ከተማ ከተማው እራሱ የእራሱ አስተዳደር አለው፤ የጅማ ዞን ደግሞ የእራሱ መስተዳደር አለው። የጅማ ዞን የሚፈልገው ከተማ የሚፈልገው ከዞኑ ትንሽ ሰፋ ሰፋ ማለት ነው። ዞን ደግሞ አትጠጋኝ ነው የሚለው። በእያንዳንዱ ዞን ብትሄዱ ይሄ ችግር አለ። ከተማ ልስፋ ይላል ዞን አይቻልም ይላል። አንድም ቦታ እርካታ ያለበት አትሰሙም። ለምሳሌ መጨረሻ ላይ ሁለት ሰዎች ተናገሩ፤ እህቴ እና ወጣት ወንድሜ ከዚያ ጋር፤ ምን አለ እሱ መቼም የእኛን ዞን የጎንደርን ነገር በሰላም አታሙንም ሰርተናል ግን የስራ አጥነትን ጉዳይ እንደ ሌላ ዞን አንዳታስቡ፤ በተለየ መንገድ አቅዳችሁ ካልመጣችሁ በስተቀረ የእኛ ጉዳይ የከፋ ነው አለ። እውነቱን ነው እሱ የሚያውቀው ወጣቶች ስራ አጥተው ሲቸገሩ ነው። ከእሱ ተቀብላ ደግሞ እህቴ የዋግ ነገር እንደ ሌላው ዞን አይደለም አለች። እውነቷን ነው እሷም የምታውቀው ችግሯን ነው። ሁለቱም ጋር ያለው ስህተት ምንድን ነው ሌላው ጋር ያለውን ችግር ማየት አለመቻላቸው ነው።

እኛ ጋር ይሄ ችግር አለ ፍቱልን ትክክል ነው። ከሁሉ የባሰ የእኛ ነው ሲሉ ግን

236

ከመስከረም እስከ መስከረም

ያኛውም ጋር ብትሄዱ ይሄን ነገር ትንሽ በሰከነ መንገድ አንድ መሆናችንን ኢትዮጵያዊ መሆናችንን በማያሳጣ መንገድ መሄድ ያስፈልጋል። እናንተ ሁላችሁ የተናገራችሁ ሰዎች በጣም አስተዋይ ሰዎች ናችሁ። ያለንበት ችግር ፈተና ይገባችኋል። እያንዳንዱ ቀበሌ ብንሄድ አብዛኛው የአማራ ህዝበ እንደዚሁ ነው የሚያስበው። ይሄ የምናስበውን ነገር እንኑረው። ይሄ የምንለው የምንወደውን ሰላም እንኑረው። የምንፈልገውን ልማት እንኑረው። ያንን ካደረግን እናልፈዋለን። በእኛም ወገን በጣም ብዙ ችግር ነው። አባቴ ምርር ብሏቸው በጦርነት በመጣችሁ ያሉት ነገር ቀላል ሃሳብ አይደለም በውስጡ ትልቅ መልእክት አለው።

በተደጋጋሚ ብዬዋለሁ ኦሮሞ ኦሮሞ የሚሉ ሰዎች አማራ አማራ የሚሉ ሰዎች እምኑኝ ከፈለጋችሁ ፈትሹ አንዲት ኤለመንተሪ ስኩል ለሰፈራቸው የሰሩ አይደሉም። ዛሬ አይደለም ስልጣን ኖሯቸው ዛሬ አይደለም በሰላሙ ጊዜ አንድ ቀን አስበውት አያውቁም። ችግር ሲመጣ ነው ያ ስም የሚነሳው። ሁሉም ሰው ነው ሁሉም ኢትዮጵያዊ ነው በጋራ እንኑር የሚል ቦታ የለውም። በዚህ ዘመን በሃይማኖት ውስጥ በዘር ውስጥ የተደበቀ ፖለቲካ ካልሆነ በስተቀር፤ እኛም የምናስበው አቃፊው ሁሉን ይዞ የሚሄደው ፖለቲካ ኮንስቲትወንሲ የለውም ረጂ የለውም።

መልካም አስተዳደር እና ሌብነትን ከማንሳቴ በፊት ፓርቲን በሚመለከት ፓርቲ የጠራ ከሆነ የጠራ አመለካከት ካለው አንድ ከሆነ ሃሳቡ፤ ብዙ ጉዳይ ይፈታል ለዚያ ነው ሁሌ ስልጠና ሁሌ ውይይት የምናደርግበት ምክንያት በማስተማር ከተፈታ በሚል ነው። ሰዎች ወደ ፓርቲ የሚጠጉት ወደ እምነት የሚጠጉት ወደ ዘር የሚጠጉት ለጥቅም ስለሆነ፤ ጥቅማቸው የማይከበር ከመሰላቸው እንደ ጅብ የቆሰለውን የእራሳቸውን ገላ ይበሉታል። ጥቅም ነው። በተደጋጋሚ ነግሬያችኋለሁ። አሁን እኔ በኩራት እነግራችኋለሁ። ከኢትዮጵያ እኔ አንድ ብር አልሰርቅም። አወቀዋለሁ እሱን። አልሰርቅም የለሁበትም ሌላውም ሌላውም ሌላውም ሰው እንደዚያ መሆን አለበት። መስረቅ የለብንም። የሚሰረቅ ሀገር አይደለም። ከማን ይሰረቃል? ይሄንን እንደ ሞኝነት እንደ አለማወቅ የሚያስቡ ሰዎች አሉ አሉ።

የውስጣችን ባለ ሃብቶች ውጪ ካሉት ባለ ሃብት ጋር ሆነው ያምሱናል ታስታውሱ ከሆነ ዓመት ገደማ ነው ሌብነትን እንታገል ብለን ኮሚቴ ያልነው። ከዚያ በኋላ እኮ እሳት ነው የሆነው እሳት፤ ሌብነት ማለት አካውንት ሊበረበር ነው መሬት ሊበረበር ነው፤ በሚስት በልጅ በአጎት ሊበረበር ነው፤ ይሄ ደግሞ ብዙ ሰው ይነካል የኪስ አንፃር የጀመረው ጦርነቱ ቀጠለ እስከ አሁን እንደምትመለከቱት ነው። እኛም ብዙ ሞከርን ብዙ ያዝን ብዙ አሰርን አልጨረስነውም።

አሁን ቴዎድሮስ ቴዎድሮስ ቴዎድሮስ ይባላል በፎቶ ጎንደር ብትሄዱ በጣም ብዙ መኪና ላይ ፎቶው አለ። ማን ገደለው? ምን እንግሊዝ መቼም አማርኛ አይናገር መቼም እንግሊዝ እንዲህ በል ብሎ አያውቅ። ይኸው ዛሬ እንኳን ሽፍታ መያዝ ቸግሮን የለ እንዴ ህዝቡ እየደበቀ። ቴዎድሮስን ወገኑ ቤተሰቡ ቢደብቀው ኖሮ እንዴት አድርጎ ኢንግሊዝ ያገኘው ነበር። ማን ገደለው? አሁን ከሞተ በኋላ ዝም ብለን ብንል ዋጋ የለውም እኮ። እያለ ምን ረዳነው? ምን አደረግን ከእሱ ጋር ቆመን? ሲሞትስ እንዴት ሞተ? አሁን ሚኒሊክ ሚኒሊክ ይባላል። በታሪክ እንደምታውቁት አፄ

237

ሚኒሊክ ሞተው ሰባት ዓመት እኮ ህዘቡ አያውቅም። በአዝማሪ ነው የት ጠፉ ነው የሚባለው እንጂ ህዝቡ አያውቅም አልተነገረውም። ዛሬ እኛ እንዲህ የምንወዳቸው ንጉስ ሰባት ዓመት ሙሉ ሞተው እንዴት ተደበቀ? እንዴት ተደበቀ? ሰባት ቀን እኮ አይደለም ሰባት ዓመት በጣም ረጅም ጊዜ ነው። አሁን ካለፈ በኋላ የምደርገው ዋጋ የለውም። ያኔ አብረን ቆመን ረዳን ጊዜያቸው ካለፈ በኋላ አለፈ ተመልሰው ምንም ማድረግ አይችሉም ታሪክ ነው። በአማራ ክልል ከዚህ ቀደም አንስቼዋለሁ።

በአማራ ታሪክ አፄ ቴዎድሮስም አፄ ሚኒሊክም የአረጋን ያክል የህዝብ ቁጥር ያለው አማራ መርተው አያውቅም። አሁን ያለው አማራ እኮ ብዙ እጥፍ ትልቅ ነው ያኔ ከነበረው ኢትዮጵያ ይበልጣል። ሃብቱም ትምህርቱም ብዛቱም ዛሬ ይበልጣል። ባነሰ ህዝብ እና ሃብት የተሰራውን ገድል እያነሳን በበዛው ህዝብ ከሆነ ነው ዛሬ። እንዲሁ ከሆነ ዋጋ የለውም። ይሄንን ቅድም በተነሳው አግባብ በእኛ ውስጥ በሺህ የሚቆጠር ሰው እያወረድን እያባረርን እየሞከርን ነው ያለነው። እናንተም ግን እርዱን፤ ምክንያቱም ነፃነትን ለነፃነት መታገል እና ነፃነትን ማስተዳደር ለየቅል ነው።

የኢትዮጵያ ህዝብ ጥቃት አይወድም የትኛውም ሰፈር ያለው ሰው። ጥቃት ስለማይወድ በእንጉርጉሮ በዘፈን በግጥም ይቆጣል ይሞታል ለነፃ ለመሆን። ነፃ ከሆነ በኋላ ግን የያዘውን ወረዳ ያዘውን ዞን አክብሮ አያስተዳድርም። ለዲሞክራሲ ይታገላል አፋኝ ይሆናል። ሌብነት አለ ብሎ ይታገላል አንደኛ ሌባ ይሆናል። ነፃ ከሆነ በኋላ ማስተዳደር ይቸገራል። አሁን የአማራን ክልል ብቻ ሳይሆን ሌላም ቦታ ያሉ ረባሾች እንኳን ስልጠን ይዘው ሳይዙ የሚያግቱ ስልጣን ሳይዙ የሚዘርፉ ስልጣን ሳይዙ ሃያ ሰላሳ ሚሊየን በአካውንታቸው ያለ ሰዎች፤ ሃብት ላይ ቢቀመጡም ምንድን ነው የሚያደርጉት? እና ፖለቲካችን በጣም ችግር ያለበት ነው። እኛ ያንን ለመለወጥ እየተጋን ነው። ካገዛችሁን መፍትሄ ያገኛል።

የወሰን የህገ መንግስት ጉዳይም በውይይት ካደረግነው መፍትሄ ያገኛል መፍትሄው ግን በውይይት መሆን አለበት በንግግር መሆን አለበት የሚለውን ሁላችንም ብናስብ ብንቀበል ብናምን መልካም ነው። መፈናቀል በሚመለከት ብዙዎቻችሁ አንስታችኋል መፈናቀል ተገቢ አይደለም፤ ሰዎች ከሞቀ ቀያቸው ቤታቸው ወጥተው በካምፕ እየኖሩ ለማኝ መሆን የለባቸውም። ወለጋ ውስጥ የተፈናቀሉ በጣም ሰፊ ሰዎች አሉ። ነገር ግን በቅርቡ በስራ አስፈፃሚ እስቲ ከኦሮሚያ የተፈናቀሉ ሰዎች ቤታቸውን ሰፈራቸውን ለዩ እና ይመለሱ። የኦሮሚያ ክልልም ፌደራልም ባለው አቅም ደግፎ ይቋቋሙ አሁን ወንድሜ እንዳነሳኸው። ኮሚቴ አዋቅረው ሄደው አይተው ህዝቡ እንቀበላለን ፍላጎት አለን ይምጡ አለ። አምጡ ተባሉ። ሊያመጡ ሄደው እነዚያ ካምፕ ውስጥ ያሉ ሰዎች ለፖለቲካ ንግድ የሚጠቀሙባቸው ሰዎች ከለከሏቸው። ይሄ እውነት ነው። ካምፕ የተቀመጠው ጎጃም ሰሜን ሸዋም ያለው ሰው ይመለስ። ይመለስ ማለት አልጋ በአልጋ ማለት አይደለም። ከህዝቡ ከወንድሞቹ ጋር ያለውን ችግር ተጋፍጦ ይኑር። መፍትሄው ይሄ ብቻ ነው። የትግራይም አማራ ይመለስ የአማራውም ኦሮሚያ ይመለስ የኦሮሚያውም ከመጣበት ይመለስ ባለበት ይኑር በቂ ቦታ ስላለ። ቦታ አንሶን ሰረተን አይደለም የምንባላው፤ እኛ ወደ ስልጣን ስንመጣ ኢትዮጵያ የምታርሰው መሬት አጠቃላይ አስራ አምስት ነጥብ ዘጠኝ አካባቢ ሚሊየን ሄክታር ነበር። ዛሬ ሃያ ሶስት ሚሊየን ደርሰን ገና በጣም ብዙ ያልተነካ ቦታ

238

ከመስከረም እስከ መስከረም

አለ። ብንሰራ ሌላ የሚተርፍ ሃብት አለን። አንሶን አይደለም። በዚህ አግባብ ቢታይ አሉባልታው ምናምኑ ትንሽ እያራራቀን እንዳይሄድ ስለሰጋሁ ነው።

ሃይማኖትን በሚመለከት ብዙ የሃይማኖት አባቶች እዚህ አሉ። እኔ ዜሮ ፖይንት ዋን ፐርሰንት ሙስሊምን ኦርቶዶክስን ፕሮቴስታንትን ካቶሊክን በመንግስት ፖሊሲ በመንግስት እውቅና በመንግስት እቅድ ዜሮ ፖይንት ዋን ፐርሰንት እንኳን መጉዳት ለመጉዳት አስበናል ብዬ ለደቂቃ አይፀፅተኝም። ለምሳሌ ኦርቶዶክስን ብንወስደ ከእኔ በላይ ኦርቶዶክስት ያከበረ ያስታረቀ ካርታ የሰጠ የለም። የለም። የኦርቶዶክስ አባቶች ብዙ ቀርቤ ለማገዝ ሞክሬያለሁ። እዚያ ውስጥ ፖለቲካ፣ ዘር፣ ሲቀላቀል ደግሞ የሚያጠፋው ጥፋት አለ። እሱን ትልቅ ተቋም ናት በውስጧ በጣም ብዙ ሰዎች አሉ። የሚያውቁ ሰዎች አሉ ፈትሸው ሃይማኖት የሚያስደፍረውን አትንካ ፖለቲከኛውን ደግሞ እረፍ ከፈለክ እዚያው ሂድ ብሎ መለየት ያስፈልጋል። ይሄ የኦርቶዶክስ ጉዳይ ነው።

ኦርቶዶክስን መንካት ኦርቶዶክስን መጉዳት የሚያስብ መንግስት ካለ ግን መንግስት መሆን አይችልም። ግማሽ አካሉን ጎድቶ እራሱን በጥብጦ እራሱን ረብሾ ልማት የሚያስብ መንግስት አይኖርም። በሙስሊሙም እንደዚያ ነው። በጴንጤውም እንደዚያ ነው። ብዙ አጭበርባሪ ጴንጤ አለ። ብዙ አጭበርባሪ ሙስሊም አለ። ብዙ አጭበርባሪ ኦርቶዶክስ አለ። ሰው ስለሆነ ነው። ያ መሸፈኛ መደበቂያው ነው። ሰውየው ግን የእራሱ ባህሪ ስለሆነ ያ ባህሪውን ይዞ እነዚያን ጠቃሚ ተቋማት ያቆሽሻል። እሱን ለይቶ ማስተካከል የሃይማኖት አባቶች ጉዳይ ይሆናል። በዚህ ጉዳይ ብዙ የሚያውቁ የተመራመሩ ጥበበኛ ሰዎች በውስጣቸው ስላሉ መፈተሽ አይቸገሩም። አይቸገሩም። እና ሃይማኖትን በሚመለከት ኦርቶዶክስ ከዚህ ቀደም ብዬዋለሁ አሁንም እደግመዋለሁ ለኢትዮጵያ ጌጥ ናት ውበት ናት ምንም ያጎደለችው ነገር የለም። እስላም ጌጥ ነው ውበት ነው ተከባብረው ያላቸውን ነገር እያወጡ ቢሄዱ ኢትዮጵያን ይበልጥ ውብ ያደርጓታል እንጂ በደል የለውም። ጥፋት የለውም።

እዚህም እዚያም የሚያስደንቁ አባቶች አሉ። የሚፀልዩ ስጋቸውን የሚቀጡ ለእውነት የቆሙ ሰዎች አሉ። እዚህም እዚያም የሚቀጥፉ ሰዎች አሉ። በፊት ህግ እያጣን ነው። ህግ እናወጣለን። ሃይማኖት እና መንግስት ተለያይተው ስራቸውን ይሰራሉ። በቅርቡ ህጉ እንደሚፀድቅ ተስፋ ይደረጋል ያኔ ሁሉም በህግ ይሰራል። አሁን ተቀላቅሏል። ያልተቀላቀለ ጉድ የለም። እንደዚህ አይቻልም። በእስላም ውስጥ ሆኖ በእስላም ተቋም ውስጥ ሆኖ ፖለቲካውን ማራመድ ትክክል አይደለም። ያ ግለሰብ ፖለቲካ ካሰበ ችግር የለበትም። እምነቱን በግል እየተከተለ ፖለቲካውን ደግሞ ከፓርቲ ጋር ማራመድ ይችላል። እንዲያ ካልሆነ በስተቀረ ይበልጥ ጥፋት ስለሚያመጣ እኛም በዚህ አግባብ ብናየው መንግስትም እንደ መንግስት እንዲሰራ ብንፈቅድ ለሁላችንም ይጠቅማል።

መሰረተ ልማት በሚመለከት እውነት ነው ገና በጣም ብዙ ብዙ ብዙ ነገር ይቀራል። ዋግም ሄጄ ነበር እህቴ እንዳለችው ነው። የሚገርም ታሪክ አለ ጀግኖች አሉ፤ ግን ያሳዝናል አልተሰራም ስራ። እሷ ዘነጋችው እንጂ እኔ ስሄድ መብራት የለንም ጨለማ ነን ብለው ከሌላ ክልል ነው ጀነሬተር ጭኜ የወሰድኩላቸው። ለስድስት ወር ስምንት

239

ወር ዓመት አላውቅም፤ መብራት የገባው ከሌላ ቦታ ሄዶላቸው ነው እሱን ረስታዋለች እሷ መንገድ ነው የምትጠይቀው። ግን ትክክለኛ ጥያቄ ነው ዋግም ጎንደርም እውነት ነው ችግር አለ። ባህር ዳርም ችግር አለ። ዘምባባውን አትመልከቱ። ገባ ገባ ስትሉ ባህር ዳርም በጣም ብዙ ችግር አለ። እዚህ አዲስ አበባም ያለው ድህነት ድህነት እንዳይመስላችሁ፤ ድህነት በጣም በጣም የተንሰራፋበት ሀገር ነው።

ያ ሳይበቃን ደግሞ ትንሽ የነቃን ትንሽ የተማርን ትንሽ ገንዘብ ያያን ደግሞ ሰረቀን መደበቁን እንጂ መልሰን ልማቱን ወደ ህዝብ አንወስድም። በዚህ ምክንያት ሰዎች ይቸገራሉ። ይሄን እንደተጠበቀ ሆኖ፤ እኔ አማራ ክልል መጀመሪያም ስሄድ በኋላም ስወያይ የተነሳው ጥያቄ የልማት ጥያቄ ነው። አንዳንዱ በጣም በጣም ትክክለኛ ጥያቄ፤ አንዳንዱ ደግሞ ለማደግ ካለው ፍላጎት ጋር የሚያያዝ ጥያቄ። ለምሳሌ ኢንደስትሪያል ፓርክ አራት ኢንደስትሪያል ፓርክ ያለው ክልል አማራ ክልል ብቻ ነው። አንድም ክልል አራት ኢንደስትሪያል ፓርክ የለውም። አግሮ ሲጨመር አምስት ማንም የአማራ ክልል ተወካይ ግን ኢንደስትሪያል ፓርክ እንኳን እኛ እንላለን አይልም አምጣ ነው።

መንገድ ባለፈው አንስቻለሁ ሶስት ሺህ ምናምን ኪሎ ሜትር ነው የጀመርነው ሁሉ አላለቀም የጀመርነው ብዙዎቹ አልቀዋል። ግን የነበርንበትን ጦርነት አትዘንጉት፤ ኮሮናን አትዘንጉት፤ አሁን ያለውን መተራመስ አትዘንጉት፤ ይሄ ሁሉ ገንዘብ ስለሚወስደ ጊዜ ስለሚወስድ መጥተን መንገድ የምናይበትን ጊዜ ስለምንዋጋበት፤ የሚበላሹ ጉዳዮች ይኖራሉ። የሚቀሩ ጉዳዮች ይኖራሉ። ለነገሩ ሰርተንስ መቼ መቼ ታየ ብላችሁ ነው። ጎርጎራ እኮ ኢትዮጵያ ውስጥ የለም። ጎርጎራ እኮ እራሱ ፋሲል ነው። መቼም ልጆቻችሁ እንደሚናገሩ አውቃለሁ፤ ጎርጎራ ፋሲል ሆኖ ሲሰራ ምን ዋጋ አለው ጎንደር እኮ ነው የተሰራው ያለው ኦሮሞ አይደለም። ጎንደር እኮ የተሰራው የሚል ሽኩቻ ሲመጣ ባለስልጣናት የሚሰራውን ሰውዬ እየጠሩ ማራከስ ሲጀምሩ፤ ገንዘብ ስላጣን ይሄ ነገር ችግር እንዳያመጣበን ብለን እራሱን ለምነን የጎንደርን ሪፕሊካ የሚመስለውን ነገር ባህርዳር ላይ ሰራን። ምክንያቱም ጎንደር እና ባህርዳር አንድ እና ያው ናቸው ምንም ልዩነት የለውም።

አሁን ጎርጎራ እንዳያልቅ እየያዘ ያለው ማን ነው? ከጎርጎራ በላይ በጀት የተሰጠው አቴንሽን የተሰጠው እኮ የለም። ማን ነው እቃ ከፖርት እንዳይሄድ እየከለከለ ያለው? ያለቀ ስራ እኮ ነው ሳይመረቅ ቆሞ ያለው። እኛ ጎርጎራን ብዙ ደክመንበት ስለሆነ የተሰራው አስራ አምስት ጊዜ ሄጄ አይቼዋለሁ እኔ እንዲያልቅ ስለ ምፈልግ። ማንም ሰው ጎርጎራ ሄዶ ጣናን አይቶ ያንን መልክአ ምድር አይቶ አለማድነቅ አይችልም አስደማሚ ቦታ ነው። ግን እናንተ ካላከበራችሁ እናንተ ካላደነቃችሁት ቱሪስት አይመጣላችሁም። ፋሲል እንዴት ቀረ አለች እህቴ። ፋሲል እኮ እኔ ጎንደር መጣው ካቢኔ ጋር እና የጎንደር ሽማግሌዎች እራት ጋበዙኝ። አንተ እያለህ ፋሲል ፈረሰ እኮ ምን ትጠብቃለህ አሉኝ። ሽማግሌዎች ጠይቀዋል ብዬ መጥቼ ተመካክረን መጽሃፍ ሸጬ የመፅሃፉን ሽያጭ ፋሲል ይገንባበት ብዬ ለፕሬዝዳንቱ በሚዲያ አለም እያየ አስረክቤ፤ ትንሽ ዘግየት ሲልብኝ ፈራሁ እና ሌላ ገንዘብ ፈልጌ ኮንትራክተር ወስጄ እራሴ ሄጄ አይቼ አስጀመርኩ። ኮንትራክተር ከገባ በኋላ ሊያቆሽሹብን ነው ሊያበላሹብን ነው ሊያጠፉብን ነው ብለው ተናገሩ ሰበኩ አይሰራም ብለው አስቆሙት። ይሄው ወርቁ እኮ አለ። እኔ መቼም በግድ መጥቼ

240

ከመስከረም እስከ መስከረም

ፋሲል አስገድጄ አልሰራም። ጠየቃችሁኝ ልስራ ብዬ መጣሁ አይቻልም አላችሁኝ እሺ ብዬ ቁጭ አልኩ። የሚኒሊክን ቤተ መንግስት ካደስን የሃይለስላሴን ካደስን የፋሲል የማይታደስበት ምንም ምክንያት የለም። የአባቱን እኮ ሰራንለት። ጎርጎራ እኮ ፋሲል ነው። ምክንያት የለም የማይሰራበት እንጂ እኛ እምቢ ብለን አይደለም፤ ገንዘቡ እኮ የግል ነው መፅሃፉ እኮ የግል ገንዘብ ነው። ግን ይገባዋል ፋሲል ጎንደርም ይገባዋል እና በእኛም ቦታ ሆናችሁ ብታዩት ጥሩ ነው።

እና ልማት ቴሌኮሙኒኬሽን በእርግጠኝነት የምነግራችሁ በእርግጠኝነት ከመቶ ያላነሱ ቀበሌዎች ኔትወርክ ገብቶላቸዋል። ከአራት መቶ በላይ ኪሎሜትር በላይ ፋይበር ተዘርግቷል አማራ ክልል አዲስ። ዛሬ አስራ ስድስት ነጥብ አምስት ሚሊየን ሰው በአማራ ክልል ሞባይል አለው። ብዙ ነው የሰራነው። ይበቃል አይበቃም ገና ብዙ ስራ ይጠበቅብናል ምንም የተውነው ጉዳይ ግን አይደለም። መብራት መቶ ሰላሳ አንድ ቀበሌ አግኝቷል ባለፉት አምስት ዓመታት። ድሮ መብራት አይቶ የማያውቅ አካባቢ ማለት ነው። ይቆራረጣል ሽቦ ተቆርጦ ይሸጣል ጠዋት መጥቶ ከሰዓት ይጠፋል። እውነት ነው እሱ ሁሉ ደባው ሴራው እውነት ነው በፓርክ በመንገድ በቱሪዝም ጉዳይ የላሊበላ የፋሲል የጎርጎራ አሁን ደግሞ የሃይቅ አማራ ክልል በጣም ብዙ ታሪክ ማንም ሰው፤ እንኳን ሌላው ሰው እራሱ አማራ ነኝ ባዩ ተምሮ የማይጨርሰው ታሪክ አለ። ቢሰራ በየቦታው ቢሰራ ብንማር እንደ ሀገርም ሃብት ነው። ለአማራም ሃብት ነው። ለአፍሪም ሃብት ነው።

ፒኮክ አይታችኋል እዚህ በረንዳ ላይ እና ፒኮኩ የተሰራው። አንዳንዱ ከሃይማኖት ጋር ያያይዘዋል። አንዳንዱ ብቻ አላውቅም ያያይዙታል። የሚኒሊክ ዋናው ቢሮ ውስጥ ይሄው እዚሁ ጊቢ ሁለት ፒኮክ ያኔ በጣውላ በቀርጽ ሰርተው አሉ እዚያ። እሱን ነው አምጥተን እዚህ ያስቀመጥነው። ከሚኒሊክ መኝታ ቤት ፊት ለፊት ያለው የአባመላ የሃብቴአባመላ መኝታ ቤት ፊት ለፊት ያው የእሳቸው ቤት ዙሪያው በሙሉ ፒኮክ ነው ስዕሉ ሂዱ እና እዩት። ይሄ የእኔ ግቢ አይደለም። እኔ አልሰራሁትም። የቆሸሸውን ነው ያፀዳሁት። ያፀዳሁት ግን መጀመሪያ ሲሰራም ከነበረው ጊዜ አስበልጬ ነው ጥያቄ የለውም እሱ። ከታደሰ በኋላ ታሪክን እንማርበታለን በቱሪዝም በጣም ሃብት ነው። ሳይበላሽ ይቀጥላል። ያንን በማቆሸሽ እና በማዋረድ ክብር አይገኝም። አላማው ግን እያንዳንዱ ዲዛይን ከእራሱ ከሃሳቡ የፅሁፉ ከቤቱ የመጣ እንጂ ምንም የለጠፍነው ጉዳይ የለም ካላመናችሁ ስትወጡ ለምሳ ሂዱ እና እዩት።

ሲሚንቶ ፋብሪካ አማራ ክልል የለም አለች እህቴ። ትልቁ ሲሚንቶ ፋብሪካ ኢትዮጵያ የምታመርተው ሲሚንቶ ሃምሳ ፐርሰንት የሚያመርተው ሰሜን ሸዋ ነው። የዛሬ ወር ገደማ ይመረቃል። በጣም ትልቁ እሱ ነው። በጣም ብዙ ብር አውጥተን ደግፈን በጣም ብርቱ ሰው ነው ሰውየውም ተጠናቋል አሁን በቅርቡ ይመረቃል እና አማራ ክልል በሲሚንቶ ሊያማ አይችልም ማለት ነው። ይሄ በለውጥ የተሰራ ስራ ነው።

የአዊ ዞን ጋር የተነሳው እና የዋግ አካባቢ የተነሳው ጉዳይ ልማቱን በሚመለከት ልማቱን በሚመለከት፤ እኔ ከአዊ ዞን ለመጣኸው ወንድሜ ባለችኝ ትንሽ እውቀት መመስከር የምፈልገው፤ እናንተ ጋር ያለው የመንገድ ችግር ጎንደርም አለ። እናንተ ጋር ያለው የሆስፒታል ችግር ጎንደርም አለ። ልማትን በሚመለከት ሌላ ቦታ ተመችቶት

241

እናንተ ብቻ የከፋችሁ እንዳይመስልህ፤ እናንተ ጋር ያለው መልካም አስተዳደር ችግር ጎንደርም አለ፤ እናንተ ጋር ያለው የጠቀስካቸው ችግሮች በሙሉ አዲስ አበባም አለ፤ ጅማም አለ፤ ጎንደርም አለ፤ ለብቻ ለእናንተ የሆነ ነገር አድርገህ አታስበው። እንደዚያ አይደለም።

የዋግ ያው የጀግንነቱ እንዳለችው ነው በጣም ብዙ ጀግና አለበት። አሁንም ብዙ ትልልቅ ስራ የሚሰሩ ጀግኖች አሉ። ግን ያው ጀግንነት በልማትም መገለፅ አለበት። ዋግ ጀግና ከሆነ አልምቶ ያሳየን፤ የአንቺ አያት ቅድመ አያት ምናምኖች እኮ እነዚያ የምታውቂያቸውን አለም ላይ ዛሬ እንኳን የሌለ ቤተክርስቲያን ሰርተዋል። በምን ሰሩ? ብር ፌደራል መንግስት በጅቶላቸው ነው የሰሩት እንዴ? ያንን ጀግንነት ነው የምፈልገው ዋግ ላይ አሁን ያንን ሸለቆ ሰርቶ ከቸርች ቸርች የሚያገናኘውን ጠንካራውን ህዝብ የታለ ነው ጥያቄው። አባቶቼ ጀግኖች ናቸው እኮ በዚህ አና በዚህ ሰርተው ተሸክመው የሰሩትን ነገር ለመጠገን እኛ ለምን እንለምናለን። ሌላ የማናውቀውን እንለምን። መኪና እንለምን አናውቀውም፤ ትራክተር እንለምን በበሬ ማረስን ግን እንዴት እንለምናለን? እና ጀግኖች ያልሻቸውን ሰብሰብ አድርገሽ ልማት ስሩ፤ በጦርነት ብቻ ጀግንነት አይሰራም፤ አርበኝነት በልማትም በሰላምም መሆን አለበት ብለሽ መንገር አለብሽ። እኔም እንግራቸዋለሁ።

ነገር ግን ዋግ በጣም ታሪክ ጠገብ ስለሆነ፤ የአማራ እና ትግራይ ህዝብን የሚያስተሳስር ድልድይ ስለሆነ፤ በአንዳንደ ነገር ማገዝ በጣም ጥሩ ነው። ይሄንን የአማራ ክልል አማራሮችም በደንብ ከልባችሁ ወስደው ማድረግ አልባቸው። ዋግ ላይ ከተሰበረ ድልድዩ ብዙ ነገር ነው የሚበላሸው ያ እንዳይሆን በትብብር እንሰራለን። እስከ አሁን ያልሽው ትክክል ነው ወደ ፊት አቅም በፈቀደ መጠን ሰላም ስናገኝ እየጎበኘን የሚጎድል እየሞላን እንሄደልን። ግን ዋግም ይገርምሻል ባለቤቴ መጀመሪያ ሃይስኩል የሰራችው እዛ ነው። ተሞክሮዋን ግን ከህዝቡ ድህነት እና ችግር አንጻር የተሰራው ስራ በጣም በጣም ገና ነው። አስፓልቱም በይው ሆስፒታሉም በይው ሌሎቹም ጉዳዮች ገና ናቸው። ደረጃ በደረጃ በነካ እጃችን እየሰራን እንደምንሄድ ተስፋ አድርጋለሁ።

ማዳበሪያን ልክ ነው አምና ችግር ነበር ግን ችግሩን ከእኛ ጋር ብቻ አታያይዙት። የራሺያ እና ዩክሬን ጦርነት ብዙ ነገር ነው ያበላሸው። ኮንትራት የገባንባቸውም የዘገዩብን ጉዳዮች አሉ። ዘንድሮን እንደው ፈጣሪ ረድቶን ነው እንጂ ዘግይተን ቢሆን ኖሮ አሁን ቀይ ባህር እንደምታዩት ስለሆነ ችግር ነበር። መርከቦቻችን እየመጡ አይደለም አሁን። ግን እኛ አምና ችግር ስለነበረ ወዲያው ኮንትራት ፈፅመን አብዛኛው ገብቷል። የቀረውም እየገባ ነው ያለው። ይሄ ችግር ደግሞ ትንሽ ረገብ ካለ የተሻለ እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ። ግን ማወቅ ያለባችሁ ነገር፤ የፌደራል መንግስት ሃያ ቢሊየን ብር ከመንግስት በጀት ማዳበሪያ ደጉሞ ነው የገዛነው። ማዳበሪያ እኛ አናመርትም በገዛንብት ዋጋም አንሸጥም ሃያ ቢሊየን ደጉመናል። መሃል ላይ ማዳበሪያ የሚደልሉ የሚሸጡ ኮንትሮባንድ የሚያደርጉ ሰዎች ደግሞ እንግዲህ ምን ያክል ለሀገር ጥፋት እንደሆነ ገብቷቸው ከዚያ ተግባር እንዲመለሱ ተስፋ አደርጋለሁ ጥሩ ነገር አይደለም። ግን መንግስት እየሞከረ ነው ያለው ወደፊትም ያለን ፍላጎት ለማምረት ነው። ህዳሴን የሚያክል ትልቅ ስብራት ባይኖርብን ኖሮ እነሰራው ነበር። ህዳሴ ግን በጣም በጣም ብዙ ብር የሚፈልግ፤ በጣም ትልቅ ስራ ስለሆነ አብዛኛውን

242

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሪሶርስ ለወሰደብን ማዳበሪያ ፋብሪካ አልጀመርምን እንጂ ወደፊት በሀገር ውስጥ መስራት እናስባለን። እሱ ነው መፍትሄ የሚያመጣው ከውጪ እያመጣን ብዙም የሚያዋጣ አይደለም። ያስ እስኪሆን ድረስ ግን ትንሽ መታገስ ይኖርብናል።

ፍርድ ቤት ችግር አለ እውነት ነው። አመራር ተቀያይሯል ሪፎርም እየሞከሩ ነው። አሁንም ችግር አለ። ለውጥ የመጡባቸው አካባቢዎችም አሉ። በቀጣይም ተባብረን ከእሱ ጋር እንሰራለን። ችግሩ ግን አለ እነሱ ጋርም አለ እኛ ጋርም አለ። ፖለቲካ ስልጣንን በሚመለከት አዲስ አበባ ላይ ከለውጡ በኋላ መቶ ፐርሰንት እርግጠኛ ሆኜ የምነግራችሁ ነገር፤ የአማራ ተወላጆች ባለፉት አምስት ዓመታት አዲስ አበባ ላይ ያላቸውን ስልጣን ባለፉት ሰላሳ ዓመታት ኖሯቸው አያውቅም። የፈለገ ሰው ተደራጅቶ ያጣራ። ድሮ የነበረው ስልጣን ሃያ አምስት ፐርሰንት ኦፒዲኦ፣ ሃያ አምስት ፐርሰንት ብአዴን ሃያ አምስት ፐርሰንት ቲፒኤልኤፍ ሃያ አምስት ፐርሰንት ደኢህዴን ነበረ። የፈለገ ቢያብጥ ስልጣኑ ሃያ አምስት ፐርሰንት ብቻ ነበር በአዲስ አበባ ላይ የአማራ ድርሻ። ዛሬ ግን ካላጋነንኩት ሰላሳ ሶስት እስከ ሰላሳ አምስት ፐርሰንት ስልጣን አለው። ከምክትል ጠቅላይ ሚኒስት ጀምሮ ደህንነት መከላከያ ውጭ ጉዳይ አየር መንገድ በቃ ተቋማት የሚባል በሙሉ ድሮ ለአማራ ብዙም ያልተፈቀዱ አካባቢዎች አሁን በሩ ክፍት ነው።

እኛ የምንፈልገው አማራ ነኝ እያለ ኦሮሞ ነኝ እያለ የሚያጭበረብረውን ሳይሆን ከልቡ ኢትዮጵያዊ ሆኖ ለአማራውም ከኦሮሞውን ለወላይታውም የሚሰራ ሰው ማየት ነው። እንደዚያ እስከሆነ ድረስ ሁሉም ስልጣን ክፍት ነው። ይሄ ስልጣን ለግለሰቦች ተለይቶ የተሰጠ አይደለም። ቅድም ወንድሜ እንዳለው በምርጫ ነው የሰጣችሁን በምርጫ ውሰዱት ስትፈልጉ። ከእኛ የተሻለ ካገኛችሁ ምረጡ ችግር የለም ምረጡ። ደግሞ ታዩታላችሁ በምርጫ ህዝቡ ሲወስን እንዴት እንደምናከብር ጊዜው ሲመጣ ታዩታላችሁ። በአፈሙዝ ግን በፍፁም እኛ ወታደሮች ነን የአድዋ አርበኞች ልጆች ነን ሰው በጉልበት ሊያሸማቅቀን አይችልም ማንም ቢሆን። በሰላማዊ መንገድ እና በምርጫ ከሆነ ግን ህዝብ የወሰነበትን ነገር ለሰከንድም አናቅማማም እንቀበላለን።

አማራ ክልል ውስጥ ግጭት ሲፈጠር አማራ ክልል ገና ከውጊያ ወጥቶ አመት እንኳን ሳይሞላው መኪና ማቃጠል፤ አምቡላንስ ማቃጠል ይሄ ትክክል አይደለም። አማራ ክልል ጉዳይ ካለው በእንደዚህ መንገድ ተነጋገረን የምንችለውም መልሰን የማንችለውን እባካችሁ ይቅር በሉን ብለን እናልፋለን ምን ያገዳድለናል። ትክክል አይደለም እሱ። ለዚህ ነው የግጭቱ ጉዳይ ከባድ የሚሆነው እና እርሶ ከፈለጉ በአንድ ጊዜ ይፈቱታል ችግር የለውም ላልሽው እህቴ እንደዚያ ግን አይደለም። እንደዚያ ፍላጎቶች አሉ። በውስጥ ያለው ብቻ ሳይሆን ከውጪ እኮ የሚገዛ አለ የሚገፋ አለ። የተከፈላቸው ሰዎች ናቸው እኮ መቀየር አይችሉም። ዝም ብለው ማድፈጥ ይችላሉ እንጂ መቀየር አይችሉም። የእኛ ፍላጎት ሸኔ በአማራ ክልል ያለውም ሸኔ በኦሮሚያ ያለውም ሸኔ ህዝብ ከማገት ከመግደል ከመጥለፍ ከመዝረፍ ወጥቶ፤ በሰላማዊ መንገድ ተነጋግሮ፤ ትጥቁን አስቀምጦ፤ ምርጫ ተወዳድሮ በሃሳብ አሸንፎ እነሱ እዚህ መጥተው እኛ እዚያ ብንቀመጥ ምንም ችግር የለብንም። የለብንም።

243

እና በአማራ ክልል ተደጋጋሚ ጥሪ አቅርበናል። አሁንም ክቡር ፕሬዝዳንት ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር እባካችሁን በሰላማዊ መንገድ ገብቶ መነጋገር የሚፈልግ ሰው ካለ ይሄው ሁሉ የሃይማኖት አባት ምን ይሰራል? ጎንደር ያለው የሃይማኖት አባት ጎንደር ያለውን፤ ጎጃም ያለው ጎጃም ያለውን ወሎ ያለው ወሎ ያለውን ወለጋ ያለው ወለጋ ያስገባን እንነጋገር እና እንወያይ እና በእኛ አቅም የሚመለስ ነገር ካለ መልሰን የማይመለስ ካለ ደግሞ ለህዝቡ ህዝቡ በሚሰማው መንገድ በዚህ ጊዜ ይመለሳል ብለን እንፈታዋለን። እንፈታዋለን። ስልጣን እኮ ሁለት ዓመት እኮ ነው ምርጫ ደርሷል ብዙ አያጣላም እስከዛ በደንብ ተደራጅቶ መመረጥ ነው።

እና ሰላም እኛ ስለማንፈልግ አይደለም፤ በየሰፈሩ አምጡ እና አወያዩ እና ይቅርታ ብለን ካሳም ካስፈለገ ካሳ ከፍለን እንታረቅ፤ እንስማማ ችግር የለብኝም ደስ ይለኛል ሰላም ነው የምንፈልገው። እንደዚያም ካላደረገ አማራ ለጥቃት ይጋለጣል። እዚህ ሰፈር ውስጥ ስንጎዳጎድ ችግር ያጋጥመናል እና በውስጣችን ያለውን ጉዳይ ብንፈታ ጥሩ ነው። የኑሮ ውድነቱ መልካም አስተዳደሩ ፋብሪካው የስራ እድሉ ምላሽ እያገኘ የሚሄደው መንግስት ፋታ አግኝቶ በተሟላ አቅም ስራ መስራት ሲችል ነው። ስራ ካልሰራን ኑሮው ማስቸገሩ አይቀርም። አሁን ለምሳሌ ስንዴ ዘንድሮ አማራ ክልል ሁለት መቶ ሃምሳ ሺህ ሄክታር ነው ያቀድነው በበጋ ስንዴ። እስከ ባለፈው ወር የነበረኝ ሪፖርት መቶ ሺህ አይሞላም የታረሰው። ኦሮምያ ክልል ሁለት ነጥብ አምስት ነው ይታቀደው ሄክታር።

ብዙ እጥፍ ይበልጣል ባይ ዘ ዌይ አሁን ኦሮሚያ ክልል ስንዴ አምርቶ አማራ ክልል ስንዴ ሲቸገር የአብይ ችግር ነው ካላችሁ ትክክል አይደለም። እኔ እኮ አምርቱ እያልኩ ነው። ምርጥ ዘሩም ትራክተሩም ገንዘቡም ለሁሉም እኩል ነው የማግዘው። እሺ ብሎ የሰራ ያተርፋል ምን ዋጋ አለው ያለው ይከስራል። የሃይማኖት አባቶች እኮ በስፒከር የሚያስተምሩት ለሁሉም ነው ሁሉ እኩል አይጾምም ሁሉ እኩል አይፀልይም ሁሉ እኩል አይከተልም ይመጣል ቸርች ይመጣል፤ መስጂድ ይመጣል ይሰማል እኩል ባይከተልም። ለዚህ እኮ ነው በኋላ የሚከፈለው ምንዳ እንደ የሰዉ ስራ የሚባለው። እና በዚህ ተለይቶ ሳይሆን ሰዎች ሰምተው በመከተል ባላቸው ሁኔታ የሚመጣ ስለሆነ አማራ ክልል የመጨረሻ ምክሬ፤ ይሄ መንግስት የሚያመጣውን ችግር ለመከላከል እና ለማለፍ ስራ እየሰራን ከተማችን እያሳመርን ሰላማችንን እየጠበቅን አይረባም መንግስት ብለን በካርዳችን እናባረው ችግር የለውም። ስራ እያበላሸን እያፈረስን ግን አይሆንም። ካገዛችሁን እኛ በንፁህ ልብ ሀገራችንን ወደን ማገልገል እንፈልጋለን።

ምንም የተደበቀ አጀንዳ የለም ያማረች ኢትዮጵያን ማየት ብቻ ነው ማየት የምንፈልገው። በንግግራችን በፅሁፋችን በስራችን አንድ ቀን ተዛንፈን አናውቅም። መደመር ላይ ያነበቡት ነገር መሬት ላይ ያዩታል። አድዋ የሚያዩት እንዳለ መፅሃፉ ነው ምንም ቤተመንግስት ያለውም እሱ ነው ንግግራችንም ስራችንም ንፁህ ነው ምንዳችንም ከፈጣሪያችን ነው የተለየ ፍላጎት የለንም። ከተቻለ ከተቻለ ኢትዮጵያ ከተወሰኑ ዓመት በኋላ ከጅቡቲ ለሱዳን ለኬኒያ መርዳት ብትችል እሱን ነው እኛ

244

ከመስከረም እስከ መስከረም

የምንፈልገው እንኳን እርስ በእርሳችን፤ ግን ወሬ ስትሰሙ እናንተ ለምሳሌ አድዋ ላይ ሊሆን ይችላል በሆነ ምክንያት ወሬ ስትሰሙ እንዳለ ያንን ወሬ ከምታምኑ ቆይ ላጣራ እስኪ፤ እስቲ ልየው ብላችሁ ካላመዛዘናችሁ በስተቀር እኛ ወሬ እየሰማን ለዚያ ምላሽ እየሰጠን መቼ እንሰራለን ልንሰራ እኮ አንችልም።

እንዳያችሁት መንገድ የለም ድልድይ የለም ገና ብዙ ችግር ነው ያለው። ሰው ደግሞ ሁሉም እኩል አይሰራም ቅድም ብላችሁታል። ከእኛ የሚጠቀበው ስራ እየሰሩ ማሳየት ነው። ንግግርን በንግግር መሻር አይቻልም። ስራ ፈቶች እንደፈለጉ ይናገራሉ እኛ እንደፈለግን መናገር አንችልም። እና ከእናንተ የምፈልገው እባካችሁ ስትሰሙ አጣሩ ይክፋም ይልማም መንግስት ነው አግዙት አግዙ አብራችሁ ቁሙ፤ በጎደለ እየተመካከርን እየተወያየን እየሞላን እንሂድ፤ የሸፈቱ የወጡትን እንመልሳቸው ሰው መግደል መዝረፍ የትም አያደርስም እና መክራችሁ የሚመለስ ሰው ካለ በመመለስ የሃይማኖት አባቶች የሀገር ሽማግሌዎች ወጣቶችም እርዱን የምንፈልገው እሱን ነው ሰላም እንፈልጋለን። አማራ ክልል ጥይት አያስፈልግም ትራክተር ነው የሚያስፈልገው። በጣም ብዙ ደግሞ ስራ አለን እዚያ የምንሰራቸው እና ተባብረን አብረን ብንሰራ ጥሩ ነው። መንገድ፣ መብራት፣ ስልክ፣ ጤና፣ ትምህርት በሚመለከት በሪፖርት በጣም ብዙ ነገር አለኝ መናገር የምችለው። ግን ገና ስለሆነ ከጓደኞቻችን ጋር ተመካክረን አቅም በፈቀደ መጠን ለመመለስ ጥረት እናደርጋለን።

ባለፈው እንዳነሳሁላችሁ እኛ የተቀበልነው መንግስት በእዳ የተዘፈቀ መንግስት ነው እዳ በእዳ ነው ደሞዝ መክፈል አይችልም። ባለፉት አምስት ዓመታት ዘጠኝ ነጥብ ዘጠኝ ቢሊየን ዶላር ከፍለናል እኛ እዳ። ምን ማለት ነው ሁለት ህዳሴ ይሰራ ነበር ሁለት ህዳሴ አንድም ብር ግን አልተበደርንም ኮመርሻል ሎን። አሁን ያለው አያውቀውም ልጆቻችንም ነገ ይገባቸዋል ምን ማለት እንደሆነ እና በእኛ በኩል የእናንተን ምክር ሰምተን አቅም በፈቀደ መጠን ሰላምን ልማትን አምጥተን፤ ከእናት ጋር በፍቅር መኖር ብቻ ነው የምንፈልገው። ከዚህ የተለየ አጀንዳ እና ፍላጎት የለንም። እናንተ ግን ነገር እንዲገባችሁ አረጋ አደራጅ እና የተወሰነውን ኦሮሚያ ላክ፤ ሄደው ይዩት ይመካከሩ እዚያም እኮ ሃይማኖት አባቶች አሉ፤ እዚያም እኮ ሀገር ሽማግሌዎች አሉ ተመካክረው ይዩት ይምከሩም ችግራቸውን ይናገሩ። ስልጣን አካባቢም ችግር ካለ ዳታው በሙሉ አለ እዩት፤ ወሬ ውሸት ነው ይሄ መንግስት የተሟላ ነገር እያመጣ ነው ወይ በፍፁም ገና ብዙ ብዙ ብዙ ስራ የጠበቅበታል በውስጡ ያለውን ሌባ አፅድቶ አልጨረሰም እና በትብብር እንስራ በምክክር እንስራ አንናናቅ እንተባበር የሚሻለው እሱ ነው። ከዚያ ውጪ ያለው ሃሳብ ጥፋት ነው። ክልላችሁን አስውቡ አሳምሩ ለማለት ነው አመሰግናለሁ።

የካቲት 13፣ 2016 ዓ.ም

245

ከኦሮሚያ ክልል ሁሉም ዞኖች ከተውጣጡ

የህብረተሰብ ተወካዮች ጋር ያደረጉት ውይይት

ሰሞኑን በክልል ደረጃ በተለያዩ አካባቢዎች በተለያዩ ጉዳዮች ዙሪያ ስንወያይ ቆይተናል። በተካሄዱ ውይይቶችም ባገኘነው ግብረ መልስ ሁልጊዜም ባይሆን አልፎ አልፎ በአካል ተገናኝቶ መወያየቱ የበለጠ መግባባት መፍጠርና ግንዛቤ ተጨብጦ ተቀራርቦ ለመስራት ጥሩ መሆኑን ነው የተረዳነው። በዚሁ መሠረት በአካል ተገናኝቶ መወያየቱ ጥሩ ነው በሚል ነው ዛሬ ለመገናኘት የወሰንነው። ተገናኝቶ በመወያየትና ሀሳቦችን የጋራ አድርጎ አቅጣጫዎን ማስቀመጥ፣ በተቀመጠው አቅጣጫ ስራዎችን መስራት፣ የተዛነፉ ጉዳዮችም ሲኖሩ ለማቃናት በጋራ መታገል የህዝባችን ባህል ነው። በዚህም ነው የምንታወቀው። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን ይህ ባህል እየተሸረሸረ በመምጣቱ በተወያየነውና በተቀመጠው አቅጣጫ መሰረት መተግበር ላይም ክፍተቶች ይስተዋላሉ። ለአብነት ያህል ብንወስድ እንኳ ሌብነት በመጠየፍ ለማስቀረት ተወያይተን ስናበቃ እዛው መልሰን ሌብነት ውስጥ ስንዳክር ይታያል። ሌብነት ግን ባህላችን አይደለም። አዳዲስ ልምዶች እየታዩ ስለመጡ ትንሽ ተወያይተን የተገኙ መልካም ውጤቶችን በቅጡ አውቀን ወደፊት መስተካከል የሚገባቸው ጉዳዮችም ለይተን በጋራ እንድናስተካክላቸው ነው የዛሬው የውይይት መድረክ የተዘጋጀው። በዚህ መሰረት እንደ ክልል፣ እንደሀገርና እንደዓለም አቀፍ ሁኔታዎችን የምንረዳባቸው ሀሳቦችና ጥያቄዎችን ማንሳት ትችላላችሁ።

የተነሱ ሀሳቦች ጥሩ እና ገንቢ ናቸው። የሰላም ጉዳይ ወሳኝ ስለሆነ በተነሱ የሰላም ሀሳቦች ላይ ብናተኩር የተሻለ ነው። አባቶቻችን ስለሰላም ሲጠይቁ ከማንነታቸው ከባህል እና እሴቶቻቸው እንዲሁም ከእምነታቸው በመነሳት ነዉ እንጂ ነገሮችን የሚያዩት በደፈናው ሰላም እንፈልጋለን ልማት እንፈልጋለን ለማለት አይደለም። ስለሰላም ሲጠይቁ ባህሌ እሴቴ፣ እንዲሁም አባቶቹ ስለሰላም ምን አሉ ብለው ነው የሚጀምሩት እንጂ ሰላምን ስለተመኘነው ብቻ የሚመጣ አይደለም። ሰላም ስራ ይፈልጋል ለምሳሌ ገዳ ስርዓት አለ፤ ስለ ሰላም አራት አንኳር ነጥቦችን ያነሳል።

ሰላም የሚፈልግ ሰው ስለሰላም የሚረዳ ሰው መጀመሪያ ሰላም የሚጀምረው ከራስ ስለሆነ ውስጣዊ ሰላምን ይጠብቅ ነው የሚለው። አንድ ሰው ከጎረቤት ወይም ከወንድሞቹ ጋር ሳይሆን ለእራሱ ሰላም ይተው ነው የሚባለው። ለምሳሌ ጨለማን ተገን በማድረግ የሚሰርቅ ሰው ለጊዜው ነው እንጂ ሰላም ሊያገኝ አይችልም። በውስጡ ሰውን የሚጠላ ሰው ሰላም እንዳለው ሰው ሊያስመስል ይችላል እንጂ ሰላም ሊያገኝ አይችልም። ህዝብን የሚከፋፍል ሰው ምናልባት ሚዲያ ላይ ሊያስመስል ይችላል እንጂ ሰላም ሊያገኝ አይችልም። ውስጣችን ካልነፃ፣ ውስጣችን ሰላም ካላገኘ እንቅልፍ አይኖረንም ስኬትም የለንም። ለዚህ ነው ሰላም ከእራስ ይጀምራል የሚባለው።

246

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሁለተኛው ሰላም ሰው ሰላም መጠበቅ ከቻለ ከወንድም ከጎረቤት ጋር ነው መሆን ያለበት። ምክንያቱም ጎረቤት ሰላም ከሌለው ዘላቂ ሰላም አይታሰብም። የእራሳችንን ሰላም ጠብቀን የጎረቤታችንን ሰላም ሳንጠብቅ ዘላቂ ሰላም ማረጋገጥ አንችልም። ሌላኛው ሶስተኛው ሰላም ደግሞ ከተፈጥሮ ጋር ናው። ባህሎቻችን እና ሐይማኖታችንን ስናይ ስለ ሰላም ሳያነሱ እና ሳይፀልዩ ያለፉበት ጊዜ የለም። ለምን ቢባል ከእራሳችን ጋር ሰላም ያገኘን እንደሆነ ከተፈጥሮ ጋር ሰላም ማግኘት አለብን። ውሃን ጨምሮ አከባቢውን መጠበቅ አለብን ለእራሳችን በልተን ምግብ የሚሹ እንሰሳቶችን መተው አይሆንም። አራተኛው ሰላም ከፈጣሪ ጋር ነው። ከፈጣሪ ጋር ሰላም ከሌለው መጀመሪያ የጠቀስናቸው ሶስቱ የሰላም ምንጮች ሊሟሉለት አይችሉም። ስለዚህ የትም ያለ ሰው ሰላም የሚፈልጉ ሆነ ከራሱ ይጀምራል። አንዳንዶቹ ስልጣን ላይ ተቀምጠው ሰላም እና ልማትን የሚሻውንና ለመለወጥ ሌት ተቀን የሚታትረውን ህዝብ እየሰረቁ ሰላምን ሊያገኙ አይችሉም። ህዝብ ሰርቆ የተመቸው መስሎት ይኖር ይመስለው ይሆናል እንጂ በጭራሽ ሰላም አይኖረውም። ህዝቡን በሀይማኖት እና በዘር እየከፋፈሉ ሰላም ማግኘት አይታሰብም። አንድነታችንን መጠበቅ አለብን የዛኔ ደግሞ ሃገራዊ አንድነታችን እንጠብቃለን። ለዚህ ነው ችግኝ የምንተክለው። ከተፈጥሮ ጋር መታረቅ ስላለብን ለዛም ነው በምንሰራው ስራ ሁሉ ፈጣሪ ይመስገን የምንለው። ከፈጣሪ ውጪ ስኬት የለም ብለን ስለምናምን ነው። በእነዚህ ወሳኝ እራስ ነጥቦች ላይ በመመስረት ነው ሀገራዊ እና ክልላዊ ሰላማችን የምናገኘው።

ስለ ሰላም ብዙ ተብሏል፤ ምክንያቱም ሰላም ለሁሉም ነገር መሰረት ነው። ሰላምን እያደፈረስን ስለ ልማትም ሆነ ስለ ሌሎች ነገሮች ማውራት አንችልም። የሰላም ነገር ሲነሳ መንግስት ሰላም ይሻል። እናንተ እንደ አባትም ሆነ እንደ ሽማግሌ ቅራኔ አለን ብለው ነፍጥ ያነገቡ ወንድሞቻችሁ ኑ ስለሰላም እንወያይ ብላችሁ እስቲ እኛ እምቢ ካልን የዛኔ እምቢ ብላችኋል በሉና ጠይቁን። አንተም ተው አንተም ተው ሰላም አውርዱ ብቻ ሳይሆን ጥሩ የሰራውን ጥሩ ሰርተሃል ያጠፋውን ደግሞ አንተ አጥፍተሃል ማለት መቻል አለብን። በዚህ ነገር መንግስት ሰላምን አብዝቶ ከመሻቱ የተነሳ ታጥቆ ከሚንቀሳቀሱ አካላት ጋር ለመወያየት ብዙ ርቀቶችን ሄደናል። ነገር ግን ከውጪ የሀገራችን ሰላም ከማይፈልጉ ጠላቶች ጋር ነው የሚወያዩት። በዚህ ሁኔታ ደግሞ ሰላምን ማስፈን አይቻልም። ችግር እንኳን ቢኖር በውይይት ነው እንጂ ችግሩን መፍታት የሚቻለው ውጭ ውጭውን እያዩ ሰላም ማምጣት አይቻልም። ትልቁ ችግርም እዚህ ላይ ነው።

አሁንም ቢሆን የመንግስት እጅ በሰላም የተዘረጉ ናቸው ሁላችሁም እንድትረዱት የምፈልገው የመገፋፋት ፖለቲካ የትም ሊያደርሰን አይችልም። ይሄ ነገር በጊዜ ካልተፈታ ጉዳት እንጂ ለማንም አይጠቅምም። ችግሮች ሊኖሩ ይችላሉ ነገር ግን ለህዝብ እና ለሀገር የሚጠቅሙ ሰዎችን በመገዳደል እና በመጠፋፋት እያጣን የትም ልንደርስ አንችልም። ችግሮቻችን በውይይት መፍታት እየቻልን መጠፋፋትን ልማዳችን ስላደረግነው ነው። ከዚህ አዙሪት መውጣት ይኖርብናል። ለህዝባችን በገባነው ቃል መሰረት ሰርተን እናሳያለን ስላልን እንጂ ሰላም ጠል ሆነን አይደለም። ሰላም ከሌለ ምኞታችንም ሆነ ጅምራችን ከግብ ሊደርስ አይችልም። አባቶች እንደሚሉት እኛ

247

ሰላም ካገኘን ሌላውም ይሁን ሀገራችን ትረጋጋለች። እናንተ አባቶች ደግሞ ብልሃቱ ስላላችሁ ሰላምን የማስፈን ስራ በእጃችሁ ነው። ኑ ተወያዩ ባላችሁበት ቦታ አይ አንወያይም ካልን የዛኔ ጠይቁን። ጊዜ ሲደርስ ደግሞ በካርዳችሁ ውሳኔያችሁን ስጡን። እኛ ያልነው በጉልበት አይሆንም ነው እንጂ ይበጀናል ይሻለናል ያላችሁትን አትምረጡ አላልንም። በሰለጠነ ዘመን በውይይት እንጂ በሃይል የሚሆን ነገር የለም የሚለውን መረዳት አለብን። በሀይል ካልንም አይሆንም። ነገር ግን አንደነታችሁን ጠብቁ ሰላማችሁን ጠብቁ።

በምርጫም ቢሆን ተወዳድሮ ማሸነፍ እንዳይቻል ይደረጋል ብለን ብንናገር አለምም አያምነንም። እንኳን የራሳችን ከምናውቀው አካል ጋር አይደለም ለሀገር ጥቅም ስንል ከማይመስሉን አካላት ጋርም ይቅር ብለን ተዋይተናል። ሌት ተቀን ሳይታክቱ ለሚሰድቡን ሰዎች እንኳን መልስ ሰጥተን አናውቅም። ስለዚህ ነባራዊ ሁኔታ መረዳት ተገቢ ነው። እኛ ኢትዮጵያን እኮ ብልህ ህዝቦች ነን ብዙ ነገሮችን ማገናዘብ እንችላለን። ስለዚህም ነባራዊ ሁኔታን ተረድተን ከጊዜ ጋር መራመድ ይጠበቅብናል።

አሁን ያለንበት ዘመን ተለዋዋጭ እንደመሆኑ ጥያቄ እንኳን ቢኖረን ጥያቄዎቻችን ጊዜውን የዋጁ ከጊዜው ጋር የሚሄዱ ያለንበትን አውድ የሚመስሉ መሆን አለባቸው። በዚህ ልክ ተረድተን የማንቀሳቀስ ከሆነ ሁል ጊዜ ወደ ኋላ ሁል ጊዜ ጥቃቅን ነገሮች እና በአረጁ እና በአፈጁ ጉዳይ ተበታትነን የምንጓዝም ከሆነ አለም ከደረሰበት ደረጃ መድረስ እና በዛ ልክ መራመድ የምንቸገር ነው የሚሆነው። ትላንት ስለ ነፃነት ራስን በራስ ስለማስተዳደር እንደዚህ ታግለናል፤ አሁን ግን ነባራዊ ሁኔታው ሁሉ ተቀይሯል። ያ ጊዜ አልፏል ጥያቄዎቹም ተመልሰዋል። የትናንቱን እያነሳን በትናንቱ መንገድ ብቻ ለመሄድ ማሰብ ውሃ መውቀጥ ነው የሚሆነው። የደረስንበትን ምዕራፍ በደንብ መረዳት ይገባናል። ጥያቄዎች እንኳን ቢኖሩ ጥያቄዎቻችን መሆን ያለባቸው ጊዜውን የዋጁና ተመልሰው ያደሩትን ሳይሆን አዳዲስ ጥያቄ መሆን አለበት።

ሌላኛው የእራሳችን የሆነውን ነገር እየጣልን እያናናቅን የመሄድ ክፉ ልማድ አሁን አሁን እየገነባን መጥተናል። ይሄ መታረም አለበት በጋራ ያሉ ምርጥ ነገሮችን መያዝ እና ማጠናከር እያለብን አንዱን ጥሎ አንዱን አንጠልጥሎ እየሆነብን ነው ያለው። ያንን እሳቤ ነው መቀየር የቸገርነው። ስለዚህ ጊዜ እና ሁኔታውን ተረድቶ መጓዝ ያስፈልጋል።

ሰላማችን ወደ ነበረበት ለመመለስ እኛ ሁሌም ዝግጁ ነን አባቶች የአባትነት ድርሻ ተውጡ። የተለያዩ ሀሳቦች አሉን የምትሉ ወንድሞቻችንም ብትሆኑ በያላችሁበት ቦታ መልእክታችን ይድረሳችሁ። በህዝብ ስም እየነገዱ ለህዝብ እየታገልን ነው እያሉ ህዝብን መዝረፍ፣ መግደል ልማትን እያደናቀፉ ደግሞ ለህዝብ ነው የምንታገለው ማለት የማይሆን ነገር ነው። እኛን ልማት አላስቆመንም፤ እውነት ለህዝብ ነው የምንታገለው የሚል አካል ካለ ምናልባት ከእኔ ጋር ልዩነት ሊኖረው ይችላል። ይሄ ችግር የለውም ምንም የማያውቀውን ገበሬ ግን መግደል መዝረፍ እና ማሰቃየት ግን ተገቢ አይደለም። እኛ እኮ ከህዝብ ውጭ ምንም ነገር የለንም፤ ለህዝብ ማዘን ማለት ከህዝብ መብላት ከህዝብ መዝረፍ ሳይሆን ለህዝብ መስራት ነው። ይህን ማድረግ ከቻልን ሰላም ወሳኝ ነገር ነው፤ ስለ ሰላም ብዙ ብለናል ብዙ ሰርተናል አሁንም ቢሆን

248

ከመስከረም እስከ መስከረም

ስለሰላም ከመናገርም ሆነ ስለሰላም ከመስራት ወደ ኋላ አንልም። ወሳኙ የምርጫ ጊዜም እኮ ደርሷል። ሃሳብ ያለው ሀሳቡን አቅርቦ ማሸነፍ ይችላል። የቆየና የተመለሱ ጥያቄዎች አሁን መነሳታቸው እምብዛም ፋይዳ አይኖራቸውም። እንደዚህ አይነት ጥያቄዎችን ከመጠየቅ የቀረውን እና የጎደለውን ለመሙላት በአዲስ ሃሳብ መታገል አስፈላጊ ነው።

ሌላው ጥያቄ የመልማት ፍላጎትን የሚመለከት ነው። የትምህርት፣ የጤና፣ የመንገድ፣ የመስኖ፣ የመብራት፣ የቴሌኮም ስራዎች ተጀምረዋል፤ ግን በቂ አይደሉም። ይህ እውነት ነው ሁሉም እንዲገነዘብ የምፈልገው ጦርነት ውስጥ ሆነን እንኳን ልማት ለማካሄድ በብዙ ሞክረናል፤ ነገር ግን ጦርነት ውስጥ ስለነበርን በፈለገው ፍጥነት መሮጥም ሆነ ባለን አቅም መስራት ግን አልቻልንም። ሌላ የኮሮና ወረርሺኝ ፈታኝ ጉዳይ ነበረ፤ አንድ የማረጋግጥላችሁ ነገር ቢኖር ግን አንድነታችን ካጠናከርን ለዚህች ሀገር ብዙ ነገሮችን መስራት እንችላለን።

ወለጋ ላይ በአምስት ሚሊዬን ብር የመንገድ ስራ ጀምረን በጸጥታ ምክንያት መንቀሳቀስ አልቻልንም። ወለጋ በተፈጥሮ ለም የሆነ አካባቢ የተለያዩ ማድናት እና ቡና ያለው ሲሆን ይሄንን አልምቶ ወደ ገበያ ለመውጣት መንገድ ያስፈልጋል። ህዝቡ ከልማቱ ተጠቃሚ መሆን ስለሚችል ነው ለመንገድ ትኩረት የሰጠነው። በተመሳሳይ መልኩ ባሌ አከባቢ ያለው የተፈጥሮ ፀጋ በአግባቡ ቢለማ እንኳን ለኦሮሚያ ለሀገር ይተርፋል። በተጨማሪ ደግሞ ባሌ ድንቅ የቱሪዝም መዳረሻ ያለበት አከባቢ ነው። እንደው ወለጋ ሁሉ የባሌ አከባቢው ችግር መንገድ ነው። በአንፃራዊነት ህዝቡ ሰላሙን ስለጠበቀ የልማት ስራዎች ተጀምረዋል፤ ነገር ግን ካለን ሀብትና ከህዝቡ የልማት ፍላጎት አንጻር ሲታይ ግን የሚበልጥ ነው።

በተመሳሳይ መልኩም የሀረርጌ ህዝብ ጠንካራ የስራ ባህል ምሳሌ ቢሆንም ከፍተኛ የውሃ ችግር አለበት። ይህን ነባራዊ ሁኔታ ለመቀየር ባለፈው ሶስት አመታት የሰራናቸው የመስኖ ፕሮጀክቶችም በባለፉት ስርዓት ለመቶ ዓመታት ያልሰሩት ስራ ነው። በዚህ ጥቂት ዓመታት ብዙ ፕሮጀክቶችን የምንገነባው ኦሮሚያን ማዳረስ በአምስት አመት ትራንስፎርም ማድረግ በጣም ከባድ ስራ ነው፤ ባጀት ይፈልጋል። መሰረት መጣል ግን ይቻላል እያደረግነውም ነዉ።

የቦረና መሬት ውሃ ቢያገኝ ሀገር መመገብ የሚችል ምርት ሊመረትበት የሚችል አከባቢ ነው። ነገር ግን ውሃ የለውም ይሄን መቀየር ጊዜ እና ሀብት ያስፈልጋል። ቀላል ስራ አይደለም ጉጂ በአንጻራዊነት በማዕድን ሀብቱ መልማት ቢጀምርም ግን የጸጥታ ችግር አለበት። ከሰራን መልማት እና ለማልማት ምቹ መሬት አለን፤ ግን ሰላም ያስፈልጋል። ሰላም እና ልማት የማይነጣጠሉ ጉዳዮች ናቸው። ህዝባችን በሰላም ዙሪያ ሊያግዘን ይገባል። ብዙዎቹ የሀገራችን ክፍሎች ሰላም ኖሮ በደንብ ቢሰራባቸው ሀገርን ሊጠቅሙ የሚችሉ ናቸው። አባቶቻችን ሲታገሉ እኮ የተለየ ነገር ፈልገው አይደለም ሱስ ኖሮባቸውም ሳይሆን ዛሬ ለእኛ የተመኙትን ሃገር ሊያስረክቡ ነው። ነገር ግን በአባቶቻችን የተገኘውን ድል ማራከስ ማንኳሰስ እና ለሌላ አሳልፎ መስጠት ጥሩ አይደለም።

249

ይህ ልማዳችን መታረም አለበት። ስለዚህ ሰላምና ልማት የማይነጣጠሉ ናቸው። የሃሳብ ችግር የለብንም ከጎናችን ሆኖ የሚረዳን ቢኖር ሀገርን መለወጥ ብዙ የሚከብድ አይደለም። አንዳንዱ ሲሰደድ እና ሲታሰር ለህዝብ ነው ይላል ና ግባና ስራ ስንለው ደግሞ ህዝብን መዝረፍ የሌት ተቀን ስራ ያደርገዋል። በሁለት እና በሶስት አመት የሚያልቁ ፕሮጀክቶችን ለዓመታት በማጓተት የህዝብን ብር ይበላል። ትልቁ ችግር የሆነብን በህዝብ ስም የሚነግዱ አካለት ናቸው። ሁለተኛ ለህዝብ ነው የምንታገለው የህዝብ ነፃነት ለህዝብ አንድነት እኔ ነኝ የምሻለው እኔ ነኝ የምበልጠው ብሎ ከመጣ በኋላ ስልጣን ቢሰጠው ትኩረት የሚሆነው የግል ጥቅሙ ላይ ነው። በዘር በዘመድ አዝማድ በወንዝና በጎጥ ወደ መሳሳብ ይገባል። እንደዚህ አይነት ሰዎች በጭራሽ ሊያለሙ አይችሉም። ለህዝብ ነው የምንታገለው እያሉ የህዝብን መሬት ይቸበችባሉ ይሄ ደግሞ በጭራሽ ጽድቅ ሊባል አይችልም ሌብነት ካልሆነ። በእነዚህ ሁሉ ነገሮች ሁሉ ተተብትበን ነው እየተቸገርን ያለነው። አባቶች ይሄንን ቆም ብላችሁ ልታስቡበት ይገባል። እኛ ካጠፋን መንገድ ስታችኋል አጥፍታችኋል ተመለሱ በሉና ምከሩን። ሌሎቹንም እንደዛ ምከሩአቸው።

ስለዚህ የሚሰርቀው ሰርቀሃል የሚሰራውንም ሰርተሃል በሉ። ከአባትም የሚጠበቀው ይሄ ነው። ሰው እስከሆንን ድረስ ከዚህ አለም ድካም ማለፋችን አይቀርም ማለፋችን ካልቀረ ደግሞ እውነት ተናግረን ስለእውነት ሰርተን ማለፍ አለብን። እኛ እኮ ፈሪሃ እግዚአብሔር ያለንና ብዙ እሴቶች ያለን ህዝቦች ነን። እነዚህን አኩሪ እሴቶቻችን ጠብቀን መሄድ ይኖርብናል። ደግሞ ላረጋግጥላችሁ የምፈልገው አንዳች ስጋት የለብንም። ምክንያቱም ይብዛም ይነስም በእውነት እየሰራን ስለሆነ ስጋት አይገባንም። አትስረቅ የሰው የሆነውን ጠብቅ በንጹህ ልቦና ስራ ፈጣሪን ፍራ በሚል ማህበረሰብ እጅ ስላደግን ይሄንን እንጠብቃለን።

በአፅንኦት አደራ ልላቸችሁ የምፈልገው መስራት እየቻልን መለመን እና በድህነት መኖር አንገት ያስደፋል፤ ያሳፍራል። ስለዚህ ሁሉም ከተሞቻችን መስራት እየቻሉ መለመንን ማስቀረት ይኖርባቸዋል። ሁለተኛው ረሃብ ነዉ የእህል ዘር እና ቴክኖሎጂን አቅርቦት ችግሮችን ጨምሮ ሌሎች ችግሮች ቢኖሩብንም ጠንክረን ብንሰራ እርስ በእርሳችን መመጋገብ እንችላለን። የቻለ ሰርቶ ሌላውን አሰርቶ በመረዳዳትከችግራችን መላቀቅ እንጂ ልመና ተለማምደን ችግር እና ድህነትን በጉያችን ይዘን ስለነፃነት እና ሌላ ነገር ማውራት አንችልም። በመስራት የላቤን መብላት እችላለሁ ማለት ስንጀምር እውነተኛው ነፃነት እሱ ይሆናል። ስለዚህ ረሃብና ልመናን እንድናጠፋ ሁላችንም የሀላፊነታችንን እንወጣ።

የማዳበሪያ ጉዳይ ዘንድሮ በተሻለ ገዝተን አስገብተናል። ሌብነት እና ብክነት ካስቀረን የተሻለ ይሆናል ብዬ አምናለሁ አሁንም ግን ማሰብ ያለብን ማዳበሪያ እኛ አናመርትም። ገዝተን ነው የምናመጣው። የማምረት አቅሙ ለአሁን የለንም የተፈጥሮ ማዳበሪያ ኮምፖስት መመረት አለበት። ይሄ በሁሉም ቦታ መለመድ ያለበት ነገር ነው። የፋብሪካ ማዳበሪያ ምናልባት አንዴ ሊጠቅም ይችላል እንጂ ሙሉ በሙሉ ግን መሬታችን ሊጎዳ ስለሚችል በተፈጥሮ ማዳበሪያ የተጀመረው ጥሩ ጅማሮ ተጠናክሮ መቀጠል መቻል አለበት።

250

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከሁሉም በላይ አሁን እንደ ሀገር በስሜት ሳይሆን በስሌት መንቀሳቀስ ነው የሚያስፈልገን። በሰከነ አእምሮ እና በበሳል አስተሳሰብ መስራት እና ማሰብ ነው የሚያስፈልገው። ብዙ ትልልቅ ነገሮች እናስባለን እናቅዳለን፤ ይሄ ጥሩ ነገር ሆኖ ሳለ ያሰብነውን ነገር እንዴት እናሳካለን የሚለው ግን ካላወቅንበት አስቸጋሪ ነው የሚሆነው። ማሳኪያ መንገዶቹን ካላወቅን ማሰብ እና ማቀድ ብቻውን ግብ ሊሆን አይችልም። ስለዚህ ለሁሉም ነገር ብልሃት ያስፈልገዋል። ብልሃት ደግሞ በብስለት ነው የሚገነባው።

ለስትራቴጂዎቻችን ስኬት ስልታዊነት ቀዳሚ እና ወሳኝ ጉዳይ ነው። ስልታዊነት እና ብልህነት የሚገኘው ደግሞ በብስለት ነው። ብስለት ማለት አቃፊነት፣ አብሮነት፣ የተራበን ማጉረስ፣ የታረዘን ማልበስ የብልነት ብስለት ነው። እኛ ሰዎች ስለሆንን አንመጣብህም አትምጣብኝ ማለት አንችልም። መተጋገዝ፣ መደጋገፍ እና አብሮነት ደግሞ ባህላችን ካደረግን ይሄንን እሴታችንን መጠበቅ እና መንከባከብ ነው ያለብን። በጎ በጎ ነገሮች ስለሚጠቅሙ ሰዎች ስለተናገሩ ብቻ መተው የለብንም ይሄን መጠበቅ ከሁላችን ይጠበቃል። በስሜት የሚነዳ ሰው ሰውን ለመለወጥ ይቸገራል። እኛ ግን ሰውን ለመለወጥ አንታገልም፤ የሰውን አስተሳሰብ ለመለወጥ ነው የምንታገለው። መናናቅ ጥሩ አይደለም ምንም ይሁን ምን የሰው ልጅ ሰው ነው። ፈጣሪ የፈጠረው ስለሆነ ብዙ ሊያውቅ ስለሚችል ሰውዬውን ለመለወጥ ከመቸገር አስተሳሰቡን ለመለወጥ መድከም ነው የሚሻለው። አስተሳሰብን መለወጥ ደግሞ ማስተማርን ያስፈልጋል፤ ትዕግስትን ይፈልጋል፤ ከመናገር በላይ ሰርቶ ማሳየቱን ይፈልጋል። ለምን ቢባል ሰው ሀሳብ በሂደት ከሚሰጠው ይልቅ እያየ ሲሄድ መለወጥ ስለሚችል ነው።

የሰውን አስተሳሰብ ለመለወጥ ሰውን እንደመለወጥ ቀላል አይሆንም። አስተሳሰቡም ቢሆን በተደጋጋሚ ሲነሳለት አንድ ቀን ሊለወጥ ይችላል ብለን በተስፋ ልንጠብቅ እንችላለን። እኛም እያደረግን ያለነው ያንን ነው። አንድ ቀን ይረዳሉ፤ አንድ ቀን ይገባቸዋል በሚል ተስፋ ከእነሱ ጋር እየተፋለምን ነው ያለነው። ስለዚህ ሁሉም ነገር ጊዜ ስለሚፈልግ በዚህ ልፋት ውስጥ ለታሪክ ለትውልድ ሊተላለፍ የሚችል ተጨባጭ ነገር ሰርተን ትውልድ እንዲኮራበት ለማድረግ እንጥራለን።

አምስተኛው እና ዋነኛው ነገር አሁን እየገጠመን ያለው ወቅታዊ ፈተና ነው። ፈተና በሁሉም አቅጣጫ አለ፤ ተዋረድን ተሰደብን እንዴት ማለፍ ይቻላል የሚለው ሀሳብ ነዉ። ያልተማረ ሰው አመቱን ሙሉ ትምህርት ቤት ተመላልሶ በክፍሉ ውስጥ ቆይቶ ትምህርት ያላገኘ በመጨረሻ ቀን ከቤቱ ጠርተን ዛሬ ፈተና ነውና ተቀመጥና ተፈተን አንለውም። የተማረውን ለይተን መማሩን አረጋግጠን ነው የምንፈተነው። ለመፈተን መማር አስፈላጊ ነው ማለት ነው። ስለዚህ እንደ መንግስት ለመፈተን ተጨባጭ እና የሚታይ ነገር መያዝ አለብን። እየተፈተንን ያለነው ስለምናስብ፣ ስለምናውቅ እና ስለምንችል ነው። ቢንቁን አይፈትኑንም የሚታይ ነገር ስላለ ነው። አለ የሚባለው ግን በተጨባጭ ማረጋገጥ ስንችል እንጂ እንዲሁ እየተፈተንን ነው በሚል ስጋት ወደኋላ አንመለስም።

ብዙ ሰው በስድብ ተስፋ እናስቆርጣቸዋለን ብለው ያስባሉ። ሰላሳ ዓመት ሙሉ በብዙ ፈተና አልፈን እንዴት በስድብ ተስፋ እንቆርጣለን። ያለፍንበትን ስለማያውቁ

251

ነው እንደዛ የሚያስቡት። በተለያዩ ቦታዎች ሆነን ስለተናገርን ምኞት ይመስላቸዋል። በብዙ ፈተናዎች ስላለፍን መስማት ያለብን እና መስማት የሌለብንን ጠንቅቀን እናውቃለን። ስድብ እና የተለያዩ ችግሮችን በመፍጠር ይጠፋሉ ብለው የሚያስቡ አካላት ሀሳባቸው ሊሳካ እንደማይችል ሲረዱ በውስጣችን ካለው ጋር ችግር እንዲፈጠር ያደርጋሉ።

መጀመሪያ ውስጣችን ነው ማስተካከል ያለብን ለስራ የተፈጠረ ይስራ ለስድብ እና ለችግር የተቀመጠ ይቀጥል፤ እሱን ግን ማዳመጥ ተገቢ አይደለም። እኔ እሱን ሰምቼ አላውቅም። የምንፈልገውን ማሳካት ከፈለግን ሆደ ሰፊ መሆን፣ መቻቻልና ይቅር ባይነት ያስፈልጋል። ለትልቁ ዓላማችን ስንል ትንንሽ ነገሮችን መተው ተገቢ ነው። ግራ ቀኝ ማየቱን ትተን በአላማችንን መፅናት ማተኮር ያስፈልጋል።

ኃይማኖትን ሽፋን አድርገው የተለያዩ ችግሮችን የሚፈጥሩ አካላት ጋር ተያይዞ ለተነሱ ሃሳቦች የኦርቶዶክስም፣ የእስላምም፣ የፕሮቴስታንትም የሀይማኖት አባቶች ችግር አለባቸው ብዬ አላስብም። በፖለቲካው መንገድ ሄደው አልሳካ ያላቸው አካላት እዚህኛው መንገድ ብንሄድ ይሳካልን ይሆናል በሚል ችግር መፍጠር የሚያስቡት እንጂ ከሁሉም ሀይማኖት አባቶች ጋር ምንም አይነት ችግር የለብንም። ሀይማኖትን ተገን አድርጎ የሚሰራ ፖለቲከኛ ነው የምናየው። እነዚህ ደግሞ ከሀይማኖት ጋር ማያያዝ ልክ አይደለም።

በመጀመሪያ እነዚህ ሰዎች እምነት አላቸው ወይ? የሚያምን ሰው እኮ ለሚናገረው ነገር ስርዓት አለው። እንኳን እምነት ያለው በእምነት ተቋም አከባቢ ድርሽ ብሎ የማያውቅ እንኳን እየበሰለ ሲሄድ ተጠንቅቆ ነዉ የሚናገረው። ስርዓት የሌላቸው ሰዎች የዚህ እምነት አሊያም የዛ እምነት ተከታይ ናቸው ብሎ መናገር ትክክል አይደለም። ኢትዮጵያን በጣም እንወዳታለን ለኢትዮጵያ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ፤ ከደቡብ እስከ ሰሜን በሁሉም አቅጣጫ ያሉ አባቶቻችን በደማቸው ዋጋ ከፍለውላታል። ስለዚህ እኛም ለኢትዮጵያ አንድነት በትጋት እንሰራለን።

እኛ የምንፈልጋት ኢትዮጵያ አንድነት እና መከባበር ያለባት ኢትዮጵያ ነው። እኛ በጭቆና ኖረናል፤ ብዙ ተሰቃይተን አልፈናል። ወደዛ መመለስ አንችልም፤ ለዚህም ዝግጁ አይደለንም። ልጆቻችንም ዝግጁ አይደሉም። ሁሉም በእኩልነት በአንድነት እና በመከባበር ነው መኖር ያለበት። እኛ በዚህ መሰረት አብሮ ለመኖር ዝግጁ ነን፤ ፍላጎታችንም ይሄ ነው። በብሔር መከፋፈል አጀንዳችን አይደለም።

በታሪክ ውስጥ የማይመለከተንና ያልተሳተፍንበት የኢትዮጵያ ታሪክ የለም። የኢትዮጵያ ታሪክ የኦሮሞ ታሪክ ነው። የኦሮሞ ታሪክ ነው ማለት የሌሎች ብሔሮች አይደለም ማለት አይደለም። ኦሮሞ የኔ ታሪክ ነው ሲል የጋራችን ማለት ነው እንጂ የግሌ አይደለም። ኢትዮጵያ የጋራ ሀብታች ናት፤ የእኔ ማለት የለመደ ግን የእኛ የሚለውን መቀበል ይከብደዋል። እንግዲህ ኢትዮጵያ የጋራችን ናት፤ አብረን ነው ሀገር የሰራነው፣ በጋራ ነው ጠብቀን የቆየነው፤ ኢትዮጵያ ደማችን ሀብታችን ነው አሁንም አብረን እንጠብቃታለን በእኩልነት በመከባበር በስርዓት እና በሰላም አብረን እንኖራለን። ከዚህ ውጭ ያለ መንገድ ግን ከዚህ በኋላ እርባና ቢስ ተስፋ ነው።

252

ከመስከረም እስከ መስከረም

በአጠቃላይ የኦሮሞ ችግር ለነፃነት መታገልና ችግርን መግታት አይደለም። መገፋትን መጥላትና ጠልቶም ለዚህ ዋጋ ለመክፈል ዝግጁ አለመሆን አይደለም። ታግሎ ነፃነቱን ካስከበረ በኋላ በተለያዩ ምክንያቶች በጋራ ታግሎ ያገኘውን ነፃነት መጠበቅ አለመቻሉ ነው። አሁን የሚያስፈልገው ትግል ደግሞ ለነፃነት ሳይሆን ነፃነትን በአግባቡ ማስተናገድና መጠበቅ ነው። በዚህ ላይ የሀገር ሽማግሌዎች፣ የኃይማኖት አባቶችና ወጣቶች መስራት አለባችሁ። ይሄን ካደረግን በእኛ በኩል በሚቀጥሉት አስር፣ አስራ አምስት ሀያ ዓመታት ውስጥ ያለምንም ጥርጥር የኢትዮጵያ ብልጽግና ከኢትዮጵያ አልፎ በዓለም የሚታይት ይሆናል።

ቃል የገባነውና የጀመርነውን የምናጠናቅቀቅው የተለየ ኃይል፣ ሀብት ስላለን ሳይሆን ንጹህ ልቦና ስላለንና ፈጣሪ ስለሚረዳን ነው። በመምጣታችሁ በጣም ደስተኛ ነኝ አመሰግናለሁ።

የካቲት 16፣ 2016 ዓ.ም

253

ከተለያዩ ክልሎች ከተወጣጡ የህብረተሰብ ተወካዮች ጋር

ያደረጉት ውይይት

ሰሞኑን ከተለያዩ የማህበረሰብ ክፍሎች ጋር ውይይት እያደረግን ነው። በውይይቶቹ በጣም ብዙ ትምህርቶች ተገኝተውበታል። ሊጠሩ የሚገባቸውም ጉዳዮች እንደዚሁ በውይይት ውስጥ መጥራት ችለዋል። እዛ ላይ ደግሞ በርከት ካሉ ክልሎች የተወከላቸው ሰዎች አላቸሁ። ከሶማሌ ክልል፣ ከአፋር ክልል፣ ከጋምቤላ፣ ከቤንሻንጉል፣ ከሀረሪ የተውጣጡ የሀገር ሽማግሌዎች፣ ወጣቶች፣ ሴቶች የአከባያቸውን ጉዳይ በሚመለከት እንዲሁም በአገር ደረጃ በሚታዩ ጉዳዮች ላይ ምክክር እንድናደርግ ነው መድረኩ የተጠራው። በዚህ መድረክ ላይ ከየክልሉ የመጣችሁ ሰዎች ሊነሱ የሚገባቸው ዋና ዋና ጉዳዮች ላይ ለሌሎች እንዲዳረስ አጠር አጠር እያደረጋችሁ ጥያቄ አስተያየት ሀሳቦቻችሁን ታካፍሉናላችሁ። አስፈላጊ በሆኑ ጉዳዮች እና እኛ መልስ መስጠት በሚኖርብን ጉዳይ መጨረሻ ላይ መልስ እንሰጣለን። እንዳለም ደግሞ ወስደን ወደፊት የምንሰራበት ከሆነ እናመሰግናለን እንሰራበታለን ብለን እንለያያለን ማለት ነው። መድረካችን ይህንን ነው የሚመስለው።

ውይይቱ እጅግ አስፈላጊ እንደሆነ እናንተም ትገነዘባላችሁ፤ እኔም ዛሬ በነበረን ውይይት ያስተዋልኩት ነገር ድንበር ከሚጠብቁ ሀገር ከሚጠብቁ፣ ድንበር እየጠበቁ የሀገር አንድነትና ህልውና የሚያስጨንቃቸው ሰዎች የሀገር ሽማግሌዎች ታሪክ ከሚያውቁ ሰዎች ጋር መወያየት ለመንግስትም ለህዝቡ ጠቀሜታ ያለው በመሆኑ በመገናኘታቸን ሀሳቦች በመንሸራሸራቸው በነበረን ውይይት በእኛ በኩል በጣም ደስተኞች ነን።

ቅጠል ከዛፍ ላይ ከወደቀ እድሉ መደረቅ ብቻ ነው። የቅጠል ህልውና የቅጠል ውበት ዛፍ ላይ እስካለ ድረስ ብቻ ነው። ፍሬ ከወደቀና ከቀናው ሊበቅል ይችላል። ቅጠል ከወደቀ ግን ይደርቃል። መንግስትም ከህዝብ ከተነጠለ ህዝብም ኢትዮጵያ ካለችበት ነባራዊ ሁኔታ ግንዛቤው ከጎደለ ቀጥሎ የሚመጣው ጉዳይ ድርቀት ነው። መንግስትም ወደ ህዝብ ቀረብ ብሎ የህዝቡን ስሜት ማድመጥ መገንዘብ ይኖርበታል፤ ህዝብም ሀገር ያለችበትን ዓለም ያለችበትን ሁኔታ መገንዘብ ይኖርበታል። ይሄ ሲሆን ተባብሮ ችግር እየፈቱ ልማት ማምጣት ይቻላል። በሁላችሁም የልማት ጥያቄ ተነስቷል፤ ልማት እኛ እንጀምረዋለን እንጂ እኛ አንጨርሰውም።

በትውልድ ቅብብሎሽ ነው ልማት በተሟላ ሁኔታ ምላሽ የሚያገኘው። በአንድ ትውልድ ተጀምሮ በአንድ ትውልድ የሚያልቅ ጉዳይ አይደለም። እንደ ኢትዮጵያ ያሉ በከፍተኛ እዳ የተዘፈቀች ሀገር መሰረተ ልማት በሁሉም ክልል፣ በሁሉም ዞን፣ በሁሉም ወረዳ፣ ጥያቄ የሆነበት ሀገር በጣም ከፍተኛ የሆነ ኢንቨስትመንት ስለሚፈልግ በአንድ ትውልድ የሁላችንንም ፍላጎት መመለስ አይቻልም።

ሁላችሁም እንደምታውቁት ለውጥ ሲመጣ የኢትዮጵያ ሀብት አጠቃላይ ሃምሳ ዘጠኝ

254

ከመስከረም እስከ መስከረም

ፐርሰንት እዳ ነው የነበረው። የውጭ እዳው በጣም ከፍተኛ ነው የነበረው። በዚህ ምክንያት ህዳሴ ከአሶሳ አካባቢ ከቤንሻንጉል የመጣችሁ ሰዎች እነደምታውቁት ህዳሴ አንድ ሊትር ውሃ መያዝ አልቻለም። ስራው በሚፈለገው ልክ አይደለም ብቻ ሳይሆን የማለቅ ተስፋም አልነበረም። ኮይሻም ሌላው ሁለተኛው ግድብ እንዲሁ ይኸው ቆሟል። መንገዶች ድልድዮች፣ ጤና ኬላዎች ት/ቤቶች በጣም ብዙተስፋ የተሰጣቸው የተጣለባቸው ቃል የተገቡ ጉዳዮች በጅምር የቀሩበት ሁኔታ ነው የነበረው። ከለውጡ በኋላ መገንዘብ ያለብን ነገር አንደኛ ኢትዮጵያ እንደ ሀገር በዓለም ላይ ፈጣን እድገት እያመጡ ካሉ እጅግ ጥቂት ሀገራት አንዷ ናት ኢትዮጵያ። ይሄ ዓለም ሁሉ የመሰከረው ነው። በዓለም ላይ በአፍሪካ አይደለም ጥቂት እድገት እያመጡ ካሉ ሀገራት እና ከፍተኛ እድገት እያመጡ ካሉ ሀገራት አንዷ ኢትዮጵያ ናት። እድገት እያመጣች ያለች ሀገር ናት ኢትዮጵያ ሲባል ድህነት የሚባል የሚታይባት ሀገር አይደለችም ማለት አይደለም። ጅማሮዋ ተስፋ ሰጪ ነው፤ በዚሁ ከቀጠለ ወደፊት ከድህነት ልንገላገል የሚያስችል ተስፋ አለ ማለት ነው። ለምሳሌ ሁለቱ ትላልቅ ግድቦች ሌሎች የኢነርጂ ፕሮጀክቶችን ጨምሮ ዛሬ የኢትዮጵያ መብራት ሀይል ወደ ሶስት መቶ ሃምሳ ቢሊዮን ብር ፕሮጀክት አለው። በጣም በጣም ግዙፍ ፕሮጀክት ነው።

መብራት አመረትን ማለት ቤታችን ደረሰ ማለት አይደለም። ማምረት ራሱን የቻለ ኢንቨስትመንት ይፈልጋል፤ የተመረተውን ከዚያ ወስዶ ዋና ዋና ቦታዎች ማድረስ ሌላ ኢንቨስትመንት ይፈልጋል፤ እዛ ከደረሰ በኋላ በየኢንደስትሪው ማሰራጨት ሌላ ኢንቨስትመንት ይፈልጋል። ሁሉንም በአንድ ጊዜ ማድረግ ኢትዮጵያ አትችልም። በጣም ከፍተኛ የአቅም ውስንነት አላት። መንገድ ከአሁን በኋላ ቢያንስ መቶ ሃምሳ ሺህ ሁለት መቶ ሺህ ኪሎሜትር መንገድ መገንባት አለባት። ምን መንገድ አለ ገና አሁን ነው እየተጀመረ ያለው። ባለፉት አምስት ዓመታት ቀድሞ የተጀመረው ጨምሮ አሁን እየተሰራ ያለው ከግማሽ ትሪሊዮን በላይ ገንዘብ እየወጣ ያለው መንገድ ስራ ላይ ነው። ሶማሌ ክልል ምን መንገድ ነበር ከለውጡ በፊት? ምን ያህል ነው የጀመርነው አሁን? ቤንሻንጉልም፣ ጋምቤላም፣ አፋርም፣ ኦሮሚያም፣ አማራም ቢኬድ እንደዚሁ ዓይነት ተመሳሳይ ታሪክ ነው ያለው። ግን አንዱ ክልል እየተሰራ ነው በቂ ነው ብሎ የማያስብበት ዋናው ምክንያት ገና ጀመርን እንጂ ሶማሌ አስር ሺህ አስራ አምስት ሺህ ካልተሰራ በስተቀር ቅንጦት ሳይሆን ከወረዳ ወረዳ ከዞን ዞን መገናኘት አይችልም። ስለዚህ ጅምሩን ቢያየውም ለማመስገን ግን አይበቃም፤ ገና ብዙ መስራት አለብን።

በቴሌኮሙዩኒኬሽን እኛ ስንመጣ ለውጡ ሲመጣ ኢትዮጵያ አጠቃላይ የነበራት የሞባይል ተጠቃሚዎች ሰላሳ ሰባት ሚሊዮን ሞባይል ያላቸው ሰዎች ዛሬ ከሰባ አምስት ሚሊዮን በላይ ሰው ሞባይል አለው። በቃ? አልበቃም። ምክንያቱም ከመቶ ሚሊዮን በላይ ስለሆነ ህዝባችን ለሁሉ ሰው ማዳረስ አልቻልንም። እድገት አለ ወይ? አዎ በእጥፍ። መንገድ በእጥፍ። በነገራችን ላይ መብራት በሚለከት በኋላ እመጣበታለሁ፤ አሁን ኢትዮጵያ ትርፍ ነው የምታመርተው መብራት። ልክ አሁን በምግብ ራስን መቻል እንደምንለው መብራት በማመረት ትርፍ ሆኗል።

ያመረትነውን ወደየቤቱ ማድረስ ነው ፈተና የሆነብን ምክንያቱም ኢንፍራስትራክቸሩን ማሰራጫው፣ ትራንስፎርመሩ ገና ብዙ ኢንቨስትመንት ስለሚፈልግ የመንስት ትኩረት የነበረው ማምራት ላይ ስለነበር ምርቱ መሰመር ሲይዝ ከተመረተ በኋላ መጠቀሙ

255

ደግሞ ሌላ ፈተና ሆነ ማለት ነው። ይሄን በልኩ መገንዘብ ያስፈልጋል። በልኩ ካልተገነዘብን ልክ ከህዝቡ ጋር የማይገናኝ መንግስት ከዛፍ ላይ እንደወደቀ ቅጠል እንደሚረግፍ ሁሉ አጠቃላይ በሀገር ደረጃ ያለው ሁኔታ የማያውቅ ህዝብም ሁኔታ ስለማይገነዘብ ከመንገድ ሊወጣ ይችላል። ከመንገድ ላለመውጣት ነው ምንድነው እየሆነ ያለው ከግድብ አንፃር ከመብራት አንፃር፣ ከመንገድ አንፃር ከቴሌኮም አንፃር ከት/ቤቶች ግንባታ አንፃር የሚለውን በውል መገንዘብ ያስፈልጋል።

ቅድም ከተለያየ ክልል የመጣችሁ የሀገር ሽማግሌዎች ከዚህ ቀደም የነበረው የፖለቲካ እሳቤ አጋሮች በሚል በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ እኩል ለመነጋገር እኩል ለመወያየት መፍትሔ ለማበጀት የሚያስችል አልነበረም ብላችኋል፤ በሌላ መንገድ ደግሞ ታሪክ እንደሚያሳየው ኢትዮጵያ ስትወረር በጣያንም የህን ከዚያ በኋላ ባሉ ውጊያዎች ሁላችንም ተሳትፈን ዋጋ ከፍለን ያቆየነው ሀገር ነው ብላችኋል። ሁለቱም ትክክል ነው፤ ሌሎች በእናንተ ላይ የወሰኑት የእናንተ ደረጃ እንደተጠበቀ ሆኖ እናንተም ግን ዋጋችሁን ማወቅ አለባችሁ። ልካችሁን ማወቅ አለባችሁ።

የሚገባችሁን ልክ ማወቅ አለባችሁ። ሌላ ሰው ሶማሊ እንደዚህ ነው፤ ሀረሪ እንደዚህ ነው ብሎ ስለእናንተ ለመናገር መፍቀድ ሳይሆን እናንተ የኢትዮጵያ አካል፣ የኢትዮጵያ ባለቤት፣ የኢትዮጵያ ጠባቂ መሆናችሁን አምናችሁ ሌላም ሰው ከእናንተ ጋር እኩል ይነጋገራል እንጂ ግማሹ ባለቤት ሆኖ እናንተን ባዳ አድርጎ መናገር አይችልም ተገቢ አይደለም። እናንተ ድንበር የምትጠብቁ የኢትዮጵያን ወርቅ፣ የኢትዮጵያን ወሰን የኢትዮጵያን ህልውና የምትጠብቁ ሰዎች እዚህ አዲስ አበባ መጥታችሁ መሀል ሀገር ስንት ነው ዋጋችን ብላችሁ ስትጠይቁ ዋጋችሁን የሚገነዘብ ሰው ነው ልካችሁን የሚተምነው።

ብልጽግና ዋጋችሁን ስለሚገነዘብ ነው ከእንግዲህ በኋላ ባለቤትና ጎረቤት አይሰራም፤ ድንበር ጠባቂውም መሀል ጠባቂውም በጋራ እየተወያየ የሚያጸናው ሀገር ነው የሚያስፈልገው ብሎ ቅድም አባቴ እንዳነሱት የዛሬ አራት አምስት ዓመት ገደማ በንግግር ደረጃ የነበረ ነው። ዛሬ እንደምታዩት የትናንተና አጋር ዛሬ ምክትል ፕሬዝዳንት ሆኖ ስብሰባውን ከእኛ ጋር እየመራ ነው ያለው። ንግግር ሳይሆን በተግባር ተቀይሮ የታየ ነው። ዋጋችሁ ከፍ ያለ የሚያደርገው ወጋችሁ የሚገነዘብ ሰው ጋር ደርሳችሁ ስትጠይቁ ነው። የማይገነዘብማ ያራክሳል አሁን። በእኛ ወገን ከእናንተ ጋር መመካከር ብዙ ጥቅም ብዙ ትምህርት ብዙ ጠቃሚ አቅጣጫ ይገኝበታል፤ የዚህ ሀገር ህልውና የሚረጋገጠው እናንተም ሀሳባችሁ ሲደመጥ ነው። ስትሳተፉ ነው የሚል የጸና እምነት አለን በዚሁ እንቀጥላለን።

ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ ከሶማሌ ክልል አንፃር ከተነሱ ዋና ዋና ጥያቄዎች አንደኛው ድሮ እኛ እንዳንገነጠል ትሰጉ ነበር። አሁን እኛ እየሰጋን ነው፤ሀገራችንን እንዳትበትኗት እንዳታፈርሱን። የኢትዮጵያን አንድነት መጠበቅ እንዳይሳናችሁ የሚል ኮንሰርን ተነስቷል። በጣም ጥሩ አባባል ነው፤ ነገር ግን ኢትዮጰያ አትፈርስም። ኢትዮጵያ እንድትፈርስ የሚፈልጉ በጣም ብዙ ኃይሎች አሉ። ኢትዮጵያ እንድትባላ የሚፈልጉ ኃይሎች አሉ። የተወሰነ ተሳትክቶላቸዋል፤ ማፍረስ ግን አይችሉም። ቢችሉማ አምናም አቻምናም የዛሬ አስርም ሀያ ዓመትም ያፈርሷት ነበር፤ አይችሉም።

256

ከመስከረም እስከ መስከረም

ለምንድነው ኢትዮጵያ ላይ ጠላቶቻችን የሚረባረቡት? ያላችሁ እንደሆነ ተስፋ ስላላት። የሞተ ውሻ የሚደበድብ ሰው የለም፤ ዱላ ይዞ የሚሄድ ሰው የሞተ ውሻ ካየ አይደበድብም ሞቶአላ።ጥሎ ነው የሚያልፈው። የሚጮህ ውሻ ህይወት ያለው ውሻ ምናልባት ሊናከስ ይችላል የሚባል ውሻ ካለ ግን ሰው ዱላ ያሳርፍበታል። በእኛ ላይ ዱላ እያረፈ ያለው ሩህ አላቸው ተስፋ አላቸው ድንገት ሊናከሱ ይችላሉ አሁን ቶሎ ካልቀጨናቸው ከሚል እሳቤ ነው።ዋናው ዓላማ ግን ማፍረስ ነው። በሁሉም ሞክረዋል፤ ተበድያሁ፣ ችግር አለብኝ፣ እንደፈለኩ መንቀሳቀስ መስራት አልቻልኩም የሚሉ ሰዎች ወይ በዘር ስም ወይም በእምነት ስም እንዲመጡ ይደረጋል። ሁለቱም ዋጋ ያስከፍላሉ። ሁለቱም ኪሳራ አላቸው። የትኛውም ሙከራ ግን ኢትዮጵያን ማፍረስ አይችልም፤ ኢትዮጵያውያን አገራቸውን ስለሚወዱና የመጨረሻው የቁርጡ ጉዳይ ከመጣ ህይወታቸውን ገብረውም ቢሆን እንደአባቶቻቸው ሀገር ስለሚያስቀጥሉ ኢትዮጵያን የማፍረስ ፕሮጀክት አይሳካም።

ከልማት አንፃር መንገድ በሶማሌ ክልል ተነስቷል፤በጣም በስፋት ብዙ መንገድ ጀምረናል አብዛኛው ጥሩ እየሄደ ነው። አቴንሽን የሚፈልጉ መንገዶች አሉ፤ በቅርቡ መጥተን ገምግመናል። ፕሬዝዳንት ሙስጠፌም በዝርዝር አቅርቧቸዋል። አስፈላጊው ትኩረት ሰጥተን የኢትዮጵያ አቅም በፈቀደ መጠን ደረጃ በደረጃ የጀመርናቸውን ስራዎች እየጨረስን የህዝቦቻችንን ጥያቄ እንመልሳለን። አንድ መስተካከል ያለበት ነገር ስብሰባ እዚህ ስንመጣ መንገድ ይዘን እንመለሳለን፣ ኤርፖርት ይዘን እንመለሳለን፣ ውሃ ይዘን እንመለሳለን ብላችሁ ካሰባችሁ ስህተት ነው።

ይህ ውይይት ሀሳቦቹ ይያዙና ገንዘብ ሚኒስትሩም እዚህ ስላሉ የኢትዮጵያ አቅም በፈቀደ መጠን ዕቅድ ውስጥ ገብቶ በጀት ውስጥ ገብቶ ነው የሚሰራው እንጂ ሰው ሲጠይቅ እየታፈሰ የሚሰጥ ነገር የለም። እንደዛ ዓይነት አቅም ኢትዮጵያ የላትም አሁን። እዚህ የተነሳውን ጥያቄ ብቻ ለመመለስ የሀረር ውሃ ለመመለስ፣ የጋምቤላ ውሃ ለመመለስ፣ የሀረር ኤርፖርት ለመመለስ፣ ቢሊዮንስ ያስፈልጋል። ይህን ዝም ብሎ ስብሰባ ላይመወሰን የሚችል መሪ ኢትዮጵያ እስካሁን አልፈጠረችም። ቃል የሚገባ ሊፈጠር ይችላል፤ የገባውን የሚሰራ ግን ሊፈጠር አይችልም። ምክንያቱም ውስን ሀብት ነው ያለን፤ ያንን ውስን ሀብት በዕቅድ በፕራዮሪቲ ደረጃ እያወጡ በቅደም ተከተል ካልፈጸሙት በስተቀር የሚነሳን ነገር ሁሉ ምላሽ አስቸጋሪ ነው። ቢያንስ እኔ እንደዛ አላደርግም። የማልሰራውን ነገር ቃል አልገባላችሁም። ጥያቄያችሁን ሰምቻለሁ፤ እንማከርበታለን ደረጃ በደረጃ አቅም በፈቀደ መጠን እንመልሳለን።

ለምሳሌ ሶማሌ ግብርና አስር ሚሊዮን ሄክታር ሊታረስ የሚችል መሬት ሶማሌ አለው። አስር ሚሊዮን ሄክታር ማለት ኢትዮጵያ ዛሬ የምታመርተው ነው እንደሀገር ሀያ ሶስት ሚሊዮን ነው። ግማሽ የሚጠጋው አቅም ሶማሌ ክልል አለ። ያ መሬት ነው፣ ፖቴንሽያል ነው፤ ውሃ ይፈልጋል። ሶማሌ ክልል አራት ትላልቅ ወንዞች አሉ። ያም ፖቴንሸያል ነው ያንን ገድቦ ካናል ሰርቶ ትራክተር ሰርቶ አስር ሚሊዮን ሄክታር ማልማት ግን በትውልድ ቅብብሎሽ የሚፈጸም ጉዳይ ነው። እንጂ ቦታው ስላለ ዛሬ የሚፈጸም ጉዳይ አይደለም። ቦታው እንዳለ ማወቃችን ትልቅ ነገር ነው፤ ቦታው እንዳለ አውቀን መጀመራችን ትልቅ ነገር ነው። አሟልተን መጠቀም ግን ጊዜ ይወስዳል።

257

ከተማን በሚመለከት እውነት ለመናገር ጅግጅጋ ባለፉት አምስት ዓመታት ያመጣው ዕድገትና ለውጥ አዲስ አበባ ካየነው እድገትና ለውጥ የሚለይ አይደለም። ጅግጅጋ ያለው አንድ ጥሩ ነገር ምንድነው? ግለሰቦችም ቤት ሲሰሩ ንጹህ ቤት ይሰራሉ። ጅግጅጋ ምንድነው ችግር ያለው? ምርጥ ቪላ የሰራ ሰው (ሂዱና እዩ ስትመለሱ) ምርጥ ቆንጆ ቤት ሰርቶ ዛፍ አይተክልም። ግድግዳ ብቻ አጥር ብቻ አጥር ምን ያደርጋል። ያ ሁሉ ቆንጆ ቆንጆ ቤት ረጃጅም አጥር ብቻ ከሆነ ዋጋ የለውም ረጃጅም ዛፍ ያስፈልገዋል። አካባቢው ዛፍ ቢተከልበት ሊያምር ይችላል።

ለምሳሌ ወደ ፕሬዝዳንት ቢሮ አካባቢ ያለው ግሪን የሆነው አካባቢ ጅግጅጋ እንደዛ ቢሆን ቆንጆ ነው። ደግሞ ይቻላል። ሙከራዎቹ ግን በጣም በጣም ተስፋ ሰጪ ናቸው። ጅግጅጋ እያደገ ያለበት መንገድ ተስፋ ሰጪ ነው፤ ወደፊትም እንደሚቀጥል ተስፋ አለ። ይሄ በአንድ ቀን የሚሳካ አይደለም፤ ጅግጅጋ ከተማ ውስጥ ብቻ ካልተሳሳትኩ በስተቀር ከ40 ኪሎሜትር በላይ መንገድ ተሰርቷል ከተማ ውስጥ ብቻ። አርባ ኪሎሜትር አይበቃም መቶ ያስፈልጋል፤ ሁለት መቶ ያስፈልጋል። አርባውን አጽድቀን ተቀብለን ሃምሳ ስልሳ ሰባ መቶ እንዲሆን ደግሞ እንሰራለን። የወሰድነውን ደብቀን ሌላ ከሆነ ግን የምንጠይቀው ያው ከዚህ ኪስ ወስዶ እዚህ መደበቅ ስለሆነ የእናንተ ሀብት ስለሆነ ምንም እንደዚህ ዓይነት ጨዋታ አያስፈልገውም። ጅማሮዎች አሉ ግን ስራ እንደሚያስፈልግ እኛም እናምናለን።

ወሰን በሚመለከት በአፋር አልፎ አልፎ ከኦሮሚያ ችግሮች አሉ የተባለው ያው እዚህ ውስጥ ኡጋዞች አላችሁ፤ በአፋርና በሶማሌ ያሉ ኡለማዎች ሼኮች እናንተ በእድሜያችሁ ብዙ የምታውቁ ወንድማማች ህዝብ መሆኑን የምታውቁ አፋርና ሶማሌ የመሬት ችግር እንደሌለው የምታውቁ በምታምኑት እምነት በየቀኑ በምታደርጉት ዱአ ሶማሌ አፋር ከገደለ ምን ዋጋ አለው እስላም አይደላችሁም ማለት እኮ ነው። ስለዚህ ኡጋዞች ተቀምጣችሁ ምንድነው እየሆነ ያለው፤ ሶማሌ የመሬት ችግር የለውም አፋር የመሬት ችግር የለውም። አፋር እንዳለ ተነቅሎ ሶማሌ ክልል ቢሄድ ሶማሌ ክልል ይበቃዋል። ሶማሌ እንዳለ ተነቅሎ አፋር ክልል ቢሄድ ይበቃዋል። በጣም ሰፋፊ ቦታ ነው ያለው። ለምንድነው ለመሬት ብለን ሰውን የምንገድለው? የሚለው ተወያይታችሁ ሙስጠፌና አወልም መክራችሁ እንዲተጋገዙ አድርጋችሁ መፍታት አለባችሁ። ይህን ለመፍታት ስትሄዱ የሚያስፈልግ ድጋፍ ካለ የፌዴራል መንግስት ሁሌም ከጎናችሁ ነው። ግን አንዳንዱን ጉዳይ ሼኮች ኡጋዞች የሀገር ሽማግሌዎች እኛ ነን የምንፈታው ብላችሁ ኃላፊነት ካልወሰዳችሁ በስተቀር እንደተባለው ፖለቲከኞች አጀንዳ ያላቸው ሰዎች ግጭት ይፈጥራሉ። ግጭት ካለ የክላሽ ንግድ አለ፤ ግጭት ካለ ዘረፋ አለ። ያ የሚጠቅመው ለጥቂት ሰው ነው። እንደማህበረሰብ ሶማሌና አፋር የሚጠቅመው ሶማሌና ኦሮሞ የሚጠቅመው ተወያይቶ ተስማምቶ በጋራ ሀገር ማልማት ነው።

ከሶማሌ ክልል የመጡ ሰዎች ሶማልኛና ኦሮሚኛ ይናገራሉ፤ ከቤንሻንጉል የመጡ ሰዎች አማርኛ ይናገራሉ፤ ወይም በጉሙዝ ቋንቋ ይናገራሉ ወይ በኦሮሚኛ ይናገራሉ። ከሀረርም እንደዚሁ። ይሄ የሚያሳየው ህዝቡ አብሮ በመኖር በባህል በቋንቋ ተሳስሯል ማለት ነው። ይሄን ነገር ነው ማሳደግ ያለብን። ከዚህ ውጪ ያለው እንደሀገርም አይጠቅምም በእናንተ አካባቢ ለተነሳውም ጉዳይ ጠቃሚ አይሆንም። በተለይ ምስራቅ

258

ከመስከረም እስከ መስከረም

አካባቢ ያላችሁ ሰዎች የምስራቅ ሰው ይናገራል እንጂ ቂም አይዝም። የምስራቅ ሰው የሚሰማውን ስሜት አይደብቅም። ምስራቆች ቂም ያቆሽሻል ብለው ያስባሉ። አፍ ያቆሽሻል፤ ልብ ያቆሽሻል ቂም መጥፎ ነው ብለው ያምናሉ። ቂም ትተን በሰላም በንግግር ችግርቻችንን መፍታት እንዳለብን ብናስብ ጠቃሚ ይሆናል።

ከጠረፍ ንግድ ጋር ተያይዞ በሶማሌም በቤንሻንጉልም ተነስቷል። ማስታወሻ ይዘናል ተወያይተንበት ምን ማድረግ እንዳለብን የተጠና ምላሽ መስጠት ይሻላል ዝም ብለን ከምንናገር ጥያቄው ተቀብለናል እንዴት ቢፈታ ነው የሚያዋጣው የሚለውን ማየት ነው። እዛ ውስጥ ብዙ ልምምድ እንዳለ እናንተም ማወቅ አለባችሁ። ከበርበራ ጅግጅጋ ብቻ አይደለም የሚመጣው ከበርበራ ጅግጅጋ ይባልና ድሬደዋ ይመጣል አዲስ አበባ ይመጣል። እና ቀረጥ ከሌለ ደግሞ ሀገር ማደግ ስለማይችል እንዴት አድርገን ነው የምናስማማው ይሄን ጉዳይ የሚለውን አጥንተን ብንመልስላችሁ መልካም ይሆናል ዝም ብዬ የማይፈጸም ነገር እንዳልናገር በሚል ነው። በድምሩ ሶመሌ ክልል በቅርቡ በነበረኝ ጉብኝት በጣም በጣም ደስተኛ ሆኜ ነው የመጣሁት፤ በእርሻ ተሰምቶ የማይታወቅ ነገር ነው ሶማሌ እየተሰማ ያለው። በአርባናይዜሽንም እንደዚሁ ነው፤ ተቋም ግንባታ ላይ በጣም ተስፋ ሰጪ ነው ያለው። የክልሉን አመራር መደገፍ ያስፈልጋል። የሶማሌ ክልል ህዝብ አንድ ሆኖ መንግሰተን መጣናከር አለበት ያ ሲሆን ጥቅሙ ይበልጥ እየጎላ እየሰፋ ይሄዳል የሚል እምነት አለኝ።

አፋር በሚመለከት ብዙ ጉዳዮች ተነስተዋል። በተለይ ግድብ ከአዋሽ ውሃ ጋር ተያይዞ ስድስት ሰዓት ሌሊት ተነስተን ጨለማ ላይ ብናፈጥ ጨለማ ላይ ብንጮህ ጨለማ ላይ ብንቆጣ አስራ ሁለት ሰዓት እስኪሆን ድረስ አይነጋም። ጨለማን የሚያነጋው ወቅት ነው። ጊዜ ነው እንጂ ማፍጠጥ አይደለም፤ ቁጣ አይደለም፤ ጩኸት አይደለም። ሁሉ ነገር ጊዜ አለው ሁሉ ወቅት አለው። ወቅት መጠበቅ ያስፈልጋል፤ ጊዜ መጠበቅ ያስፈልጋል። የሚቸግርን ነገር የከፋን ነገር ብቻ በማየት ልማት አናመጣም። ችግር አለ ሊሰራ ይገባል፤ ግን ችግር ብቻ በማየት መፍትሔ አናመጣም። በአፋር ክልል ዛሬ የተጀመሩና እየተጀመሩ ያሉ ቢያንስ ከአስር ቢሊዮን ብር በላይ የግድብ ፕሮጀክቶች አሉ። አንድ ከሰም ሁለት ተንዳሆ ሶስት ሚድል አዋሽ አራተኛው ሎጊያ ነው። የእዋ ወረዳ የሚሰራው ጥናት ተጠናቋል፤ አጋጣሚ ሆኖ ይህንን ስራ የምትመራው የእናንተ ልጅ ናት ሀኢሻ ነች። ከግድብ ጋር ያለው ከዚህ በፊት የተሰራው አሁን እየተሰራ ያለውም አፋር ጋር ያለው ችግር ምንድነው? ክረምት ሲሆን አዋሽ በጣም ጉልበተኛ ስለሆነ ካናሎች ያፈርሳል፤ ደለል ይሞላል። አፋር ዝቅተኛ ቦታ ነው። አዋሽ የሚነሳው ከዚህ ነው ከመሃል ከከፍተኛ ቦታ ደለል እየያዘ ሄዶ በደለል የተሞላ ግድብ ካናል ስለሚያፈርስ አንዳንዴም ከዚያ አልፎ የሰው መንደር ስለሚጎዳ ለረጅም ጊዜ ስንቸገር ነበር፤ አምናና ዘንድሮ ሰፋፊ ስራ እየሰራን ቆይተናል። በጣም ተስፋ ሰጪ ጅምሮች ነው አፋር ክልል ያለው ከግድብ አንፃር። አፋር ላይ እየተመረተ ያለው ቲማቲም፣ እየተመረተ ያለው ሽንኩርት አፋር ይህንን አላሃምዱሊላህ ካላለ ማንነው የሚለው? የት ነበር ትናንትና? ትናንትና አፋር ውስጥ እንዲዚህ ዓይነት ነገር ነበር እንዴ? ስንዴውን ተውት ጤፍስ? ፍሩትስ? በቂ ነው ወይ አይደለም። እኛ የምንፈልገው አፋር ኢትዮጵያን መግቦ መሸጥ ሲጀምር ነው፤ ለዛ ደግሞ በቂ አቅም አለው። አጀማመራችሁ ግን በጣም ጥሩ ነው።

259

የአፋር አጀማመር በጣም ጥሩ ነው። ይሄንን ማጠናከር አለብን በሚል ካላየን በስተቀር ጨለማውን ብቻ እያየን በማየታችን ብርታት ብርሃን ብንጠብቅ አይመጣም፤ ወቅት አለው። እየሆነ ያለውን ነገር ተገንዝበን የጎደለውን ደግሞ በሚያይ መንገድ መሄድ ያስፈልጋል። ኢንደስትሪያል ፓርክ በቅርብ ነው ሰመራ የገነባነው፤ የመንግስት ብቻ ሳይሆን የግል ኢንደስትሪ ፓርክምበጣም ተስፋ ሰጪ በሆነ መንገድ እንቅስቃሴዎች አሉ። ከዚያ በላይ እንዲፋጠን በደንብ እንሰራለን፤ አፋር በእርግጠኝነት ኢትዮጵያ ውስጥ ከሚለወጡ ራሳቸውን ከሚመግቡ ጠግበው ከሚያግዙ ክልሎች አንዱ ይሆናል ጥያቄ የለውም። ምክንያቱም ብዙ ሀብት አለው፤ እራሱን አብልቶ ሌሎች ወገኖቹን ከሀገር ውጪም በምስራቅ አፍሪካ ማገዝ ወደ ሚችልበት ደረጃ ይሸጋገራል። ዛሬ አይሆንም እኛ ዛሬ መሰረት እንጥላለን ልጆቻችን ደግሞ ወደዛ ያድጋሉ። በዛ እሳቤ ካልታየ በስተቀረ የሚጋነኑ ነገሮች የያዝነውን ነገር እንዳያፉብን ጥንቃቄ ያስፈልጋል። ሁሉም ነገር በሚዛን ሁሉም ነገር በልክ መሆን አለበት። ለምሳሌ የተፈናቀሉ ሰዎች የሰሜን ጦርነት ሲጀመር ለዛ አጎራባች የሆኑ ዞኖች መፈናቀል አጋጥሟል አፋር ክልል ትክክል ነው። መፈናቀል ነበር፤ የሞቱ ሰዎች አሉ፤ የጠፋ ሀብት አለ አፈር ተጎጂ ነበር በሂደቱ። ከእነዚያ ከተፈናቀሉ ሰዎች ግን ካላጋነንኩ ካላጋነነኩ ዘጠና አምስት ፐርሰንት በላይ ተመልሷል። አሁን መነጋገር ያለብን ቢመለስም ማገዝ ያስፈልጋል፤ መቋቋም አለበት ተመልሶ እንዳይፈናቀል ድጋፍ ያስፈልገዋል ትክክል ነው። ልክ ሌላ ቦታ ፌስ ቡክ የምንሰማው ዓይነት ንግግር ግን ጥሩ አይደለም። ይሄ ፋክት ነው። ከአፋር የመጣችሁ ታውቁታላችሁ ብዬ ነው ጉዳዩ። ድጋፍ ያስፈልጋል።

ድርቅ በሚመለከተም አምና በቂ ዝናብ ያልዘነበባቸው አካባቢዎች አሉ። እንደሚባለው በድርቅ ምክንያት ሰው የሚሞትበት ምክንያት አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ የለም። ድርቅ ግን ችግር አለ በየቦታው አምና ቦረና ነበር ሶማሌ ክልል ነበር ዘንድሮ አፋር ትግራይ አካባቢ እንዲህ እያለ ይቀጥላል ግን አጠቃላይ ኢትዮጵያ ያላት አቅም የሚቀር ነገር ይቀራል እንጂ ለሰው ስንዴ አቅርበን በቆሎ አቅርበን እንዳይሞት ማድረግ እንችላለን አቅሙ ስላለን ችግሩ እየታየ የሚፈታ ይሆናል። በከፍተኛ ደረጃ ሰግተን የምንጨነቅበት አይደለም። ፋክቱን ብቻ ማወቅ ማጥናት የሚያስፈልገውን ድጋፍ ማድረግ። በድጋፍ ብቻ ግን መኖር አይቻልም። ሁልጊዜ ኢትዮጵያ እየለመነች አፋር እየለመነ ኦሮሚያ እየለመነ ነፃ ሀገር መሆን አይቻልም። አጋር አይደላችሁም ባለቤት ናችሁ ማለት ለማኝ አይደላችሁም ሰርታችሁ ታመርታላችሁ ማለት ነው አቅሙ ስላለ። እንጂ በልመና ላይ ቤዝ ያደረገ እንቅስቃሴ ከሆነ እንጎዳለን። ዓለም የሚፈልገው እናመርታለን ስንል አይደለም፤ ርቦናል ስንል ነው። ጠብ እያደረገ ሊገዛን ስለሚፈልግ እኛ ደግሞ አልነቃንም አምርተን መብላት ሲገባን ለምነን ባሪያ መሆንን እንደጥሩ ነገር እናያለን።

አፋሮች አንድ አባባል አላቸው እንደ ፀሐይ ለማብራት እንደ ፀሐይ ማቃጠል አለብህ ይላሉ። ሙቀት ስላለ አፋር አካባቢ ብርሃንን ፈልገህ ሙቀት ጠልተህ አይሆንም ማለት ነው። ብርሃን ከፈለክ ሙቀት አለ። ብርሃኑ ተጠቅመህ ከሙቀቱ የምትድንበት አሰራር አለው አፋር እራሱ። እንዴት ሙቀት እንደሚከላከል፤ መቼ እንደሚወጣ መቼ እንደሚወጣ በስንት ሰዓት እንደሚሰራ ያውቃል። ምክንያቱም ብርሃንና ሙቀት አብረው ስለሚመጡ። መስራት እራስን መመገብ ከልመና መውጣት ነፃ የለውም እንደፀሐይ ካላቃጠለ ብርሃን የለም። ካልተደከመ ልማት የለም፤ ካልተደከመ እራስን

260

ከመስከረም እስከ መስከረም

በራስ መመገብ መቻል አይታሰብም። ድካሙን ባላንስ አድርጎ መሄድ ያስፈልጋል።

የመጨረሻው ህግ በሌለበት ስርዓት በሌለበት ጊዜ ሰዎች ኖረዋል ኢትዮጵያ ውስጥ ለተባለው እውነት ነው ኖረዋል፤ ደግሞ አልኖሩም። ከኖሩ እኮ መሰረት አለ ማለት ነው የት አለ ታዲያ ለምን እኛ ስለ ረሃብ እናወራለን። ያኔ ፌስ ቡክ ስለሌለና ስለማይነገር ሁሉም ነገር ስሙዝ ነበር ማለት አይቻልም። ለምሳሌ የዛሬ አርባ አርባ አምስት ዓመት አዲስ አበባ ውስጥ መንቀሳቀስ አይቻልም። ቀይ ሽብርና ነጭ ሽብር ስላለ አንድ ሰው ከወጣ መመለሱ እርግጠኛ አልነበረም የዛሬ አርባ አምስት ዓመት። ግን ደግነቱ ፌስ ቡክ አልነበረም። ችግር አሁን የተፈጠረ ሳይሆን በውስጣችን የነበረ ባኮረፍን ቁጥር ዱላ ባኮረፍን ቁጥር ከዘራ ባኮረፍን ቁጥር ክላሽ ማንሳት ውስጣችን የነበረ በሽታ ነው አዲስ አይደለም። ከየት ይመጣል አሁን? በሌላ መንገድ ህግ በሌለበት ነበር እንዴ ኢትዮጵያ የኖረችው? ከክብረ ነገስት ጀምሮ እኮ ህግ አለ። የአሁኑ መንግስት የአሁኑ ፖፑሌሽን የለም። ሰውየው ሙስሊም ከሆነ ህግ አለው። ቢያንስ ቢያንስ የሰው ሃቅ እንዳትነካ፤ የጎረቤት ሀቅ ጠብቅ፤ ካረድክ አንድ እግሩን ለጎረቤት ስጥ አካፍል፤ ስትበላም በጋራ ብላ ስትሰግድም ጀማኣ ስገድ ለብቻ ብቻ ጥሩ አይደለም፤ አረፋ ከሆነም አርደህ ለድሃ ሳታካፍል አትግባ ህግ ነው እኮ ይሄ ህግ ነው። እንደኛ ህገ መንግስት አንቀጽ አንድ አንቀጽ ሁለት አልተባለም እንጂ ህግ ነው። እና ሰው ያምናል ያርዳል ያካፍላል ካለው ይሰጣል በሽተኛ ይጠይቃል፤ ሲሞት ይቀብራል። ይሄ ህግ ስለነበረ አብዛኛው ተስማምቶበፍቅር ኖሯል፤ ችግር የለም ማለት ግን አይደለም ችግር ነበር። አሁን የሚሻለን ምንድነው ያላችሁ እንደሆነ ሙስሊሞች ሙስሊም ሁኑ ሙስሊም ከሆናችሁ በቂ ነው። ክርስቲያኖች ክርስቲያን ሁኑ ክርስቲያን ከሆናችሁ በቂ ነው። ክርስቲያን ግደል አይልም ሙስሊም ግደል አይልም። ስረቅ አይልም፤ሁለቱም ስረቅ አይሉም። የሰው ሀቅ ውሰድ አይልም የምታውቁት ነው፤ ሰው እስላም ለመባል ጣቂያ ያደርጋል፤ ክርስቲያን ለመባል የሆነ ነገር ያደርጋል። ግን አይደለም፤ ቢሆን ኖሮ እንዴት ሶማሌና አፋር በጥይት ይገዳደላሉ? አይፈቅድማ እስልምና አይፈቅድም እሱን። ሰው ራሱን መሆን ቢችል አብዛኛው ችግር ይፈታል። አሁን እኛ ያለንበት ፈተና በዚሁ አግባብ ቢታይ ጥሩ ይሆናል።

ሀረሪ ባቢሌን በሚመለከት በሪፈረንደም መደረጉን አስታውሳለሁ። ባቢሌ አካባቢ በዚህኛውም በዚህኛውም ክልል ሰው አለ ላላችሁት ትክክል ነው። ባቢሌ ብቻ እኮ አይደለም። ሶማሊ ሶማሊያ ውስጥ አለ ጅቡቲ አለ ኬንያ አለ ኢትዮጵያ አለ። ሶማሌን እንሰብስብ ብለን ኢንተርናሽናል ቦርደር አናፈርስም። ኦሮሞ ኬንያ አለ ኢትዮጰያ አለ አኝዋ ኝዌር በዛ ሳይድ አለ ትግራይ በዛይ ሳይድ አሉ ኢንተርናሽናል ቦርደር አርተፊሻል ስለሆነ ህዝቦችን ከፍሏል። የእኛም በሀገር ውስጥ ያለው ወሰን የተሟላ አይደለም፤ ችግር አለበት። እና አልፎ አልፎ የወሰን ጥያቄ በሶማሌ እና በኦሮሚያ በሶማሌና በአፋር በትግራይና በአማራ በቤንሻንጉልና በአማራ ሁሌ ይነሳል። መፍትሔው ምንድነው? ለወሰን ጉዳይ ብለን አንገዳደል። ጥያቄው ይኑር እንወያይ እንነጋገር በህግ እንፍታው። በህግ እንፍታ ከተማመንን ችግሩ ይቀላል፤ አለበለዚያ ሁሌ ጥያቄ አለ። እዚህ አዲስ አበባ ውስጥ አንዱ ክፍለ ከተማ ከአንዱ ጥያቄ አለው። ኦሮሚያ ውስጥ አዳማ ከምስራቅ ሸዋ ዞን ጥያቄ አለው። ውጊያን ቀንሰን በንግግር በውይይት ህግ እያበጀን ብንሄድ አብዛኛው የፈታል ካላችሁ እውነት ነው። የእኛ ችግር ግን ለወሰን ጥያቄ ለመሬት ጥያቄ ወደ ክላሽ እንሄዳለን። እሱ መስተካከል አለበት። እና ባቢሌ

261

ሪፈረንደም መወሰናችንን አስታውሳለሁ፤ ዝሆን ድንጋይ የተባለው በጣም እውነት ነው ምስራቅ በጣም ለቱሪስት የሚመች ብዙ ነገር አለው። ሀረር ከተማ በጣም ብዙ ነገር አለው፤ ምስራቅ ሀረርጌም በጣም ብዙ ነገር አለው ሶማሌ ክልልም በጣም ብዙ ነገር አለው።

ሶማሌ ክልል በቅርቡ ጅግጅጋ አካባቢ ለገበታ ለትውልድ የጀመርነው ነገር አለ ያ ወደፊት እየሰፋ ሲሄድ ይሰፋል ብዬ አስባለሁ። ዝሆንም አለ አንበሳም አለ የሜዳ አህያም አለ ካናሎችም አሉ ራሱ የሀረር ከተማ በጣም በጣም ውብ የሚጎበኝ ስፍራ ነው። እና ምንም ጥያቄ የለውም በዙ ነገር አለ በየቦታው። ግን ደረጃ በደረጃ አቅም ሲፈቅድ እየፈታን እንደምንሄድ ቢታሰብ ጥሩ ነው። አዚሁ ጋር ተያይዞ የሂጅራ ሙዚየም ቢኖር የተባለው ትክክለኛ ሀሳብ ነው። ኢትዮጵያ የመጀመሪያ ሂጅራ የተካሄደበት ሀገር ነው። ይሄ ትልቅ ታሪክ ነው፤ ለሁሉም ሙስሊም ማስተማሪያ መሆን አለበት። በርግጥ ነጃሺ ላይ የተወሰነ ስራ አለ የተሰራ ስራ አለ ሰዎችም ያዩታል፤ ከዛ በላይ ግን አቅም በፈቀደ መጠን ወደፊት በየቦታው መኖር አለበት። ለምሳሌ ቁርዓን ላይ ስንት አያ ውስጥ ነው ኢትዮጵያ የተባለው? ሀበሽ የተባለው የሚለው ጉዳይ በናሽናል ሙዚየም ቢቀመጥ ሙስሊሙን ሀገርና ኢትዮጵያን ያቀራርባል። ኢትዮጵያ ውስጥ ሙስሊም እንደሌለ የሚያስቡ ሀገራት ወንድም እንዳላቸው ይገባቸዋል። ባይብል ውስጥ የተጠቀሰውን ብናስቀምጥ ክርስቲያን ሀገራት እንደዛ ያስባሉ። እኛ አድቫንቴጅ አለን ሁለቱም ስላለን። መጽሐፍ ቅዱስ ላይ ቁርዓን ላይም ኢትዮጵያ ተጠቅሳለች ትልቅ ሀገር ስለነበረች። ያንን እንደትርፍ እንደክብር እንደመጎብኛ ከወሰድነው ጥቅም እንጂ ጉዳት የለውም ወደፊት እንዚህ ጉዳዮች እየታዩ ምላሽ እንደሚያገኙ ተስፋ አደርጋለሁ።

ውሃን በሚመለከት በሀረር ከተማ የውሃ ችግር ይታወቃል፤ ከዚህ ቀደምም ተነስቷል። ኤረር ወንዝ ላይ ጥናት ስናደርግ እንደነበር ታውቃላችሁ፤ አሁን ጥናቱ እያለቀ ስለሆነ መፍትሔ ያገኛል ብዬ አስባለሁ። ኤረር ወንዙ ወጣ ብሎ ነው ግድቡ የሚሰራው ግን የተወሰነ ኪሎሜትር ወደ ሀረር ውሃ መወሰድ እንደሚቻል ጥናቱ ያመላክታል። ጅግጅጋም እንዳዛው ነው፤ ወጣ ብሎ ተሰርቶ ተቆፍሮ ሰላሳ አርባ ኪሎሜትር ነው ወደ ጅግጅጋ የሚወሰደው ሀረርም እንደዛው እንደሚመለስ እርግጠኛ ነኝ። ጥናት ላይ ነበር አሁን ጥናቱ እያለቀ ስለሆነ ወደፊት እየታየ ምላሽ ያገኛል።

በምስራቅ በጣመ እያደጉ ከሚገኙ ከተሞች አንዷ ድሬደዋ ናት። ኢንዱስትሪው ኢትዮጵያ ያላት ፍሪ ትሬድ ዞን ያለው እዛ ነው፤ በጣም ሰፋፊ እንቅስቃሴዎች አሉ። እሱን መልክ አሲይዘን ያ ስመ ገናናዋን ከተማ እንዴት እናመጣለን የሚለውን ደግሞ በትብብር ማየት ያስፈልጋል። አዲስ አበባ ላይ ያያችኋቸው ስራዎች ማሳያ ናቸው። ብልጽግና ሀሳብ ሳይሆን በተግባር መስራት እንደሚችል ማሳያ ነው። እነዚህን ኦሮሚያም አማራም ትግራይም አፋርም ሶማሌም ካየ በኋላ ትምህርት መውሰድ አለበት ኮፒ አይደለም የሚያደርገው ትምህርት ወስዶ በራሱ ሁኔታ ደግሞ የራሱ መልክ የራሱን ቅርጽ እየያዘ ደግሞ ይሰራል። ለዚያ የፌዴራል መንግስት ማገዝ ባለበት ነገር ሁሉ አብሮ ይቆማል። ዋናው የዚህ ስራ ባለቤት ግን ድሬደዋ ከሆነ ድሬደዋ ከተማ ሀረር ከሆነ ሀረር ከተማ ጅግጅጋ ከሆነ ጅግጅጋ ከተማ ሶማሌ ክልል አይደለም ጅግጅጋ ከተማ፤ ከተሞቹ ናቸው ይሄን ማድረግ ያለባቸ። ክልሎችም የፌዴራል መንግስትም ድጋፍ ያደርጋል።

262

ከመስከረም እስከ መስከረም

ጋምቤላ ድልደዩ ኢሉባቦርና ጋምቤላን የሚያገናኘው አኮቦን የሚያሻግረው የተሰራው በጣም የቆየ ነው የሚባለው ትክክል ነው። የቆየ ድልድይ ነው፤ ያ ድልድይ ችግር ካለበትና ተጨማሪ መፍትሔ የሚያስፈልገው ከሆነ ለሚመለከታቸው አካላት እንገልጻለን ጥናት ይደረጋል። ማክሲመም ማደረግ የምንችለውን ነገር እናደርጋለን። ድልድይ ፈርሶ እንደምትቸገሩ ብዙ ባይታሰብ።

የህግ የበላይነት እና ልዩነት ባይታይ ያላችሁት በብሔር ስም መከፋፈል ኢትዮጵያ ውስጥ እንደፋሽን እንደአዲስ መገለጫ ስለሆነ ጋምቤላ በዚህ ችግር ትቸገራለች ከዚህ ለመውጣት እርስዎ እንዳሉት መነጋገር መወያየት እና አብሮ ከመሆን ውጪ መፍትሔ እንደሌለ ማመን ነው። አኙዋ ብቻውን ጋምቤላን መያዝ አይችልም፤ኝዌር ብቻውን ጋምቤላን መያዝ አይችልም። በጋራ ሆነን ነው ልናድግ የምንችለው። ጋምቤላ በጣም ሀብታም ነው፤ የወርቅ ሀገር ነው። የጫካ ሀገር ነው የውሃ ሀገር ነው ምን አጣ ጋምቤላ? ያንን እንዴት እናልማ የሚለውን በጋራ ማሰብ ይፈልጋል። እኔ ጋምቤላን በደንብ ነው የማውቀው። ለምሳሌ ከዚህ ቀደም ወደ ዲማ ስሄድ ከጅማ ሚዛንነአድራለሁ ከሚዛን ደግሞ ዲማ ቢያንስ ከግማሽ ቀን በላይ ይወስዳል። ጨፌ ነበር ታስታውሱ እንደሆነ መንገድ አልነበረም። አሁን ከጅማ ዲማ ለመሄድ ግማሽ ቀን ይበቃል። ምንም የለም ብለን ማሰብ እንችልም። ጋምቤላ በጣም በጣም የሚገርም ለውጥ ነው ያለው። ለምሳሌ ዲማ የዛሬ ሀያ ሰላሳ ዓመት በትራዲሽናል ነበር ወርቅ የሚወጣው አሁን ከትራዲሽናል መንገድ ተወጥቶ ፋብሪካ የወርቅ ፋብሪካ በቅርቡ የሚመረቅ ስራ እያጠናቀቅን እንደሆነ አውቃለሁ። ይህ ትልቅ እድል ነው። ጋምቤላ ግን ከዛ በላይ ለማደግ ፖቴንሻል አለው። በእርሻ፣ በማእድኑ፣ በብዙ መልኩ ጋምቤላን ለማሳደግ የሚያስችል አቅም አለ እንዴት እናሳድግ የሚለውን አብረን ማየት ጠቃሚ ነው የሚሆነው።

ድህነትና ኋላቀርነት ነው ዋናው ችግር የተባለው ትክክል ነው። ጭንቅላት ነው ዋናው ድህነት ጭንቅላት ነው። የጭንቅላት ድህነት ስላለ ሰው ትንሽ ነገር ለማትረፍ ወንድሙን ይገድላል። በጨለማ ጊዜ መብራት ነው የሚያስፈልገው፤ ባትሪ እንደሚያስፈልገው፣ ኩራዝ እንደሚያስፈልገው፣ አምፖል እንደሚያስፈልገው ሁሉ በችግር ጊዜ ብርሃን ያስፈልጋል። አሁን ችግር አለ፤ ይህንን ችግር በስሜት በሃይል በጉልበት እንፍታ ካልን አያዋጣም አይቻልም። እንዴት ሰክነን መፍትሔ እናበጃለን የሚለውን ማየት ያስፈልጋል። ያኔ የጭንቅላት ድህነቱ ሲቀንስ ሰዎች ተነጋግረው ተመካክረው ችግራቸውን ለመፍታት እድል ያገኛሉ። እና ጋምቤላ ላይ በሚፈለገው ደረጃ ልማት መጥቷል ማለት አልችልም። ግን የመያስደምሙ ጅማሬዎች አሉ። ያንን እያጠናከሩ መሄድ ያስፈልጋል።

ቤንሻንጉል በመንገድ በተለይ ካማሽ አካባቢ የተነሳው ችግር ነው። በአማራና ኦሮሚያ በነበረው ችግር ቤንሻንጉል ጉዳት ደርሶበታል ግን ደግሞ በኢትዮጵያ ውስጥ ዛሬ ቤንሻንጉል ክልል ያለው ኢንቨስትመንት የትም የለም። ህዳሴ እኮ በጣም በጣም ብዙ ብር ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ኢንቨስትመንት ዋናው ሀብት የሚፈስሰው ቤንሻንጉል ክልል ነው። ያ ሀብት በራሱ የሚሰራው በጣም ትልቅ ነገር አለ። ሲያልቅ ያው ህዳሴ ከንግግር አልፎ የኢትዮጵያ ኩራት የሚሆንበት ሁኔታ እየተቃረበ ነው

263

ያለው ያ ሲሆን በዙ ሀብት ይሰበስባል። ለምሳሌ የዛሬ አራት አምስት ዓመታት በህዳሴ ምክንያት የተቀመጠ የተዘጋጀ ሌክ ቤንሻንጉል የለም። አሁን ግን በኢትዮጵያ ትልቁ ሌክ ያለው ቤንሻንጉል ነው ከጣና ይበልጣል፤ ከፍተኛ የውሃ ክምችት ያለው ቤንሻንጉል ክልል ነው። ይህን ውሃ እንዴት ለቱሪዝም እናውላለን፤ ይሄን ውሃ ለመጠጥ እነዴት እናውላለን? ሌላ አሳይመንት ቢሆንምያልነበረ ሌክ ግን በኢትዮጵያ ደረጃ አንደኛ ሌክ ተፈጥሯል። ከጣናም የሚበልጥ ማለት ነው። ይህን ከግምት መስገባት ጠቃሚ ይሆናል። ሰላምን በሚመለከት እውነት ነው ቤንሻንጉል ታጥቀው የወጡ ወንድምና እህቶቻቸውን መክረው መልሰዋል፤ ሰላም አምጥተዋል። ይሄ በአማራ ክልል መደገም አለበት፤ በኦሮሚያ ክልል መደገም አለበት። ጋምቤላም ብዙ መልሷል፤ ቤንሻንጉልም በዙ መልሷል፤ ሶማሌም በንጽጽር የተሻለ ሰላም ነው ያለው ይሄን ተባብረን ሁላችንም ጋር ማድረግ አለብን። ከኦሮሚያና ከአማራ ጋር ያለውን የኢንፍራስትራክቸር የንግድ ልውውጥ ማጠናከር ያስፈልጋል ለዛ እየሰራን ስለሆነ ያው ተጠናክሮ ይቀጥላል። በአንድ በኩል ህግ እናስከብራለን፤ በሌላ በኩል ደግሞ ሰላመ ሁልጊዜ ምርጫችን ፍላጎታችን ስለሆነ ሰላምን ለሚፈልጉ ኃይሎች እባካችሁ በሰከነ መንገድ ተረጋግተን እንወያይ እንላለን። አሁንም ብዙ ነው ፍላጎቱ ከግራ ከቀኝ በዙ ፍላጎት አለ። የትኛውም ፍላጎት ኢትዮጵያነ ይጎዳል፤ መስራት የሚገባንን ስራ እንዳንሰራ ያደርገናል እንጂ በሀይል ምንም ዓይነት ውጤት ኢትዮጵያ ውስጥ አይመጣም ካሁን በኋላ። ኢትዮጵያ ውስጥ የሚነሳው ኃይል ሁሉ ከእኛ ኃይል አይበልጥም። ጊዜ ይወስዳል ያጓትታል፤ ወንድም ወንድሙን ይገድላል ወደ ጥፋት ያመራ ካልሆነ በስተቀር በኃይል የሚገኝ አንድም ውጤት የለም። ሰዎች የኃይል እርምጃ ከመውሰዳቸው በፊት አስር ጊዜ ማሰብ አለባቸው። ይሄ ጉዳይ ያዋጣል አያዋጣም፤ ድል አለ የለም ብለው ማሰብ አለባቸው። ይሄ አያዋጣም ወገኖቻችን በሙሉ በሰሜን በምእራብ፣ በምስራቅ በደቡብ ያሉት የምመክረው በሰላም በንግግር በውይይት ብቻ ፍላጎቶቻችን መሳካት አለብን። ቅጥረኛ መሆን የለብንም። ያም ያም እየቀጠረን ክላሽ እየሰጠን ወንድሞቻችንን የምንገድል መሆን የለብንም የሚል ለሁሉም የሚሰራ መልእክት ነው።

በድምሩ በነበረው ውይይት የያዝኳቸው ነጥቦች አሉ እንደ መንግስት እንደ ፓርቲም የምንወያይባቸው፤ የዕቅዳችን አካል የምናደርጋቸው። በነበረን ውይይት የብልጽግና ውሳኔ ትክክል መሆኑን እናንተ አጋሮች ሳትሆኑ ባለቤት መሆናችሁን ድጋሚ ያረጋገጠ መድረክ ነበር ዛሬ። በዚህ በጣም በጣም ደስተኛ ነኝ። በሌላ በኩል ግን ከጫፍ ጫፍ ያለን ሰዎች መገንዘብ ያለብን ነገር ስንት ነው ሲባል ሁለት ማን ያበዛዋል ሲባል ውሸት። ውሸት ነገርየሚያባዛ ቱል ነው። በጣም ብዙ ውሸት ነው ያለው በፖለቲካውም በዘሩ በሃይማኖቱ በጥቅሙ በልማቱ በዙ ውሸት ነው ያለው ከዚህ ውሸት መጠበቅ ያስፈልጋል። እውነት የምንፈልግ ለእውነት የምንቆም ለወንድም የምንራራ በመስጠት የምናምን ቸርነት ያለን ሰዎች ከሆንን ይሳካልናል። በውሸት በሴራ በመጠላለፍ አንዱ አንዱን በመጉዳት አድቫንቴጅ መውሰድ ከሆነ ግን የኋላ ኋላ ሁሉም ሰው የዘራውን ስለሚያጭድ በሰራነው ክፋት በሰራነው ተንኮል እና ጥፋት እኛ ብቻ ሳንሆን ልጆቻችን ዋጋ ስለሚከፍሉ መጠበቅ ያስፈልጋል።

የሀገር ሽማግሌዎች ማስተማር አለባችሁ ወጣቶች ወደ ሰላም እንዲገቡ ሼኮች ቄሶች ማስተማር አለባችሁ ሰላምን መናገር አለባችሁ። ከእናንተ አፍ መደመጥ ያለበት ሰላም ነው፣ ፍቅር ነው አንድነት ነው። ችግር እንኳ ቢኖር በውይይት እያመንን፣

264

ከመስከረም እስከ መስከረም

በንግግር እያመንን በምርጫ እያመንን ስንሄድ ኢትዮጵያ ውጥ ሰላም ብቻ ሳይሆን ፈጣን ልማት ይመጣል። አሁን ችግሩ ምንድነው? እኔ ነኝ የማወቀው እኔ ካልገዛሁ እኔ ካልዘረፍኩ እኔ ካልወሰንኩ የሚል እዛም እዛም አስርም ሃያም ሰላሳም ብዙ ነው ያለው። ይሄ ግን አይቻልም። እኔ አሁን ሶማሌን በቃ ከዛሬ ጀምሮ አጋሮች ናችሁ ይቻላል? አለፈ ፋሽኑ አይቻልም።

አፋር ከዛሬ ጀምሮ አጋር ነህ ብል አይቻልም። እንኳን ካሁን በኋላ አጋር ሊሆን ትናንትና አጋር በመሆኑ ይቆጨዋል። አይሆንም አሁን ያለውን ነባራዊ ሁኔታ ተገንዝበን ኢትዮጵያ ውስጥ ተከባብረን ተስማምተን ተወያይተን ካልሆነ በስተቀር አንዱ አንዱ ላይ ጭኖ በጋራ መኖር አይቻልም ጥቅም የለውም የሚለውን ሁላችንም ብናምን ለዚያም ከልብ ብንሰራ ውጤት ይመጣል የሚል እምነት አለኝ። ሁሌም እንደምናገረው እኛ ብዙ ፈተናዎች አሉብን ከውስጥም ከውጭም ከቅርብም ከሩቅም ስራዎቻችን እንዳንሰራ የምናስባቸው ጉዳዮች እንዳናሳካ የሚፍጨረጨሩ ኃይሎች ከግራ ከቀኝ አሉ። ይሄ ፈተና የራሱ የሆነ ጫና አለው ነገር ግን እያንዳንዱ ፈተና እያስተማረን እያንዳንዱ ፈተና እያጠናከረን እያንዳንዱ ፈተና ሞር እያዘጋጀን እየሄደ ስለሆነ ከሰላም ከፍቅር ከአንድነት ውጪ ያለ አማራጭ ከጉዳት ውጪ ውጤት አያመጣም። ይሄን አምነን በጋራ ብንሰራ የበለጸገች ነፃ ሆና የነበረች የምትቀጥል ልጆቻችን ምግብ ፍለጋ ስራ ፍለጋ የማይሰደዱባት የኩራት ምንጭ የሆነች ሀገር ለእኛም ለልጆቻችንም ማስረከብ ስለምንችል በዚያ መንፈስና በትብብር መንፈስ አብረን እንድንሰራ አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ። የኢትዮጵያ አንድነትና ብልጽግና ዋና አጀንዳችን ነው። ይህን ለመጠበቅ መንግስታችን አበክሮ ይሰራል፤ ለህዝባችን ቃል የገባነውን ለማሳካት ቀን ተሌት እንተጋለን ውጤትም እናመጣለን በአዲስ አበባ የታየው ሙሉ አድርገን በእያንዳንዱ ክልል በእያንዳንዱ ከተማ ይታያል የጊዜ ጉዳይ ነው። ይሄን ለማድረግ በእኛ በኩል እንደ ፓርቲ እንደመንግስት ጠንካራ አቅም ነው ያለን የእናንተ ድጋፍ ትብብር ካለ እንደሚሳካ ሙሉ እምነት አለኝ ስለመጣችሁ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ መልካም ጊዜ ይሁንላችሁ።

የካቲት 20፣ 2016 ዓ.ም

265

ከደቡብ ኢትዮጵያ፣ ደቡብ ምዕራብ፣ሲዳማና ማዕከላዊ

ኢትዮጵያ ክልሎች ከተወጣጡ ተወካዮች ጋር የተደረገ

ውይይት

ከደቡብ ኢትዮጵያ፣ ደቡብ ምዕራብ፣ሲዳማና ማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልሎች ከተወጣጡ ተወካዮች ጋር የተደረገ ውይይት

ሰሞኑን በተለያዩ ክልሎች ከሚገኙ የኅብረተሰብ ተወካዮች ጋር ውይይት ስናደርግ ቆይተናል። ዛሬ ደግሞ በደቡብ እና ምዕራብ አካባቢ ያሉ ኢትዮጵያዊያን በክልል ቢለያዩም ከተግባር ልምዳቸው ብዙ ሊያስተምሩ ይችላሉ። ለየብቻ ብናገኛቸው አንደኛ በጣም ብዙ ጊዜ ይወስዳል ሁለተኛ ደግሞ በጋራ ልንማር የምንችላቸውን ትምህርቶች እንዳናገኝ ስለሚያደርግ በሚል ነው። የሕዝቡ ሳይኮሎጂ ከሞላ ጎደል ይቀራረባል፣ ችግሩም ይቀራረባል፣ ትዝብቱም ይቀራረባል እና በጋራ ብንወያይ ሞር ለመማማር ዕድል አናገኛለን በሚል ነው የተገናኘነው። በዚሁ መሰረት ብዙ ጊዜ ሳልወስድ ቀጥታ ወደ ውይይት እንገባለን።

በጣም አስተማሪ ብዙ ኢንፎርሜሽን የተገኘበት ብዙ ማስተዋል ያለበት ለቀጣይ ስራም ግብዓት የሚሆኑ በርካታ ሀሳቦች የተነሱበት መልካም የሚባል ውይይት ነው። የዛሬ ሁለት፣ ዓመት አንድ ዓመት ተኩል በፊት የደቡብ ከባቢ ማኅበረሰብ ተወካዮች ጋር ብንወያይ እንደዚህ ዓይነት ሰላማዊ ልማት ላይ ያተኮረ ውይይት አናደርግም። ያኔ የነበረው ጥያቄ ክልል እንሁን ስለነበር። እናንተ ላይ ያለው ሰላም፣ እናንተ ላይ ያለው የመልማት፣ የመለወጥ፣ የመቀየር ፍላጎት ከእናንተ የሚንጸባረቀው ሀገርን የመውደድ የማቆየት ፍላጎት በሁሉም ክልሎች እንዲሆን ሌሎችም ክልሎች ከእናንተ ትምህርት እንዲወስዱ እመኛለሁ።

በሰላም፣ በውይይት፣ በንግግር ነገር እየፈታን ከሄድን ተጠቃሚ እንደምንሆን ቢያንስ ቢያንስ ውስጣችን ሰላም እንደሚሆን ያመላክታል። ከእናንተ ከብዙዎቻችሁ ጋር ተወያይቻለሁ። ከወላይታ ጋር ከሀገር ሽማግሌዎች፣ ከጉራጌ ጋር፣ ከሀድያ ጋር ተወያይቻለሁ አውቀዋለሁ መንፈሱን። አሁን ያለው ነገር በጣም ጥሩ ነው። ይህ ደግሞ በልማት እንዲጠናከር ሰላሙ እንዲጸና እንዳላችሁት በትብብር እንሰራለን። ሁልጊዜም ማየት ከመስማት ይበረታል። ሰው በዓይኑ ሲያይ ከሰማው ባሻገር ከሰማው በላይ እውነትን ለመገንዘብ ይቻለዋል። ለዚህም ነው ሳያዩ ማመን በተለየ መንገድ የተገለጸበት ዋናው ምክንያት ሳያዩ ማመን አስቸጋሪ ስለሆነ ነው። ሰው መልካም ነገር ማውራት አይፈልግም ለምሳሌ ሙሴ ወይም ሙሳ ለሙስሊሙም ለክርስቲያኑም ለሁሉም በእኩልነት ነብይ ነው አያጨቃጭቅም። ሙሴን የሚያክል ከባርነት ያንን ሕዝብ እያወጣ የነበረ ሰው በየመንገዱ ያንን ሁሉ የሚታይ ነገር ያደረገ ሰው ለጸሎት በወጣበት ታች ያለው ሰው እንዴት አምጾበት እንደተነሳ ሙስሊሞችም ክርስቲያኖችም ታውቁታላችሁ። ሰው ሁልጊዜ መልካም ነገር ለማየት ለመመስከር ይቸገራል። እውነት ለመናገር እናንተም አሁን ደስ ብሏችኋል እንጂ ይህንን ስሜት እንዳለ ወስዳችሁ ታስተጋባላችሁ ወይ የሚለው ጉዳይ ያሰጋኛል ለምን ያሰጋኛል ሁልጊዜ ሰዎች

266

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሲመጡ ኃላፊዎች ሲመጡ አስጎብኝተን፣ አሰልጥነን፣ አወያይተን ደስ ብሏቸው ነው የሚሄዱት ያ ደስታ ግን መንገድ ላይ ምን እንደሚወስደው ባላውቅም ሰፈራቸው ሲደርሱ አይታይም እና የሰው ባህሪይ ነው። ብዙ አሉ ወሬዎች ክፉ ንግግሮች ይሁነኝ ብሎ ሰው ተቀምጦ ክፉ ሀሳብ ይመክራል። በተደጋጋሚ አንስቼዋለሁ ሰምታችሁ ሊሆን ይችላል ይሄ ሶሻል ሚዲያ የተደበቀ ባህሪያችንን ነው ያወጣው እንጂ አዲስ ባህሪይ ለኢትዮጵያዊያን አላመጣም።

በአንድ ወቅት በአንድ መንግሥት ሥርዓት ውስጥ የነበሩ የካቢኔ አባላት ነበሩ ከእነዚህ የካቢኔ አባላት መካከል አንዷ ሴት በጣም ጠንካራ ነች። ስራዋን አብዝታ የምትወድ፣ በእቅድ የምትመራ፣ ያሰበችውን በተግባር ለማሳየት የምትጥር፣ የምትፍጨረጨር ሴት ናት። ካቢኔዎች ግን ውስጥ ውስጡን ይናደዳሉ። ይቺ ሴትዮ እያጋለጠችን ነው እየሰራች እያሳየች እኛን እንደማንሰራ ታደርገናለች የሚል የውስጥ ቅሬታ ይይዙባታል። እና በአንድ ወቅት አለቃቸው ባሉበት ሪፖርት ሲያቀርቡ ይቺ እንስት በሰራችው ስራ አንደኛ የወጣች ስራዋን በደንብ የሰራች ጎበዝ ሴት ናት ትባላለች። ከእነሱ መካከል በዚህ ውሳኔ የተበሳጩ ሰዎች ወደ አለቃቸው ቀረብ ብለው እኛ እኮ የቸገረን አንድ ነገር ነው ይህ ጉዳይ ቢፈታልን እኮ ሁላችንም ጥሩ ስራ እንሰራ ነበር ይሄ ችግራችንን ግን እርሶ ቢገነዘቡልን ጥሩ ነው ይላሉ። ምንድነው ችግራችሁ? ብዙ ቂላቂሎች አሉ ብዙ ጅላጅሎች አሉ መለየት አልቻልም። ስራዎቻችንን ለጅሎች እየሰጠን ነው የሚበላሽብን። የመጀመሪያው ስራ መሆን ያለበት ጅሎችን ከብልሆች መለየት መሆን አለበት። ጅሎችን ከብልሆች ከለየንና ለብልሆች ስራዎችን ከሰጠን ልክ እንደእህታችን እኛም መልካም ስራ እንሰራለን ብሎ ሀሳብ ያቀርባል። ከዚያም ከዚህም ተጨማሪ እየተባለ ትክክል ነው ችግራችን ይሄ ነው ይላሉ። ያው ታውቃላችሁ ብዙሀን ካለ መቀበል ልማዳችን ስለሆነ እነዚያ አድብተው ተመካክረው ተንኮል እየሰሩ መሆኑን ጊዜ የሚፈታው ቢሆንም ለወቅቱ ግን ሀሳቡ ተቀባይነት አገኘ። እንዴት እንለይ? ለመለየትማ ከእኛ መካከል ብርቱዋ ሴት እሷ ነች። በስራ ያሳየች ሴት ስለሆነች የምታውቀው ምስጢር ሊኖር ስለሚችል አምሥት ዋና ዋና ጅሎች አምሥት ዋና ዋና ቂሎች ለይታ ታምጣ ከዚያ ትምህርት ወስደን እኛ ስራችንን እናሻሽላለን ይላሉ። ያው እንዳልኳችሁ በርከት ያሉ ሰዎች ናቸው ያደሙት ሲናገሩ ንግግራቸው፣ ቋንቋቸው ጥሩ ይመስላል። በውስጣቸው የተደበቀው እንዳለ ሆኖ በንግግራቸው ግን መልካም ይመስላሉ። አለቃቸውም ተቀበሉና በይ አምሥት ጅሎች ለይተሽ በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ አቅርቢ አሏት። ተቀብላ ሄደች እሷ ወደስራ ሄደች እነዚያ ደግሞ ሰራንላት እኛን ስታጋልጥ ቆይታ አሁን ከየት አባቷ ታመጣለች እያሉ መሳቅ ማላገጥ ጀመሩ። ከአንድ ወር በኋላ ጊዜው ደርሶ ሪፖርት አቅርቢ እነዚያን ጅሎች መለየት ከቻልሽ መስማት ማወቅ እንችላለን እንፈልጋለን ብለው ጥያቄ ሲያቀርቡ አዎ ተዘጋጅቻለሁ ለይቻለሁ ትላለች። ይህ ዜና ሲሰማ ከዚህ ቀደም ካቢኔ ብቻ የሚሰበሰብ የነበረውን በጣም በርካታ ሰዎች የሃይማኖት አባቶች፣ ወጣቶች፣ ሴቶች፣ የሰፈሩ ሰዎች ሁሉ የዚህን ሪፖርት ውጤት ለመስማት መጡ። አዳራሹ ሞላ በእነሱ ሳያበቃ የሚዲያ ሰዎችም በርከት ብለው መጡ ለወትሮው ሁለት ሦስት ነበር የሚመጣው የዚያን ቀን ግን ሰፋ ብለው መጡ እነዚህን አምሥት ጅሎች ለማወቅ። ከዚያ ያቺን እንስት ዝግጁ ነሽ ወይ? ስራሽን ጨረሽ ወይ? ሲሏት አዎ ጨርሻለሁ ሪፖርቱን ማቅረብ እችላለሁ አለች። ጀምሪ ስትባል አንድ ሰው ታስጠራለች። አንደኛው ጅል ይሄ ሰውዬ ነው ትላለች። ምን አደረገ ሲሏት ሰረገላ ላይ ቆሞ ሰረገላው እተጓዘ በውስጡ ፍራፍሬ

267

ያሉት ቅርጫት ተሸክሞ ቆሟል። ለምን ትሸከማለህ? ስንለው ሰረገላው እንዳይደክም፣ ፈረሶቹ እንዳይደክሙ ብዬ ነው ተሸክሜ የቆምኩት አለ ሁሉም ሰው ሳቀ ሚዲያውም፣ ታዛቢውም ደስ አለው ሁሉም ሳቁ ሄደ።

ሁለተኛ ሰው መጣ ይሄ ሰው ቤት ሰርቶ በቤቱ አናት ላይ ከብቶች ልክ ጤፍ ሲረገጥ እንደሚረገጠው ጣራው ላይ ከብቶች ሲያስኬድ ተገኝቶ ነው የመጣው። ለምን እንደዛ አደረክ ሲባል በቤቴ ጣሪያ ላይ ሳር ስለበቀለ ሳሩን እንዲበሉት ነው። እንግዲህ ሳር ሊበሉ ወጥተው ቤት ስለሚያፈርሱ ሰው ሁሉ ሳቀ። እስካሁን ደስታ ነው ፌሽታ ነው ሳቅ ነው ቤት ወስጥ ያለው። ሪፖርቱም አስገራሚ ነው።

ሦስተኛውን አቅርቢ ስትባል ሦስተኛውማ ይሄ የተከበረው ካቢኔ ነው አለች እንዴት? ስንት ደሀ ባለበት፣ ስንት የመንገድ ችግር ባለበት፣ ስንት የውኃ ችግር ባለበት፣ ስንት ሊሰራ የሚችል ስራ እያለ አምሥት ጅል እንለይ ብሎ የወሰነ ካቢኔ ጅል ነው አለች። ጊዜና ሀብት ማባከን የነበረብን ስንት ቁምነገር እያለ ለዚህ ጉዳይ፤ የዚህን ጊዜ የገባው ሰው ደነገጠ። እሺ አራተኛው እናንተ ስራ የላችሁም እንዴ አምሥት ጅል ለመስማት ለቁም ነገር መጥታችሁ የማታውቁ ሰዎች ለስራ ሪፖርት መጥታችሁ የማታውቁ ሰዎች ገና ለገና አምሥት ጅል ሲባል ለመሳቅ፣ ለማላገጥ፣ ለማሾፍ ስራችሁን ጥላችሁ እዚህ የተቀመጣችሁ ሰዎች ስለመንገድ ስራ ሪፖርት ቢሆን ጥሩ ነው ስለ እርሻ ቢሆን ጥሩ ነው ስለ አምሥት ጅል ለመስማት እዚህ ምን ታደርጋላችሁ? የዚህን ጊዜ ቅድም ሲያሽካካ የነበረው ግማሹ እየለቀቀ መሄድ ጀመረ ቤቱን።

አምሥተኛው ጅል ይሄ የሚዲያ ስብስብ ነው አለች። መንገድ ተጀምሮ የቆመ፣ ስኳር ፋብሪካ ተጀምሮ የቆመ፣ ሆስፒታል ተጀምሮ የቆመ ስንት የሚዲያ ጪኸት የሚፈልግ ስራ እያለ አምሥት ጅል ይለያለ ተብሎ ይህን ቁምነገር ብሎ የተሰለፈው ሚዲያ አምሥተኛ ጅል ነው አለች። መጨረሻ ላይ ቂል ማለት አለች ጅል ማለት አለች ለማይረባ ጉዳይ የሚረባ ሀብትና ጊዜ የሚያባክን ነው አለች።የሚረባ ነገር ለማግኘት መድከም ችግር የለውም። ለማይረባ ጉዳይ ግን ጊዜና ሀብት ማባከን የመጨረሻ ጅልነት ነው። እየተነጋገርን ያለነው ስለ እኩልነት ነው? ስለአንድነት ነው? እኩል ስለመልማት ነው? እኩል ስልጣን ስለመያዝ ነው? እኩል የኢትዮጵያን ታሪክ ስለማሳየት ነው? የኢትዮጵያ ታሪክ ገና ሲነሳ ይህኛው ወገን ያለቅሳል ይሄኛው ይስቃል በወንድሙ የሚስቅ በሀገሩ ታሪክ የሚያላግጥ እንዴት ብሎ ይበለጽጋል? ቁምነገሮች አሉ እንዳነሳችሁት መብራት፣ መንገድ፣ ውኃ፣ አንዱ አንዱ ጋር ሄዶ መነገድ፣ ይሄን መወያየት አለብን ኢምፖርታንት ነገር ነው።ግን ወንድም ወንድሙን ጠልቶ፣ ወንድም ወንድሙን ገሎ፣ ወንድም ወንድሙን አራክሶ፣ የተሰራን የሚታይን ነገር አጠልሽቶ ከዚህ ውስጥ ምን ፋይዳ ይገኛል? ምን ቁምነገር አለ? ይህን እንደሀገር ማሰብ መወያየት፣ መመካከር ያለብን ጉዳይ ነው። ሁሉም ጋር ብትሄዱ ሕዝቡ እንደናንተ ነው ንጹሕ ነው። ሰላም ይፈልጋል፣ ልማት ይፈልጋል፣ መለወጥ ይፈልጋል ግን የሆነ ቀለም እየቀቡ ስለሚያታልሉት ሰላም ፈላጊ ነኝ የሚለው ሰላም የሚያደፈርሰውን ኃይል ይደብቃል። ደብቆ መንግሥት ሆይ ሰላሜን አምጣ ይላል ሰላም ያለውማ አንተ ጓዳ የደበከውን ሰላም አደፍራሽ ስታወጣ ይመጣል ሌላ መንገድ የለውም።

እኛ ሌላ ሀገርወ ወሮን ቢሆን ኖሮ ይታይ ነበር ችግሩ ያለው ውስጣችን ነው። በማይረባ

268

ከመስከረም እስከ መስከረም

ጉዳይ ነው ጊዜያችንን፣ ሀብታችንን የምናባክነው በሚረባ በሚፈይድ ነገር ሀገርን በሚያለማ ነገር ላይ ብናውለው አብዛኛው ችግር ሊቀረፍ ይችላል።

ጊዜያችንን በጥሩ ነገር፣ በመልካም ነገር ብናጠፋ ይሄን መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ማሰብ መጠየቅ ያለበት ይመሰለኛል። ያንን ካደረገ አያያዛችን መንገዳችን የሚያመላክተው ነገር መለወጥ እንደምንችል ስለሆነ ልንቀየር እንችላለን። ይህ እንዳለ ሆኖ ልማትን በሚመለከት ሰፋ ያለ ጥያቄ መንገድ፣ አልፎ አልፎ የውኃ፣ ኤርፖርት፣ የቱሪዝም መዳረሻ ቦታዎች፣ ሆስፒታል፣ መብራት. ስልክ፣ ትምህርት ቤት ጥያቄዎች ተነስተዋል። አንዳንዱ ጋር ባይነሳስ ቢቀርስ ሊባል ይችላል ለምሳሌ ወልቂጤ የዩንቨርሲቲ ሆስፒታል አለ፣ አጣጥ ሆስፒታል አለ ሦስተኛው ቢቀርስ ሊባል ይችላል። አምሥትም አሥርም ቢሆን ጥሩ ነው ግን ቢያንስ ሁለት አለ የመጠጥ ውኃ የዛሬ አራት ወር አምሥት ወር በጣም ችግር ነበረ የፌዴራል መንግሥት አስገብተን ስራ እየተሰራ ነው ውጤቱ ታውቁታላችሁ ሪፖርተም አለን በቅርቡም ሞር ይሻሻላል። አሁን ውኃን መልሰን ባናነሳው ምን አለበት እየሰራንበት አይደለም ወይ ሊባል ይችላል። በእርግጥ ችግሩ አለ። ቦንጋ ላይም ሲኬድ ውኃ ተነስቷል ተመልሷል። በየቦታው በየዞኑ በመጣሁባቸው ጊዜዎች ከውኃ ጋር ተያይዞ የነበረውን ጥያቄ ለመመለስ ጥረት ተደርጓል። በድምሩ መንገድ ያላችሁት በሙሉ በጊዜ ሂደት ውስጥ መመለስ አለበት ጥያቄ የለውም መንገድ ያስፈልገናል። ገና ኢትዮጵያ ከመቶ ሺ ኪሎ ሜትር በላይ መንገድ ያስፈልጋታል። ግን አንድ ብትገነዘቡ ብዬ የማስበው ነገር አሁን የክልል መንግሥት የሚሰራቸውን መንገዶች ትቼ በፌዴራል መንግሥት ዛሬ ከሃያአራት ሺ ኪሎሜትር በላይ መንገድ ግማሹ እንዳላችሁት ፕሮጀክት ተሰጥቷል። ግማሹ ተሰርቷል ግማሹ እያለቀ ነው ግማሹ መሀል ደርሷል። እነዚህን ሃያአራት ሺ ከሰራን ልምድ እናገኛለን። ማሽኖቹ እዚያ የሰራው ሰው ቀጥለን ደግሞ አርባ ሺ ሀምሳ ሺ ብንልም ልምድ ስላለ እየቀለለ እንደሚሄድ ያመላክታል። ጅማሯችን የሚያሳየው እንደሱ ነው። ችግር የለበትም ወይ? አለበት የመንግሥት ኃላፊው፣ ፕሮጀክት የወሰደው ሰውዬ፣ እራሱ ማኅበረሰቡ፣ አሁን ልማት የሚጠይቀው ማኅበረሰብ በራሱ በሚያደርጋቸው በጣም በርካታ የስንፍና ተግባሮች ፕሮጀክት ይጓተታሉ።

ሁለተኛው ኮምፐንሴሽን ነው። መከራ እያየን ያለነው መንገድ ይባላል ለመንገድ ብር ይያዛል ለመንገድ ከተያዘው አምሥት አሥር እጥፍ ደግሞ ካሳ ይጠየቃል።

ገበታ ለሀገር ታውቃላችሁ በልመና ሰው አዋጥቶ ነው የምንሰራው በልመና ካገኘን ከመደብን በኋላ ለዚያ የሚጠየቀው ካሳ አራት አምሥት እጥፍ የፕሮጀክቱን ዋጋ ይበልጣል። ለምሳሌ ዘንድሮ ለገበታ ጅማ ተመርጧል። ጅማ ላይ እስካሁን ስራ አልጀመርንም ለምን? የጠየቁት ካሳ እንኳን የጅማን ፕሮጀክት የአርባምንጩን የሐይቁን፣ የገራልታውን ሰብስበን ጅማ ብንወስደውም አይበቃም ካሳው ከእኛ አቅም በላይ ስለሆነ ገና ንግግር ላይ ነው ያለነው። በየቦታው ልማት ይምጣ ካልን በኋላ ከልማቱ አቅም በላይ ካሳ ብንጠይቅ ስራው እንዳይሰራ ያደርጋል ተግተን ባንሰራ፣ የመጡ ሰዎችን በስርቆት ባናስቸግር፣ በሰላም እጦት ባናስቸግር ሊፋጠን ይችላል ካልተባበርን ስለማይሆን ብንተጋገዝ ጥሩ ይሆናል።

269

ከስኳር ፋብሪካ ጋር ተያይዞ የተነሳው መቼም ይሄ መንግሥት ብዙ በልማት ስራዎች ኮርቶ ሊናገራቸው የሚችላቸው ብዙ ጉዳዮች ያሉ ቢሆንም ከእነዚህ መካከል አንዱ ስኳር ነው። ነበገራችን ላይ በፈለጋችሁት ነገር ላይ ልትጠይቁን፣ ልትመክሩን፣ ልትገመግሙን ትችላላችሁ። ስራ በሚመለከት ግን ግዴላችሁም እኛ ስራ እንሰራለን በስራ የምንታማ አይደለንም። ስራም እንሰራለን ፍሬውም ይታያል ይሄን ደግሞ የመጣ የዓለም ሕዝብ ሁሉ ይናገረዋል በሔድንበትም እያየን ስለሆነ ስራ ይሞከራል።ለምሳሌ ስኳር ስንመጣ የነበረው ችግር ያሉ ፋብሪካዎች በሙሉ ኮርፖሬሽን ተብሎ እዚህ አንድ ኩባንያ አለ የከሰሙም፣ የወልቃይቱም፣የመተሀራውም ሁሉም ስኳር ፋብሪካ በአንድ ኩባንያ ስር ገብቶ ኩባንያው በጥቅል ስም ይበደርና ያምርትም አያምርትም ያከፋፍላል። ይህ ትክክል አይደለም ቢዝነስ ነው አዋጭ በመሆነ መንገድ መመራት አለበት ብለን እያንዳንዱ ኩባንያ የራሱ እዳ የራሱ ኢንካም እንዲለይ አደረግን በዚህ ኦሞ አንድና ሦስት ስራ ጀምረዋል አሁን በለስ ስራ ጀምሯል። ትንሽ ያስቸገሩን አካባቢዎች ቢሆንም አብዛኞቹ ፋብሪካዎች ወደስራ ገብተዋል ከእነዚህ ውስጥ ሁለት ትላልቅ ፋብሪካ ኦሞ የገባው ነው ጥሩ ውጤት ይጠበቅበታል። ከአገዳ ጋር ተያይዞ የሚነሱ ጉዳዮች ቢኖሩም የተሻለ እንቅስቃሴ ያለው ስኳር ፋብሪካ ከሃምሳ ፐርሰንት በላይ ማዳን ተችሏል። የቀረው እንደየችግር ባህሪው፣ እንደየእዳ ባህሪው የሚታይ ቢሆንም ተጠቅሎ ግን ሁሉም ችግር ቋት ውስጥ የነበረውን አንድ በአንድ እያወጣን ለማዳን ሙከራ ተደርጓል። በኢንደስትሪ ፓርክም በግድብም፣ በመንገድም፣ በትምህርትም፣ በእርሻም በፈለጋችሁት ብትሄዱ እንደዚሁ ነው። በተደጋጋሚ እንዳነሳሁት እኔ ወደቢሮ ስመጣ ባዶ ካዝና ብቻ አይደለም የተረከብኩት ሃምሳ ዘጠኝ ፐርሰንት የኢትዮጵያ እዳ ነው የተረከብኩትአጠቃላይ ሀብት እዳ ነበር። ከዚህ ውስጥ ግማሽ ያህሉ የውጭ እዳ ነው። ባለፉት አምሥት ዓመታት ዘጠኝ ነጥብ ዘጠኝ ቢሊዮን ዶላር የቀደመው መንግሥት የተበደረውን ብድር ከፍለናል። ያንን ባናደርግ እኮ በጣም ብዙ ስራ እንሰራበት ነበር በጣም ብዙ ብር ነው። ይህንን ስናደርግ ደግሞ አንድም ብር ኮሜርሻል አልተበደርንም ለልጆቻችን እዳ ነው የሚተላለፈው ይቅርብን ብለን ያለውን ነው የምንከፍለው። እዳ እየከፈሉ መንገድ እየሰሩ መሄድ በጣም ከባድ ነገር ነው። አሁን እዳስላለብን መንገድ፣ ውኃ እንዳትሉ ብንል የኢትዮጵያ ሕዝብ መጠየቅ አይተውም። በአንድ በኩል እዳ እንከፍላለን በሌላ በኩል ደግሞ ልማት እናለማለን።

በዚህ ውስጥ ነው ልማት የሚመጣው በእርግጠኝነት የምነግራችሁ ኮይሻና ህዳሴ ላይ የምናደርገው ኢንቨስትመንት ብቻ ለኢትዮጵያ መንግሥት ለዚህ ዘመን መንግሥት በቂው ነው። ምንም ባይጨመርበት ይሄ ሁሉ ጫና እያለ አይቆምም እንሰራዋለን ያለንን ቀንሰን ቆጥበን እንጨርሰዋለን በሚል እልህ ስለሚሰራ ሁለቱ ፕሮጀክት ብቻ ትልቅ ዋጋ ሊሰጠው የሚችል ነው። የካሳ ክፍያ ጉዳይ ቢቀንሰ፣ በየደረጃው ያለ ሌብነት ቢቀንስ፣ ሌብነት ክፉ ስር ነው። ሌቦች አይከናወኑም እየሰረቁ ሀገር ማለት አይቻልም። በየደረጃው ግን ሌብነት ባይኖር፣ አመራሮች ስራን ከውስጣቸው ቢከታተሉ፣ ሕዝብ ቢያሳትፉ፣ ስንት ነገር ልናሳካ እንደምንችል እናንተ አስቡት። አንዳንዱ ይሮጣል አንዳንዱ ያለግማል አንዳንዱ ይተጋል አንዳንዱ ይሰርቃል፣ አንዳንዱ ወረዳ አመራር የሚባል ሰው አስተባብሮ የካሳ ክፍያን ከፍ ያደርገዋል። ለሕዝቡ ያገዘ ይመስል ለህዝቡ የራራ ይመስል ልማት ያቆማል። የፌዴራልም የክልልም የናንተው ነው። ሌላ ሀብት የለም ሀብቱ የምታውቁት ነው። የጠላት ገንዘብ ይመስል በግራ በቀኝ ብንዘርፈው ስራ እናበላሻለን እንጂ ውጤት አናመጣም። የምናለማው፣ የምንሰራው

270

ከመስከረም እስከ መስከረም

የእኛን ሀገር ነው ሰው ሀገር ተለምነን የምንሰራው ስራ ሳይሆን ኢትዮጵያን ነው የምናለማው። ቅድም ብዙዎቻችሁ አብርሐም ብላችኋል አብርሐም ልክ እንደሙሴ ወይም ከሙሴ በላይ ኢብራሒም የሙስሊሞች አባት ነው አብርሐም የክርስቲያኖች አባት ነው አብርሐም የጁ አባት ነው። ጁ የሚባለውም፣ ክርስቲያን የሚባለውም፣ እስላም የሚባለውም የአብርሐም ልጅ ነኝ ይላል። እንደ አብርሐም መባረክን ስናስብ ለአብርሐም የተሰጡትን ዋና ዋና ጉዳዮች መዘንጋት የለብንም። አብርሐም ከመባረኩ በፊት ውጣና ተለይ ነው የተባለው። መለየት ያስፈልጋል የተቀላቀለ ነገር ውስጥ በረከት የሚባል ነገር የለም ከሌባውም፣ ከአጭበርባሪውም፣ ከዋሾውም፣ ከዘረኛውም ተቀላቅሎ በረከት የሚባል ነገር የለም መጀመሪያ መለየት ነው። መለየት በሌለበት በተድበሰበሰ መንገድ በረከትን ብንፈልግ አይሆንም። አልነበረም፣ አይኖርም ወደፊትም አይሆንም መሰረታዊ ጉዳዮችን በደንብ አድርገን መገንዘብ ያስፈልጋል።

የኑሮ ውድነት እውነት ነው የዓለም ችግር ነው ሁሉም ሀገር የኑሮ ውድነት ጉዳይ ያነሳል እኛ ጋር ደግሞ አጠቃላይ የነበርንበት ሁኔታ፣ የሕዝባችን ብዛት፣ የማምረት ልምምዳችን ተደማምሮ በጣም በጣም ከፍተኛ የሆነ ችግር አለ በተለይ ደሀው ላይ፣ መንግሥት ሰራተኛው ላይ ያለው ጫና ከፍተኛ ነው። ይሄ የሚፈታው በማምረት ብቻ ነው ሌላ መንገድ የለውም። ቲማቲም ውድ ነበር አመረታችሁ አሁን ገበያ ላይ ያለውን ለውጥ ተመልከቱ ሽንኩርት ችግር ነበር፣ ጎመን ችግር ነበር ተመልከቱ ገበያውን እንዴት እያቀዛቀዘው እንደሆነ ይህንን በሁሉም ምርቶች ማስቀጠል አለብን። በተለይ ሌማት ላይ ዶሮ፣ እንቁላል፣ ወተት፣ ሥጋ የጀመርናቸው ስራዎች በጣም በጣም ወሳኝ ናቸው ገና ጅምር ናቸው። ስንዴ፣ ሩዝና ሌማት በደንብ ካሳካን የምግብ ጉዳይ ላይ አስቸጋሪ አይሆንም። ግን ስንዴ ላይ፣ ፍራፍሬ ላይ፣ ሩዝ ላይ፣ ዶሮ ላይ የጀመርነው ጉዳይ ሳይቋረጥ በተጠናከረ መንገድ እንዲቀጥል መረባረብ ይፈልጋል። ካላመረትን በስተቀር 120 ሚሊዮን ሕዝብ መቀለብ አንችልም። ሁሉም ባለው አቅም በከተማም በገጠርም አቅም በፈቀደ መጠን እያመረትን የምግብ ሉዓላዊነት ማስከበር አለብን። ዓድዋን ዓድዋ የሚያደርገው የማትለምን ኢትዮጵያ ካለች ብቻ ነው።ዓድዋ ዛሬ በምግብ ራስን በመቻል ባለመለመን ካልደገምነው በስተቀር በነበረው ታሪክ ብቻ ሙሉ መሆን አይችልም። ይህን ተረባርበን ብንሰራ ደረጃ በደረጃ መልክ እየያዘ የሚሄድ ይሆናል።

ሰላምን በሚመለከት ሁላችሁም ትክክል ብላችኋል ሰላም ያስፈልጋል። ይህ ሰላም ኢትዮጵያ ብቻ አይደለም፣ ምስራቅ አፍሪካም፣ አፍሪካ ሁለም ሰላም መሆን አለበት። ሰላም ከሌለ ብዙ ችግር ስላለ እንዳላችሁት በኛ ሁኔታ የምክክር ኮሚሽን አለ መወያየት ነው። ሁሉ አይመችም፣ ሁሉ አይደላም አንዳንዱን ባለማወቅ፣ አንዳንዱን ባለማየት፣ አንዳንዱ ውሸት ባለመስማት፣ አንዳንዱ ሸት በመስማት ሊሆን ይችላል ግን ስንነጋገር ስንመካከር መልክ ሊይዝ ይችላል “የነገር ጠማማ በሽማግሌ ይቃናል” ነው የሚባለው ነገር ይጣመማል ግን በንግግር፣ በውይይት በሽምግልና ደግሞ ሊቃና ይችላል እና እንነጋገር ያላችሁት ጉዳይ በጣም ትክክለኛ ሀሳብ ነው የሁልጊዜ ልመናችን ነው። ለኢትዮጵያ ሰላም ያስፈልጋል፣ ውይይት ያስፈልጋል እኛ ለዚህ ክፍት ነን ማንም መንግሥት እኮ አሸንፎ እንደኛ ከተቃዋሚ ይምጡና ከእኛ ጋር ያስተዳድሩ አይልም። ሰላም ስለምንፈልግ ነው እንጂ በፓርላማ ያለን መቀመጫ ማንም ሳናስጠጋ አምሥት ዓመት ማስተዳደር እንችላለን። አሸንፈና ግን ማሸነፍ በቂ አይደለም ሕዝባችን

271

የሚፈልገው አብረን ብንሆን ነው ብለን ነው ሦስት የካቢኔ አባል የኛ ፓርቲ አባላት አይደሉም በአሁን ሰዓት። ሌላም በጣም በርካታ ቦታዎች ላይ በየከተማው በየክልሉም እንደዚሁ አሉ በጣም ጎበዝ ሰራተኞች ሀገራቸውን የሚወዱ ሰራተኞችም በውስጣቸው አሉ። ይሄ ቢሰፋ ቢጠናከር ለኢትዮጵያም ጥቅም ነው ሰላሙም ያስፈልገናል።

ትዕግስት ብታደርጉ ላላችሁት በጣም በጣም ሲበዛ ታጋሾች ነን። ለዛ ነው እኮ ይኄ ኁሉ ጭፈራ፣ ስድብ፣ እርግማን የሚሰማ ስለምንታገስ ነው እንጂ እንደድሮዎቹ አርጩሜ ብነመዝ ኖሮ ሰው አዲስ አበባ ተቀምጦ እንደዚህ መቼም አይሆንም። ግን ይቅር እንለፍ እንተው ስለምንል ነው ሕዝቡም እያየ እያስተዋለ ነገር ይቀየራል ብለን የምናስበው በዚያ አግባብ ነው። ሰላም እንፈልጋለን በንግግር ለውይይት ሁሌም ክፍት ነን ከእናንተ መማር ያስፈልጋል። በውይይት፣ በምክክር፣ በሪፈረንደም፣ በሕዝብ ውሳኔ ብቻ እንዴት ሰላማዊ ክልል እንደፈጠራችሁ ሌላው መማር አለበት ከእናንተ ተምሮ የእናንተን መልክ ሊይዝ ይችላል የእናም ፍላጎት እሱ ነው።ግን እንደ ሕዝብ መንቃት አለብን ኢትዮጵያን ማጥፋት፣ ኢትዮጵያን መከፋፈል፣ ኢትዮጵያን ማዳከም ለሚፈልጉ ሰዎች ምክንያት መሆን የለብንም በሚያስደንቅ ሁኔታ ኢትዮጵያን የሚፈሩና ሊያጠፉ ተግተው የሚሰሩ የማይተኙ ሀገራት አሉ። ኢትዮጵያዊያን በጣም ብንነቃ ጥሩ ነው የሚሆነው። “ገንፎ ሆይ እንደዚህ የሚያበስሉህ ሊበሉህ ነው” ይባላል። ኢትዮጵያዬ ሆይ እንዲህ የሚከፋፍሉህ ሊበሉህ ነው አትከፋፈል አንድ ሁን ችግር ካለም በውስጥ ፍታ ለውጭ ጠላት የተጋለጥክ አትሁን። አማሰሉት ገንፎን ማለት አይበላም ማለት አይደለም ከታሸ በኋላ መጨረሻው መበላት ነው። ያ እድል እንዳያጋጥመን ትንሽ መጠንቀቅ መክበድም አለብን የመጣው ንፋስ ሁሉ እንደፈለገ የሚያወዛውዘን መሆን የለብንም። ንፋስ የሚወስደው የቀለለውን ነው እኛ ቀላል መሆን የለብንም ከበድ ማለት አለብን በምፈልገው ጉዳይ ላይ ቆም ያልን የጸናን ሰብሰብ ያልን መሆን አለብን ያን ካደረግን በቀላሉ ንፋስ አይወስደንም።

ዳውሮ ላይ ቀርቀሀ አለ ለተባለው አሶሳም ሌላም ቦታ አለ ብዙ ነገር እየሞከርን ነው ጊዜው ሲደርስ ይሆናል። ከመንገድ ጋር ተያይዞ እንደሚታወቀው አላላ ኬላን ስንሰራ አላላ ኬላን አይደለም የሰራነው ሶዶና አላላ ኬላ መካከል መንገድ አልነበረም ከሶዶ ጀምሮ እስከ ውሃው ያለውን መንገድ የሰራነው በዚህ ፕሮጀክት ነው። ከፕሮጀክቱም እስከ ተርጫ ያለውን እንደዚሁ ፕሮጀክት ሲመጣ አብረው የሚሰሩ ጉዳዮች አሉ በቂ ነው ወይ አይደለም ያ ቦታ በጣም ውብ ቦታ ነው። ከዚያ በላይ ሃያ ሠላሳ አርባ ሀምሳ ቢሰራም ገና አይበቃም በጣም በጣም የሚያምር ውብ ቦታ የመጣው ሰው ሁሉ የሚደነቅበት ቦታ ነው ግን አቅም ውስንነት ስላለና ሽሚያ ስላለ ጠብ ጠብ ካላደረግን ስላማይሆን ነው እንጂ ከዚያ በላይም ቢሰራ ደስታውን አንችልም።

ሁለተኛው ጉዳይ የት የማያምር ቦታ አለ ኢትዮጵያ ውስጥ በሄዳችሁበት እኮ ተዓምር ነው። እያንዳንዱ ዞን ብትሄዱ በጣም የሚያስደብቁ ጸጋዎች አሉ እነዚያን ጸጋዎች እያለማን እያወጣን ብንሄድ በብዙ ጥቅም እናገኝበታለን ሁሉን ማልማት ግን አሁን ለኢትዮጵያ መንግሥት አይቻለውም። የፕራይቬት ሴክተር ይህን እያሰበ ወደዚያ ስራ እንዲገባ እኛ መንገድ ከፍተናል ለምሳሌ በደቡም ምዕራብም ተነስቷል በቦንጋ ሚዛን አካባቢ፣ ደንቢ ያለው ሎጅ የሚሰራው ከደንቢ ጅማ ሁለት ሰዓት ሁለት ሰዓት ተኩል ነው አስፋልት ነው ከጅማ ተርጫ አድርጎ ጨበራ ጩርጩራ ኮንታ ያለው ሁለት ሰዓት

272

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሁለት ሰዓት ተኩል ነው ከጨበራ ጩርጩራ አካካ ኬላ፣ ከአላላ ኬላ አርባምንጭ፣ ከአርባምንጭ ሃዋሳ እነዚህ ውስጥ ሳምንት አሳልፋለሁ የሚል ሰው ቢኖር ሁለት ሰዓት ሦስት ሰዓት ብቻ እየነዳ በጣም የሚያስደንቁ ነገሮች ሊያይ ይችላል አሁን በክልል አታስቡት ክልላችን ውስጥ ሳይሆን ደቡብ ምዕራብ አንድ ሕዝብ ነው። ጅማም ይሁን፣ ሚዛንም ይሁን፣ ዳውሮም ይሁን አንድ ናችሁ ይህን ማወቅ አለባችሁ አሁን አስተዳደር ተብሎ ተሸንሽኗል። ልማት ግን እንደዛ አይሆንም ልማት ተሳስራችሁ ነው የሚሆነው በዚያ ትስስር ውስጥ ደቡብ ምዕራብ የሚባል አካባቢ ቅድም ያነሳኋቸው ቦታዎች ሁሉም መስመራቸው ሲጸዳ ኤርፖርቱ ሲስተካከል በከፍተኛ ደረጃ ቱሪስት ይስባል በጣም ደግሞ አስደናቂ ነው። በነገራችን ላይ ሚዛን አካባቢ ምንም ባይሰራ አስፋልትም ባይኖር ምንም ባይሰራ አሁን ተኪዶ ደንቢ አካባቢ ሚዛን አካባቢ ሰው በእግሩም በመኪናም ቢያይ እጅግ ድንቅ ነገር ነው እዚያ ያለው። እራሱ በስብከት የሰማነው ገነት ያለው እዚያ ነው እጅግ ለም የሆነ እጅግ ውብ የሆነ አካባቢ ነው ትንሽ ነገር ይፈልጋል። ለምሳሌ ኤርፖርት እንደተባለው እነሱን እያደረግን ስንሄድ እራሱን ችሎ ሌላ መልማት የሚችል ከባቢ ነው። ግን ደቡብ ምዕራብ ውስጥ ኮይሻም ያለው ትንሽ መታገስ ይኖርባችኋል በአንድ ጊዜ በአንድ ጊዜ ሁሉን ነገር ልናሟላ እንቸገራለን። የሆነው ሆኖ ልባችንም ሀሳባችንም አካባቢያችንን መቀየር ስለሆነ ጀምረንም ስላሳየን እናንተ እየተባበራችሁ ብትታገሱ ይበልጥ በልክ እያዘ ይሄዳል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ።

ስለወጣቶች ስራ ብዙ ሺ ሰው ስላለ የተማረ ስራ የሚያገኙበትና የሚያርፉበት መንገድ ቢመቻች ብሏል በጣም ጥሩ ጥያቄ ነው አቅም በፈቀደ መጠን ወደዚያ ይሄዳል ስራ ግን እየፈጠርን ነው ያለነው ብዙ ሰውም ስራ እያገኘ ነው ያለው ገንዘብም እያገኘ ነው ያለው በዚያው ልክ ደግሞ ፍላጎቱ አያደገ ነው።

እኛ አንደናበርም ልማት በየት አቅጣጫ ልማመጣ እንደሚገባ ሕዝባችን ጋር እንዴት እንደምንሰራ ገብቶን ነው የምንሄደው ሌብነት መቀነስ ቀን ከሌት መስራት፣ የሕዝብን ልማት የሚያመጡ የሚታዩ ጉዳዮች ላይ ማተኮር፣ ታሪክን መማሪያ ብቻ ማድረግ መባያ አለማድረግ። ሰው አሁን ያለበትን ኢትዮጵያ የተሰጠውን ሳይሰራ የዛሬ መቶ ዓመት እንት እንትና ቢል ቢጨቃጨቅ ምን ትርጉም አለው አሁን የተሰጠህን ኢትዮጵያ ነው ማቆየት ማልማት ማጽናት የሚያስፈልገው ያሁኑን ሳንሰራ በማናውቀው ታሪክ እንገዳደላለን ጥሩም ይሁን መጥፎ ተምረን ማለፍ ነው። ይህን ችግር ለመፍታት ኢትዮጵያ ያሏት ስብራቶች አንደኛ ታሪክ ነው። እንዴት ሰው በዓድዋ ይጣላል በአድዋ ሆ ብሎ ተደስቶ ጨፍሮ ይገባል እንጂ ቅድም ከደቡብ ኦሞ እንዳነሱት ከየትኛውም የኢትዮጵያ ጫፍ ያልዘመተ ሕዝብ የለም ሁሉም ዘምቷል ሁሉም ሞቷል በሰዎች ደምና አጥንት ነው ነጻ የሆነው። ያንን ማራከስ አያስፈልግም የማን ነው የሁላችንም የእኛ ብቻ አይደለም የአፍሪካም ኩራት ነው የአፍሪካ ብቻ አይደለም የጥቁር ሕዝቦች ሁሉ ኩራት ነው ምን አጣላን እኛ ለሁሉም ይበቃል። በማይረባ ነገር ጊዜ ከማባከን ተሰብስበን በሚጠቅም ነገር ላይ ጊዜ እንድናባክን አባቶች ሚናችሁን መወጣት አለባችሁ መምከር፣ መገሰጽ፣ ማስተማር፣ ዱአ ማድረግ፣ ጸሎት ማድረግ ያስፈልጋል። የኢትዮጵያ ሕዝብ በግልጽ ማወቅ ያለበት ነገር በፈጣሪ ህልውና በጣም አበክረን የምናምን ሰዎች ነን ይሄ የሚናወጥ አቋም አይደለም ስላለ እኛም እንለምናለን እናንተም ለምኑት እኛም እንተጋለን እናንተም ትጉ እኛም አንሰርቅም እናንተም አትስረቁ እኛም እንወዳችኋለን እናንተም ተዋደዱ ይሄ ከሆነ ይሰምራል። ግን ፍቅር

273

ከሌለ ትብብር ከሌለ መፍራት ከሌለ እንዲሁ ሊሳካ የሚችል ነገር የለም ይሄ እንዲሆን የበኩላችሁን እንድታደርጉ ለእናንተ አገራ እላለሁ።

አብዛኛው የልማት ጥያቄ የሁሉም ክልል ፕሬዝዳንቶች፣ ሚኒስትሮች እዚህ ስላሉ ይዘናቸዋል አንዳንዶቹን በእቅዳችን ውስጥ እንዴት እንደምናያቸው እንወያያለን። አሁን ይሄኛው መንገድ ያኛው መንገድ አልላችሁም እኔ የማልሰራውን ነገር አልናገርም የምችለውን ግን አቅጄ አቅም በፈቀደ መጠን ከወንድሞቼ ጋር ለማሳካት ጥረት አደርጋለሁ። በዚሁ አስቡ እንጂ ለተነሳው ጥያቄ ሁሉ መልስ አትጠብቁ መዝግቤያቸዋለሁ እነሱም መዝግበዋል እንወያይበታለን፣ እቅድ እንይዛለን አቅም በፈቀደ መጠን ምላሽ እያገኙ ይሄዳሉ እስከዛ ደግሞ እናንተ በትዕግስት ትጠብቃላችሁ። ምክንያቱም የልማት ፍላጎት ሁሉም ጋር ስላለ በጥያቄና መልስ ሳይሆን በእቅድ ሲመራ ነው ውጤታማ የሚሆነው ክፍተቶች ካሉት እያየን ለማስተካከል ጥረት እናደርጋለን። መጥተን እናያችኋለን መጥታችሁ ስላያችሁን በጣም በጣም ደስ ብሎናል ውይይታችንም በጣም ጠቃሚ ነበር። ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች የኢትዮጵያ አንድነት ይጠበቃል ኢትዮጵያን እየገጠሟት ያሉ ፈተናዎች ይበልጥ እየበረታች እየጠነከረች እጠራች እንድትሄድ የሚያደርግ እንጂ የሚያዳክም አይደለም። መከናወን ከአእምሮ ብቻ ሳይሆን ከልብ ጋር የተያያዘ ጉዳይ ስለሆነ እኛ ስጋት የለብንም አትስጉ እንበለጽጋለን በሰላም ግቡ።

የካቲት 26፣ 2016 ዓ.ም

274

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከአዲስ አበባ ከተማ ከተወጣጡ ነዋሪዎች

ጋር ያደረጉት ውይይት

ይህ ሰሞኑን ከተለያየ ክልል ከተውጣጡ የሕዝብ ተወካዮች ጋር ከተደረገው ውይይት ቀጥሎ ከአዲስ አበባ ተወካዮች ጋር የተደረገ ውይይት ነው። ውይይቱ በአጠቃላይ መንግሥት በሀገር ደረጃ ለማምጣት የሚፈልገውን ለውጥ፣ ብልጽግናን፣ የሌብነትን መጥፋት እና የሁሉም ዜጎች በደስታ ተከባብረው የሚኖሩባትን ሀገር የመፍጠር ህልም ላይ ያጠነጥናል። ይህንን ህልም እውን ለማድረግ በትብብር መፈታት ያለባቸውን ቀሪ ጉዳዮች ለመለየት ያለመ ነጻ ውይይት መሆኑ ተገልጿል።

አዲስ አበባ ላይ የተሰሩ ልማቶችን በሚመለከት ተወካዮቹ የተሰሩትን ስራዎች በአግባቡ እንዳልተመለከቱ የተገለጸ ሲሆን፣ እንደ መከላከያ፣ እንጦጦ፣ ኢንሳ፣ ማዕድን እና አቃቂ አካባቢ የተሰሩ ስራዎችን እንዲሁም የሪቨርሳይድ (የወንዝ ዳርቻ) ፕሮጀክት የአዲስ አበባን ገጽታ ሙሉ ለሙሉ የሚቀይር መሆኑ ተጠቅሷል። የአዲስ አበባ ሕዝብ ቅን መሆኑን እና ካየና ካመነ እንደሚረዳ በመግለጽ፣ ተወካዮቹ ስራዎቹን እንዲያዩ እና ልጆችና ወጣቶችም እንዲያዩ እንዲያግዙ ተጠይቀዋል።

ለቀጣይ ሁለት ዓመት ተኩል የእቅድ ማስፈጸሚያ ጊዜ እንዳለ የተገለጸ ሲሆን፣ በዚህ ጊዜ ውስጥ የተቀዱትን ስራዎች ለማሰራት ሕዝብና ተወካዮች ሊተባበሩና መረበሽ መፍጠር እንደሌለባቸው ተመላክቷል። ከተመረጠ በኋላ አክብሮ ጊዜ ጠብቆ በጊዜው የማይሰራ ከሆነ ደግሞ መቅጣት ትልቅ አባባል መሆኑ ተወስቷል።

የፖለቲካ ትችት እና ቅስቀሳን በተመለከተ፣ በ97 ዓ.ም ቅንጅት ኢህአዴግን ለመጣል ሚዲያ ባልነበረበት ጊዜ በየቤቱ፣ በእድር፣ በእቁብ፣ በታክሲ እና በሃይማኖት ቦታዎች በሀገር ውስጥ የማጠልሸት ንግግር በማሰራጨት ስኬት ማግኘታቸው ተነስተዋል። አሁን ላይም ተቃዋሚዎች ይህንኑ መንገድ በመከተል በታክሲ፣ በቤተክርስቲያንና መስጊድ ክፉ ነገር እየነዙ ሕዝቡን አመለካከት ለመቀየር ዘመቻ እንደጀመሩ ተገልጿል። ለተቃዋሚዎች ይህ መንገድ ዛሬ እንደማይሰራ የተነገረ ሲሆን፣ ምክንያቱም መንግሥት ዛሬ ዓድዋን፣ ዩኒቲን እና ሌሎች ብዙ ስራዎችን የሚያሳይ ስላለ እና በማሳየት ወሬውን ሊሽረው እንደሚችል ተገልጿል። ተወካዮቹ ይህን እንደ ታክቲክ እንዲያዩት እና እንዲሰሩበት ተጠይቀዋል። ለዚህ ዘመቻ ዝም ለማሰኘት ገንዘብ እና ጊዜ በመድበብ፣ በማሰር እና በመቅጣት መንገድ ከመሄድ ይልቅ፣ ዋና ትኩረት መስራት ላይ እንደሆነ መንግሥት ወስኗል።

በሰላም ጉዳይ ላይ ሰላም የጋራ ጥረትና ስራ የሚጠይቅ መሆኑ እና ሰላም እንዳይኖር የሚሹ ብዙ ኃይሎች እንዳሉ መገንዘብ እንደሚያስፈልግ ተመላክቷል። የሚዲያ

275

ትችቶችን በሚመለከት፣ ሚዲያዎች አጥንት ለሚጥሉላቸው ሰዎች የሚጮኹ እንጂ ለሀገር የሚጨነቁ እንዳልሆኑ በምሳሌ ተብራርቷል።

ታሪክን ማፍረስ በሚለው ጉዳይ ላይ፣ የኢትዮጵያ ታሪክ የሁላችንም ከሆነ ኢትዮጵያዊ እንዴት ያፈርሰዋል የሚል ጥያቄ ቀርቧል። የዓድዋ ሙዚየም ዋና ጠቀሜታ በየጊዜው የማይሰረዝ የማይደለዝ እውነተኛ ታሪክ ለትውልድ ማስቀመጥ መሆኑ እና ዓድዋ ለኢትዮጵያ ሲያንስባት እንጂ ሲበዛባት እንዳልሆነ ተገልጿል። ሙዚየሙ ሀገርና ታሪክ የሚታይበት ቦታ ሆኖ፣ ከዚህ ቀደም አዲስ አበባ እንግዳን ለአንድ ሰዓት እንኳ መውሰድ የሚያስችል ቦታ እንዳልነበራት፣ ዛሬ ግን ለሁለት እና ለሦስት ቀን የሚጎበኝ ስራ እንዳለ ተመላክቷል።

የምግብ ዋስትናን በተመለከተ፣ የዓድዋ ድል የሚሞላው ልመና ስናቆም ብቻ መሆኑ ተነስቶ፣ ከልመና ነጻ ለመውጣት በከተማ እርሻ ላይ በተለይ በሌማት እና ዶሮ ማምረት ላይ መስራት እንደሚገባ ተገልጿል። አሁን ኢትዮጵያ በአፍሪካ አንደኛዋ የስንዴ አምራች መሆኗ ተነግሮ፣ በከተማ ውስጥ ጓሮ እርሻ ላይ መስራት ትልቅ አዋጭነት እንዳለው እና ሕዝቡ ተባባሪ እንዲሆን ጥሪ ቀርቧል።

የኑሮ ውድነት ዋነኛው ችግር ፍልሰት መሆኑ ተገልጿል። ፍልሰት የከተማውን አቅም በላይ የሚያሰፋ ሲሆን፣ ሕገወጥ የላስቲክ ቤቶች ማፍረስ ሕገወጦቹ የብሔርና የሃይማኖት ሽፋን ስለሚጠቀሙ አስቸጋሪ እንደሆነ ተነግሯል። አዲስ አበባ ነጻ ምግብ አለ በሚል ከየቦታው ሰው እየመጣ ከተማውን በማጨናነቅ ላይ ያለውን የመመገቢያ ማዕከላት ጉዳይ መፈተሽ እንደሚገባ ተመላክቷል፤ ለሰነፍና ለማኝ ሰው ምቹ እንዳይሆን እና ለችግረኞች ብቻ እንዲውል ማስተካከል አስፈላጊነቱ ተሰምሮበታል። የመጠጥ ውኃና መብራት ችግርም የሰዎች መብዛት ውጤት መሆኑ ተገልጿል።

በከተማው ያለውን ንፅህና ችግር ለመፍታት ሽንት ቤቶችን በየቦታው በዘመቻ መልክ መስራት አስፈላጊ መሆኑ ተነስቷል፤ ይህ ደግሞ በሽታን ለመከላከል ይረዳል። የደሀ ቤት እንደሚሰራው ሁሉ ሽንት ቤቶች በጋራ ሊገነቡና በልክ ጥቅም ላይ ሊውሉ እንደሚገባ ተጠቁሟል።

የከተማ ፍልሰትን ለመቆጣጠር በክፍለ ከተሞች ውስጥ ለአዲስ መጤዎች ካምፖችን በመገንባት፣ አልጋ ብቻ በማድረግ በኪራይ እንዲኖሩ በማድረግ እና ቆርቆሮ ቤት እንዳይሰሩ በማድረግ፣ ሕገወጥ ሰፈራን መከላከል እንደሚገባ ሀሳብ ቀርቧል።

በትምህርት ቤቶች አካባቢ እየተበራከተ የመጣውን የሀሺሽና ጫት አጠቃቀምን በተመለከተ ጠንካራ እርምጃ መውሰድ እንደሚያስፈልግ ተነግሯል። ትምህርት ቤት አካባቢ ጫትና ሀሺሽ መፈቀድ የለበትም።

በስራ ባህል ላይ የአዲስ አበባ ልጆች ዝቅ ብለው የሚሰሩ ለመምሰል አለመፈለጋቸው እንደ ችግር ተነስቷል። ሌሎች ከክልል የመጡ ሰዎች በከተማው እየሰሩ የአዲስ አበባ ልጆች ዝም ብለው ማየት እንደሌለባቸው እና ብዙ ስራዎች በመኖራቸው ሊሰሩ እንደሚገባ ተጠቁሟል።

276

ከመስከረም እስከ መስከረም

ብልጽግና ፓርቲን በተመለከተ፣ እያደገ ያለ ታዳጊ ፓርቲ መሆኑ እና ፈተናው የቀነጨሩ ፓርቲዎች መሆናቸው ተገልጿል። ብልጽግና በውስጡ 14 ነጥብ 5 ሚሊዮን አባል ያለው በአፍሪካ ትልቁ ፓርቲ መሆኑ እና በዚህ ምክንያት ሌቦች፣ አጭበርባሪዎች እና የማይሰሩ ሰዎች ሊኖሩ እንደሚችሉ ተገልጾ፣ ባለፉት ስድስት ወራት ብቻ ስምንት ሺህ አመራር ማባረሩ ተወስቷል። የብልጽግና ህልም ዘርና ሃይማኖት ሳይለይ ሁሉም ኢትዮጵያዊ በእኩል እድል አግኝቶ ደስ ብሎት የሚኖርበትን ሀገር መፍጠር መሆኑ ተነግሯል።

የመሰረተ ልማት ችግሮችን (ቴሌ፣ መብራትና ውኃ) በተመለከተ፣ የቴሌን ችግር ለመፍታት ቴክኖሎጂውና ገንዘቡ ስላለው ቀላል እንደሆነ ተገልጾ፣ የመብራት ችግርን ለመፍታት የኃይል ማመንጨት ላይ እየተሰራ መሆኑ ተወስቷል፤ ነገር ግን ያመረተው ኃይል ማጓጓዣ መንገድ ችግር እንዳለበት ተገልጿል። ውኃና መብራት በአዲስ አበባ በድጎማ በጣም ርካሽ መሆኑ ተነግሮ፣ በቂ ክፍያ ባለመኖሩ የመሰረተ ልማት ችግሮች እንደሚፈጠሩ ተገልጿል። እነዚህ ችግሮች የጊዜ ጉዳይ እንጂ የማይፈቱ እንዳልሆኑ ተመላክቷል።

ባሕላዊ ፍርድ ቤቶችን ማጠናከር ጥሩ ሀሳብ መሆኑና በክልሎች እየተጀመረ መሆኑ ተገልጿል። ፍርድ ቤቶች የየዕለት ችግሮችን መፍታት ብቻ ሳይሆን ሌብነትም ስለሚበዛባቸው የባሕሉን ማጠናከር ጠቃሚ ነው።

በመጨረሻም፣ የአዲስ አበባ ሕዝብ ለልጆቹ ብሎ በግልጽ ሊወያይባቸው የሚገቡ ሁለት ጉዳዮች ተነስተዋል። አንደኛው የድምጽ መረበሽ ችግር (በቤተክርስቲያንና መስጊዶች ያሉ ማስተማሮች እና አዛን) ሲሆን፣ ሌላው የመቃብር ቦታ አያያዝ ችግር ነው። ብዙ ሰው በሚያርፍበት በትንሽ ቦታ እንዴት መቃብር ማበጀት እንደሚቻል መመካከር እንደሚያስፈልግ ተመላክቷል።

መንግሥት በቀጣይ ሁለት ዓመት ውስጥ አዲስ አበባን ከፍ ለማድረግ አቅዶ እየሰራ መሆኑን ገልጾ፣ በልማት ላይ እንቅፋት የሚፈጥሩ ድርጊቶችን (እንደተተከለ ዛፍ መግጨት፣ መብራት ምሰሶ መምታት) የአዲስ አበባ ሕዝብ መጠበቅና መከላከል እንዳለበት ጥሪ አቅርቧል። የልማት ስራው ለማልማት ብቻ እንደሆነ እና ዘርና ሃይማኖት ሊያስገቡበት እንደማይገባ ተገልጿል።

የካቲት 29፣ 2016 ዓ.ም

277

ከመስከረም እስከ መስከረም

የኢትዮጵያ ተቋማት የስኬት ሽልማት

የክርስትናና የእስልምና እምነት ተከታዮች የዓብይ ጾምና የረመዳን ጾም መጠናቀቅ እንኳን አበቃችሁ።

የተቋማት ሽልማት ዋነኛው ምክንያት በሀገር ደረጃ ስኬት ሳይሆን በአህጉር ደረጃ ባላቸው የመወዳደር አቅም እና ያስገኙት ውጤት ነው። ስኬት አዳጊ እንጂ አላቂ አይደለም፤ ከአንድ ማይልስቶን ወደሚቀጥለው የሚሸጋገር ነው። ማይልስቶን ማለት ጉዞ ጀምረን ምን ያህል እንደተጓዝንና ምን ያህል እንደቀረን የሚያመላክት ነው። ተሸላሚ ተቋማቱ የደረሱበትን ምዕራፍ እውቅና ለመስጠት እንጂ ስራውን ጨርሰዋል ለማለት አይደለም።

የኢትዮጵያ ግብርና ከሦስት አራት ዓመት በፊት ስንዴ ከውጭ ያስገባ የነበረ ቢሆንም፣ ዛሬ በአፍሪካ አንደኛ ስንዴ አምራች ከመሆኑም በላይ ሁለተኛውን አምራች በእጥፍ ይበልጣል። ይህ ትልቅ ድል ቢሆንም መጀመሪያው ማይልስቶን ነው። ግብርና በእሩዝ፣ በሻይ፣ በቡና፣ እንዲሁም በሌማት (ዶሮ፣ እንቁላል፣ ስጋ፣ ወተት) አፍሪካ አንደኛ አምራች እስኪሆን ድረስ ጉዞው ይቀጥላል። የግብርና ሽልማት ለመላው የኢትዮጵያ አርሶአደር ልፋትና ውጤት የተሰጠ እውቅና ነው።

የኢትዮጵያ አየር መንገድ ኮሮናን ጨምሮ ከፍተኛ ዓለምአቀፍ ፈተናዎችን በብልሀት ያለፈ ስመጥር ተቋም ነው። በአፍሪካ ሁለተኛውን አየር መንገድ በእጥፍ የሚበልጥ ግዙፍ ተቋም ሲሆን፣ ሰራተኞቹም በክፍያ ሳይሆን በስሜትና መሰጠት እንደወታደር ይሰራሉ። ይህ ሽልማት በአፍሪካ ቀዳሚው አየር መንገድ ለመሆን የተደረገው ጥረት የመጀመሪያው ማይልስቶን ነው።

ኢትዮ-ቴሌኮም ዛሬ ከሰባ አምስት ሚሊዮን በላይ ተገልጋዮች ያሉት ሲሆን፣ የአምስት ዓመት በፊት ከነበረበት ሠላሳ ሰባት ሚሊዮን በላይ ተጠቃሚ በእጅጉ አድጓል። በተለይ በሞባይል መኒ ከጀመረ ሁለት ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ከ43 ሚሊዮን በላይ ተጠቃሚዎችን ማፍራት ችሏል። ይህ ማይልስቶን መቶ ሃያ ሚሊዮን ሰው ሞባይል እስኪኖረውና ቴክኖሎጂን ለስራ ማሳለጫ እስኪያደርግ ድረስ ይቀጥላል።

የኢትዮጵያ ፖስታ አገልግሎት ወጣት አመራር በማግኘቱ ከእዳና ከመዘግየት ወጥቶ ትርፋማ ሆኗል። በአጭር ጊዜ ውስጥ በአፍሪካ ደረጃ በአንዳንድ ጉዳዮች ከፍተኛ ስም ካላቸው ተቋማት ተርታ እንዲመጣ ችሏል። ቴክኖሎጂ ምንም ያህል ቢያድግም ከወረቀት ሙሉ በሙሉ የምንላቀቅበት ጊዜ ገና ሩቅ ስለሆነ ፖስታ አስፈላጊ ተቋም ነው።

279

የህዳሴ ግድብ የኢትዮጵያ ኩራት ሲሆን፣ በአደገኛ አጣብቂኝ ውስጥ እያለ አመራሮች እና በሺህ የሚቆጠሩ ወታደሮችና ሰራተኞች በበረሀ ተሰማርተው ፈተናዎችን ተቋቁመው የሲቪል ስራውን ወደ መጨረስ አድርሰዋል። በአፍሪካ ከፍተኛ ፈተና የገጠመው ግድብ ቢሆንም፣ የኢትዮጵያዊያንን የመልማት ፍላጎት አሳይቷል፤ ዛሬም በሀገር ውስጥ ሰርፕለስ ኤነርጂ እንዲመረት አድርጓል። ሽልማቱ በአፍሪካ የመጀመሪያው በመሆኑም ጭምር ነው።

አምስቱም ተቋማት በሀገር ደረጃ ከሪፎርም በኋላ ባመጡት ውጤት ብቻ ሳይሆን በአህጉር ደረጃ ስም ለማስጠራት ለመወዳደር የሚያስችል ብቃት ስለፈጠሩ ነው እውቅና የተሰጣቸው። ሌሎች ሴክተሮችም (ከተማ፣ ኢንዱስትሪ፣ ጤና፣ ትምህርት) አስደናቂ ስራ የሚሰሩ ወንድና ሴት ኢትዮጵያውያን አሉ። ተቋማቱ ለሚቀጥለው ትግል እንዲዘጋጁ አደራ ተብሏል። በጾም ወቅት ለደሀዎች ምግብ በማብላትና በመታረቅ ልብን አስፍቶ ኢትዮጵያን አንድ ማድረግ ያስፈልጋል።

በ’ለነገዋ’ የሴቶች ተሃድሶና የክህሎት ማበልፀጊያ ማዕከል ምረቃ

ይህ ፕሮጀክት አዲስ አበባ ላይ ከሰራናቸው የዓድዋ ሙዚየም፣ ፍሬንድሽፕ፣ አብርሆት ላይብረሪ፣ እንጦጦ ፓርክ ከመሳሰሉት ድንቅ ስራዎች ሁሉ የሚልቅ እንደሆነ ተገልጿል። ፕሮጀክቱ እንደ ሀገር ያሉብንን ሁለት ስብራቶች ለመጠገን ያስችላል። አንደኛው ልጆች ለጎዳና ላልተገባ የሕይወት ዘዬ ሲዳረጉ ማየት እንደሀገር ያለብን ስብራት በመሆኑ፣ በዓመት አሥር ሺ ሴቶችን ከዚህ ሕይወት አውጥቶ የተሻለ ስራ ማስያዝ ከተቻለ ይህ የገነት ቁልፍ የሚሰጥ ተግባር ነው። ሁለተኛው እንደ ሀገር ያለብን ስብራት ስክነት ማጣት፣ አሻግሮ ማየት አለመቻል ነው። ሴቶች ከግልፍተኝነት ይልቅ ትብብርን የሚያስቀድሙ በመሆናቸው እነሱን ስንመልስ የስክነት፣ የማሰብና የማስተዋል ስብራትን ለመጠገንም ጭምር ያግዛል። ሴቶች በኢትዮጵያ ግማሽ ቁጥር ያላቸው ሲሆኑ በሁሉም ስራዎቻችን ከፍተኛ ሚና አላቸው።

አዲስ አበባ ላይ በቅርብ ጊዜ በተጀመሩ የኮሪዶር ስራዎች ብዙዎቻችሁ እንደተቀየማችሁ እናውቃለን። ብዙ ቦታ እያፈረስን የትራፊክ መጨናነቅ አለ፤ ያልተገነባ ሀገር ባህሪው በተደጋጋሚ ማፍረስ ነው። የፌዴራል መንግሥትና የአዲስ አበባ ከተማ አመራሮች በትብብር ቢበዛ ስድስት ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ያፈረስናቸውን ስራዎች ጠግነን አዲስ አበባን ውብ ለማድረግ ቀንከሌት እንሰራለን። የምናፈርሰው ለማስዋብና በኢትዮጵያ ልክ የሆነች ካፒታል ሲቲ ለመፍጠር መሆኑን ተገንዝባችሁ ትብብር እንዲደረግ ጥሪ ቀርቧል።

ኢትዮጵያ ወደኋላ በመቅረቷ መፍጠን አለብን፤ አዲስ አበባም በአፍሪካ ከኬፕታውን በስተቀር ተወዳዳሪ የማትገኝላት ከተማ ትሆናለች። አቃቂ ውስጥ የተሰሩ ሰፋፊ መንገዶች፣ ማዕከሉ፣ የዐይነስውራን ቦርዲንግ ስኩል፣ የኢንዱስትሪ ፓርክና ስታዲየም የመሳሰሉት ፕሮጀክቶች በተናጠል ሳይሆን በሙሉ አገናኝተን ሲታዩ የአዲስ አበባን ውብ ስዕል ያሳያሉ። የጀመርናቸው ፕሮጀክቶች ልክ እንደ ቻይና ባምቡ ከአንድ ሁለት ዓመት በኋላ አንዴ ሲወጡ በከፍተኛ ፍጥነት ያድጋሉ።

280

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሀገር መስራት እንቅፋት የሌለበት ስላልሆነ አጥር ሲፈርስባችሁ፣ ትራፊክ ሲያጨናንቃችሁ ለጋራ ጥቅም መሆኑን ተገንዝባችሁ በሚቀጥሉት ስድስት ሰባት ወራት በትዕግስት እንድትጠብቁ ጥሪ ቀርቧል። በጾም ወቅት ለወደቁና ለተረሱ ሰዎች ካላችሁ በማካፈል እንድትተባበሩና የኢትዮጵያን ብልጽግና እውን ለማድረግ በፍቅርና በትብብር እንድንቆም አደራ ተብሏል። ኢትዮጵያ እንደሁልጊዜው ትበለጽጋለች።

መጋቢት 5፣ 2016 ዓ.ም

281

ከመስከረም እስከ መስከረም

በ’ለነገዋ’ የሴቶች ተሃድሶና የክህሎት

ማበልፀጊያ ማዕከል ምረቃ

ክብርት ከንቲባ አዳነች አቤቤ፣ ክቡራን ሚኒስትሮች፣ የሃይማኖት አባቶች፣

ጥሪ የተደረገላችሁ እንግዶች!

ከሁሉ አስቀድሜ እንደዚህ ያለ ድንቅ እሳቤ ሰንቆ የኢትዮጵያን ስብራት ለመጠገን ጉልህ ድርሻ በሚጫወተው በዚህ ፕሮጀክት ማስጀረቂያ ዕለት ስለተገናኘን፣ ማየት መመስከር ስለቻልን፣ ነገም ደግመን ደጋግመን በሕብረት መስራት የምንችልበትን ስንቅ የሚሰጠን፣ ጉልበት የሚሰጠን ስራ በጋራ ለማስመረቅ

ስለቻልን የተሰማኝን ታላቅ ደስታና ክብር ልገልጽላችሁ እወዳለሁ።

ይህ ፕሮጀክት እስካሁን አዲስ አበባ ላይ ከሰራናቸው ፕሮጀክቶች ሁሉ ድንቅ ፕሮጀክት ነው። አዲስ አበባ ላይ የታሪክ ስብራታችንን ለመጠገን እጅግ ግዙፍ የሆነ በአፍሪካ

ተወዳዳሪ የማይገኝለትን የዓድዋ ሙዚየም መገንባት ተችሏል። ልጆች ወጣቶች መዋያ

እንዳያጡ ፍሬንድሽፕን፣ አብርሆት ላይብረሪ፣ እንጦጦ ፓርክ፣ መስቀል አደባባይን የመሳሰሉ ቦታዎች ተገንብተዋል። እነዚያ ስራዎች እጅግ ድንቅ ናቸው፤ ተደምረው

ግን ይህንን ስራ አያክሉም።

ይህ ስራ ቢያንስ እንደሀገር ያሉብንን ሁለት ስብራቶች ለመጠገን እድል ይሰጠናል።

አንደኛው ልጆች ወልደን፣ ተንከባክበን፣ አስተምረን ለወግ ለማዕረግ ማብቃት ሲገባን ባሉብን ዘርፈ ብዙ ድካሞች ልጆቻችን ለጎዳና፣ ላልተገባ የሕይወት ዘዬ ሲዳረጉ እነሱን

መልሶ የሕይወት መስመራቸውን ማቅናት እንደሀገር ያለብን ስብራት ስለሆነ በዓመት አሥር ሺ ሴቶች ካሉበት የኑሮ ሁኔታ አውጥተን የተሻለ ስራ ማስያዝ የምንችል ከሆነ

አሥር ማዕከል ብንገነባ በዓመት መቶ ሺ ሴቶች ከዚህ ሕይወት እንገላግላለን ማለት

ነው። አምሥት ዓመት ጠንክሮ የሰራ ከንቲባ ግማሽ ሚሊዮን ሴት ከአምሥት ስድስት ሚሊዮን ሕዝብ ውስጥ ሃያ ሃያ አምሥት ፐርሰንት የሚያህለውን ባልተገባ የኑሮ ዘዬ

የተሰማራውን ሴት ሕይወት ማቅናት መቻል ብቻውን የገነት ቁልፍ ይሰጣል።

ክብርት ከንቲባ እስካሁን የሰራናቸው ስራዎች ለሕዝባችን ቃል የገባናቸውን

283

ለመተግበር ነው። ይህ ስራ ግን ለሕዝባችን ብቻ ሳይሆን ለፈጣሪያችን ቃል የገባነውንም

ማሳያ ስለሆነ እጅግ ከፍተኛ የሆነ አድናቆትና ክብር ለክብርት ከንቲባ፣ ለምክትል

ከንቲባ፣ ለኮሚቴያቸው አጠቃላይ ለዚህ ድንቅ ስራና አፈጻጸም ምስጋና ይገባቸዋል ብዬ አስባለሁ።

ሁለተኛው እንደ ሀገር ያለብን ስብራት ስክነት ነው፤ ማሰብ መቻል፣ ማስተዋል

መቻል፣ የዕለት የዕለቱን ሳይሆን አሻግሮ መመልከት መቻል፣ ትውልድን ማዕከል

አድርጎ ማሰብ አንችልም። ትልቁም፣ ትንሹም፣ ሀብታሙም፣ ደሀውም፣ ወጣቱም፣ የተማረውም፣ ያልተማረውም፣ ዛሬ ላፍ አድርጎ ዞር የሚላትን ነገር እንጂ ነገን እያሰበ

አይሰራም። በዚህ ምክንያት ሴቶች የግራ ጭንቅላታቸውን የሚጠቀሙ፣ ከውድድር ይልቅ ትብብርን የሚያስቀድሙ፣ ከግልፍተኝነት ይልቅ አብዞርቭ (observe)

ማድረግን የሚያስቀድሙ እንደ ሀገር ያለብንን የግልፍተኝነት፣ የጸበኝነት፣ የእርቅ

የሰላም መንፈስ ጉድለት የሚሞሉ ናቸው። እነዚህ ሴቶች በድህነት ምክንያት አውራ ጎዳና ወጥተው ባልተገባ መልኩ ሕይወታቸውን የሚመሩ ከሆነ እነሱን ስንመልስ

የእነሱን ሕይወት ብቻ አይደለም የምጠግነው፤ እንደሀገር ያለብንን የስክነት፣ የማሰብ፣ የማስተዋል፣ አርቆ የመመልከት ስብራት ለመጠገንም ጭምር ይህ ማዕከል

በእጅጉ ያግዛል። ሴቶች በኢትዮጵያ ግማሽ ቁጥር ያላቸው ብቻ ሳይሆኑ በሁሉም

ስራዎቻችን በዚህ ቤት ግንባታ እንኳን እያንዳንዷን ሳር በመትከል፣ በማጽዳት ያላቸው ሚና እጅግ ከፍተኛ ነው። በሀገር መከላከያ ውስጥ ብትሄዱ ሕይወታቸውን

ሰውተው ሀገር የሚጠብቁ ሴቶች አሉ። በምንሰራቸው ስራዎች በሙሉ ህዳሴን ጨምሮ በርካታ ሴቶች ጉልበታቸውን ሰጥተው ሀገራቸውን ይገነባሉ። ይህን የማኅበረሰብ ክፍል

ማሰብ፣ መነፅ፣ ማስተማር፣ እድል መስጠት ካልቻልን እንደ ሀገር ለመለወጥ ያለን

ህልም ሙሉ አይሆንም።

አዲስ አበባ ላይ በቅርብ ጊዜ በርከት ያሉ ኮሪደሮች ስራ ጀምረን ብዙዎቻችሁን እንዳስቀየምናችሁ እናውቃለን። ብዙ ቦታ እያፈረስን ነው፤ የትራፊክ ጃም በስፋት

አለ አንዳንዶች አጥራቸውን ሰርተው ሦስት ወር አራት ወር ሳይሞሉ ደግመን

አፍርሱ እያልን ነው። ያልተገነባ ሀገር ባህሪው እንደዚህ ነው፤ በተደጋጋሚ ማፍረስ ያጋጥመዋል። ቃል የምንገባላችሁ ግን የፌዴራል መንግሥትና የአዲስ አበባ ከተማ

አመራሮች በትብብር ቢበዛ ስድስት ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ አሁን ያፈረስናቸውን ስራዎች ጠግነን አዲስ አበባን በገባነው ቃል መሰረት ውብ ለማድረግ ቀንከሌት

የምንሰራ መሆኑን ተገንዝባችሁ የምናፈርሰው ለማስዋብ፣ የምናፈርሰው በኢትዮጵያ

ልክ የሆነች ካፒታል ሲቲ ለመፍጠር መሆኑን ተገንዝባችሁ አልፎ አልፎ የተጎዳችሁም ካላችሁ በይቅርታ መንፈስ ትብብር እንድታደርጉልን ከወዲሁ ጥሪ ማቅረብ

እፈልጋለሁ።

284

ከመስከረም እስከ መስከረም

የተከበራችሁ ታዳሚዎች፣ መላው የከተማችን ነዋሪዎችና የኢትዮጵያ ሕዝብ በሙሉ

ኢትዮጵያ በብዙ ነገር ወደኋላ ቀርታለች፤ መፍጠን አለብን። ወደኋላ ከቀረንባቸው ነገሮች መካከል አንዱ የአዲስ አበባ ከተማ ስታንዳርድ ነው። እኛ በኮሎኒያል ሀገራት

ዲዛይን አንዳንድ መሰረታዊ ስራዎች የተሰራላቸው የአፍሪካ ሀገራት ዓይነት ባህሪይ የለንም ነገር ግን ሌት ካመር አድቫንቴጅ (late comer advantage)

የሚባለውን ተጠቅመን ብዙ ዶቶች ብዙ መቆፈሮች ጀምረናል። በጥቂት ዓመታት

ውስጥ አዲስ አበባ ምንአልባት ከኬፕታውን በስተቀር በአፍሪካ ውስጥ አንድም ካፒታል የማይወዳደራት ከተማ መሆኗን በልበ ሙሉነት ልገልጽላችሁ እወዳለሁ።

ይሄን የምለው ሳይሆን አድርገን የምናሳያችሁ ጉዳይ ነው። ነገር ግን የከተማችን ነዋሪዎች በሙሉ አዲስ አበባ ላይ የምንሰራቸው ዶቶች በምሉዕ ነገር መመልከት

ካልቻላችሁ አሁን በምለው ልክ መገንዘብና ተስፋ መሰነቅ ትቸገራላችሁ። አቃቂን

ብቻ ብንወስድ ከሚሰሩ መንገዶች እያንዳንዱ ሌን አምሥት መኪና ማሳለፍ የሚችል፣ በቂ የሆነ የባይክ ሩት ያለው፣ የእግረኛ መንገድ ያለው በጣም ሰፋፊ መንገዶች

አቃቂ ውስጥ ተገንብተዋል። ይህን የመሰለ ማዕከል ተገንብቷል። ከዚሁ ጎን በቅርቡ የሚመረቅ በቀዳማዊት እመቤት የተሰራ የዐይነ ስውራን ቦርዲንግ ስኩል አለ። ልክ

እንደዚህ ፕሮጀክት በአፍሪካ ደረጃ ተወዳዳሪ የማይገኝለት እጅግ አድቫንስድ የሆነ

ቦርዲንግ ሃይስኩል ነው። አጠቃላይ እስከ አራት መቶ የሚጠጉ ዐይነ ስውራን በአንድ ጊዜ አስገብቶ እያሳደረ ማስተማር ይችላል። አራት መቶ ዐይነ ስውራን ግራጁኤት

ማድረግ እንዲችሉ ሀገር መገንባት ማነጽ ውስጥ ሚናቸውን እንዲጫወቱ ማድረግ ቀላል አይደለም። እልፍ ስንል ደግሞ ለአነስተኛና ጥቃቅን የሚውሉ የኢንደስትሪያል

ፓርክ ለስታርታፕሲ (startups) የሚሰራ በጣም ግዙፍ ፕሮጀክት አለ። እልፍ

ስንል ደግሞ ስታዲየም አለ እዚሁ አቃቂ ውስጥ። ስታዲየሙ፣ የስታርታፕ ፕሮጀክቱ፣ የዐይነስውራን ቦርዲንግ ስኩሉ፣ ይህ ማዕከል፣ የሚሰሩ መንገዶች በተናጠል ከታዩ

ሙሉ ስዕል አያሳዩም። ሙሉ ስዕል የሚታየው ሁሉን አገናኝተን አስውበን፣ ተክለን፣ አጽድተን ለሕዝባችን ማሳየት ስንችል ነው።

በሚቀጥሉት ዓመታት የጀመርናቸው ፕሮጀክቶች በተናጠል ያሉ ዶቶች ተገናኝተው አዲስ አበባን ውብ የማድረግ ትልማችን፣ መሻታችን እና ለሕዝባችን ቃል የገባነውን

ስራ ካለምንም ጥርጥር ተግብረን አዲስ አበባ የኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የአፍሪካ ካፒታል መሆኗን እናረጋግጣለን።

ይህ ስራ እንደ ቻይና ባምቡ ነው። የቻይና ባምቡ ከተዘራ በኋላ አምሥት ዓመት ሙሉ ይንከባከቡታል፣ ውኃ ያጠጣሉ ግን አንዲት ሳንቲ ሜትር ከፍ አይልም። አምሥት

ዓመት ሙሉ ከመሬት ስር ቆይቶ አንዴ ከወጣ በኋላ ግን በሦስት ሳምንት ዘጠና ፊት

285

ገደማ በከፍተኛ ፍጥነት ያድጋል። የእኛም ስራዎች ለአንድ ዓመት ለሁለት ዓመት

አይታዩ ይሆናል አንዴ ዶቶቹ ሁሉ ሲገናኙ ግን ከተማችን እንደምንፈልገው ውብ

ትሆናለች።

ሀገር መስራት፣ ከተማን መስራት ካለምንም እንቅፋት ስላልሆነ አጥር ቢፈርስባችሁ፣ በመንገድ ላይ ትራፊክ ጃም ቢያጨናንቃችሁ፣ አልጎ አልፎም ገባ ብለን ብንነካካችሁ

ለወል ጥቅም፣ ለከተማችን ጥቅም፣ ለጋራ ጥቅም መሆኑን ተገንዝባችሁ በትዕግስት

እንድትጠብቁን በሚቀጥሉት ስድስት ሰባት ወራት ይበልጥ ከተማችንን አስውበን ሕዝባችን ቃል የምንገባለት ብቻ ሳይሆን ሰርተን የምናሳይ መሆኑን በተግባር

የምንገልጽ ስለሆነ በትዕግስት እንድትጠብቁን በታላቅ ትህትና መጠየቅ እፈልጋለሁ።

በዚህ ስፍራ በርከት ያሉ ሙስሊሞች፣ በርከት ያሉ የኦርቶዶክስ እምነት ተከታዬች

አላችሁ። በከተማችንም እንደዚሁ ይህ ሁለቱን ጾም በጋራ የምንጾምበት ጊዜ ለብዙ ለወደቁ ለተረሱ ሰዎች የምንደርስበት ጊዜ መሆን ስላለበት ካላችሁ በማካፈል

አንዳንዴ በጉልበት ሊሆን ይችላል፣ በምግብ ማጋራት ሊሆን ይችላል፣ በኢፍጣር ማጋራት ሊሆን ይችላል ለጊዜው ደሀ ከሆኑ ወገኖቻችን ጎን እንድትቆሙ አደራ

ማለት እፈልጋለሁ። ብልጽግናችን ብዙዎችን ይነካል። ድህነት ጊዜያዊ ነው ሁላችንም

ስንፈጠር ደሀዎች ነበርን ምንም የተለየ ነገር አልነበርንም። ሂደት (process) ነው ውጤት ያመጣው። እዚህ ማዕከል ገብተው የሚሰለጥኑ ሰዎችም መገንዘብ

ያለባቸው የብዙዎቻችን እድገት ከእነሱ እምብዛም የሚሻል አልነበረም። ብዙዎቻችን በጣም ሀምብል የሚባል ቢግኒንግ (humble beginning) የነበረን፣

በድህነት ያደግን አሁን ያለንበት ሁኔታ ሳይሆን ትናንት የመጣንበት ሁኔታ ለብዙዎች

ትምህርት የሚሆን ስለሆነ እንተባበር፣ እንተሳሰር፣ ከወሬ ይልቅ ተግባር እናስቀድም፣ ስራ እናስቀድም፣ እንስክን፣ እንወያይ፣ እንዋደድ፣ ይቅር እንባባል በዚህ አግባብ

ከተማችንን ሀገራችንን ለመገንባት በሕብረት እንድንቆም አደራ እያልኩ ክብርት ከንቲባ ድንቅ ስራ ሰርታችኋል ይህ ጅማሮ ነው። ብዙ ማዕከል እንፈልጋለን፣ ብዙ

ፕሮጀክቶች እንዲጠናቁ እንፈልጋለን። አሁን ሰሞኑን የሚታየው ማታ ማታ በስፋት

ሁሉም የካቢኔ አባላት በየቦታው እየዞሩ የሚተጉት ነገር እኛ ብቻ ሳይሆን ሕዝቡም እያስተዋለ ስለሆነ ይህ ትጋት፣ ይህ ብርታት፣ ይህ ጥንካሬ እንዲቀጥል እንድንሰራ፣

እንድንተጋ፣ ከተማችንን እንድንገነባ፣ የኢትዮጵያን ብልጽግና እውን እንድናደርግ፣ በትብብርና በፍቅር መንፈስ አብረን እንድንቆም አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

ኢትዮጵያ እንደሁልጊዜው ትበለጽጋለች ከብዙ ሟርት፣ ከብዙ ፈከራ፣ ከብዙ ሽለላ

ያማረች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን እናስረክባለን።

መጋቢት 5፣ 2016 ዓ.ም

286

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ቅ / ሲኖዶስና

ከተለያዩ አከባቢዎች ከተውጣጡ የሃይማኖት አባቶች ጋር

የተደረገ ውይይት

ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች በተለይም ከሃይማኖት አባቶች ጋር በተደረገው ውይይት፣ የሃይማኖት አባቶችን በየፈርጁ ማወያየቱ የተሻለ መሆኑ ታምኖበት ዛሬ ከሁሉም የሀገሪቱ ክፍሎች የመጡ አባቶች ተገኝተዋል። የዚህ ውይይት ዓላማ ሁሉም ሰው ከየአካባቢው ተጨባጭ ሁኔታ አንጻር ምን ችግርና ተስፋ እንዳለ፣ ምን ብናደርግ እንደሚሻል እንዲመክር ነው። ባለፉት ጊዜያት ያሉ ጠንካራና ደካማ ጎኖች፣ ሊስተካከሉና ሊታረሙ የሚባሉ ጉዳዮች ላይ ለመመካከር እድል ይሰጣል። ከየመጡበት አካባቢ የሚነሳ ሀሳብና አስተያየት ካለ እድል እንደሚሰጥ ተገልጿል።

መንግሥት ሁሉም ማኅበራዊ እሴቶችና ማኅበራዊ ካፒታሎች (ቤተእምነት፣ እቁብ፣ እድር) መጠናከር አለባቸው ብሎ ያምናል፤ ምክንያቱም ለሀገር ህልውና መሰረት ናቸው። እነዚህን እሴቶች ማጠናከር፣ ሲጣሉ ማስታረቅ፣ ጥያቄዎቻቸውን መመለስና ከእነሱ ጋር መቆም የመንግሥት ፕሮግራም ሆኖ በስራ ላይ እየተገለጸ ነው። ኢትዮጵያ ስንል ሕዝቧን፣ አኗኗሯን፣ እምነቷን፣ ባሕሏን፣ ታሪኳን፣ ተራራዋንና ዝቅታዋን ደምረን ነው፤ የሚመቸንን መርጠን ብቻ ልናደርጋት አንችልም። እምነትና እሴት ሲባል ክርስትናና እስልምና፣ ቅዳሴና አዛን የኢትዮጵያ መገለጫ ናቸው። ኦርቶዶክስ የኢትዮጵያ መሰረት፣ ጽኑ ምሶሶና አስፈላጊ ተቋም እንደሆነች መንግሥት በሙሉ ልብ ያምናል፤ መነካትም እንደሌለባት አቋሙን ገልጿል። ሙሉ የኢትዮጵያ እምነት የሚረጋገጠው ሁሉም እምነት፣ እሴትና ታሪክ በልኩ ሲቀመጥ ነው።

በተነሱት ሀሳቦች ላይ ምላሾች ተሰጥተዋል፦ ቋንቋና ባሕልን በሚመለከት፣ ወንጌልን በየትኛውም ቋንቋ ማድረስ እንጂ በቋንቋ ምክንያት እውነት ከቀረ ኪሳራ እንደሆነ ተገልጿል። እውነት ከመጡበት የዕብራይስጥ ቋንቋ እንደተወሰደ እንጂ ቋንቋ እንዳልተወሰደ ተነስቶ፣ በብዙ ቋንቋ መናገር የብዙ የሃይማኖት አባቶች ልምምድና ጸጋ እንደሆነ ተጠቁሟል።

ከኦሮሚያ ጋር ተያይዞ በቤተክርስቲያን የተፈጠረውን ችግር አስመልክቶ፣ መጀመሪያ ላይ የመንግሥት ጣልቃ ገብነት ተገቢ አይደለም ቢባልም፣ በኋላ ላይ ከአባቶች ጋር በመመካከር ነገሩ እንዲረጋጋ መሞከሩ ተገልጿል። ችግሮች ቶሎ በቸልተኝነት ሳይታለፉ በውይይትና በሥርዓት መፈታት እንዳለባቸው፣ በተለይ ስምምነቶች ለጋራ ሰላም ሲባል መከበር እንዳለባቸው ተመክሯል።

በመንግሥትና በሃይማኖት ተቋማት መካከል ሊኖር ስለሚገባው ዝምድና መንግሥት ግልጽ ፖሊሲ እንዳለው ገልጿል። መንግሥት የተጣበቀ (Dependent) ወይም የበላይነት ያለው (Dominance) ግንኙነትን አይቀበልም። የሚፈለገው

287

ዲሞክራቲክ የሆነ፣ እምነት በራሱ መርህና ሕግ፣ መንግሥት በራሱ ሕግ የሚመራ፣ ነገር ግን አንዱ ለሌላው ጋሻ ሆኖ አስፈላጊ በሚባሉ ጉዳዮች ላይ በትብብር አብሮ የሚሰራበትን መንገድ ነው። ሀገር ማስተዳደር የመንግሥት ስራ ሲሆን፣ ወንጌልን ማስፋፋት ደግሞ የሃይማኖት አባቶች ስራ ነው። ሁለቱም ሀገር ለመጠበቅና ትውልድ ለማነጽ በሚያግዝ መልኩ አብረው መታገዝ አለባቸው።

ባለፉት አምስት ዓመታት የተሰሩ ስራዎች፦ እምነትና መንግሥት ነጻና ገለልተኛ ሆነው እንዲሰሩ ተደርጓል። መንግሥት የሃይማኖት ስብሰባ አጀንዳም ሆነ የጳጳስ ሹመት ላይ ጣልቃ አይገባም። ነጻነትን ማስተዳደር ለሰው ልጅ ከባድ ፈተና እንደሆነ ተገልጿል። መንግሥት የሃይማኖት ተቋማትን ሕጋዊ እውቅና እንዲያገኙና ገለልተኛ እንዲሆኑ አድርጓል። ችግሮች ሲያጋጥሙ በውይይት እንዲፈታ ጥረት ተደርጓል፤ ከዚህ በፊት መንግሥት በዚህ መልክ ጠርቶ እንወያይ ያለበት ጊዜ እንዳልነበረ ተጠቁሟል። መሪው ባለፉት አምስት ዓመታት ብቻ ቅዱስ ሲኖዶስ ዋናው መስሪያ ቤት በአካል ስድስት ጊዜ ሄዷል፤ ለሰላም፣ ብቸኝነት ተሰምቷቸው ወይም በጦርነት ጊዜ ለመጠየቅ ጭምር። በአስራ አንድ ጊዜ ዋና ዋና ስብሰባዎችም ተደርገዋል። ከዚህም በተጨማሪ፦

• ለ45 ዓመት በላይ ተወርሶ የነበረው የአቡነ ቴዎፍሎስ ሕንፃ ለኦርቶዶክስ

ተሰጥቷል።

• በሀገር ደረጃ የይዞታ ማረጋገጫ ከሌላ መንግሥት በላይ ተሰጥቷል። • ዛሬ በከተማ ብቻ 167 ቤተክርስቲያኖች እየተገነቡ ነው። • ሆሳዕና ላይ የጥምቀተ ባሕር ችግር በውይይት እንዲፈታ ተደርጓል። • አቡዳቢ ላይ ቤተክርስቲያን ሰፋ ያለ ቦታ እንድታገኝ ተደርጓል። • የላሊበላ ውቅር አብያተክርስቲያናት ጥገናና እድሳት በውጭ ሀገር መንግሥት

ድጋፍ እየተጠየቀ ነው።

• አዲስ አበባ ላይ ብቻ ከስልሳ በላይ የጥምቀት ማክበሪያ ቦታዎች ባለፉት ሁለት

ሦስት ዓመታት ሰርተፍኬት ተሰጥተዋል።

በአዲስ አበባ ብቻ የአምልኮ ቦታ፣ የታቦት ማደሪያ፣ ለመንበረ ጵጵስናና ለማዕከል በጥቅሉ 111 ቦታዎች (ከ1.1 ሚሊዮን ካሬ ሜትር በላይ) ተሰጥተዋል። መንግሥት አድሏዊነት የለም የሚለው በዚህ ማስረጃ ነው።

ቤተክርስቲያን እንዳትከፋፈል መንግሥት ሚናውን እንዲወጣ ለተባለው፣ መንግሥት ቤተክርስቲያን አንድ እንድትሆን፣ ጠንካራ እንድትሆን ይመክራል፤ ይህም ለኢትዮጵያና ለአፍሪካ ጠቃሚ ነው። በአፍሪካ የሺህ ዘመን ቋሚ ተቋም ማግኘት ከባድ በመሆኑ፣ ቤተክርስቲያንን ለመከፋፈል መቸኮል ተገቢ አይደለም።

ጎጃም አካባቢ ገዳማት ላይ ችግር ገጥሟቸዋል ለሚለው፣ የክልሉ መንግሥት አስፈላጊውን ድጋፍ እንዲያደርግ አቅጣጫ እንደሚሰጥ ተገልጾ፣ አጥፊውም ጠፊውም ልጆቻቸው ስለሆኑ አባቶች በራሳቸው አባትነት ሚና ተጫውተው እንዲያስተካክሉ ተጠይቋል። ገዳማት ወታደር የሚያሰለጥኑበት ወይም ምሽግ የሚሆኑበት ፍላጎት

288

ከመስከረም እስከ መስከረም

እንደሌለ ተገልጿል።

አንዳንድ አባቶች የሚናገሩት ለምን እንደቤተክርስቲያን አቋም ይወሰዳል ለሚለው፣ መንግሥት የማንም ግለሰብ ንግግር የጋራ አቋም አድርጎ እንደማይወስድ ተገልጿል። አስራ ሁለቱ ሐዋርያት ውስጥ እንኳን በሽልንግ የሸጠ ሰው እንዳለ በመጥቀስ፣ በሳንቲም የሚደለል ሰው አለ ብሎ ማመን እንጂ ሁሉንም ደምሮ የማሰብ ስህተት እንደማይሰራ ተገልጿል።

ሰላምን በሚመለከት ችግር እንዳለ ሳይካድ፣ የሰላም ማሳያዎቹም (ጥምቀት፣ መስቀል) በሰላም መውጣትና መግባቱ በመሆኑ፣ ኢንሲደንት ላይ ብቻ ተንተርሶ ችግር አለ ማለት እንደሚያስቸግር ተገልጿል። አልፎ አልፎ የሚያጋጥሙ ችግሮች በውይይት መፈታት አለባቸው፤ ማንም ዜጋ ሰላም እንዲሰማው ጥረት መደረግ አለበት።

መግለጫዎችን በሚመለከት፣ ከመስከረም 2015 እስከ ጥር 2016 ባለው የአንድ ዓመት ተኩል ጊዜ ውስጥ ብቻ በኦርቶዶክስ እምነት ተቋም አካባቢ 326 መግለጫዎች እንደወጡ ተገልጿል (በወር 19 መግለጫ)። እነዚህ መግለጫዎች የአንድ ወገን መረጃ የያዙ፣ በጅምላ የሚያወግዙ፣ ለግድያ የሚያቀሰቅሱና ብጥብጥን የሚያስፋፉ መሆናቸው ተገልጾ፣ ይህን ያህል ጊዜ ለወንጌል ቃል ቢሰብኩበት የነበረው ውጤት እንዲመረመር ተጠይቋል። የእምነት ተቋም መስቀሉንና መጽሐፍ ቅዱሱን ነው የሚይዘው እንጂ ሚዲያን፣ ባንክንና ወታደርን አይደለም።

የእምነት ሰዎች ለጦርነትና ግጭት መርህ እንዳላቸው ተነግሮ፣ የመጀመሪያው ለሰላም መስራት፣ ሁለተኛው ፍትሃዊ ጦርነት መሆኑን ማረጋገጥ ነው። ገዳማትና ቤተክርስቲያን ምሽግ መሆን የለባቸውም፤ የእምነት ተቋምን መሸሸጊያ ካደረገ ክላሹን መጣል አለበት። የእምነት አባቶች ትጥቃችን ሰይፍ አይደለም በሚል መንፈስ መግለጽ አለባቸው። ትዕግስት የመንፈሳዊ እድገት መለኪያ ቢሆንም፣ የሀጢያት መነሻ ሊሆን ስለሚችል በደል ሲመጣ አግባብነት ባለው መንገድ መጠየቅ ተገቢ ነው። አባቶች ወደ ሰላም እንዲመጡ ቢሰሩ በደስታ እንደሚስተናገድ ተገልጿል።

ከትግራይ ጋር ያለውን የኦርቶዶክስ ጉዳይ በሚመለከት፣ በአዲስ አበባና በትግራይ መካከል ያለውን የፖለቲካም ሆነ የእምነት ችግር አባቶች ድልድይ ሆነው ሊያገለግሉ እንደሚችሉ ተጠቁሟል። ይቅርታና ሰላም እንዲሰፍን አባቶች እንዲሰሩ ተጠይቋል፤ መንግሥት የሚደግፈው ነገር ካለ ዝግጁ ነው።

ልማትን በሚመለከት ባለፉት አምስት ዓመታት የተሰራው ልማት ኢትዮጵያ ባለፉት ሠላሳ ዓመታት ካልሰራችው እንደሚበልጥ በርግጠኝነት ተነግሯል። የኢትዮጵያ ድህነት ጥልቅ በመሆኑ ሃያ አምስት ሺህ ኪሎ ሜትር አስፋልት ቢሰራ እንኳን ሌላ መቶና ሁለት መቶ ሺህ ኪሎ ሜትር እንደሚያስፈልግ ተገልጿል። ልማትን በሚመለከት አቋም የጸና ሲሆን፣ ከሕዝብ ውይይት የተነሱት ጥያቄዎችም ምላሽ እያገኙ እንደሚሄዱ ተስፋ ተደርጓል።

ኦርቶዶክሳዊያንን ከዘር፣ ከቡድንተኝነትና ከሰፈር የጸዳችና ለሰማያዊው መንግሥት

289

የምትሰራ መሆኗን ማረጋገጥ አለባቸው። መንግሥት በቅርቡ የእምነት ተቋማትን በሚመለከት አዋጅ እንደሚያወጣ ተገልጿል። አዋጁ ከመውጣቱ በፊት የሃይማኖት አባቶች እንዲወያዩበትና እንዲያጠናክሩት ይጠየቃሉ። ሕግ ሲወጣ ለሚመጣውም መንግሥት ጠቃሚ ስለሆነ መከበር አለበት። ሁሉም ጉዳይ በልክ፣ በእውነትና በገለልተኝነት መታየት አለበት።

ሲኖዶስ ጉዳይ ሲኖረው የሰላም ሚኒስቴር ዋነኛው ስራው ስለሆነ ከእሱ ጋር በመነጋገር ጉዳዩን ማየት ይኖርባቸዋል፤ ምክንያቱም ሁሉን ነገር መሪው ማወቅ አይጠበቅበትም። በመጨረሻም መጪው ጊዜ ይበልጥ የምንረጋጋበት፣ ሰላም የሚመጣበት፣ የምንቀራረብበት እንደሚሆን ተስፋ ተደርጓል።

መጋቢት 6፣ 2016 ዓ.ም

290

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከትግራይ ክልል ከመጡ የህብረተሰብ ተወካዮች ጋር

ያደረጉት ውይይት

እንኳን በደህና መጣችሁ። በዚህ መልክ ተገናኝቶ ሀሳብ መቀያየር ጠቃሚና ትልቅ እድል ነው። ውይይቱ ዴሞክራቲክ በመሆኑ በትግርኛም ሆነ በአማርኛ መናገር ይቻላል። የስራ ኃላፊዎች በዚህ መድረክ ላይ የሚሰበሰቡት የሕዝቡን ጥያቄና ሀሳብ ተቀብለው ለትግበራ ለመረባረብ ነው። ዛሬ ከስሜትና ወሬ ወጥተን “ብልህ የዓመቱን ሞኝ የእለቱን ያጭዳል” የሚለውን የአባቶች ብሂል በመከተል፣ ወደፊት የሚጠቅመውን ልማትና ዳግም ግንባታ ከልብ ብንሰራ የትግራይ ጉዳይ እንደሚፈታ ታምኗል።

ከትግራይ ሕዝብ ጋር መወያየት አስፈላጊ ነው። ትግራይ የኢትዮጵያ አካልና አምሳል ናት። የፕሪቶሪያ ስምምነት ስኬት ከተገኘ በኋላ አስቸጋሪ በሆነው ሁኔታ ውስጥ በኃላፊነት ስሜት ለተገኙ ውጤቶች የሽግግር መንግሥቱን አመራሮች ማመስገን ያስፈልጋል። የትግራይ ሕዝብ ከሚዲያ ከሚሰማው ውጭ ምን እንደሚያስብ መረዳት ያስፈልጋል። ከመጀመሪያው ውጊያ በኋላ ቶሎ ታርቀን ወደ ልማት እንገባለን የሚል ፍላጎት ነበረ።

የፕሪቶሪያ ስምምነት ከተፈራረመ በኋላ ከተገመተው በላይ ተጓዥ ተደርጓል፤ ለምሳሌ በትግራይ በጥይት ሰው አልሞተም። የመረጋጋትና መንግሥት የመመስረት ሁኔታ ተፈጥሯል፤ አሸባሪ ተብሎ የነበረው ድርጅት ሕጋዊ መንግሥት ተብሎ ትራንዚሽናል መንግሥት ተቋቁሟል። በጀት ተለቋል፤ መብራትና ስልክ ተመልሰዋል። የሽግግር መንግሥቱ ከምርጫ ጋር የሚያያዝ እንጂ የትግራይን ማስተዳደር የጌታቸውና ጓደኞቹ እንጂ የፌዴራል መንግሥት አይደለም። የትግራይ ሕዝብ ራሱን በራሱ የማስተዳደር መብቱ መቶ በመቶ መከበር አለበት። ይህንን ስምምነት ወደ ሙሉነትና ከዚያም በላይ ለማሳለፍ ከትግራይ ወገንም ትብብር ያስፈልጋል።

ልማትን በሚመለከት፣ አዲስ አበባ ላይ የታየው ልማት በሌላ ክልል ካልተደገመ በቂ አይደለም የሚለው ትክክል ነው። ልማት የሚመጣው ግን ሰው ልቡ አንድ ከሆነና ከተቀራረበ ነው። ከፕሪቶሪያ ስምምነት በኋላ ባለው አንድ ዓመት ተኩል ውስጥ 45 ቢሊዮን ብር በካሽ እና 19 ቢሊዮን ብር በቁሳቁስ እርዳታ ወደ ትግራይ ተልኳል። ይህ የትግራይ የአንድ ዓመት በጀት በድሮ ሂሳብ ከዚህ ያነሰ ነበር። ምንም እንኳን ይህ ገንዘብ በቂ ባይሆንም፣ ችግሩ በፍላጎት ማነስ የመጣ እንዳይመስል ተገልጿል። ትምህርት ቤት ግንባታ ላይም 20 ሚሊዮን ብር ከቀዳማዊት እመቤት ጽህፈት ቤት ወደ ትግራይ አካውንት ቢገባም አልተሰራም። የገበታ ለትውልድ ፕሮጀክት አንዱ ገራልታ ሲሆን፣ ስድስት ወር ከፈጀ በኋላ አሁን ተጀምሯል። የፌዴራል መንግሥት ፍላጎት ልማት ለትግራይ እንዲቀር ነው። የትግራይ አመራር አሁን ያለውን ፖለቲካዊ

291

ጭቅጭቅ ትቶ ከዚህ በላይ እንዴት አብረን እንስራ የሚል ሀሳብ ቢያስብ ይመረጣል።

የታሰሩ ሰዎች በሚመለከት፣ ከግጭቱ ጋር ተያይዞ በመከላከያ ወጥተው የነበሩ ታጋዮች ወደ ስራቸው መመለሳቸውን እና አሁን በየደረጃው ኃላፊዎች መሆናቸውን ገልጸዋል። ከግጭቱ ጋር ተያይዞ የታሰረ ሰው በመከላከያ ውስጥ እንደሌለ ገልጸዋል።

ተፈናቃዮች በሚመለከት፣ ሰው በሰፈሩ መኖር አቅቶት መፈናቀሉ በጣም መጥፎ ነገር ነው። ተፈናቃዮች ቤታቸው መመለስ አለባቸው፤ ኮሚቴ ተቋቁሞ ይወያያል። የእኛ ፍላጎት ተፈናቃዮች መቶ በመቶ ቤታቸው እንዲመለሱ ነው። መከላከያም ይህንን ስራ እንዲሰራ ታዟል። ተፈናቃዮቹ ከተመለሱ በኋላ ሕዝቡ ራሱ የሚያስተዳድረውን ሰው ከራሱ ልጆች መርጦ እንዲመራ ማድረግ አለበት። ከዚያ በኋላ ዓለም እያየ ሪፈረንደም አድርጎ እኔ ትግራይ ነኝ እኔ አማራ ነኝ ቢል ችግር የለውም።

ረሀብና እርዳታን በሚመለከት፣ የኢትዮጵያ ሌላው ክፍል በልቶ እየኖረ ትግራይ አትራብም፤ ይህ መቶ በመቶ እርግጠኛ መሆን አለበት። ረሀብን ፖለቲካ ሳናደርግ ችግሩ ካለ በቀላሉ መደወል ይቻላል። ትራክተር በመግዛት፣ ምርጥ ዘርና ማዳበሪያ በማገዝ ሕዝቡ ወደ ስራ እንዲገባ እየተደረገ ነው። ረሀብ የሆነ ጊዜ መጥቶ የሆነ ጊዜ የሚሄድ በመሆኑ ችግሩን አጥንቶ ማገዝ ይቀጥላል። ቴሌቶን የተባለውም በጋራ በመተባበር ችግሩን ለመሙላት ነው።

መሰረተ ልማት ላይ ከፕሪቶሪያ በኋላ ብዙ ተሰርቷል፤ ግን መጠገን ብቻ ሳይሆን በሕዝቡ እድገት ልክ እየሰራን መሄድ ያስፈልጋል። የፌዴራል ሥርዓቱ የሚፈቅደው የፖለቲካና የኢኮኖሚ ትስስር እንዳለ ተገልጿል። በጀት በፓርላማ ጸድቆ ለሁሉም ክልሎች ይከፋፈላል፤ ክልሎች ናቸው የሚያስተዳድሩት።

የቲፒኤልኤፍ እውቅና የምርጫ ቦርድ ጉዳይ ሲሆን፣ መንግሥት መሰጠት አለበት ብሎ ያምናል፤ በቅርቡም የሚፈታ ይመስላል።

ከባንክ ጋር ተያይዞ የመጣው ሀሳብ ላይ ዝርዝር መልስ መስጠት እንደሚያስቸግር ተገልጾ፣ የባንክ ገዥ፣ የኢንዱስትሪ ሚኒስትርና የንግድ ሚኒስትሩን ጨምሮ ከቢሮ ኃላፊዎች ጋር ተነጋግረው መፍትሄ እንዲሰጡ ተወስኗል። በልማት ላይ የትግራይ ተወላጆች ባለሀብቶች የሚያግዙ መኖራቸው ተጠቁሟል። ውጭ ሀገር ያለ ባለሀብት ካለ እንዲመለስ ተጠይቋል፤ ሊፈታ የሚገባው ጉዳይ ካለ ሰዎች ይመደባሉ።

አዲስ አበባ ላይ ያለው ልማት የሁላችን ለውጥ ነው። ልማቱ ፕራይመርሊ የሚመራው በአዲስ አበባ ከተማ ነው፤ ክልሎች ፍላጎት ካላቸው በክልል መንግሥት ነው የሚሰራው። የትግራይ አመራር ሕዝቡን አስተባብሮ በልማት ላይ ቢሰራና ሌሎች ክልሎችም ቢረዱ የትግራይ ልማት እንደሚፋጠን ተስፋ ተጥሏል።

ከኤርትራ መንግሥት ጋር ተያይዞ የተያዘ መሬት በሚመለከት፣ በቅርቡ የጋራ ኮሚቴ ተቋቁሟል፤ ከአልጀርስ ስምምነት ውጭ የሆነ ነገር ካለ ሪፖርቱ ሲመጣ በንግግር መልክ ይስተካከላል።

292

ከመስከረም እስከ መስከረም

ዋናው ጉዳይ ሰላምን መፈለግ ነው። አሁንም ጦርነት የሚፈልጉ ሰዎች “ተው” ሊባሉ ይገባል። ውይይቱ ከተደረገ በኋላ የማይሆን ቃል ባይገባም፣ አብዛኛው ችግር በመደማመጥና በመመካከር እንደሚፈታ ተስፋ ተደርጓል። ጥያቄና አስተያየት ቀርቧል፦

የሽግግር መንግሥቱን አመራር በሚያገኘው ሃብት ልክ እንዲሰራ ማገዝ።

በፌዴራል መንግሥት ያሉ ባለሀብቶች፣ ምሁራን፣ ባለሥልጣኖች በቴሌቶን ሀሳብ ትግራይ ዳግም ግንባታ እንዲያግዙ መግፋት።

ጡረታ አበል የሚመለስበትን ሁኔታ ዛሬ ተነጋግሮ ለትግራይ አመራር እንደሚነግሩ ተገልጿል።

ትግራይ ሆኖ ሌላ ጦርነት ለመፍጠር የሚፈልጉ ሰዎች “ይቅርብን እንነጋገር” ሊባሉ ይገባል፤ ካልሆነ ሌላ ጥፋት ያመጣል። ውጊያ አያስፈልግም፤ ችግሮች ቢኖሩ በውይይት መፍታት ይሻላል። ሰላም መፈለግና ሀገርን ማስቀደም ያስፈልጋል። በሃይማኖት በኩል የተነሱ ችግሮችም አባቶች በጋራ በመነጋገር እንዲፈቱ ተጠይቋል። አሳይመንቶቹ ተወስደዋል፤ መልሶች ለትግራይ አመራር ይነገራሉ። በሚቀጥለው ዓመት ስንገናኝ ስለ ውጊያ ሳይሆን ስለ መልክ ይዞ የመጣ ነገር መሆን አለበት።

መጋቢት 6፣ 2016 ዓ.ም

293

ከኢትዮጵያ ወንጌላዊያን አብያተ ክርስቲያናት

ካውንስልና ከአባል አብያተ ክርስቲያናት ተወካዮች

ጋር የተደረገ ውይይት

ሰሞኑን ከሁሉም የሃይማኖት ተቋማት ጋር ውይይት እየተደረገ ሲሆን፣ የዛሬው ውይይት ደግሞ የወንጌላውያን ማኅበረሰብን እንደ አንድ ስብስብ ለማግኘት የታሰበ ነው። በዚህ መድረክ ላይ የተገኙትና ያልተገኙትንም ታሳቢ በማድረግ ማንኛውንም ሀሳብ ማንሳት ይቻላል። አልፎ አልፎ መገናኘትና መወያየት ጠቃሚና አስፈላጊ ነው።

በአዲስ አበባ የታየው ልማት በብዙ ቆሻሻ ውስጥ ያለች ጠብታ ስለሆነ አይታይም፤ ፈልቅቆ ማየት ግን የልጆችዎ ጉዳይ ይሆናል። የምታዩትን ቦታ ካላያችሁት ቦታ ጋር አያይዞ ማየት፣ ነጥሎ ሳይሆን ፕሮጀክቶችን አያይዞ ሀገር እየተሰራ እንደሆነ መገንዘብ ጠቃሚ ነው። በሚቀጥሉት ጥቂት ዓመታት አዲስ አበባ የአፍሪካ ምርጡ ከተማ ይሆናል ተብሎ ይታሰባል። ቸርቾች ንጹሕና ያማሩ መሆን አለባቸው፤ ነገር ግን ውበቱ የሚታየው በቴሌቪዥን ፓርት ብቻ ሳይሆን ሰዎች በሚቀመጡበት ፓርትም መሆን አለበት። ይህ ደግሞ ማየትና ትምህርት መቅሰም ይጠይቃል።

ብልጽግና ስንል ሁለንተናዊ ብልጽግና ነው፤ ይህም በቁስ (ምግብ፣ መጠጥ) ብቻ ሳይሆን በአእምሮ እረፍት ማግኘት ጭምር ነው። ቤት መያዝ ብቻ ሳይሆን ወጣ ብሎ የሚንቀሳቀስበት አውድ መኖሩን ማረጋገጥ ነው። ኑሮ ውድነት ችግር ሲሆን፣ ሰላምም በአማራ ክልል ብቻ ተወስኖ መታየት የለበትም። ሰዎች ውስጣዊ ሰላም ያስፈልጋቸዋል።

ስለ ሰላም ችግር ሲወራ ሰዎች መጀመሪያ በሳምንት እናባርራቸዋለን ብለው ሲያቅታቸው ደግሞ ሰላም ጠፋ ይላሉ። ሰላም የሚፈጠረው መከባበር፣ ልዩነትን ማክበርና በሥርዓት አብሮ መኖርን ስንፈቅድ ብቻ ነው። በአንድ ቦታ በረዶ አይዘንብባቸውም ብለው የሚያምኑ ስምንት ዝንጀሮዎች አንዱ ወደ ሙዝ ለመውጣት ሲሞክር መደብደብ ስለለመዱ አዲስ የመጡትንም ዝንጀሮዎች ለምን እንደሚደበድቡት ሳያውቁ እንደሚያስቆሙት ሁሉ፣ ስለ ሰላም፣ ኢንፍሌሽንና ችግር የሚያወሩ ሰዎችም በዓላማም ሆነ በስህተት የሚያራግቡት ሀሳብ የችግሩን ድምቀት ለመናገር እንጂ ለመፍታት ላይሆን ይችላል። የሰላም ሚኒስቴር ሽምግልና ሞክሮ ሰው በሰላማዊ መንገድ መምራት ከፈለገ መንግሥት ይፈልጋል። ሰላም ሊፈጠር የሚችለው ሰዎች ልዩነትን ሲያከብሩ ነው።

የጋራ የአምልኮ ቦታ ቢኖረን በጋራ ብናመልክ የሚለው ሀሳብ ጥሩ ጅምር ነው። ያንን ጅምር ማስጠበቅ ግን ሂደት ነው። ወንጌላውያን ውስጣዊ ሁኔታቸውን ማየት አለባቸው፤ ሊሰራ የማይወድ አይብላ የሚለውን ትምህርት በተግባር ማዋል ያስፈልጋል። ለምሳሌ ዶሮ እርባታን፣ ንብ ቀፎን፣ ቨርቲካል ፋርሚንግን የመሳሰሉ ስራዎች ላይ ወጣቶችን

294

ከመስከረም እስከ መስከረም

ማሰማራትና መምከር ጠቃሚ ነው። ስራን መስበክና ማስተማር ያስፈልጋል።

ቦታን በሚመለከት፣ አሜሪካ ውስጥ የሃይማኖት ነጻነት ቢኖርም ፓስተሮች መንግሥትን ሄደው ቦታ አይጠይቁም፤ በየሳምንቱ መዋጮ ይሰበስባሉ። እዚህ ግን መሬት አምጣ ከተባለ በኋላ ግብር አልከፍልም የሚባለው ልምምድ ጥሩ አይደለም። ፕሮቴስታንቶች ሥራ ከጀመሩ ጀምሮ ያላቸው ቦታ ተደምሮ እኛ አሁን የሰጠነውን አያህልም። በሥነ-ምግባር መርህ ውስጥ ያለው ታታሪነት (Diligence)፣ ሥርዓት (Dis-cipline) (የጀመሩትን መጨረስና ተቋም መፍጠር) እና ወጪ ቆጣቢነት ወንጌላውያን ማጎልበት አለባቸው።

ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ መማር ያስፈልጋል፤ ቤተክርስቲያኖቻቸው የሚገነቡት በምዕመናን ጥቃቅን መዋጮ ነው። ኢትዮጵያ ለኦርቶዶክስም ሆነ ለወንጌላውያን ድሃ ናት። ኦርቶዶክስ ኮሚትድ በሆኑ ሰዎች አማካኝነት ኮንቲኒየስ ሰፖርት ስለሚሰራ በከተማ ብቻ 167 ትላልቅ ቸርቾች ትገነባለች። መስጠትንና ማካፈልን መለማመድ አብዛኛውን ችግር ይፈታል ተብሎ ይታመናል።

አሁን ያለው መንግሥት የፕሮቴስታንት መንግሥት አይደለም፤ የኢትዮጵያ መንግሥት ነው። ፓርቲው ብዙ አባላት ያሉት ሲሆን የተለያዩ እምነት ተከታዮችን ያካትታል። የተለየ ባለቤት ለመሆን መሞከርም ሆነ የተለየ ደጋፊ ነን ማለት ትክክል አይደለም። የፖለቲካ አመራሮች በእምነት ቦታ ሲገኙ እንደ ምዕመን መሆን አለባቸው እንጂ እንደለመዱት መድረክ መሻማት የለባቸውም።

ሚዲያም ለቸርቾች አስቸጋሪ ነው፤ ብዙ ሚዲያ ስላለ ስህተት ሲፈጠር በጋራ ይወቀሳሉ። የሚዲያ ካውንስል ማቋቋም (ለማዘዝ ሳይሆን ኮድ ኦፍ ኮንዳክት ለማዘጋጀት) ያስፈልጋል።

የሰላም ሚኒስቴር በአፋር፣ በአላባ፣ በስልጤና በኦሮሚያ የተዘጉ ቸርቾችን ባስቸኳይ እንዲከፍቱ ታዟል። በትምህርት ጥራት ላይም ባለፉት አምስት ዓመታት ሠላሳ ሺህ ኪነጋርደን ተገንብቷል፤ ይህም መሰረቱ ላይ ብልሽት ስለሆነ አብዛኛው ስራ የሚሰራው ታች ነው።

ግብር መገበርና ታክስ መክፈል ያስፈልጋል። ኢንፍሌሽን እውነት ነው፤ ነገር ግን መፍትሔው ማጋራትና መስራት ብቻ ነው። በዚህ ዓመት ኢትዮጵያ 120 ሚሊዮን ኩንታል ስንዴ አመርታለች፤ ችግሩ ግሪድ ካለ ግለሰቦች ያከማቹና ብዙኃን ይቸገራሉ። ሌማት ፕሮጀክት በየዓመቱ በከፍተኛ ደረጃ እንዲያድግ ይደረጋል።

ፍትሕ ችግር አለበት፤ በገንዘብ፣ በዘር፣ በእምነት ፍትሕ የሚዛባበት ሁኔታ አለ። ደረጃ በደረጃ በሪፎርም መቀነስ ያስፈልጋል። ፕሮቴስታንቶች እንደ ዜጋ ማምለኪያ ቦታ ይገባቸዋል።

“ካለ አዋጅ ነው የተወረስነው” የሚለው ተሳስቷል፤ የተወረሰው በአዋጅ ነው። ተወረሰ የምትሉት ሁሉ ላይ መረጃ በመስጠት መንግሥት እንዲያጣራው ተጠይቋል።

295

የተቋማት እውቅና ላይ የሰላም ሚኒስቴር ፍቃድ እየሰጠ ከሆነ ስልጣን ስለተሰጠው አትችሉም ማለት አለባቸው። የመሬትና የቦታ ጥያቄያቸው የተወሰነ ተመልሶላቸዋል፤ ብዙ ይቀራል። ፌዴራል መንግሥት መሬት ኦውን ስለማያደርግ በቀጥታ ቦታ መስጠት አይችልም፤ ነገር ግን በየሰፈሩ ለሁሉም እምነቶች ቦታ መስጠት መርህ ነው። የጀመሩትንም መጨረስና መተጋገዝ ያስፈልጋል። ኢትዮጵያ ሲግኒፊከንት የሆነ ለውጥ እየመጣ ነው።

መጋቢት 7፣ 2016 ዓ.ም

296

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከኢትዮጵያ እስልምና ጉዳዮች ጠቅላይ ምክር ቤት

አመራሮችና ከሁሉም ክልሎች ከመጡ አባቶች ጋር

የተደረገ ውይይት

እንደምን ከረማችሁ? ረመዳን እንዴት ነው? ይህንን ስብሰባ ከሰዓት ለማድረግ ዋናው ምክንያት በዚሁ ወደ ኢፍጣር አብረን ለመግባት ታስቦ ነው። ሰሞኑን ከተለያየ የሕብረተሰብ ክፍል ጋር ውይይት እየተደረገ ሲሆን ዛሬ ደግሞ በረመዳን ምክንያት የሙስሊም ቀን በመሆኑ ልታነሱ የምትፈልጉትን ማንኛውንም ጉዳይ ለመስማት፣ ለመወያየትና ወደፊት ለመስራት የሚያስችሉ የጋራ ሀሳቦችን ለመያዝ ነው።

አልፎ አልፎ እድል ሲገኝ መወያየት ጥሩ ነው፤ ሁልጊዜ ግን የመሬት ጥያቄ ካለ መሸሽ ጥሩ አይደለም። የተለያዩ ሃይማኖቶች ኢትዮጵያ ውስጥ ተበድለናል የሚሉበት ሁኔታ መኖሩ፣ በተለየ የሚጠቀም የለም ማለት እንደሆነ ማረጋገጫ ሆኖ ቀርቧል።

በ1966 ዓ.ም ሙስሊሞች ያነሷቸው የነበሩት 13 ጥያቄዎች (ሕጋዊ እውቅና፣ የእርስት ባለቤትነት፣ የመደራጀት መብት፣ የሸሪያ ጉዳይ፣ የሙስሊም በዓላት በሬዲዮ መነገር፣ የመስጊድ ግንባታ ፈቃድ) ብዙዎቹ ተመልሰዋል፤ አሁንም ያልተመለሱና አዲስ ጥያቄዎች አሉ። ኢትዮጵያዊ ሙስሊሞች መባል እንዳለበት እንጂ በኢትዮጵያ የሚኖሩ ሙስሊሞች ተብሎ መገለጽ እንደሌለ ተገልጿል። ኢትዮጵያ የፍትሕ ሀገር መሆኗን የኢትዮጵያ ሙስሊሞች ለማረጋገጥ ለሺህ ዓመታት ጊዜ ወስዶባቸዋል። አሁን ባለንበት ሁኔታ በሰላም ለመነጋገር ስለተቻለ ጥሩ አጋጣሚ ነው።

ኢትዮጵያ የሙስሊምም የክርስቲያንም ሀገር ናት፤ ከእንግዲህ በኋላ ሙስሊሞች “እኛ ሁለተኛ ዜጋ ነን” ወይም “እየተገፋን ነው” ማለት የለባቸውም፤ ምክንያቱም ትክክል አይደለም። ይህ ንግግር እየተደጋገመ ሲሄድ እውነት እየሆነ ይሄዳል። ወጣቶች ይሄ ጉዳይ በሕግ ይገባኛል ብለው መጠየቅ ይችላሉ እንጂ ናሬሽኑን ማራገብ የለባቸውም። ከእንግዲህ በኋላ ሙስሊም ሁለተኛ ዜጋ የሆነባት ኢትዮጵያ የለችም። ኢትዮጵያ የተወለዱና ያደጉ ሁሉ፣ በልዩ ልዩ ምክንያት ፓስፖርት ያገኙ የትኛውም እምነት የሚከተሉ ሰዎች ሀገር ናት።

አዲስ አበባ ላይ ባለፉት አራትና አምስት ዓመታት 124 ቦታዎች ለመስጊድ ተሰጥተዋል፤ ሦስት ቦታዎች ለቀብር እና አንድ ቦታ ለማዕከል ተሰጥቷል። የተሰጡ ቦታዎች ላይ ስንት መስጊድ እንደተሰራ ማየት ያስፈልጋል፤ መስራት ካልተቻለ በቁጥር መፎካከር ፋይዳ የለውም። አቅም በፈቀደ መጠን የሁሉም እምነት ጥያቄዎች እየተመለሱ ይሄዳሉ።

ትምህርት በሚመለከት፣ እስልምና ከንባብና ከመጻፍ ጋር የተሳሰረ ነው። እስላሚክ

297

ዩኒቨርሲቲ፣ የአረብኛ ቋንቋ ጥያቄ እና በመንግሥት ትምህርት ቤቶች ስለ አለባበስ ስርዓት ጉዳይ ተነስቷል። እስላሚክ ዩኒቨርሲቲ ከሌሎች እምነቶች ጋር በጥናት በጋራ ይመለሳል። አረብኛ ቋንቋ መማር ለኢትዮጵያዊያን ጠቃሚ ነው። አረብኛ መማር ማለት ሙስሊም መሆን ማለት አይደለም። በትምህርት ቤቶች ውስጥ ሲቪክ አቀራረብ ጥሩ ነው። ከእምነቱ በላይ አማኝ ለመምሰል መሞከር መከራ እያበላብን ነው። በመንግሥት ትምህርት ቤቶች ልጆች በሰላም እንዴት ቢማሩ እንደሚሻል መመካከር ያስፈልጋል።

የቢላል፣ የሰላቱል ጋይብ እና የኡም አይመን ጉዳዮች የኢትዮጵያ ታሪክ አካል ናቸው። እነዚህ ሁሉ ታሪኮች ለኢትዮጵያ ሙስሊም የኩራትና የክብር ድልድይ መሆን አልቻሉም፤ ቱሪዝም ላይ ብዙ መስራት ይቻላል። መንግሥትም ሙስሊሙም ሌላውም እምነት የሚከተል ሰው የኢትዮጵያ ኩራት ስለሆነ እንዴት መጠቀም እንደሚቻል መስራት አለባቸው። ለምሳሌ ኢትዮጵያ የአረብ ሊግ አባል ባትሆንም ቢያንስ ታዛቢ ብትሆን ይጠቅማታል።

ሕገወጥ ቤቶችና ግንባታዎችን ማፍረስ ላይ የመንግሥት ቤቶችም እየተፈረሱ መሆናቸው ተገልጿል፤ ዓላማው ልጆቻችን የቆሸሸ ሕይወት እንዳይደግሙ ነው። የጀመርነው እንዲሳካ መተባበር ያስፈልጋል።

የጫት ጉዳይ ልጆችን እየጨረሰ በመሆኑ የሙስሊም ማኅበረሰብ እርዳታ ያስፈልጋል። ጫትና ረመዳን የሚያገናኘው ነገር የለም፤ ቢታሰብበት ጥሩ ነው።

የሰላም ጉዳይ ላይ በሱማሌና በአፋር አስተማማኝ ሰላም እንዲኖር ሸህ ሃጂ የጀመሩት ስራ እንዲሳካ መንግሥት ድጋፍ ያደርጋል። እስልምና የሰላም እምነት ነው።

መንግሥት የሁሉም እምነት ተቋማት ሳይሆን የኢትዮጵያ መንግሥት ነው። ሁሉም እንደ ብቃቱ ሊመደብ ይችላል።

የሐጅ ዶላር ጉዳይ መፍትሔው ኢትዮጵያ መበልጸግ ነው። ጥንታዊ ቦታዎች ላይ አቅም እየመጣ ሲሄድ መስራት ይቀጥላል።

ግብር ፍትሃዊነት ችግር ቢኖርም ኢትዮጵያ የምትሰበስበው ከሌሎች የአፍሪካ አገራት አንጻር ከግማሽ በታች ነው። ሌብነት ሊኖር ይችላል፤ ይፈተሻል።

ከናሽናል ባንክ ጋር ተያይዞ ብድር ላይ ችግር ካለ መነጋገር ያስፈልጋል። እስላሚክ ባንክ የኢትዮጵያ መንግሥት የፈቀደው ለኢትዮጵያ ልማት ነው።

የጎንደር የውኃ ችግር ላይ ሰላሙ ሲረጋጋ ግድቡን በዘላቂነት ለመጨረስ፤ ለጊዜው ጉድጓድ እንቆፍራለን።

አፋር ክልል ሀብታም ነው፤ እርሻው መስፋት አለበት። ከአፍሪካና ሌሎች ሀገራት ፍርርም ጋር ተያይዞ ለኢትዮጵያ የማይፈይድ አንቀጽ ካለው አይፈጸምም።

298

ከመስከረም እስከ መስከረም

የሕዝብና ቤት ቆጠራ ለፕላኒንግ ያስፈልጋል። ለሃይማኖት ፉክክር ሳይሆን ለብዙ ዓላማ ጊዜው ሲደርስ በጋራ እንሰራለን። የሙስሊም ቁጥር በሌላ መንገድ መስጊዶችን በመጨረስ ቢገለጽ ጥሩ ነው። በፖለቲካ ሥልጣንን በሚመለከት መንግሥት የእምነት ፎቢያ የለበትም። ሁሉም ኢትዮጵያዊ ለሀገሩ በቅንነት እስከ አገለገለ ድረስ ችግር የለበትም።

መጋቢት 12፣ 2016 ዓ.ም

299

ከታማኝ ከፍተኛ ግብር ከፋዮች ጋር

የተደረገ ውይይት

ሰሞኑን ሰፋፊ ውይይቶች እየተደረጉ ሲሆን፣ ከሕዝብ ጋር በተደረገው ውይይት እንደ ተነሱት የሥራ ዕድል፣ የዋጋ ግሽበት፣ የልማት፣ የመንገድ፣ የትምህርት ቤት፣ የጤና እና የአገልግሎት ጉዳዮች ከነጋዴዎች ጋር ካልተወያዩ መፍትሔ አያገኙም። የመንግሥት ኃላፊዎች ኮራፕትድ ናቸው የሚለውም ጉዳይ ይነሳል። የዚህ ውይይት ዋና ዓላማ የኢትዮጵያን የንግድ ምህዳር እንዴት መቀየር እንደሚቻል በሽርክና መነጋገር ነው። ነጋዴዎችን በተለየ መልኩ የመረጥነው በንጽጽር በግብር መክፈል የተሻለ ታማኝ በመሆናቸው እና ሀገራዊ ችግሮችን ለመፍታት የፖሊሲ ሀሳብ ሊያመነጩ ስለሚችሉ ነው። የሚቀርቡ ሀሳቦች ለሕግና ለፖሊሲ ማሻሻያ ይጠቅማሉ።

ኢትዮጵያ ውስጥ አሁን ያለውን ኢኮኖሚ የፈጠረው ሥራ የሚፈጥረው ጭንቅላት ነው። ስድስት ሺህ ሠራተኛን ማብላት ትልቅ ዋጋ ሊሰጠው ይገባል፤ ይህም ከግብር በላይ መከበር ያለበት ጉዳይ ነው። በተጨማሪም የደሃ ቤት በመስራትና በመዋጮ ላይ በመሳተፍ የነጋዴው ማኅበረሰብ ሁኔታ በመንግሥት በከፍተኛ ክብር ይታያል።

ከመንግሥትና ከሥራ ፈጣሪዎች መካከል ያለው ችግር አለ፤ በተለይ ወደ መፍትሔው ስንሄድ ነው የማንግባባው። ሙስናን በተመለከተ፣ ባለሥልጣናት መኪና፣ ቤት እንዲገዛላቸውና ልጆቻቸው እንዲማሩላቸው የሚጠይቁ ከሆነ፣ በሰላማዊ መንገድ መቀበል የለብንም። ሙስናን ለማጥፋት ነጋዴዎች በታማኝነት ማገልገልን በከፍተኛ ደረጃ መደገፍ አለባቸው።

የመንግሥት ሠራተኞች በተገቢው ሥራቸውን ሊሠሩ አይችሉም የሚል ሀሳብ ይነሳል፤ የሲቪል ሰርቪስ ሪፎርም ለማድረግ ሲታሰብ ዘመቻ ይነሳል። ሰላም ማስጠበቅ ገንዘብ ይጠይቃል፤ የኢትዮጵያ ገቢ በቂ አይደለም። ባለጸጎች አዝማሪ ይቀጥሩ እንደነበረ ሁሉ አሁን ዩቲዩበር ይቀጥራሉ፤ እነሱ ወደ ሥራ ቢገቡ ሀገር ይለማ ነበር። የሥራ ፈጣሪው ማኅበረሰብ ለዚህ ኮንትሪቢዩሽኑን ማሰብ አለበት። ሥራ ፈጣሪውና መንግሥት ከተባበሩ ሙስና ይቀንሳል፤ አገልግሎት ይሻሻላል። ለጫካ ላሉ ሰዎች ገንዘብ ባለመላክ ሰላም እንዲመጣ መርዳት ይቻላል። እዚህ ያሉት 90 በመቶ የሚሆኑት ባለፉት አምስትና ስድስት ዓመታት ሀብታቸው በእጥፍ ጨምሯል፤ ነገር ግን የሚሰሙት የችግር ኤኮ ነው።

ከታክስ ጋር በተያያዘ የግብር አስተዳደር መዘመን አለበት፤ ሕጎች ተሻሽለዋል፤ ቴክኖሎጂ ጥቅም ላይ ውሏል። በሕዝቡ በኩል ሕግን አክብሮ ግብር መክፈል ባህል አይደለም፤ በመንግሥት በኩልም የማስከፈል አቅም አልተፈጠረም። የኢንፎርማል ሴክተሩ ትልቅ ነው። የታክስ መሠረት (Tax Base) ከ2012 ዓ.ም 40 ሺህ

300

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከፋይ ከነበረበት በሦስትና አራት ዓመት ውስጥ 61 ሺህ ደርሷል፤ ይህም የ50 በመቶ ጭማሪ ነው። ግብርና (30 በመቶ ጂዲፒ) ምንም ዓይነት ግብር አይከፈልም። በሥራ ባህል ብቻ ሳይሆን በአመለካከትም ችግር አለ። ባለፉት አምስት ዓመታት የሚሰበሰበው ግብር በእጥፍ ከፍ ብሏል።

ከባንክ ብድር ጋር በተያያዘ የነጋዴዎች ፍላጎት እየጨመረ ነው። በ2015 ዓ.ም አጠቃላይ የባንኮች ብድር 86 በመቶው ለግል ሴክተር ሄዷል፤ ይህም ከ236 ቢሊዮን ብር ወደ 547 ቢሊዮን ብር አድጓል። ብድር በቂ ነው ወይ? ከተባለ በፍጹም በቂ አይደለም፤ ምክንያቱም የነጋዴዎች ፍላጎት እያደገ ነው። የኢትዮጵያ ዕዳ በከፍተኛ ደረጃ ቀንሷል። መንግሥት አሁን የሚጠይቀው አራጣ ብድሮችን ወደ ኮንሴሽናል ብድር እንድንቀይርላቸው ነው። ባለፉት አምስት ዓመታት ለውጭ ምንዛሪ 75 ቢሊዮን ዶላር ወጥቷል፤ 65 በመቶው ለግል ሴክተር ነው። የውጭ ምንዛሬው መንግሥት ከሚወስደው ይልቅ ለግል ዞሯል። ለውጭ ምንዛሬ እጥረት ምክንያት ፕሮዳክቲቭ መሆን አለመቻላችን ነው።

በጋራ ሆናችሁ (እንደ ባንክ ማቋቋም) በብረት፣ በፊኒሺንግ ማቴሪያል፣ በእንጨት፣ በማርብል፣ በብርሃን እቃዎች እና በሪል ስቴት ላይ ብትገቡ መንግሥት ትብብር ያደርጋል። በግል መሬት አጥሮ ባንክ መበደር የሚለው አሠራር አይደገፍም።

የንብረት ጉዳይ ሕግ ሊሻሻል ነው። አዲስ አበባን የሚመለከት፣ ከተማዋን ካልቀየርን የውጭ ሀብት ማምጣት አይቻልም። የመፍረሱ ሂደት የመንገድ፣ የውኃ መስመር፣ የፋይበር ሽቦ መቀበርን ያካትታል። በአንድ ዓመት ውስጥ የአዲስ አበባ ለውጥ ይታያል፤ ይህም የነጋዴዎችን የንብረት ዋጋ ይጨምራል።

ሰላምን በሚመለከት ሽምግልና ያስፈልጋል። ከመጡ በደስታ ይቀበላሉ፤ ግን በሽፍትነት የኢትዮጵያን መንግሥት መጣል አይቻልም።

የኤሌክትሪክ ሽቦ መቃጠል፣ የዳታ ኢንተርኔት አክሰስ ችግር አለ። ኢንፍራስትራክቸሩን ለመቀየር እየተሠራ ነው። የኤሌክትሪክ ሽቦ ጥራት ችግር አለ። የውጭ ሀገር ቤት ግዥ ሕግ ሊወጣ ነው። ስታርባክስ እና የመሳሰሉት የገበያ ምልክቶች ኢትዮጵያ እንዲገቡ ይፈቀዳል።

ፋይናንሺያል ኢንክሉዥን እና የአይሲቲ ፓርክ ላይ ለመሥራት ፍላጎት አለ። የፖሊሲ ለውጦች አብዛኛው ለንግዱ በር የሚከፍቱ እንጂ የሚያጠቡ አይደሉም። የኢንደስትሪያል ፓርክ ሼድ ኪራይ በዶላር መሆን የለበትም። ካፒታል ማርኬት በቅርቡ በቴሌኮም በኩል ይጀመራል።

ሞርጌጅ አስፈላጊ ቢሆንም የኮንስትራክሽን ሴክተሩ ስራ ላይ መዋሉን ማረጋገጥ ያስፈልጋል። ሎው ኮስት ቤት ግንባታ ላይ ማተኮር ያስፈልጋል። የጤና ሴክተር ኢንቨስትመንት ድጋፍ ቢደረግም የሚጠበቀውን ለውጥ አላመጣም። አዲሷ ሚኒስቴር ለውጭ የሚወጣውን ሕክምና ለማስቀረት ከግል ሴክተር ጋር መስራት አለባት።

301

ተሽከርካሪን በሚመለከት፣ የቻርጀር ቴክኖሎጂን ማደያ ጣቢያዎች ከነዳጅ ጋር ጎን ለጎን መጀመር አለባቸው። የድሮ መኪና እንዳይገባ መደረጉ የተሻለ መኪና እንዲመጣ አድርጓል። የባንኪንግ ሴክተር ሪፎርም ይደረጋል፤ የውጭ ባንክ ይፈቀዳል። የኤሌክትሮኒክስ ክፍያ ከካሽ ትራንዛክሽን በልጧል። የነጋዴዎች እርካታ ቶሎ ብሎ ዳቦ በሻይ የሚሻሙ ሰዎችን ቁጥር ማሳነስ ላይ መሆን አለበት። በሚቀጥሉት ዓመታት አዲስ አበባ የአፍሪካ የተሻለ ካፒታል እንደምትሆን ታስባለች።

መጋቢት 15፣ 2016 ዓ.ም

302

ከመስከረም እስከ መስከረም

ዲጂታል ኢትዮጵያ

ዲጂታል ኢትዮጵያ ስትራቴጂ እንዲኖረው እና በሁሉም ተቋማት ተሰናስሎ እንዲመራ የተፈለገበት ዋናው ምክንያት የነበረው አጣብቂኝ ችግር ነው። ለውጡ ሲመጣ የመጀመርያዎቹ ጥያቄዎች የነበሩት የደመወዝ ክፍያ፣ ከ60% በላይ የነበረው የጂዲፒ እዳ እና የተቆለለው የውጭ እዳ ክፍያ ሲሆን፣ እንደ ህዳሴ ያሉ ወሳኝ ፕሮጀክቶችም ቢሆን ወደፊት መሄድ አስቸጋሪ ሆኖ

ነበር።

ይህንን ችግር ለመቀየር፣ ከተለመደው አስተሳሰብና አሠራር የወጣ፣ በኢንተርፕረነርነት መንፈስ የታቀደ እና ችግር የሚፈታ እቅድ ያስፈልግ ነበር። ለዚህም ነው መፍትሔው ለኢትዮጵያ ችግር ተስማሚ መሆን እንዳለበት ታሳቢ ተደርጎ “ሆም ግሮውን ሪፎርም” የሚለው አጀንዳ የመጣው።

አሁን ባለው የዲጂታል ዘመን ዲጂታልን እንደ አንድ ስትራቴጂካል ምሰሶ (ፒላር) ካልወሰድን ከችግር መውጣትም ሆነ ወደ ብልጽግና መጓዝ ይዘገያል። ዲጂታል ኢኮኖሚ ማለት ዳታ ማመንጨት፣ ማከማቸትና ማውጣት መቻል ማለት ነው። ዳታን ማግኘት ደግሞ “የእውቀት ኢኮኖሚ” የሚለውን ትርጓሜ ይሰጣል። ዳታን ለማግኘት ደግሞ ኢነርጂና ኢንተርኔት ድልድዮች ናቸው።

በአሁኑ ዓለም ከአሥር ትላልቅ ሀብታም ኩባንያዎች ውስጥ አንደኛ እስከ ስድስተኛ ደረጃ የወሰዱት በዲጂታል ኢኮኖሚ ውስጥ የሚሠሩ ናቸው። ኩባንያዎች በዲጂታል ዘርፍ በአራት ዓመት ውስጥ በቢሊዮን ዶላር የሚቆጠር ሀብት ማፍራት ችለዋል። ኢትዮጵያ ሰፊ የሰው ሀብት ያላት በመሆኗ ከዚህ ትልቅ ቋት ድርሻ ማግኘት አለባት።

ስለዚህ ዲጂታል ኢኮኖሚ የኢትዮጵያ ዋነኛ ምሰሶና ስትራቴጂ ሆኖ ተቀይሷል። የስትራቴጂው አቅጣጫዎች ኢንክሉሲቭ መሆን (የግል ዘርፍ እና ፈጣሪዎች እንዲሳተፉ ምቹ ሁኔታ መፍጠር)፣ ሲምፕልሲቲ (ቀለል ያለ የአመራር ዘይቤ እና የአስተሳሰብ ለውጥ) እና ማይንድ ሴት (የአስተሳሰብ ሳንካዎችን ማስወገድ) ላይ ያተኩራሉ። ድህነትን በኃይል መምታት እንጂ አብሮት መኖር የለም።

ዲጂታል ዘመንን ለመቀላቀል የሚያግዙ ነገሮች (ኢነብለሮች) አሉ፤ እነዚህም ኢነርጂ፣ የኢንተርኔት ተደራሽነት እና ዲጂታል መታወቂያ (ፋይዳ) ናቸው። ወደ ዲጂታል ዓለም ስንቀላቀል አብሮ የሚመጣውን የሳይበር ጥቃት ሪስክ መገንዘብና ዝግጁ መሆን ያስፈልጋል።

303

ከመቶ ዓመታት በፊት አዳዲስ ፈጠራዎች ሲመጡ (አውሮፕላን፣ መኪና) እንደ ኢትዮጵያ ያሉ ሀገራት በአስተሳሰብ ሳቢያ ለመጠቀም ይቸገሩ ነበር። አሁን ግን አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (AI) በዓለም ጂዲፒ ላይ ትልቅ ዕድገት በሚያመጣበት በዚህ ወቅት፣ ኢትዮጵያ በገንዘብ ኢንቨስት ባታደርግም ለቴክኖሎጂ የቀረበ ትውልድ በመፍጠር ድርሻዋን መሻማት ትችላለች። በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ላይ የሚደረገው ጥረት ለትውልድ መሠረት ሊጥል ይችላል።

የ”ቪክቲምሁድ” (ተጎጂነት) አስተሳሰብ መሻገር የሚከብድ በመሆኑ፣ በአስተሳሰብ ለውጥ ላይ ገና ብዙ መሥራት ያስፈልጋል። ለውጡ ሲመጣ የኃይል ፕሮጀክቶች (ህዳሴ) እንዲቀጥሉ ተጨማሪ ሀብት መክፈል አስፈልጓል። ቀደም ሲል የኤሌክትሪክ ሬሽን የነበረ ሲሆን፣ አሁን ግን ኢትዮጵያ ከምትጠቀመውና ከምትሸጠው በላይ የምትደፋው ኃይል አላት፤ ሆኖም አሁንም በስርጭት ላይ የሚቀሩ ኢንቨስትመንቶች አሉ።

ቴሌኮምን ብንወስድ፣ ባለፉት አምስትና ስድስት ዓመታት የሞባይል ተጠቃሚዎች ቁጥር ከ36-37 ሚሊዮን ወደ 76 ሚሊዮን በእጥፍ አድጓል፤ የኢንተርኔት ዋጋም በ80% ቀንሷል። ዲጂታል ክፍያን በተመለከተ፣ በሦስት ዓመት ውስጥ ከ90 ሚሊዮን ያላነሱ የባንክ ደብተር ያላቸው ሰዎች ሲኖሩ፣ በዚህ ዓመት የዲጂታል ክፍያ መጠን ከካሽ ለመጀመሪያ ጊዜ በልጧል። ይህም ብር ለማሳተም የሚወጣውን ወጪ ለመቀነስ ይረዳል።

እነዚህ ሥራዎች በድምሩ ውጤት እንዲያመጡ፣ መንግሥት በየመቶ ቀኑና በየሦስት ወሩ በካቢኔ ደረጃ ሥራዎችን ይገመግማል፤ በተቋማትም የክትትል ሥርዓት አለ። የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የሰራው “አናላቲካ ዳሽቦርድ” ቁልፍ የአፈጻጸም መለኪያዎችን ለማየት ያስችላል። ሰሞኑን በአዲስ መልክ በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚመራ ሀገራዊ የዲጂታል ሥርዓት ተከታታይ ካውንስል ይቋቋማል፤ ይህም የግል ዘርፍ ተቋማትን ያሳትፋል። ኢንተርኔትና ቴሌኮም መስፋፋት በራሱ ለአጠቃላይ የሀገሪቱ ጂዲፒ ዕድገት ውጤት አምጥቷል።

መጋቢት 17፣ 2016 ዓ.ም

304

ከመስከረም እስከ መስከረም

የአዲስ አበባ ከተማ የኮሪደር ልማት

ስራን ከሚያስፈጽሙ አካላት ጋር

የኮሪደር ልማትን በተመለከተ ከዋና ዋናዎቹ ኃላፊዎች ጋር ውይይት የተደረገ ሲሆን፣ የሥራው ደረጃ በየኮሪደሩ እየተገመገመ ቀጣይ የጋራ አቅጣጫ ይቀመጣል። አዲስ አበባን መልሶ የማልማት፣ የመገንባትና የማጽዳት ዋነኛ ዓላማ ለሕዝባችን የገባነውን ቃል በተግባር መተርጎም ነው። አዲስ አበባ እንደስሟ አዲስ አበባ እንድትሆንና በአፍሪካ ቀዳሚ ካፒታል ከተማ እንድትሆን እየተሰራ ነው።

የፒያሳን ውበት ለማምጣት የተጀመረው ሥራ ትክክለኛውን ፒያሳ ለማግኘት ያስችላል። የፒያሳን ከፍታ የሚያመጡት እንደ አድዋ ሙዚየም፣ መዘጋጃ ቤት፣ ቸርችል ጎዳና፣ ፍሬንድሽፕ ስኩዌሮች እና ሪቨር ሳይዱ ሲገናኙ ነው። ዋነኛ ዓላማው በከተማ ውስጥ የጀመርናቸውን “ዶት” የሚባሉ ቦታዎች አያይዞ የከተማውን ውበት መተሳሰር ሰው እንዲያይ ማድረግ ነው። ይህ ሥራ በድንገት የተጀመረ ሳይሆን ታስቦበት፣ ታቅዶበትና ተጠንቶ የተገባ ነው።

አዲስ አበባን መቀየር ይቻላል የሚለው ሀሳብ የቀበሌ ቤቶች፣ የኪራይ ቤቶች፣ የመንግሥት መስሪያ ቤቶች እና ወንዞችን በማልማት ከተማዋን ማስዋብ እንደሚቻል ታሳቢ አድርጓል። ፒያሳ እና አራት ኪሎ አካባቢ ያለው ኋላቀር የኑሮ ሁኔታ (የሽንት ቤትና ሻወር እጦት) በጣም አሳዛኝ ነው።

ከተማ በቅርበት የሚፈልገውን ነገር ማግኘት ካልቻለ ከተማ ሊባል አይችልም። ከመንገድ፣ ከእግረኛ መንገድ፣ ከፓርኮች፣ ከአረንጓዴነት፣ ከቀለም ቅብና ከመብራት አንፃር መስፈርቶችን ማሟላት ያስፈልጋል። አሁን ያለው አመራር አዲስ አበባን ለመልሶ ለመገንባት በመሞከሩ እድለኛ ነው።

ይህ ሥራ የሚነካቸው አካላት አሉ፤ አንደኛው ባለሀብቶች ናቸው። የህንፃዎቻቸውን አጥር በመፍረስና በመገፋት የሚደርስባቸውን ነገር ለሀገራቸው የከፈሉት ዋጋ አድርገው ሊያስቡት ይገባል፤ ይህም ከሁለትና ሦስት ዓመት በኋላ የንብረታቸውን ዋጋ ይጨምረዋል። ሁለተኛ የሚነካው የመንግሥት ቤቶችንና ተቋማትን ነው። እነዚህ የመንግሥት ይዞታዎች ለአዲስ አበባ ሕዝብ ምቹ ካልሆኑና የከተማውን ደረጃ ዝቅ የሚያደርጉ ከሆነ ሊነሱ ይችላሉ። ሦስተኛው ደግሞ እጅ አጠር ሰዎችን የሚነካ ነው። ልማቱ ድሃን የሚጎዳ፣ የሚያስለቅስ በተለይ እናቶችን የሚያስለቅስ መሆን የለበትም። የሥራ ኃላፊዎች እንደ አባትና እናት በከፍተኛ ኃላፊነት መስራት ይኖርባቸዋል።

305

አዲስ ከተማ ባዶ ቦታ ላይ ቆፍሮ መስራት ቀላል ቢሆንም ከተማን አፍርሶ መገንባት ግን አስቸጋሪና ወጪ የሚጠይቅ ነው። ይህን ቻሌንጅ በብቃት ከሰራን የከተማ ልማት ልምድ ለሀገር ደረጃ ያስፋፋል። አርባ ኪሎሜትር የሚፈጅ ኮሪደር ግንባታ ብዙ ሀብትና ጉልበት የሚጠይቅ በመሆኑ የግል ባለሀብቱ፣ የፌዴራል መንግሥትና የከተማው ተቋማት ተባባሪ መሆን አለባቸው።

የሥራ ባህል መቋረጥ የሌለበትና በጣም አስደሳች ነገር ነው። አዲስ አበባ ውስጥ ማታ ማታ እንቅልፍ የለም፤ በዚህ አግባብ ከሰራን ከተማዋን መቀየር እንችላለን። ነገር ግን ይህ መልካም ሥራ ሲሰራ፣ ግርግርን የሚጠቀሙ ሌቦችና አድሎ ሊኖር ስለሚችል ከፍተኛ ጥንቃቄ ያስፈልጋል። ስርቆትና አድሎ ከተወገደ ስራው ራሱ ይናገራል።

ቅርስን መጠበቅ፣ ማስዋብና ትውልድ እንዲማርበት ማድረግ አስፈላጊ ነው። ነገር ግን ማንኛውም ጭቃ ቅርስ አይደለም። ላሊበላ፣ አክሱም፣ ሶፉመር፣ የሀረር ግንብ ወዘተ የኢትዮጵያ ቅርስ ናቸው። ዝም ብሎ በግንብነት የለጣጠፈውን ሁሉ ቅርስ እያሉ እድገትን እንዲያበላሽ መፍቀድ ተገቢ አይደለም፤ ሚዛን መጠበቅ አለበት። እንደ ቀበና ውኃ ያሉ የተፈጥሮ ሀብቶችን መጠበቅ ያስፈልጋል። እንደ ፖስታ ቤት እና መዘጋጃ ቤት ያሉ የሚያምሩ ግንባታዎች ታድሰው መቀጠል አለባቸው።

አዲስ አበባ ላይ እየተሰራ ያለው ሥራ ዴሞግራፊን ለመቀየር የሚደረግ ነው የሚለው ወሬና አሉባልታ ነው። ዓላማው አዲስ አበባ የሁላችን ውብ እንድትሆን ማድረግ ነው። ይህ ወሬ በተግባር በመስራት ሲፈርስ፣ ጥንቃቄ የተሞላበት፣ ደሃ የማይጎዳና ሀብታም የሚረዳበት መሆን አለበት። ፓርኪንግ የአዲስ አበባ አንዱ ችግር በመሆኑ፣ መንገዶች እንዳይያዙ ፓርኪንግ ቦታዎች ተለይተው ለግል ዘርፍ መሰጠት አለባቸው። የእግረኛ መንገዶችን እያሰፉ መሥራት ለሕዝብም ለመኪናም ምቹ እንዲሆን ተደርጎ እየተሰራ ነው።

ማስታወቂያ ላይ እየተሰራ ያለው ጥሩ ቢሆንም የሚጻፉና የሚለጣጠፉ ብዙ ነገሮች ስላሉ የከተማውን ቅርጽ በማያበላሽ ዲጂታል ፎርማት ቢሄድ ጥሩ ነው። አርባ ኪሎሜትር ስፋት ባለው ቦታ ላይ አፍርሰን ስንሰራ ማንም አይጎዳም ልንል አንችልም፤ የሚጎዱ ሰዎች ይኖራሉ፤ ይቅርታ እየጠየቅን፣ እያሳመንንና እየካስን ልማቱ እንዳይቆምና እንዲታይ ማድረግ ይኖርብናል። ክፍለ ከተማዎች ሚናቸው ከፍተኛ ስለሆነ ማገዝ አለባቸው።

ቤተክርስቲያኖች፣ ትምህርት ቤቶችና የመንግሥት ይዞታዎች ሰፋፊ አጥርና ግንብ ከማድረግ ይልቅ ከፈት ከፈት እያደረጉ በአብዛኛው በዛፍ ቢያደርጉት የከተማውን ውበት ይጨምራል። የአዲስ አበባን ሕዝብ ለእምነትና ለትብብር ማመስገን ያስፈልጋል፤ ከወሬውና ከአሉባልታው አንፃር ባይሆን ኖሮ ሥራ ባልተሰራ ነበር። የአዲስ አበባ ቡድን ተስፋ ሰጪ ነው፤ ሥራው እንዳይወሰድባቸው ጥንቃቄ ያስፈልጋል። የፌዴራል ተቋማትም የአዲስ አበባን ሥራ እንደራሳቸው ቅድሚያ ሊሰጡት ይገባል። በዚህ አግባብ ከሄድን ባጠረ ጊዜ ውስጥ አዲስ አበባ ለአፍሪካ ምልክት ትሆናለች።

መጋቢት 18፣ 2016 ዓ.ም

306

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከተለያዩ የማህበረሰብ ክፍሎች

ከተውጣጡ ሴቶች ጋር

ውይይቱ የሴቶች ጉዳይ ብቻ ሳይሆን አገራዊና የአፍሪካ ጉዳይ ጭምር ሊሆን ይችላል። የኢትዮጵያ ሴቶች ችግር ብዙም ያልተለያየ መሆኑ ኢትዮጵያ መለያየት የማንችል አንድ ሕዝቦች መሆኗን ያሳያል። ሴቶች የማኅበረሰቡ ግማሽ አካል ሲሆኑ፣ ቤተሰብ ደግሞ የሀገር መሠረት ሲሆን እናት ደግሞ ምሰሶ ነች። ምሰሶ የሆነችውን እናት መተው ስለማይቻል፣ የሴቶችን ሀሳቦችና ፍላጎቶች ማድመጥ ወሳኝ ነው።

ሴቶችና ወንዶች ተወዳዳሪ ሳይሆኑ ተባባሪዎች ናቸው። የውድድር መንፈሱ የምንፈልገውን ነገር እንዳናሳካ እንቅፋት ነው። ሴቶች ያነበቡትን ወይም የሰሙትን የትግል ስልት ኮፒ ቢያደርጉ የኛን ባህል፣ ፖለቲካና እድገት የሚመጥን ስላልሆነ አይጠቅምም። በችግሮቻችን ሁሉ ሴቶችም ሆነ ወንዶች ድርሻ አላቸው፤ ስለዚህ በጋራ ኃላፊነት በመውሰድና በራሳችን ማንነት ላይ የቆምን መፍትሔ መፈለግ አለብን።

ሴቶች አዎንታዊ አመለካከትና ተነሳሽነት ካላቸው ብዙ ነገር ማድረግ ይችላሉ። ኢትዮጵያ ንግሥት ሳባና እሌኒን የመሳሰሉ ጠንካራ ሴቶች ታሪክ አላት። በችግር ላይ መግባባት ቀላል ነው፤ ፈተናው የሚመጣው ወደ ተግባር ሲገባ ነው። መንግሥታት ጊዜን በመገደብ ነው የሚሰሩት፤ ጊዜው አሁን ነው ብሎ መሥራት ያስፈልጋል፤ “ጊዜው አሁን አይደለም” እያሉ ነገን የሚጠብቁ መንግሥታት ስራ ሊሰሩ አይችሉም።

በሕይወት ውስጥ ያሉ ችግሮች አንዳንዶቹ በራሳቸው ይቀመጣሉ፣ አንዳንዶቹ ደግሞ እኛ ማስቀመጥ አለብን፣ አንዳንዶቹም አብረን መኖር አለብን። ሁሉም ነገር ሰላም እስኪሆን ድረስ ብንጠብቅ ለማኝ ሆነን እንቀራለን፤ ለሰላም እየተጋን ለልማትም ጥረት ማድረግ ይኖርብናል።

ሴት ጀነራሎች በታማኝነት ለሀገር የሰሩ ናቸው፤ በየቦታው ቢሰፉ ይጠቅመናል፤ ቶሎ አስተምረን እንሾማቸዋለን። ስለ ሰላም መነሳቱ ጥሩ ቢሆንም፣ ሰላምን እንደ ከኪስ ወጥቶ የሚሰጥ ነገር ማሰብ ትክክል አይደለም። ሰላም የሚፈልግ ሰው ወደ ሰላም መሄድ መምረጥ ይኖርበታል። ሴቶች የፖለቲካዊ አጀንዳ ባጌጅ ስለሌላቸው፣ ስለተፈናቀሉ የኢትዮጵያ ሕዝቦች ሁሉ ቢጠይቁ ይመረጣል። ማንም ሌላውን አፈናቅሎ በሰላም መኖር አይችልም።

ሴቶች በሥልጣን፣ በንግድና በብድር መጋራት አለባቸው። ነገር ግን ሴቶች ለችግሩ የተወሰነ ድርሻ በመውሰድ መፍትሔውን በጋራ እናምጣ የሚል አቋም መያዝ

307

ይጠበቅባቸዋል። ጠያቂ፣ ለማኝና ለእኛም አካፍሉን ባዮች መሆን ትክክል አይደለም። ይልቁንም “እኔ ካላገዝኩ ከተማው አይጸዳም” ወይም “ዶሮ እኔ ካላራባሁ ሌማት አይሳካም” የሚል ዓይነት የአመለካከት ለውጥ ያስፈልጋል። ሴቶች ያለባቸውን ሚና መገንዘብና መንዘር አለባቸው፤ ያለሴቶች ኢትዮጵያ ሊሳካላት አይችልም።

ስለ ሕግና ፖሊሲ የተነሱ ጉዳዮች ከአቃቤ ሕግ ጋር ይነጋገራል። ኢንፍራስትራክቸርን በሚመለከት፣ ኢትዮጵያ ደሃ አገር በመሆኗ ሁሉን በአንድ ጊዜ ማልማት አትችልም። አዲስ አበባ የሁላችን ምልክት ስለሆነች፣ ተረባርበን ብናለማት ሌሎች ክልሎችም ልምድ ይወስዳሉ። እየተገነቡ ያሉት ፕሮጀክቶችም ለሺዎች የሚቆጠሩ ወጣቶች የሥራ ዕድል እየፈጠሩ ነው። ገበታ ለሀገር ፕሮጀክት ላይ ደቡብ ምዕራብ ክልል ከተጠቃሚዎች አንዱ ነው።

የክልሎች ዋነኛ ችግር ወረዳዎችና ዞኖች ሲስፋፉ በጀቱ በደመወዝ ማለቁ ነው። ግብርና ከ30% በላይ የጂዲፒ ድርሻ ሲኖረው፣ አርሶ አደሩ ግብር አይከፍልም። መንግሥት ማዳበሪያ ላይ ትልቅ ድጎማ የሚያደርግ ሲሆን፣ አርሶ አደሩ ምርቱን በወቅቱ ለገበያ ማቅረብ እንዳለበት መንገር ያስፈልጋል።

መንግሥት ባለፉት አምስት ዓመታት 30 ሺህ መዋዕለ ሕፃናትና ኤለመንተሪ ትምህርት ቤቶችን ሠርቷል። ዩኒቨርሲቲ ከመክፈት ይልቅ ፋውንዴሽኑ ላይ መሥራት ይፈልጋል። ባንኮች ብድርን በስፋት ጥቂት ሰዎች ጋር ብቻ ነው የሚያደርሱት። ሴቶች ብድርን በመመለስ የተሻሉ በመሆናቸው በፋይናንሻል ዘርፍ ኢንክሉዥን ማስፋት ያስፈልጋል። ሞባይል መኒ ከሦስት ሚሊዮን በላይ ለሆኑ ሰዎች ትናንሽ ብድር በማበደር የባንኮችን የብድር አሰጣጥ ችግር ለማቃለል ሞክሯል።

የድንበር ንግድን በተመለከተ ለሴቶች ብቻ ማድረግ ስለመቻሉ መመካከር ያስፈልጋል። ሥራ አጥነት የዓለም ችግር ቢሆንም፣ ፕሮጀክቶቹ ዓላማቸው ያንን ለመመለስ ነው። የአየር መንገድና ቴሌኮም ለውጦች አሉ። የኑሮ ውድነት እውነት ሲሆን መፍትሔው ምርታማነትን መጨመር ነው። የጤና ጥያቄዎች በሙሉ ሚኒስትሯ ትሰራበታለች።

በኦሮሚያ ክልል የተፈናቀሉ አማራዎችና በሌሎች ክልሎች ያሉ ተፈናቃዮች ወደ ቤታቸው እንዲመለሱ መንግሥት ይፈልጋል፤ ተፈናቃዮች ለሆኑ አክቲቪስቶች ሲሳይ መሆን የለባቸውም። የወሰን ጉዳይ ላይ ዘላቂ ሰላም የሚመጣው ሕዝቡ ሲወስን ብቻ ነው። ሕጋዊ በሆነ መንገድ ዓለም እያየው ሪፈረንደም ተደርጎ ወደሚፈልጉት ቢጠቀለሉ ለጥያቄ አይመችም።

አሁን ያለው ጀነሬሽን ሻማ ሆነን ብንቀልጥ ልጆቻችን ከችግር ይወጣሉ የሚል የጋራ ውሳኔ መወሰን አለበት። ሴቶችን ወደ ካቢኔ ማስገባት የሞራል፣ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የማኅበራዊ ምክንያት አለው። ኢትዮጵያ በኢኮኖሚ እንድትለወጥ የግድ ሴቶች ኢምፓወርድ መደረግ አለባቸው። ሴትን ወደ ሀገር ልማት የማስገባት ዝግጁነት አለ። በቱሪዝምና ኮንፈረንስ ሴንተሮች ላይ ብዙ ተስፋዎች አሉ። እያንዳንዱን ቀን በመስራትና በመኖር የወደፊቱን መለወጥ እንችላለን።

308

ከመስከረም እስከ መስከረም

መጋቢት 19፣ 2016 ዓ.ም

በምዕራብ ኦሞ ዞን ተገኝተው

ያስተላለፉት መልዕክት

የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አቶ ታገሰ ጫፎ፣ የተከበሩ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አቶ አገኘሁ ተሻገር፣ የክልላችን ፕሬዝዳንት እንዲሁም የተከበራችሁ የሜይን፣ የዲዚ፣

የሱሪ፣

የዝልማሞ ብሔረሰቦች እና በጠቅላላው በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የምትኖሩ በሙሉ እንኳን በሰላም ለመተያየት፣ ለመነጋገርና ለመተዋወቅ በቃችሁ ለማለት እወዳለሁ።

ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ በአዲሱ አደረጃጀት ዞን ከመሆኑ በፊት በተለይ ማጂ ስመ ገናና አካባቢ እንደነበር ይታወቃል። ዛሬ ወደዚህ ስንመጣ ያየነው ውበት ይህ አካባቢ በቂ ትኩረት፣ ልማትና ሰላም ካገኘ ለራሱ ብቻ ሳይሆን ለኢትዮጵያ ልማትና ብልጽግና ከፍተኛ ሚና ሊጫወት የሚችል መሆኑን እንድናውቅ አስችሎናል።

የመጣንበት ዋነኛ ዓላማ በምዕራብ ኦሞ ዞን በተለይም ከደቡብ ሱዳን ጋር አልፎ አልፎ በሚያጋጥም ግጭት ከብቶች የመወሰድና የመዘረፍ አደጋ ስላለ፣ ከደቡብ ሱዳን አመራሮች ጋር ተገናኝተን መወያየታችንና የጋራ ኮሚቴ ማቋቋማችን ይበልጥ የጸና እንዲሆን ያለንን ትኩረት ለማሳየት ጭምር ነው። የደቡብ ሱዳን መንግሥትና ሕዝብም ለጉዳዩ ትኩረት እንደምንሰጥ እንዲገነዘቡ እንፈልጋለን።

ዲዚዎች “ኡስቲኖኖ” ይላሉ፤ ይህም አንድ ስንሆን ሰላምን ማስከበር፣ ልማትን ማምጣትና ሀገርን መጠበቅ እንደሚቻል ያመላክታል። እነዚህ አራት ብሔረሰቦች በውስጣቸው ሰላም ሆነው አንድ መሆን ሲችሉ፣ ሌሎች ከውጭ መጥተው ጥቃት ለመፈጸም ይቸገራሉ። የመጀመሪያው ሥራ መሆን ያለበት በእናንተ መካከል ሰላምና አንድነትን ማጽናት ነው። ኢትዮጵያ እነዚህን ብሔረሰቦች ከዘነጋች ሙሉ ኢትዮጵያ መሆን አትችልም። የኢትዮጵያ ሙላትና ትልቅነት የሚረጋገጠው እናንተንም ያቀፈ፣ ችግራችሁን የተገነዘበና ወደ እድገት ጎዳና ለመጓዝ የወሰነ መንግሥት ሲሆን ብቻ ነው።

እኔ ብቻ ሳልሆን የሁለቱ ምክር ቤት አፈ ጉባኤዎችም ከእኔ ጋር ወደዚህ ስፍራ መጥተው የኢትዮጵያ ጨውና ጌጦች መሆናችሁን ለማየት እድል በማግኘታችን ኩራት ይሰማኛል። ኢትዮጵያ አሁን ባለው ሁኔታ በቂ ሀብት ስለሌላት በየቦታው የሚነሱ

309

የመንገድ፣ የመብራት፣ የትምህርት ቤትና የጤና ተቋማት ችግሮች ሁሉንም በአንድ ጊዜ መፍታት አትችልም። ነገር ግን ኢትዮጵያ በጀመረችው የብልጽግና ጉዞ ውስጥ ሁላችንን የሚያኖረን ተስፋ ስላለ፣ ችግሮቻችሁን የልማት ጥያቄዎቻችሁን በተደጋጋሚ ሰምተናል። አቅም በፈቀደ መጠን የናንተን ጥያቄ መመለስና ሰላማችሁን መጠበቅ መንግሥት ከፍተኛ ጥረት እንደሚያደርግ ላረጋግጥላችሁ እወዳለሁ።

ዛሬ ሁኔታችሁን አይተን ነገ ምን ማድረግ እንደምንችል ተማክረን ጥያቄዎቻችሁን በሚመልሱና ችግሮቻችሁን በሚፈቱ ጉዳዮች ላይ ደረጃ በደረጃ ሥራ እንደምንሠራ ምንም ጥርጥር የለኝም። ቀዳማዊት እመቤት ከእኔ ጋር የመምጣት ፍላጎት ቢኖራቸውም ባጋጠማቸው አስቸኳይ ሁኔታ ሊመጡ ባለመቻላቸው፣ በዚህ አካባቢ አንድ ትምህርት ቤት እንደሚያሰሩና ከተሰራ በኋላ መጥተው እንደሚያዩ ቃል ገብተዋል።

ከሁሉም በላይ ሰላማችሁን፣ አንድ መሆናችሁንና ፍቅራችሁን እንድትጠብቁ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ሰላም ካለ ብልጽግና ኢትዮጵያን ይቀይራል። የጀመርነው የብልጽግና ጉዞ ብዙ ፈተናዎች ቢገጥሙትም ኢትዮጵያን የማበልፀጉ ሥራ ይከወናል። ኢትዮጵያ ታላቅና ሀብታም ሀገር ነች፤ ሀብቷን መመንዘር ጀምራለች። የተመነዘረው ሀብት እዚህ ያልደረሰው እስካሁን ባንክ ስላልከፈትን ነው፤ ይደርሳል አይዟችሁ። በተስፋ፣ በሰላም፣ በአንድነት ጠብቁን፤ ደጋግመን እናያችኋለን። ስለመጣን ደስ ብሎናል፤ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

መጋቢት 19፣ 2016 ዓ.ም

310

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲ ተወካዮች ጋር

የተደረገ ውይይት

ባለፉት ጥቂት ሳምንታት ከተለያየ የማኅበረሰብ ክፍል ጋር ውይይት ስናደርግ ቆይተናል፤ በዛሬው ውይይት በሦስት ነጥቦች ላይ እናተኩራለን። በመጀመሪያ ባለፉት ሁለት ሦስት ዓመታት ወደኋላ መለስ ብለን በመረጃና በእውቀት ላይ የተመሰረተ ግምገማዊ ሂሶች ቢቀርቡ ለሚቀጥለው ትምህርት ስለሚወሰድባቸው መጥፎ አይደሉም። ሁለተኛ አሁን በተጨባጭ በፖለቲካውም በልማቱም ኢትዮጵያ ባለችበት ሁኔታ መንግሥት ሊያስብባቸው፣ ሊያስተካክላቸው ወይም ሊያርማቸው የሚገቡ ጉዳዮች ቢነሱ፣ የመረጃ እጥረት ካለ መረጃ ይሰጥበታል፤ ካልሆነም ለፖሊሲ ግብዓት ሊሆኑ ይችላሉ። ሦስተኛ ከፊታችን ባለው ቀሪ ጊዜ ምን ዓይነት የትብብርና የስራ መንፈስ ብናደርግ እንደሚሻል ሀሳብ ማቅረብ ይቻላል።

የተነሱ ጉዳዮች ባለማወቅ፣ ባለመስማትና ባለመገናኘት በቀላሉ ሊፈቱ የሚችሉ፣ የምርጫ ክርክር የሚመስሉና አክቲቪዝም የሚመስሉ ነገሮች ተደባልቀውባቸው ሊሆን ይችላል። እኔ ግን ያገኛችሁ የፈለኩት በፖሊሲ፣ በእቅድና በአሠራር እናንተ የምታስተውሏቸውን እኛ የማናስተውላቸውን ጉዳዮች ለውይይቱ ግብዓት እንዲሆኑ በማሰብ ነው።

የፖለቲካ ግብ ቢያንስ ሦስት ወሳኝ ጉዳዮችን በውስጡ የያዘ ነው፤ እነርሱም ፓወር፣ ፖሊሲ ኢንፍሉኤንስ እና የአመለካከትና የባህል ተጽዕኖ መፍጠር ናቸው። ሥልጣን የሚገኘው በዴሞክራሲያዊ መንገድ በምርጫ መወዳደር ነው። ፖሊሲ ኢንፍሉኤንስ ደግሞ ሥልጣን ባይያዝም እንኳ ሀሳቦችን በፖሊሲዎች ላይ ተጽዕኖ ማሳደር ነው። አመለካከትና የባህል ተጽዕኖ ደግሞ የፖለቲካል ቫልዩስና የባህል ለውጥ ማምጣት ነው። ለሥልጣን ለምታደርጉት ሰላማዊ ትግል መደራጀት፣ የጠራ ሀሳብ መያዝ፣ የተሻሉ ሰዎችን መሰብሰብና ማኅበረሰቡን ማሳመን ይጠበቅባችኋል።

የፖለቲካ ምህዳር መጥበብ የለበትም፤ በማንቆጣጠረው ልክ መስፋትም የለበትም። በሕግ አግባብ ገቨርን የሚደረግ መሆን አለበት። ሁሉን ነገር መቃወም ውጤት አያመጣም፤ ሀገር ልክ ሁለት ፔዳል ባለው ብስክሌት በአንድ እግር ብቻ ማሽከርከር እንደማይቻል ሁሉ፣ የጋራ ትብብር ያስፈልጋል። የጋራ ምክር ቤት መቋቋሙ ጥሩ ቢሆንም፣ የፓርቲዎች ብዛት ግን ውስን ሀብትን ለመከፋፈል አስቸጋሪ ስለሚያደርግ ሁለት፣ ሦስት፣ አራት ወይም ቢበዛ አምሥት ፓርቲ ብትሆኑ ለሥልጣንም ሆነ ለኢንፍሉኤንስ ስለሚያግዝ ብታስቡበት ጥሩ ነው። ብልጽግና እንደ ፓርቲ ማድረግ የሚችላቸውን ነገሮች ያያል፤ ነገር ግን የመንግሥትና የፓርቲ ሥራ ሳይቀላቀል ለይታችሁ ማየት ብትችሉ ጥሩ ነው።

311

የፖለቲካ ምህዳር መጥበብ አይታይበትም፤ የሚታይበት ለረጅም ጊዜ የተዘጋ ቧንቧ ስንከፍት ቆሻሻም፣ አልጌና ውኃ ተቀላቅሎ መፍሰሱ ነው። ይህም እየሰከነ መጥቷል፤ የተደፈረሰ ውኃ የሚያጠራው ጊዜና ስክነት ነው። ሕግ ያስፈልጋል፤ የፖለቲካ ጨዋታው ሕግና ዳኛ ሊኖረው ይገባል።

ኢንክሉሲቭ ናሽናል ዲያሎግ ገና ወደ ውይይት አልገባም፤ አጀንዳ ነው እየተለየ ያለው። አጀንዳውን ብልጽግና ብቻ እያቀረበ አይደለም፤ እናንተም ማቅረብ ትችላላችሁ። እኛ ብቻችንን የምናሳትፈው ነገር ዋጋ የለውም፤ የእናንተ ሀሳብ ካልተደመጠ ናሽናል ዲያሎግ ሊሆን አይችልም። ገለልተኛ ተቋም ተቋቁሞ ሕዝብ ተወያይቶ የሚያግባባን ነገር መሆን ይሻላል በሚል ነው በሙሉ ኮሚትመንት የገባንበት። ትራንዚሽናል ጀስቲስና ናሽናል ዲያሎግ ለየቅል ናቸው። ተቃውሞ መሆን ያለበት እንደ ደረቅ አለት ሳይሆን እንደ ለም መሬት፤ ተነጋግሮ መደጋገፍ ነው።

መሬት በሚመለከት የፌዴራል መንግሥት ሥልጣን ስለሌለው የክልሎች ነው፤ ጥያቄው ወደ ክልል መቅረብ አለበት። የእኛ ችግር ያልሆኑትን እንደ ጠንካራ ፓርቲ ያለመሆንን የመሳሰሉ ነገሮችን ወደ እኛ ማምጣት የለባችሁም። ብትሰበሰቡ ለመደገፍ ዝግጁ ነን። የመንግሥት የታችኛው እርከን ችግር አለበት ለሚለው ከላይ እስከታች ብዙ ማስተካከል ያለብን ነገር እንዳለ እንገመግማለን።

ሌብነት ችግር ነው፤ በከፍተኛ ደረጃ እርምጃ እየተወሰደበት ነው። ሲቪል ሰርቪስ ሪፎርም በሕግና በሥርዓት ሪስፖንድ እንዲያደርግ እየተሠራ ሲሆን፣ እናንተም ቀረብ ብላችሁ ማገዝ አለባችሁ። የፕሮጀክት ፋይናንስ በሕግ መመራት አለበት፤ ፕሮጀክቶችም የሥራ ዕድል ይፈጥራሉ። ሥራ አጥነት የኢትዮጵያ ችግር ነው፤ ብዙ ጥረት እየተደረገ ነው።

የትምህርት ጥራት ጉዳይ ከእኛ ጋር ከሚሰሩ ፕሮፌሰር ብርሃኑን የመሳሰሉ ባለሙያዎች ጋር በመሆን እየተሰራ ሲሆን፣ ታችኛው እርከን ላይ ትኩረት ተሰጥቷል። ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ ደግሞ በፖሊሲ ተቋም አመራርነታቸው በእውቀታቸው ለሀገር ጥሩ አስተዋጽኦ እያበረከቱ ነው። የኦኤንኤልኤፍ ተወካይ በፌዴራል መንግሥት ውስጥ የንግድና ኢንደስትሪ ምክትል ሚኒስቴር ሆነው ይሠራሉ። ሲዳማና ጋምቤላ ላይ የተነሱ ጥያቄዎች ይፈተሻሉ። የሶማሌና አፋር ውክልናን ጨምሮ የማዕከል ሥልጣን ተሳትፎ መሻሻል አለበት።

ኢንፍሌሽን የውስጥ ብቻ ሳይሆን ኢንተርናሽናል ችግር ነው፤ ምርትን በማብዛትና በማዳበሪያ ድጎማ ለመፍታት እየተሠራ ነው። ግብርና ከፍተኛ የሀገር ውስጥ ምርት ድርሻ ያለው ቢሆንም፣ አርሶ አደሩ ግብር አለመክፈሉና ምርትን ሆርድ ማድረጉ ትግል የሚያስፈልገው የአስተሳሰብ ችግር ነው።

ለሰላም የሕግና ሥርዓት መከበር አስፈላጊ ነው። በየትኛውም ክልል ከሰላም የተሻለ አማራጭ የለም፤ መንግሥት መስዋዕትነት እየከፈለ ቢሆንም ሁሉም አካላት ማገዝ አለባቸው። ራያና አገው በሚመለከት ያለው አቋም ሕዝቡ እንዲወስን ነው። የተፈናቀሉ

312

ከመስከረም እስከ መስከረም

ወደ ቤታቸው ይመለሱ። በውይይት፣ በሰጥቶ መቀበል መርህና በሕዝበ ውሳኔ ዘላቂ ሰላም ማምጣት ይቻላል።

የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ጎረቤት ተኮር ነው። ወንድማማችነትና እህትማማችነት የብልጽግና ፓርቲ እሴት ሲሆን፣ ሁሉም ተከባብሮና ተዋህዶ መኖር አለበት። ከትግራይ ውክልና ጋር በተያያዘ ምርጫ ማካሄድ ብቸኛው መፍትሔ ነው። ወጣቶች ኃላፊነት ለመውሰድ ራሳችሁን ማዘጋጀት አለባችሁ። በቀጣይ ምርጫ ከዚህ የተሻለ ዴሞክራሲ የሚታይበት እንዲሆን በጋራ እንስራ። ወደ አራት አምሥት ፓርቲ ሰብሰብ ብትሉ ፓርላማውም ይከፈታል፤ ሥልጣንም ለማግኘት ይጠቅማችኋል።

መጋቢት 24፣ 2016 ዓ.ም

313

ከመስከረም እስከ መስከረም

በስታርት አፕ ኢትዮጵያ ብሄራዊ ሁነት

ማስጀመሪያ መርሃ ግብር

ጥያቄ፡- ለምንድነው ኢትዮጵያ ስታርት አፕ ላይ ኢንቨስት ማድረግ የፈለገችው? ሰላም ነው በመጀመሪያ በዚህ ሁኔታ በድጋሚ ስለተገናኘን በጣም ደስ ብሎኛል ይሄ ነገር እየተለመደ ስለሆነ ቅርብ አይቲንክ ሁለት ሳምንት ገደማ መሰለኝ ለዲጂታል ኢትዮጵያ ቤታ የሚባል እዚህ ነበርን እና ካልቸሩ እየሰፋ ቢሄድ ጥሩ ነው ቢለመድ ጥሩ ነው። ስታርት አፕ ዲጂታል ኢትዮጵያ ውስጥ እንዴት በአዲስ መልክ የሚነገር ነገር ሆነ ላልከው መጀመሪያ ስታርት አፕ ምንድነው ማለት የሚሻል ይመስለኛል። ስታርት አፕ ሲባል ማንኛውም በአነስተኛ ደረጃ የተጀመረ የስራ መስክ ማለት አይደለም ስታርት አፕ ሀሳብ ኢኖቬቲቭ አይዲያ ቴክኖሎጂን ተንተርሶ አንድን ችግር ለመፍታት የሚቋቋም ሲድ ዘር ማለት ነው ቴክኖሎጂን ካልተጠቀመ ኢኖቬቲቭ አይዲያ ከሌለው እና ሶልቭ የሚያደርገው ችግር ከሌለ ስራ መጀመር ብቻውን ስታርት አፕ አያስብለውም።

ስታርት አፕ ማለት ይሄ ነው ካልን በኋላ ግን ይሄ በዲጂታል ኢትዮጵያ ሳይሆን በዓለም ላይም አዲስ ቋንቋ ነው። ከቴክኖሎጂ ውልደትና መብዛት ጋር ተያይዞ የመጣ እሳቤ ነው የቆየ ቀደም ሲል የሚነገር ቋንቋ ሳይሆን ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በዓለም ላይ እየተነገረ የመጣ ቋንቋ ነው። በእኛም ሀገር ከጠቀሜታው አንጻር ስታርት አፕ የሚሉ ቋንቋዎች በመጠኑም ቢሆን እየተነገሩ መጥተዋል። ብዙ ጊዜ በቴክኖሎጂ ኤሪያ የሚፈጠሩ ስራዎችን የሚፈጥሩ ሁለት እና ከዚያ በላይ ሰዎች ናቸው የአፈጣጠር ባህሪው እራሱ ቲም ወርክ በጋራ የመስራት ባህርይ እና ዝንባሌ አለው። ሁለተኛ እስካሁን በታየው ልምድ ዓለም ላይ ሰክሰስ ፉል የሆኑ ስታርት አፖች እድሜያቸው ከ35 እስከ 40 ኢን አቬሬጅ ነው አልፎ አልፎ ከዚያም ሊያልፍ ሊያንስ ይችላል ግን አብዛኛው ከ35 እስከ 40 ዓመት ያሉ ሰዎች ናቸው በስታርት አፕ የተሳካላቸው የሚባሉት።

ሁለተኛው ቢታሰብበት ቢታወቅ መልካም የሚሆነው ስታርት አፕ እንደማሽሩም ናቸው ኤቭሪዌር አይዲያ አለኝ የሚሉ ሰዎች በጣም በርካቶች ናቸው። በየሀገሩም በስፋት ይጀመራሉ እስካሁን ባለው ትሬንድ ግን ማክሲመም አሥር ፐርሰንት ከመቶ አሥሩ ብቻ ነው ኩባንያ ሆነው ወደ ስራ የሚቀየሩት 90 ፐርሰንቱ አይሳካም። 90 ፐርሰንቱ ለማይሳካ ነገር ለምን ኢንቨስት እናደርጋለን ሪስኩ በጣም የሰፋ መሆኑን ከጅምሩ እያወቅን ለአሥር ፐርሰንት ስኬት ሲባል ለምን ሰው ኢንቨስት ያደርጋል የሚል ሀሳብ ሊነሳ ይችላል። ዓለም ላይ አሁን ወደ 1200 ገደማ ዩኒኮርኒሲ የሚባሉ አሉ ዩኒኮርን ማለት ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በላይ ወርዝ የሚያደርግ ኩባንያ ስታርት አፕ ሆኖ ባጠረ ጊዜ ውስጥ ከ አንድ ቢሊዮን ብር በላይ ወርዝ የሚያደርግ ሀብት ያለው ማለት ነው።

315

1200 ኩባንያዎች ከ4 ነጥብ 3ትሪሊየን ዶላር በላይ ሀብት አላቸው። ይሄን ከአፍሪካ አጠቃላይ ጂዲፒ ጋር ስታወዳደረው ከፍ ያለነው። 1200 ኩባንያ ወይም ስታርት አፕስ 4 ፖይንት 3 ትሪሊየን ዶላር አላቸው ማለት የተሞከረው በአሥር ሺ በሃያ ሺ በሃምሳ ሺ በመቶ ሺ ቢሆን እነዚህ ግን በአጭር ጊዜ ውስጥ ያፈሩት ሀብት ማንም ብት ማፍራት የሚፈልግ ሰው አጓጊ ነው። የሚያጓጓ ስለሆነ ሁሉም ሀገራት በተጠና መንገድ በዚህ መስክ መሳተፍ ይፈልጋሉ። ከሃምሳ በላይ ዴካኮርንስ አሉ ዴካኮርን ማለት ከአሥር ቢሊዮን ዶላር በላይ ሀብት ያላቸው ጥቂትም ቢሆኑ ደግሞ ሄክታኮርኖችም አሉ። ባጠረ ጊዜ ውስጥ ሀብት የማፍራት ነገር አሁን እነ ፌስቡክ ትዊተር ስታርት አፕ ነበሩ በአንድ ወቅት ቢባል ብዙ አድማጭ አይኖረውም ዛሬ በከፍተኛ ሀብት የሚነገሩ ስለሆነ በቅርብ ጊዜ የምናውቀውን እስፔስ ኤክስ ብንወስድ ቲክቶክ ብንወስድ አሁን እነሱ ከዩኒኮርን አልፈው ሀንደርስ ኦፍ ቢሊየንስ ኦፍ ዳላር የሚያንቀሳቅሱ ኩባንያዎች ሆነዋል። ዘንድሮ ዓለም ላይ ወደ 300 ቢሊዮን ዶላር ገደማ በስታርት አፕ ላይ ኢንቨስት የሚያደርጉ ፍላጎት ያላቸው ፋውንዴሽኖች ግለሰቦች እንዳሉ ይነገራል ብዙ ሰዎች በዴት መልክ ሳይሆን እንደ ኤኪዩኒ ስታርት አፕ ላይ ገንዘብ መጨመር ወይም ኢንቨስት ማድረግ ፋይናንስ ማድረግ ይፈልጋሉ ይሄ አጠቃላይ በዓለም ላይ ያለው ትሬንድ ነው። ወደ አፍሪካ ደግሞ ስታመጣው ሚኒመም በዚህ ዓመት ሁለት ቢሊየን ዶላር ገደማ ኢንቨስትመንት ለስታርት አፕ እንዳለ ይጠበቃል።

አፍሪካ ላይ ቅድም ካነሳሁት 1200 ዩኒኮርንስ ሰባት አንዳንዴ ደግሞ ስድስት ብቻ አሉ ይባላል ዳታው እንደየሶርሱ ይለያያል። ከእነዚህ ስድስት ወይም ሰባት ዩኒኮርኖች አብዛኛው የሚገኘው ናይጄሪያ ነው ግማሽ ወይም ከግማሽ ያላነሰው የሚገኘው ናይጄሪያ ነው። እኛ አካባቢ እስካሁን አንድ ቢሊየን ዶላር ወርዝ የሚያደርግ በስታርት አፕ ደረጃ የሚታወቅ የተመዘገበ ጅማሮ የለም ወደኋላ ትንሽ ቀርተናል ማለት ነው አፍጥነን መናገር መደገፍ ከቻልን ግን አትሊስት በአፍሪካ ካሉ ሰባት ወደፊት ደግሞ ሃያ ሠላሳ አርባ ጥቂቱን መጋራት ከቻልን በእኛ ሀገር ሁኔታ አዋጭ ነው የሚል እሳቤ ስላለ ነው ጉዳዩን በዓለም ደረጃ ያለው ትሬንድ ሲታይ በአፍሪካ ያለው ሁኔታ ሲታይ በእኛ ሀገር ሁኔታም ይህንን ጉዳይ መነጋገር ማሰብ ማገዝ ጠቃሚ ነው የሚል እሳቤ የመጣው። ወደእኛ ሲመጣ አንደኛ ፖፑሌሽን እንደምታውቀው ከ120 ሚሊዮን በላይ የሆነ ሕዝብ አለን ፖፑሌሽን ብቻውን ግን ሳይሆን ሚዲያን ኤጅ የሚባለው ኢትዮጵያ ውስጥ ሃያ ዓመት አልሞላም ኢን አቭሬጅ ሲወሰድ ሚዲያን ኤጅ ሃያ ዓመት አልሞላውም ማለት ቴክኖሎጂካል ሳቢ የሆነ ጀነሬሽን ነው ማለት ነው። ወጣት መሆን ለቴክኖሎጂ የቀረበ ስለሆነ በቀላሉ ይህን ሀሳብ ኢንተርቴን ብናደርግ እንደሀገር ውጤታማ ልንሆን እንችላለን።

የትምህርት ሥርዓታችን ስንመለከት ስልሳ እና ከዚያ ፐርሰንት በላይ በትምህርት ሥርዓታቸን ውስጥ አስገብተናል ሳይንስ ቴክኖሎጂ ኢንጅነሪንግና ማቲማቲክስ በሁሉም ዩኒቨርሲቲዎች ይሰጣል ይህም እንደ አንድ መሰረት ሊወሰድ ይችላል። ዲጂታል ኢኮኖሚ ለመገንባት እንደመንግሥት ያለን ውሳኔና ቁርጠኝነት ይታወቃል ይሄ ሁሉ ፍላጎት እንደተጠበቀ ሆኖ ኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ የሆነ የስራ አጥነት ችግር አለ። ስታርት አፕስ ስራ ይፈጥራል ኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ የሆነ የግብር መሰብሰብ ችግር አለ። ስታርት አፖች ግብር ላይ ከፍተኛ ውጤት ያስገኛሉ አስገኝተዋል በብዙ

316

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሀገር እንደ ሀገር የፎሬን ኢንቨስትመንት ዝቅተኛ ነው ያለው ስታርት አፕስ ጥሩ ጥሩ አይዲያዎች ማሽሩም ካደረጉ በደንብ ከበሰሉ ከፍተኛ ሀብት የመሳብ አቅም አላቸው በዚህ ሁሉ ምክንያት ኢትዮጵያ ውስጥ ወጣት ሀሳብ ያላቸው ሰዎች ቢያንስ በፖሊሲ ደረጃ ቢደገፉ በአድሚኒስትሬሽን የተወሰነ ደረጃ አንዳንድ አሰራሮች ብናስተካክል ጥቂቱን ፐርሰንት እንኳን ብናሳካ ለምናስበው ብልጽግና በእጅጉ ፈር ቀዳጅ ጠቃሚ ይሆናል ከሚል እሳቤ ነው ኢትዮጵያ ውስጥ ሀሳቡ መነገር የጀመረው በዚህም መልክም ፎረም ማዘጋጀት ያስፈለገው ለዚያ ነው።

ጥያቄ፡- ስታርት አፕን ለማሳደግ ፈጠራን ለመደገፍ መንግሥት የወሰዳቸው ስፔሲፊክ ኢኒሼቲቭስ እና የፖሊሲ እርምጃዎች ትንሽ ቢያነሱልን?

በመጀመሪያ ስታርት አፕስ ላይ የመንግሥት ትልቁ ውሳኔ መሆን ያለበት ይህ ቢዝነስ መሰረት የሚይዘው የሚስፋፋው በግሉ ሴክተር ነው እንጂ በመንግሥት አይደለም የሚል ግንዛቤ እና አቋም ነው። የመጀመሪያው እርምጃ እሱ ነው በየትኛውም ዓለም የምታየው አሁን ቅድም በጣም ብዙ ሀብት አላቸው ሰራተኛ አላቸው የምንላቸው ኩባንዎች ሲጀመሩ በእውቀት ድጋፍ ያገኙ አይደሉም። የመንግሥት ዋነኛው ውሳኔ ይህ ጉዳይ በግል ሴክተር የሚሰራ ነው ብሎ ካመነ ትልቁን እርምጃ ተራመደ ማለት ነው ከዚያ ቀጥሎ በፖሊሲ የሚገለጹ ጉዳዮች አሉ። በእኛ መንግሥት ሁኔታ የአሥር ዓመቱ የልማት እቅዳችን ሁላችሁም እንደምታውቁት ከአምሥት ዋና ዋና የእድገት አንጓዎች አንዱ ቴክኖሎጂ ነው ብሏል ይሄ በጣም ትልቅ ሪኮግኒሽን ነው። በቅርቡ በነበረን መድረክ እንደተነጋገርነው በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር የሚመራ ናሽናል ስትሪን ኮሚቴ በሀገር ደረጃ ያሉ እነዚህን ጅማሮዎች የሚደግፍ ኮሚቴ ተቋቁሟል ከሁሉም ስቴክሆልደርስ የተውጣጣ በፖሊሲ ደረጃ ብቻ ሳይሆን በአድሚኒስትሬሽንም መደገፍ ተጀመረ ማለት ነው።መንግሥት አንዴ ሳይሆን በጣም በርካታ ጊዜ ለወጣቱ ጥሪ አቅርቧል ኢኖቬቲቭ አይዲያ ላይ ተሳተፉ አይዲያችሁን ሽጡ በአይዲያ ተነጋገሩ በጣም በርካታ ጊዜ ተነግሯል ይህም እንደ ትልቅ እርምጃ ሊወሰድ ይችላል። ከዚያ በላይ ግን ባለፉት አምሥት ዓመታት ለምሳሌ ፊንቴክ ከአምሥት ዓመት በፊት ወንጀል ነበር ኢትዮጵያ ውስጥ እስከ አምስት ዓመት ሊያሳስር ይችላል።

ዛሬ ፊንቴክ ሌጋላይዝድ ሆኗል በሴክተሩ ያሉ ሰዎች ናቸው የሚገባቸው ለሌሎቻችን ብዙ ላይገባን ይችላል ትናንትና ወንጀል የነበረ ነገር እውቀት አግኝቶ መንግሥት ሕጋዊ ማድረግ ችሏል። አይ ፒ ሪኮግናይዝ ተደርጓል ይሄ የፈጠርኩት ነገር በቀላሉ ይወሰድብኛል ብለው ለሚሰጉ ሰዎች ትልቅ እፎይታ ነው። አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ተፈጥሯል እንደ አንድ ኢንኩቬሽን ሴንተር ወይም አሴሽን ሴንተር ሊወሰድ ይችላል በጣም በርካታ ኢንኩቬሽን ሴንተሮች በየቦታው በየዩኒቨርሲቲ ተፈጥረዋል። ካፒታል ማርኬት ልንጀምር ነው እነዚህ ሁሉ ነገሮች ሲደመሩ ለኤኮ ሲስተሙ ደጋፊ የሆኑ ነገሮች ኢትዮጵያ ውስጥ እንደተጀመሩ አመላካች ተደርገው ሊወሰዱ ይችላሉ። ከሁሉ በላይ በሴክተሩ ያሉ ሰዎችና በሙያው ያሉ ሰዎች የሚያውቁት አንድ ነገር አለ መንግሥታት አንድ ያልደረሱበትን ያላወቁትን ያልተገነዘቡትን ነገር እስኪያውቁት በሕግ ይከለክላሉ ለምሳሌ ፊንቴክ በሕግ ወንጀል የተደረገው ድርጊቱ ወንጀል ሆኖ ሳይሆን መንግሥት የፊንቴክን ጠቀሜታ ባለመገንዘቡ ነው። በጣም በርካታ ሰዎች ሌጋሊ መስራት እንዳይችሉና በተደበቀ መንገድ ስራዎቻቸውን ሀሳቦቻቸውን እንዲሰሩ

317

ያደርጋል። አሁን የእኛ አዲስ ልምምዳችን ለስታርት አፕስ በእጅጉ የሚጠቅመው የማናውቃቸው በጣም በርካታ ነገሮች አሉ። ቴክኖሎጂ በየጊዜው አዳዲስ ነገር ስለሚያመጣ ስለማናውቃቸው ከምንከለክል ግን የሳን ቦክስ ተውት እንደ ሀሳብ እንደ ግንዛቤ ተወስዷል። የማታውቀውን ነገር ከልካይ ከሆነ ሀሳብ ውስጥ ወጥተህ ማየት ጠቀሜታውን ጉዳቱን አይተህ ትንሽ ሪስክ አድርገህ ትምህርት ከወሰድክ በኋላ ሕጉ ዳውን ሳይዱን ቀንሶ ጥቅሙን አጉልቶ የሚጠበቅበትን መንገድ ታሳቢ አድርጎ እንዲነደፍ ማድረግ አላውቀውምና ዝግ ይሁን ከምትል እስካውቀው በመከልከልና በመፍቀድ መካከል ብተወውና ብማር የሚል ኮሚትመንት መንግሥታችን ወስዷል። ኤኮሲስተሙን ከመደገፍ አንጻር ይሄ በጣም ትልቅ እርምጃ ነው ኢትዮጵያ ውስጥ ጅማሮዎች አሉ እነዚህ ጅማሮዎች ፍሬ እንዲያፈሩ በርካታ ስራ መስራት ይጠበቅብናል ገና ስለሆነ ያ ሲደመር የምናስበውን ውጤት ያመጣል ኢትዮጵያ ቅድም እንደተባለው ጥቂት ዩኒኮርኖች ትፈጥራለች ተብሎ ይጠበቃል።

ጥያቄ፡- በአሁኑ በኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን የስታርት አፕ ኢኮ ሲስተም እርሶ እንዴት ይገልጹታል?

በጣም ሚዛናዊ መሆን ያስፈልጋል በዓለም ደረጃ ቶውቱ በራሱ አዲስ ስለሆነ ያን ያህል ያደገ ነገር ተብሎ ሊወሰድ አይችልም። በእኛም ሁኔታ ገና ጀማሪዎች ስለሆንን ከልክ በላይ ኢትዮጵያ ውስጥ እየተንሰራፋ ነው እያደገ ነው ብለን ሌላ ጫፍ ከወሰድነው ልንሰራ የሚገባንን ስራዎች ሊያስቀር ይችላል።ነገር ግን የለውጡ ማግስት በነበረው ጥናት ሃምሳ ገደማ ስታርትአፕስ ኢትዮጵያ ውስጥ ነበሩ ዛሬ ከ900 በላይ ስታርት አፕስ እንዳሉ መረጃዎች ያሳያሉ እኔ በጣም ተስፋ የሚሰጠኝ ቁትራቸው በዚህ ደረጃ ማደጉ አይደለም የኢትዮጵያን ስታርት አፕስ ከብዙ ሀገራት የሚለየው አክሮስ ኦል ሴሽን በትራንስፖርት በሎጀስቲክስ በአግሪ ቴክ በፋይናንስ በፈለከው ሴክተር ብትሄድ ጅማሮዎች አሉ። ይሄ ባጣም ተስፋ ይሰጥሀል ቅድም ባነሳሁት መመዘኛ ከ 900 መካከል አሥር ፐርሰንት ተሳካ ማለት አሥር ፐርሰንቱ የአንድ ቢሊዮን ዶላር ዎርዝ የሚያደርግ ኩባንያ አላቸው ማለት ለኢትዮጵያ ምን ማለት እንደሆነ መገመት አያስቸግርም። ቁጥራቸው መብዛቱ ብቻ ሳይሆን አክሮስ ኦል ሴክተርስ መሆናቸው ከእነዚህ መካከል ፍሬያማ የሆኑቱ መፈጠራቸው አይቀርም በሚል ተስፋ እንድታደርግ ያደርግሀል።

ሦስተኛው በጣም ጥሩ ነገር ኢንተርናሽናል ፋይናንሰርስ የእኛን ስታርት አፕሶች ፋይናንስ ለማድረግ ኮሚትመንት እየገቡ ነው። ለምሳሌ የማስተር ካርድ ፋውንዴሽን ቢወሰድ ወደ 700 ሚሊዮን ዶላር ለኢትዮጵያ ስታርት አፕስ ኢንቨስት ለማድረግ ቃል ገብቷል ወይም ስራ ጀምሯል። ቢል እና ማሊንዳ ፋውንዴሽን በጣም በብዙ ያግዛሉ ብዙ ስራ ላይ ይሳተፋሉ እዚህ ሀገር ያለውም የእነሱ ኃላፊ ሀዲስ የሚባለው በእነሱ ሪሶርስ ብቻ ሳይሆን በእራሱ ሪሶርስ በጣም ብዙ ኢኒሼቲቮች የሚያግዝ በጣም ጥሩ ኢትዮጵያዊ ነው እነሱም እንደዚያው ያግዛሉ። የከሊፋ ፋውንዴሽን ወደ መቶ ሚሊዮን ዶላር ገደማ መመደባቸው ይታወቃል ብዙ ፍላጎቶች አሉ ከውጭ የኢትዮጵያን ስታርት አፕስ ፋይናስ ማድረግ ያዋጣል በሚል።

ሌላው አብሮ ቢታይ በጣም የሚገርመው ነገር ቢፒኦን በሚመለከት የዛሬ አሥር ዓመት ማክሲመም ብዙ የምንነጋገርበት ነበር አውዱ ይመቻል ኢትዮጵያ ውስጥ

318

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከህንድ ቀጥሎ አውትሶርሲንግ ብንሰራ እኛም እኮ ማድረግ እንችላለን ቢጀመር የሚል ቦየታው የምንነጋገርበት ጉዳይ ነበር። አሁን የሚገርሙ ጅማሮዎች ኢትዮጵያ ውስጥ አሉ በአውትሶርሲንግ አንደኛ ኢትዮጵያ ውስጥ ማክዶናልድ የለም ግን የማክዶናል ኮል ሴንተር ኢትዮጵያ ነው ያለው ምን ያህል ሰው ይህን እንደሚያውቅ አላውቅም የማናውቀውን ማክዶናል ኮል ሴንተር ነው ሰርቭ የሚያደርጉ ልጆች በአንድ ስታርት አፕ ውስጥ ተደራጅተው ይሰራሉ። ይሄ በጣም በጣም ተስፋ ሰጪ ነገር ነው።

የምዕራቡ ዓለም ፉትቦል አናሌሲስ የሚሰራው ኢትዮጵያ ውስጥ ነው እንደዚህ ዓይነት ስታርት አፖች አሉ አናሌሲስ የሚሰሩ ባለን ነገር ላይ ብቻ የተወሰነ ሳይሆን በሌለን ነገር ላይም የሚሰራ ወጣት ኢኖቬቲቭ አይዲያ ያላቸው ዲቮትድ ልጆች እየተፈጠሩ ነው ማለት ነው። ኮዲንግ ላይ የሚሰሩ አሉ ህንድ ሀገር ያለው አውትሶርሲንግ አሁን የህንድ ዋጋ ትንሽ ከፍ እያለ ስለመጣ አውትሶርሲንጉ ኢትዮጵያ ውስጥ ሰዎችን መውሰድ ጀምሯል። እነዚህ ሁሉ ነገሮች ስትመለከት 900 ናቸው የሚለው ቁጥር ብቻ ሳይሆን ለምዕራቡ ዓለም አዝ ዘ ኮል ሴንተር አዝ ዘ ኮደር ማገልገል ከቻልን ጅማሮው በጣም ጥሩ ነው ማለት ነው። ጅማሮው ጥሩ ነው ማለት ግን ችግር አልባ ነው ማለት አይደለም። አይዲያስ መሸጥ ካልቻሉ በራሱ አይዲያው ካልተሸጠ የተሸጠው ሀሳብ ደግሞ መነሻ ፋይናንስ ማምጣት ካልቻለ በገንዘብ ካልተደገፈ በስተቀር ሀሳብ ላላቸው ጀማሪ ወጣቶች ሁሉ ነገር ዳገት ነው ኢትዮጵያ ውስጥ በቂ የሚባል ለእነዚህ ሰዎች ምቹ የሆነ ርክሻ የኢንተርኔት አክሰስ የለም። በንጽጽር ኢንተርኔት እየሰፋ ነው 5ጂ ጀምረናል ዋጋው እየቀነሰ ነው ይሄ ለእኔና ላንተ የሚሰራ ነው። ስታርት አፕ ላይ ላሉ ወጣቶች ጀማሪዎች ግን አሁንም ቢሆን በቅርበት የሚያገኙትና ርካሽ ነገር ሊባል አይችልም። መብራት ምንም እንኳን ይህን ያህል ኤነርጂ ቢሆንም ለእነዚህ ሰዎች አሁንም ኤነርጂ ማግኘት የቢሮ ቦታ ማግኘት መስሪያ ቦታና መኖሪያ ቤት መለየት አሁንም ፈተና ነው። ጅማሮው ጥሩ ነው ፈተናዎች አሉ በፖሊሲ ደረጃ ክላሪቲ አለነ ነገር ግን ተደጋግፈን ችግሩን እየፈታን መሄድ ከቻልን ምንም ጥርጥር የለውም ኢትዮጵያ ተስፋ ሰጪ ስራዎች ሊሰሩ ይችላሉ ተብሎ ሊወሰድ ይችላል።

ጥያቄ፡- ከንግድ ፍቃድ፣ ከታክስ ሥርዓት፣ ከፋይናንስ ድጋፍ ከሌሎችም የመንግሥት አሰራሮች ጋር ተገናኝቶ ችግሮች ይነሳሉ እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍ እና ይህንን ሴክተር ወደፊት ለማራመድ በመንግሥት በኩል ምን ለመስራት ታስቧል?

የኢትዮጵያ ወጣቶች አንድ መገንዘብ ያለባቸውና ማድረግ ያለባቸው ነገር አለ በየትኛውም የስራ መስክ በስፖርት ሊሆን በመጻፍ ሊሆን ይችላል አንድ ሰው በቀን አንድ ፐርሰንት ትናንት ከነበረበት ማሻሻል ቢችል በዓመት 37 ፐርሰንት ያሻሽላል። አሁን ዛሬ ያለህበትን ነገር በየቀኑ አንዳንድ ፐርሰንት ብታሻሽል በሦስት ዓመት ውስጥ ከዚያ ባነሰም ጊዜ ሀንድረድ ፐርሰንት ለውጥ ታመጣለህ። የእኛ ችግር ትልቅ ማሰብ ነው እንጂ ተገቢው ከትልቅ መጀመር ተገቢ አይደልም ትልቅ ማሰብና ከትንሽ መጀመር መማር ያስፈልጋል። በየቀኑ በሚደረጉ ኢምፕሩቭመንቶች ትናንሽ ኢምፕሩቭመንቶች ተሰናስለው ተደምረው ነው ትልቁን ነገር የሚያመጡት። ዛሬ የተቀየረ መንግሥት ዛሬ የተቀየረ ኢንተርኔት ዛሬ የተቀየረ ፋይናንሻል አክሰስ ካለ ስታርት አፕ አያስፈልገንም። ስታርት አፕ ያስፈለገን በጣም በርካታ ችግሮች ስላሉ ነው እነዚያን ለመፍታት ነው እነዚህ አይዲያዎች የሚያስፈልጉት እነዚህ አይዲያዎች ደግሞ በደንብ ደግፎ

319

ፋይናንስ አድርጎ መሰረት እንዲይዙ የሚያስፈልግበት ዋና ምክንያት ችግር ስላለ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ፕላስ ኦር ማይነስ ሠላሳ ሚሊዮን ገደማ ተማሪ እና መምህራን አሉ። ዋን ፎርዝ ኦፍ አወር ፖፑሌሽን በትምህርት ሥርዓት ላይ የሚሰራ ነው ሠላሳ ሚሊዮን ገደማ፣ ባሉ ዩኒቨርሲቲዎች ፕላስ ኦር ማይነስ ሁለት ሚሊዮን ገደማ ተማሪዎች በየዓመቱ ከ200ሺ በላይ ተማሪ ይመረቃል። በጣም ትልቅ ፖፑሌሽን ነው ሠላሳ ሚሊዮን ተማሪና መምህር ማለት አፍሪካን ሀገር ውስጥ በጣም ብዙ ሀገራት ተደምረው ያላቸው ፖፑሌሽን ማለት ነው። ይህን እንደ ትልቅ ጉልበት እንወስደዋለን ኢንኩቬሽን ሴንተርስ በዬኒቨርሲቲው አሁን ደግሞ ሚንት ያሰራው ታለንት ሃይስኩል አይሲቲ ፓርክ እነዚህ ሁሉ ታለንቶች ሊወጡ የሚችሉበትን መንገድ የሚያግዙ ናቸው። ሳይንስ ሙዚየምን ብትወስድ ባለፉት አንድ ዓመት ተኩል በጣም ብዙ ኤግዚቢሽኖች ቀርበዋል እነዚያን ሁሉ እየሄድን እያየን ነው መንግሥት እየሄደ እያየ ነው እየተማረ ነው። አንድ ከወላይታ የመጣ ሕጻን ልጅ አውሮፕላን ሲሰራ መንግሥት አይቷ አንተ አይተሀል ሚኒስትሮች አይተዋል ተማርን ማለት እኮ ነው። ካንትሪ ሳይድ ካሉ ወጣቶች አውሮፕላን የሚያህል ነገር ሊሞከር እንደሚችል በጣም በርካታ የፈጠራ ስራዎች ሊሞከሩ እንደሚችሉ አየን እየተማማርን እንሄዳለን እኛ መንግሥት ነን እነሱ ደግሞ አይዲያ አፍላቂ ናቸው አይዲያዎቻቸውን ለእኛ ባመጡልን ቁጥር እየተማርን እየዘመንን እንሄዳለን። ለምሳሌ ዘ ሆል ኤኮ ሲስተም የመንግሥትን በኤርጎኖሚክስ የቀየረው ስራ ባለፈው እንዳነሳሁት ከ500 በላይ ሰርቪሶች ኦቶሜት ተደርገዋል በመንግሥት ይሄ በጣም ትልቅ እድገት ነው በመንግሥት ሥርዓት ውስጥ እንደዚህ እያደረግን እንሄዳለን።

ናሽናል ባንክን ብንወስድ አዲሱ ፕሬዝዳንታችን ወጣት ናቸው ቴክኖሎጂ ይወዳሉ በዚህ ሴክተር ያለው ችግር ይገባቸዋል አሁን በሚደረገው ጥናት ምናልባትም ቀጥሎ በሚደረገው አናውንስመንት የተወሰነ ፋይናንስን ለዚህ ሴክተር የማቀራረቡ ስራ የማድመጥ ጉዳይ እያደገ ይሄዳል። በሚኒስቴር ደረጃ የተቋቋመው ወ/ሮ ሙፈሪያት የሚመሩት ተቋም እንደምታውቀው ዋና ስራው እነዚህን ስታርት አፖች በኢንኩቬሽን ሴንተር ማሳደግ ማስፋት ስራ እንዲያገኙ ማድረግ ነው። እንደተቋም እየተመራ ነው ያለው ይሄ ማለት ግን ችግር አልባ ነው ማለት አይደለም ቅድም ያነሳሁልህ የሳንድቦክሱ ጉዳይ ብቻውን ለስታርት አፕ በጣም በጣም ፍቱን መድኃኒት ነው እነሱ ሀሳብ አላቸው እኛ አልገባንም ያልገባንን ነገር በሙሉ አንከለክላቸውም እስኪገባን አንፈቅድም አንከለክልም ግን እናያቸዋለን የገባን ጊዜ የማይጠቅመንን ከልክለን የሚጠቅመነን እንጠቀማለን ይሄ በራሱ ትልቅ እርምጃ ስለሆነ እንደነዚህ ዓይነት ልምዶች እየሰፉ ሲሄዱ የሚያድግ ጉዳይ እንጂ ችግር አልባ መንግሥት ችግር አልባ ሀገር ችግር የሌለው ሲቪል ሰርቫንት ከሆነ ምን ይሰራልናል አይዲያ አለቀ ማለት እኮ ነው ችግሮች ስላሉ ነው አይዲያውን የምንፈልገው በዚያ እሳቤ ቢወሰድ። ለውጦች አሉ ይበልጥ ደግሞ እያደገ እያሻሻልን አንደምንሄድ ተስፋ ማድረግ ጥሩ ይሆናል ብዬ አስባለሁ።

ጥያቄ፡- በሚቀጥሉት ዓመታት ስታርት አፕ በኢኮኖሚው ውስጥ ስላለው ሚና ምን እንጠብቅ?

ወጣቶቹን ልምከራቸው በዚያ መንገድ ብገልጸው ይሻለኛል ኢትዮጵያ የስታርት አፕ መናኻሪያ ትሆናለች መናገሻ ትሆናለች የሚሉ ፍላጎቶችን ሀሳብ ሳልገድብና ሳልከለክል

320

ከመስከረም እስከ መስከረም

ወጣቶቹ ግን ስታርት አፕ ላይ የሚሳተፉ አይዲያ አለን የሚሉ ትናንሽ ተቋማት መፍጠር እንችላለን ማደግ እንችላለን የሚሉ ወጣቶች ቢከተሏቸው ብዬ የማስባቸውን ነገሮች ባነሳ እመርጣለሁ።

ወጣቶች የአራት መን ፕሪንሲፕል ካላሟሉ በቀር ከአሥር ፐርሰንቱ ስኬት የተጎናጸፉ ስታርት አፖች መካከል መሆን አይችሉም አራቱን መ ካላሟሉ ከ90 ፐርሰንት ውስጥ ነው የሚሆኑት አራቱ መ ምንድናቸው የመጀመሪያው ሊሰሩት ያሰቡትን ነገር አይዲያ መውደድ ነው። ፍቅሩ አላቸው ወይ ይወዱታል ወይ ምክንያቱም የምትወደው አያደክምህም አያስርብህም የምትወደው ነገር መከራም ቢያሸክምህ መከራ አይመስልህም መጀመሪያ መውደድህን ማረጋገጥ አለብህ።

ሁለተኛው መውደድ ብቻውን በቂ አይደለም መቻል ትችለዋለህ ወይ? ለምሳሌ አውሮፕላን በአየር ላይ ሲሄድ አይተህ በጣም ደስ ይልሀል ግን አውሮፕላን መስራት እንደምትችል ካላሰብክ መተው ነው ያለብህ እኔ አይዲያ አለኝ ማለት የለብህም መውደድህን ቀጥሎ መቻልህን ማረጋገጥ አለብህ መውደድና መቻል በቂ አይደለም። ሦስተኛው ስታርት አፕን ሰክሰስፉል የሚያደርገው ነገር መፈለግ ነው። የምትወደውና የምትችለው ነገር በማርኬቱ በሕዝብ ይፈለጋል ወይ ገበያ አለው ወይ? ሰዎች የሚያደምጡት የሚፈልጉት የሚገዙት ነገር ነው ወይ አራተኛው መሸጥ ነው ገንዘብ ማምጣት መውደድ፣ መቻል፣ መፈለግ፣ መሸጥ እነዚህ ደግሞ በሦስት ነገር ከፍሎ ማየት ይችላሉ። ለማንኛውም ስራ በተደጋጋሚ እንደሚነገረው ፓሽን በጣም አስፈላጊ ነገር ነው። ፓሽን ማለት ለሆነ ጉዳይ ሰው ፓሽኔትድ ነኝ ሲል እወደዋለሁ ደግሞም እችለዋለሁ ማለት ነው ጊታር መጫወት ፓሽኔትድ ነህ ማለት ገበያ ይፈልገዋል ገንዘብ ያወጣል ማለት አይደልም ግን ላንተ ደስታ ይሰጥሀል ትወደዋለህ ትችለዋለህ ፓሽን አለህ ማለት ነው። የስታርት አፕ ጀማሪዎች በፓሽን ብቻ መጀመር አይችሉም ፓሽንና ሚሽን ያስፈልጋቸዋል ሚሽን ደግሞ ምንድነው ነገርየውን ይወዱታል ደግሞም ይፈለጋል። ፓሽንና ሚሽን ሁለቱን ያለው አንድ የስታርት አፕ ሰው ከቅድሙ ከአራቱ መ ሦስቱ ያሟላ ነው። መውደድን፣ መቻልን፣ መፈለግን ነገር ግን እስኪል ከሌለው በስተቀር መጀመር የለበትም እስኪል ነው የሚሸጠው የማርኬቲንግ እስኪል የኮሙዩኒኬሽን እስኪል ያ የምትወደውን የምትችለውን የሚፈለገውን ነገር ፕሮፐርሊ መሸጥ ካልቻልክ እስኪሉ ከሌለህ ገበያ ላይ አይውልም ገንዘብ አያመጣልህም ማለት ነው።

በዚህ የሚሰማሩ ሰዎች ፓሽን ካላቸው ሚሽናቸውን በግልጽ ካወቁ እና እስኪልድ ከሆኑ ይሳካል። ይሄንን ሦስት ነገር ደምሮ አንድ ሰው ያሟላል ወይ ያልከኝ እንደሆነ ለዚህ ነው ብዙ ስታርት አፖች ሁለትና ከዚያ በላይ ሰዎች የሚጀምሩት ብዙዎቹ የሚጣሉት አይዲያው ላይ አይደለም ገንዘብ ሲመጣ ነው የሚለያዩት ነገር ግን ቲም ስትፈጥር ሚስተር ኤክስ እስኪልድ ነው ማርኬቲንግ መስራት ይችላል ኮሙዩኒኬሽን ጎበዝ ነው ሚስተር ዌ ደግሞ ፓሽን አለው ይችላል እያልክ ነው ቲሙን መፍጠር ያለብህ ቲሙ ሲፈጠር ከጅምሩ፣ እነዚህ ጉዳይ ካሟሉ በእርግጠኝነት ይሳካላቸዋል። በእኛ ሀገር ሁኔታ ግን ትምህርት ቢወሰድ ብዬ የማስበው በኢንደስትሪ ውስጥ በነበረኝ ልምድም የማየው ጋፕ ሁለት ጫፎች አሉ በአንድ በኩል ኤክሰሲቭሊ አይዲያቸውን የኔ ኤዲያ ጎልደን ነው የኔ አይዲያ ቢሊዮን ዶላር ዎርዝ ያደርጋል አልናገረውም አልነግርህም ብለው የሚደብቁ ሰዎች አሉ አይዲያህን ከደበከው ሞተ በቃ አንተ እራሱ

321

አታምንበትም ማለት ነው። አይዲያህን መሸጥ መናገር ነው ያለብህ ሰው ስለነገርከው ወዲያው ወስዶ አይሰራው ለመስራት ፓስን ሚሽንና እስኪል ያስፈልጋል። ሰማውና ልክ እንደትምህርት በቤት ኤቢሲዲ አይደለም ነገርየው ከተናገርኩ ትወስድብኛለህ የሚል ፍርሃት ያለው ሰው በፍርሃት ተከቧል አይዲያው ሪያላይዝ ማድረግ አይችልም አለ ልክ ማካበድ የኔ አይዲያ የለም በዓለም ላይ ብሎ ማሰብ አንዱ ነገሩ ቶሎ እንዳይወለድ የሚያደርግ ነው።ሁለተኛው ደግሞ ለሚያራክሱ ሰዎች እጅ መስጠት ነው ማንኛውም ሰው አንድ አዲስ ነገር እሰራለሁ ብሎ ለሌላ ሰው መናገር ሲጀምር ለወላጆቹም ጭምር ለአባቱ ለእናቱ ለወንድሙ መናገር ሲጀምር የሰው ስራ ማራከስ ነው ይሄማ አይሆንም ይሄ ሀገር አይመችም አትችልም ነው የሚልህ ሰው አንተ ኢኖቬተር ነኝ አንድ ነገር መፍጠር እችላለሁ ካልክ በፍጹም ከውጫዊ ሰዎች ቫሊዴሽን መጠበቅ የለብህም እነሱ ቫሊዴት እንዲያደርጉልህ የምትጠብቅ ከሆነ አንተና እነሱ ስለዚያ ሀሳብ እኩል ግንዛቤ አላችሁ ማለት ነው። እኩል ግንዛቤ ካላችሁ ደግሞ ያንተ አይዲያ መሆን አይችልም አንተ አይዲያው ቀድሞ ገብቶሀል ለሰዎች ስትነግራቸው ቻሌንጅ ሊያደርጉህ ይችላሉ ጥያቄ ሊያነሱብህ ይችላሉ ያላየኸውን ፐርስፔክቲቭ ሊያሳዩህ ይችላሉ ነገር ግን በእነሱ ፈቃድ በእነሱ ቫሊዴሽን ያንተ ሀሳብ እንዲገታ መፍቀድ የለብህም አንዳንዴም በጣም ማጋነን ባሌ ጊዜ ደግሞ በሰዎች ማራከስ መውደቅ የለባችሁም። በሁለት ሦስት ኤክዛምፕል ይህን ነገር ላንሳ የእስቲም ቦት ለመጀመሪያ ጊዜ ሲሰራ ቦት ከዚያ በፊት በስቲም አይሰራም ነበር ሰራን የሚሉ ሰዎች ለአካባቢያቸው ሰዎች ለተማሪዎች ለመምህራኖቻቸው ሲናገሩ የብዙ ሰው መልስ የነበረው በፍጹም እስቲም ቦቱን ኢንጅኑን አይቀሰቅሰውም ኢንጅኑ ራሱ አይነሳም የሚል ነበር ተሰብስቦ የሄደው ሰው እንዴት እንደሚሰራ ለማየት ሳይሆን እንዴት እንደማይሰራና ሰዎቹ ላይ ስቆ ለመመለስ ወደ ወንዝ ዳርቻ ሄዱ ታያላችሁ ይሄ ኤንጅን አይነሳም አሉ ሰዎቹ ገቡና ኢንጅኑ ሲሳነ ታያላችሁ ተነሳ እንጂ አይሄድም አሉ እዚያው ሆነው መንቀሳቀስ ሲጀምር ታያላችሁ ተንቀሳቀሰ እንጂ አይርቅም አሉ መራቅ ሲጀምር ታያላችሁ ሄደ እንጂ አይመለስም አሉ። ሰዎች ሁልጊዜ አንደኛውን ስቴፕ ስታሳካ ሁለተኛውን ስቴፕስ ቻሌንጅ ያደርጉሀል። ወደእኛ ላምጣልህ ሪፎርሙ እንደመጣ ኤርጎኖሚክስ ያስፈልጋል ከቢሮ ወደ ሀገር ብለን ቢሮ ስንጀምር ምንድነው ቢሮ ማሳደስ አሁን ቢሮ አደስኩ ብሎ ደግሞ አሉ ቀጥሎ ጊቢ መጣ ምንድነው ነው ጊቢ ማደስ አሁን ጊቢ ሀገር ነው እንዴ አሉ ቀጥሎ ደግሞ አካባቢ አራት ኪሎ አካባቢ ሆነ ሰውዬው አራት ኪሎ አካባቢ አድሶ ሀገር ያደሰ መሰለው እንዴ አሉአሁን ሰሞኑን ደግሞ በውይይት ስሰማ የአዲስ አበባ ግልጽ ነው እየተቀየረ ነው ግን ምን ዋጋ አለው እኛ ጋር አልመጣም አሉ። ሁሉጊዜ ቫሊዴስን መጠበቅ ተገቢ አይደለም አንድ ነገር ስታስብ ዩ ሀቭ ቱ ቲንክ ቢግ ያሰብከውን ነገር ስቴፕ ባይስቴፕ እያሳካኸው ስትሄድ ሰዎች ሁሌ ኤክስና ራይት እንዲያደርጉ መፍቀድ የለብህም።

ሌላው ሦስት ነገር የግድ በስታርት አፕ ሙያ የሚሳተፉ ሰዎች ሊያሟሉ የሚገባቸው ነገር አለ። አንደኛው ፎከስ ነው አሁን ባለው ዓለም ውስጥ ፎከስድ ሰው ማግኘት ከባድ ነው አንድ የምታስበውን ነገር ግራ ቀኝ ሳትል ማየት መቻል። ለምንድነው ፎከስ መሆን አስፈላጊ የሚሆነው በጣም ብዙ መረጃ ነው ያለው አሁን አንተ ስልክህን አንስተህ ስለ አንድ ጉዳይ ብትጠይቅ በጣም ብዙ የሆኑ መረጃዎች ይፈሱልሀል እነዚያን መለየትና የሚያስፈልግህን ማወቅ ራሱ ቅናት ይፈልጋል እንኳን መረጃውን ማግኘትና ሰሌክትድ ካልሆንክ ፎከስድ ካልሆንክ ሁሉን ነገር ማወቅ ሁሉን ነገር

322

ከመስከረም እስከ መስከረም

ማንበብ ከፈለክ አንደኛውን ሳትጨብጥ ትቀራለህ። ሁለተኛው ዲስትራክሽን ነው እነዚህ አይዲያ ያላቸው ስራ የሚሰሩ ሰዎች ስልካቸውን እንኳን በአቅራቢያቸው አስቀምጠው ያሰቡትን ነገር ጆትዳውን አደርጋለሁ ካሉ አንዴ ዋትሳፕ ይጮኻል አንዴ ፌስቡክ ይጮኻል ብዙ ረባሽ ነገር አለ የሚረብሻቸውን ነገር ከአካባቢያቸው የተወሰነ ደረጃ ማራቅ የሚችሉ ፎከስድ የሆኑ ዲስትራክት የማይደረጉ ካልሆነ በቀር አይዲያ መውደድ በጣም በጣም ከባድ ነው።

የመጨረሻው ኮኔክትድ መሆን ነው ማንኛውም በፈጠራ በእንደዚህ ዓይነት የተለየ ሀሳብ የሚሰራ ሰው መሬት ላይ ተቀምጦ ጫካ ውስጥ ተቀምጦ የሚያስብበት ጊዜ ያስፈልገዋል። ከኔቸር ጋር መገናኘት አለበት በግርግር የሚሰራ ስራ አይደለም አልፎ አልፎ እራስን ካሉበት አውድ እያወጡ በግሩፕ ለምሳሌ ወንጪ መሄድ ጎርጎራ መሄድ ሊሆን ይችላል ወክ እያደረጉ መነጋገር መቻል ግራውንድድ መሆን ብቻ ሳይሆን ኮኔክትድ መሆን ያስፈልጋል። ይህንን የሚያሟሉ ከሆነ ውጤት እናያለን ብዬ አስባለሁ ብዙ ጊዜ ገንዘብ ባገኝ መንግሥት ብድር ቢያቀርብልኝ ካፒታል ባገኝ የኔ ጉዳይ ይሳካል ብለው ያስባሉ ቅድም ያልኳቸውን ነገሮች እያሟሉ ሲሄዱ አይዲያው የሚሸጥ ሲሆን እራሱ ገንዘብ አትራክት ያደርጋል ማግኔቲክ ፓወር አለው ችግር አለ ወይ አዎ ችግር ከሌለውማ እንዴት ብሎ ይሳካል በዚህ እሳቤ ከሄዱ በእርግጠኝነት የተሳካ ውጤት ያመጣሉ የሚል እምነት አለኝ። እራሱ ችግርን እንደ ትምህርት ቤት ከወሰዱት እራሱ ፈተናውን እንደመማሪያ አውድ ከወሰዱት የሚቀጥለውን ሌየር መጨበጥ ይችላሉ በየቀኑ ትናንሽ ኢምፕሩቭመንት ደግሞ ለትልቁ ውጤት እንደሚያበቃቸው ማሰብ ያስፈልጋል በዚህ አውድ ውስጥ ከተመላለስን እንደ ሀገር እንደመንግሥት እንደ ሕዝብ ይሳካልናል ብዬ ነው የማስበው።

ጠያቂ፡- ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር በተነሱት ነገሮች ላይ ሪፍሌክት ቢያደርጉ የመጀመሪያው ጥያቄ ከኢኖቬሽን ፈንድ ጋር የሚያያዘው ለማንኛውም የገንዘብ ትራንዛክሽን የሕግ መሰረት በጣም አስፈላጊ ስለሆነ ጠያቂዋም እንዳነሳችው የሕግ ማዕቀፉን እየሰራን ነው ያለነው እየተሰራበት ያለ ጉዳይ ስለሆነ ጊዜ ጠብቆ የሚደርስ ይሆናል በጣም በከፍተኛ ፈንድ አግኝተን ማንም ሀሳብ ያለው ሰው ሳይቸገር ገንዘብ እንዳሻው ያገኛል የሚባል ባይሆንም ቀጥሎ ወ/ሮ ሙፈሪያትም አንዳንድ ጉዳይ ያነሳሉ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ። እየሰራንበት ነው ብዬ ባልፍ ይበቃኛል።

ገበያን በሚመለከት መንግሥት ዋናው ገዢ ነው የሚለው የስታርት አፕ አይዲያ ለመሆኑ በጣም እጠራጠራለሁ ምክንያቱም ስታርት አፕ መንግሥት ላይ ዲፔንድ ያደረገ አይደለም ። አጋጣሚ ሆኖ ጠያቂዬ ከጎኗ አንድ በጣም የተሳካላት የስታርት አፕ ልጅ አያለሁ ራይድ ላይ የሰራች ናት በፍጹም መንግስት ተማምና ኤደለም ራይድ የጀመረች ልክ እንደዛ ማለት ነው። 120 ሚሊዮን ሰው ታሳቢ አድርጎ የሚሰራ ቴክኖሎጂ የደገፈው ስራ እንጂ መንግሥት የሚገዛው መንግስትን እንደ ማርኬት የሚያስብ ከሆነ አደገኛ ነው የሚሆነው አት ቶውት ሌቭል ነው የማወራው ከዚያ በኋላ ግን መንግሥት የግድ ማድረግ አለበት ለዚህ ነው ፖሊሲ እርምጃ የምንወስደው። ስታርት አፕን መደገፍ ሰው ለመደገፍ አይደለም አንድ ጀማሪ ሰው ሲደገፍ ሚኒመም ሃምሳ ሰው ከፍ ሲል 500 1000 ከቀጠረ የስራ አጥነት ችግር በሀገር ደረጃ ያለውን ፈታ ማለት ነው። የመንግሥትን ችግር ነው የሚፈታው ቢደገፍ በዚያ መንገድ

323

እንደፓርትነር ነው የምናስበው እንጂ እኛ ደጋፊ የአይዲያው ባለቤት እንደ ተደጋፊ አይደለም የሚወሰደው ፓርትነር ነን ለጋራ ዓላማ ነው የምንሰራው። ከአዳማ ሳይንስ ላነሳውም መልስ እንዲሆን ለምሳሌ በቅርቡ ሩዝ አመረትን በስፋት ሩዝ ስናመርት ሩዝ እኛ ከስንዴ ለይተን አናውቅም ሩዝ ወፍጮ እንደሚያስፈልገው አናውቅም ነበር ሩዝ አመረትንና ለካ በቂ የሆነ ወፍጮ የለም ወ/ሮ ሙፈሪያት አሳይመንቱን ወሰዱ ሙከራ አደረጉ ማሽን የሰሩ ልጆች አገኙ አሁን የተወሰነ ሳምፕል መንግሥት አዟል። ምን ማለት ነው በሚቸግሩን ጉዳች ላይ ስራ ፈጣሪ ሰዎች የሚፈጥሩት ነገር ካለ መንግሥት በተለየ መንገድ እነዚያን አክሰስ አድርጎ ማርኬት ሰጥቶ ኢንከሬጅ አድርጎ እንዲሰሩ ያደርጋል። በእንደዚህ ዓይነት ጉዳይ በማስተዋል ካየን በጣም ብዙ ድጋፎች እናደርጋለን ለምሳሌ የአዲስ አበባ መስተዳድር በዚህ ዓመት በሚቀጥለው ዓመት አካባቢ የሚጨርሰው አቃቂ ላይ የሚሰራው የኢንደስትሪያል ፓርክ ፕራይመርሊ የሚሰራው ለትናንሽ እና ስታርት አፖች መስሪያ ቦታ ነው ከፍተኛ ችግር ስላለ ሼዶች ይሰጣሉ ሙሉ በሙሉም ባይሆን በተወሰነ ደረጃ ለማገዝ የሚደረግ ድጋፍ ነው። መንግሥት አዝ ዘ ፓርትነር ባለው አቅም ሁሉ ያግዛል ግን ውስን ሀብት ያለው መንግሥት ስለሆነ ብዙ አይዲያ ሲመጣ ለሁሉም አይዲያ በቂ ነገር ማቅረብ ይቸገር ይሆናል። እስካሁን ያሉ የተሳካላቸው የሚባሉ ኢንተርፕረነርስ ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉትን ስታይ ግን ብዙ የመንግሥት ድጋፍ የታየበት ሳይሆን በልጆቹ ቅድም ያልኳቸውን ክራይቴሪያ ማሟላት ላይ የተመሰረተ ነው። እኛ እየተማርን ነው ገና እየነቃን እየተማርን ነው ባስተማራችሁን ልክ ተምረን እንደግፋችኋለን የአይዲያው ባለቤት እናንተ ስለሆናችሁ በደንብ እየሸጣችሁ ማስተማር ግን የእናንተ ስራ ቢሆን ጥሩ ነው ብዬ አስባለሁ።

ሁለተኛው ሚዲያን በሚመለከት ስለ ስራ መፍጠር ስለ ሰርቶ ማደር ብዙ የሚያወሩ ሚዲያዎች ያስፈልጋሉ የተባለውን በሁለት መንገድ ብናይ ጥሩ ነው። በመጀመሪያ ሶሻል ሚዲያ ማለት ልክ በምግብ ጃንክ ፉድ አለ እንደምንለው በሶሻል ኢንተራክሽን ደግሞ ሶሻል ሚዲያ ማለት ጃንክ ነገር ማለት ነው። ያንን ፊልተር ማድረግ የሰውየው የባለቤቱ በጣም ብዙ ቅጥፈት ብዙ ውሸት የሰው ልጅም በባህሪው ብቻውን ተቀምጦ በቀን ባሉ ጥናቶች 80 ፐርሰንት ጀነሬት የሚያደርገው ቶውት ኔጌቲቭ ነው። ያ ኔጌቲቭ ኤነርጂ አትራክ የሚያደርገው እሱን የሚመስለውን ሀሳብ ነው አጠቃላይ እንደማኅበረሰብ ያለ ችግር መሆኑ ታሳቢ ቢደረግ ወጣቶች እየሞከሩ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ ፖድካስት እተጀመሩ ነው ፖድካስት ማለት አይዲያ ኢንተርቴን የሚደረግባቸው አውዶች እየተፈጠሩ ነው። ዝም ብሎ በትናንሽ ኮንቴንት ብቻ ሳይሆን ቁጭ ብለው አንድ ሰብጀክት ማተር የሚነጋገሩ ሰዎች ተጀምረዋል እነሱን ማየት ጠቃሚ ይመስለኛል አጠቃላይ ሚዲያው ግን ሳውንድ ባይት ነው። አሁን እኔና እናንተ የተወያየንበትን ነገር በዚሁ መንፈስ መናገር ጥቅም የለውም ዛሬ አንድ ጠያቂ ሰውዬውን እንትን አለችው ቢባል ግን ብዙ ጆሮ ይከፈታል በዚያ ምክንያት ሚዲያዎች ሚናቸውን ከመወጣት አንጻር የሚቀራቸው ነገር አለ ጥሩ ጅምሮች አሉ እንደዚህ ዓይነት ፎረም ደግሞ እያሻሻለው እንደሚሄድ ማሰብ ጠቃሚ ይሆናል። ሃይማኖትን በሚመለከት እንዲህ ቢሆን ብሎ መናገር ለእኔ ትንሽ ይከብደኛል ግን ባለኝ መጠነኛ እውቀት ያልሰራ አይብላ ያልሰራ ያልደከመ ሰው ይብላ ካለ ከሃይማኖት ተቋም እሳቤ ውጭ ነው ማለት ነው። ማንኛውም ሰው ካለፋ ካልደከመ በቀር ፍሬያማ መሆን አይችልም። ማሰብ ጥሩ ነው መጸለይ ጥሩ ነው ቀና ሀሳብ ጥሩ ነው መድከም ግን ግድ ነው ካልደከምክ የሚሆን ስላልሆነ በዚያ መንገድ እንደሚያደርጉት ተስፋ

324

ከመስከረም እስከ መስከረም

አደርጋለሁ ብዬ ብቻ ባልፍህ ነው የምመርጠው።

ከአዳማ የተነሳው አዳማ ላይ የባዮቴክኖሎጂ ናኖቴክኖሎጂ በኋላ ላይ ኢመርጂንግ ያልነው ስፔስ ሳይንስ ላይ የሚሰሩ ሴንተሮች ስንጀምር ሁላችሁም እንደምታውቁት አዳማ ዩኒቨርሲቲ በራሱ ለተማሪዎች ለፈጠራ ምቹ የሚባል ምቹ የሚባል ካምፓስ አልነበረው በጣም የማይመች ካምፓስ ነበር ዛፍ መትከል ሳር መትከል አበባ መትከል ተማሪዎች ማሰቢያ አውድ እንዲኖራቸው ማስቻል መቼ እንደገባህ አላውቅም እንጂ እኔ እዚያ በምመላለስበት ዘመን ፕሮፐር የሆነ አስፋልትም አልነበረውም።

እነዚያ አውዶች ለሰዎች የማሰበቢያ ስፍራ ከሰጡ መንግሥት አንዱን ስራ ሰራ ማለት ነው ከተፈጠረ በኋላ የሚገዛው ላይ አይደለም መንግሥት መጠበቅ ያለብን የማሰቢያ ፕላትፎርሞች አውዶች ከተፈጠሩ ባለፈው እንዳነሳሁት ፍሬንድሺፕ ሰው ሄዶ ቲክቶክ ላይ የሆነ ነገር ሰርቶ ብር ሲያገኝ እራሱ የፈጠረው ይመስለዋል ፕላትፎርሙ የተፈጠረው ግን በመንግሥት ነው ፍሬንድሽፕን ባንሰራ ኖሮ ቲክቶክ ሄዶ እዚያ የሚሰራውን ኮንቴንት መፍጠር አይችልም አዳማ ላይም እንደዚሁ ሁለተኛ ከተፈጠሩ በኋላ እራሱ አዳማ ዩኒቨርሲቲ ለእነዚያ መማሪያ ቦታ ማዘጋጀቱ አንድ ሰፖርት ነው ቅድም እንደሰማችሁት ቦታ ችግር ስለሆነ በኋላ ግን ከማርኬት ጋር ማያያዙ ማርኬት ሊንኬጅ ኢንጀነራል ሊቭአሎን በኢኖቬቲቭ ፕሮዳክቶች ቀርቶ ስንዴና ቲማቲም ነው የተቸገርነው ቲማቲም ላስት ዊክ አፋር ሦስት ብር ነበር አዳማ ግን አስራ ምናምን ብር ነው አፋርና አዳማ ያለውን የቲማቲም ሊንኬጅ ማገናኘትም ሄዴክ ነው አሁን ባለው ሁኔታ የት ነው ፕሮዳክት ያለው የት ይፈለጋል እንዴት እናገናኝ የሚለው ጉዳይ ገና ብዙ ልንሰራበት የሚገባ ይመስለኛል አንዳንድ ሰዎች ከፈጠሩ በኋላ በቂ የሚባል ድጋፍ ካላገኙ ፍራስትሬት ያደርጋሉ ቅድም እንዳነሳሁት መቆም የሚባል ነገር አይሰራም ኢኖቬተርስ ሁልጊዜ መታገል ማንኳኳት ነው እንጂ ከቆሙ እራሳቸውን ገደሉ ማለት ነው። በዚያ እሳቤ ከታየ ፕሮዳክቶቹ ወደ ማርኬት እየወጡ የሚሰሩበት ነገር ያድጋል ብዬ አስባለሁ።

ባለፈው ታስታውሱ ከሆነ ስራና ክህሎት ሚኒስቴር ያዘጋጀው ኤግዚቢሽን ላይ ያየናቸው ፕሮዳክቶች አብዛኛዎቹ የእኛን ተጨባጭ ችግር የሚፈቱ ናቸው። እነዚያ ልጆች ብዙዎቹ ማርኬት ያገኙ ይመስለኛል ሳይንስ ሙዚየም ላይ የነበረው ቴክኖሎጂ ኤግዚቢሽን አይዲያ ያላቸውን ሰዎች ከተቋማት ጋር አገናኝቷል ከአየር ኃይል፣ ከአየር መንገድ፣ ከቴሌኮሙዩኒኬሽን ጋር አገናኝቷል በዚያ መንገድ ፕሮዳክቶች ገበያ እያገኙ ተፈላጊነታቸው እየሰፋ በሚፈለገው ደረጃ ሊያድጉ ይችላሉ። ይህ ማለት ግን አንዱ ከግምት ቢገባ ጥሩ የሚሆነው ነገር ሠላሳ ሚሊዮን ተማሪ ስላለን ሠላሳ ሚሊዮን ኢንተርፕረነር ሠላሳ ሚሊዮን ስራ ፈጣሪ እንፈጥራለን ማለት አይደለም። ሰዎች ማሰብ ያለባቸው ነገር ፌል ማድረግም ቢሆን የፕሮሰሱ አካል መሆኑን መቀበል ያስፈልጋል። ለምሳሌ በኳስ ጨዋታ ያንተ ቡድን ተጫዋቾች አስራ አንዱም ጎል ካላገባሁ ብሎ በረኛውም ተከላካዩም ሚድፊልደሩም በተቃራኒ ጎል አካባቢ ቢሆኑ እና የእነሱን ጎል ክፍት ቢተውት እንኳን ጎል ሊያስገቡ ኳስ አያገኙም በረኛውም በረኛ መሆን አለበት ተከላካዩም ተከላካይ መሆን አለበት ጥቂት ሰዎች ስራ ይፈጥራሉ በጣም ብዙ ሰዎች ደግሞ ሰራተኛ ይሆናሉ ይህን መቀበል ያስፈልጋል ሁሉም ሰው ፈጣሪ መሆን አይችልም። ጥቂቶች ይፈጥራሉ ብዙዎች ደግሞ እንቀጠራለን እና ተቀጣሪዎች ያለን ኳሊቲ አንዳንዴ ፈጣሪዎች ላይኖራቸው ይችላል ይህንን አዋህደን ነው እንደ ሀገር

325

የምናድገው እንጂ ሁላችንም መፍጠር የሚለው እሳቤ በጣም አስቸጋሪ ነው።

በቅርቡ በጣም ሰፋፊ ውይይት አደርግ ስለነበር እዚህ አሁን ካለንበት ከባቢ መፍረስ ጋር ተያይዞ የተወሰኑ ሰዎች ጥያቄ አነሱብኝ ፒያሳ ያደግንበት የምንወደው ብዙ ነገር ያየንበት ሰፈራችን አፈረሳችሁት ከፍቶናል አዝነናል የሚል ነው። አነጋገራቸው የሰዎቹ አጠያየቅ ቤታችን ፈረሰ ሳይሆን ሰፈራችን ፈረሰብን ስለነበረ ጠየኳቸው የት ትኖራላችሁ ብዬ አንደኛው ሰው ሲኤምሲ ጂፕላስ ቱ ገዝቼ ሲኤምሲ ገብቻለሁ አለ አንደኛው እኔ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ሲሲዲ ነው ያለሁት አለ። አንድ ሰው ለእራሱ ሲኤምሲ ጂ ፕላስ ቱ ቤት ገዝቶ ሲሲዲ ገብቶ ወይም አውሮፓ ሄዶ ለእራሱ የሚመቸውን ኑሮ እየኖረ ያ ሰፈር ስለማይመቸው ሽንት ቤት ስለሌለው ሻወር ስለሌለው መውጫ መግቢያ ዛፍ ምናምን ስለማይታይ ብዙ የሚታዩ ጉዳዮች የማይመቹ ስለሆነ ለእሱና ለልጆቹ የተሻለውን ስፍራ መርጦ እየሄደ አልፎ አልፎ ሲደብረው በስድስት ወር በሦስት ወር አንድ እሁድ ነጭ ቲሸርት ለብሶ አዲዳስ አድርጎ እነዚያን ደሀዎች ሊዝናናባቸው ስለሚፈልግ ፈረሰብኝ ብሎ ያስባል። ፒያሳ እንደዚህ ዓይነት ውድ ሰፈር ከነበረ መፍረስ የማይገባው ከነበረ አንድም ሰው ከፒያሳ አሜሪካ መሄድ የለበትም የማይፈርስ ምርጥ ሰፈር ያለው ሰው ለምን ሰፈሩን ጥሎ ይሄዳል ሰፈሩ ለእሱና ለቤተሰቡ የማይመች ስለሆነ ነው ጥሎ የሄደው እሱ ጥሎ ከሄደ በኋላ ማስ ግን በዚያ መንገድ እንዲለወጥ አይፈልግም።

አይፍል ታወር ላይ ያነሳኸው ጉዳይ ሁልጊዜም ሰዎች ለውጥ ሲመጣ ሬዚስት ያደርጋሉ። ለምሳሌ ይህ ያለንበት ቦታ የዛሬ 30 ዓመት ወይ 35 ዓመት ገደማ እኔ ብዙ ጊዜ 24 ቁጥር ባስ የምይዘው እዚህ ጋር ነበር በደንብ ነው የማውቀው ይሄን ሰፈር ባስ እየያዝኩ ነው ወደ ቡራዩ የምሄደው ቤተሰቦች ስላሉኝ እዚያ ምን ዓይነት ሰፈር እንደሆነ አውቀዋለሁ ዛሬ ይሄንን ሙዚየም እዚህ ጋር ሳይ የሰው ልጅ ኢማጅም የማድረግ አቅምና ኮንቪክሽን ካለው ደግሞ እንዴት ያንን ነገር ሪያላይዝ እንደሚያደርግ ማሳያ አድርጌ ነው የምወስደው። ፒያሳ የሚባለው አካባቢ በሆነ ዘመን የአራዳነት ምልክት የገበያ ቦታ ብዙ ሰዎች የሚገናኙበት ነበር እውነት ነው ከጊዜ ብዛት ሰው እየበዛ የነበረው ኢንፍራስትራክቸር እያነሰ እየሞተ ሲሄድ ግን እጅግ አሳዛኝ የሚባል ሰፈር የኑሮ ዘዬው በጣም ኋላቀር የሚባል ሆኖ ቆይቷል። አሁን የሚሆነው ቢበዛ በዓመት በሁለት ዓመት የቆሸሸው ውኃ ጸድቶ ዛፍና ሳር ታይቶ ፎቆችም ካሉ ፕሮፐር ፎቆች ሆነው እነዚያ ሲኤምሲና ሲሲዲ የገቡ ሰዎች ሲመጡ ሰፈራቸው የበለጠ አምረው ያገኙታል ሻይ ይጠጡበታል ያርፉበታል ምናልባት መልሰው ቤት ገዝተው ይመለሱበታል።

ሬዚስታንስ ስናይ መቆም አደገኛ ነገር ነው ስታርት አፕስ ላይ ያሉ ሰዎች ቫሊዴሽን ከውጭ አይፈልጉም ልኩበት ዋናው ምክንያት እኛ ፒያሳን ሰርተነዋል ጭንቅላታችን ውስጥ ምን እንደሚመስል እናውቀዋለን አሁን ሙከራ እያደረግን ያለነው ያ በጭንቅላታችን ኢማጅን ያደረግነውን ሰፈር እያንዳንዱ ሰው አይቶ እንዲዝናናበት ማድረግ ነው እንጂ ምን ቅርጽ ሊይዝ እንደሚችል እናውቃለን። የሚፈጥሩ ሰዎችም እንደዚያ ናቸው በአእምሯቸው ያለውን የፈጠሩትን ነገር እንዴት አድርገው ብዙ ሰዎች እንደሚጠቀሙበት እንዴት እንደሚገለገሉበት ማሰብ ነው ያለባቸው እንጂ

326

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከተገልጋይ ቫሊዴሽን አይጠበቅም። ተገልጋይ እንኳን ያንተን ሀሳብ ኤክስና ራይት ማድረግ ቀርቶ ባሰብክበት ልክ ማሰብ ቢችል ኖሮ ለምን በዚያ ሁኔታ ውስጥ ኖርን ያስብላል።

ብዙ ጊዜ አዲስ ሀሳብ ስንጀምር የማይመቹ የሚመስሉ ጉዳዮች ቢኖሩም እስከመጨረሻው ጨክነን መሄድ ያስፈልጋል። ያ ሲሆን ይሳካል ብዬ አስባለሁ እዚህ ያላችሁ ወጣቶች ኢትዮጵያ አሁን ባለው ሁኔታ በቂ ሀብት የላትም ቢሮክራሲው የእናንተን ሀሳብ ኢንተርቴን ለማድረግ በቂ አቅም የለውም ነገር ግን ህልም አለን ተስፋ አለን ተስፋችን ምንድነው እናንተ በቀላሉ ሸብረክ ስለማትሉ እናንተ በቀላሉ ሀሳቦቻችሁን ሰዎች እንዲያደናቅፉ ስለማትፈቅዱ በእናንተ ሰላማዊ ጥረትና ትግል በእናንተ ያልተቋረጠ ዲቮሽን እኛን በማንቃትና በመቀየር የተቀየረች ኢትዮጵያ ትፈጥራላችሁ የሚል ተስፋ ነው ያለው። እናንተ እኛን መጠበቅ ሳይሆን እኛ የምንጠብቀው በዚያ እሳቤ በአንድ በኩል መንግሥት መቀየር አለብኝ በሌላ በኩል ሶሳይቲው አቲቲዩዱ መቀየር አለበት የኔ ሪስፖንሲቢሊቲ ነው እንደገና ደግሞ ሀሳብ አለኝ ሀሳቤን ሽጬ ካፒታል ፈልጌ ወደ ውጤት መቀየር አለብኝ ይሄ ሁሉ ነገር ያለው በእኔ ጫንቃ ላይ ነው ይህ ትውልድ ያንን መሸከም ይችላል ብላችሁ አስባችሁ ብትገፉ እኛ ደግሞ ለመገፋት ዝግጁ ስለሆንን ከተደመርን ይሳካል ብዬ አስባለሁ አመሰግናለሁ።

መጋቢት 28፣ 2016 ዓ.ም

327

የአምራች ኢንዱስትሪዎች ጉብኝት

አሁን የምንገኘው ዎዳ ኢንደስትሪያል ፒኤል ሲ ነው። በኢትዮጵያ መንግሥት ፖሊሲ ብረት ማምረት ለኮንስራክሽን ለሁሉም ኢንፍራስትራክቸር በጣም ወሳኝ እንደሆኑ ታምኖ እየተሰራበት ይገኛል ብረት የሚመረተው በሁለት አማራጭ ነው። አንደኛው ከአይረንኦር መጀመር ከሄቪ ኢንደስትሪ መጀመር ነው አፈርን አቅልጦ ብረት ከማድረግ የሚጀምር ነው። ሁለተኛው ደግሞ ሪቨርስ ከመጨረ ሻው ፕሮዳክት ወደ አይረንኦር መምጣት ነው። እኛ የመረጥነው ሪቨርሱን ነው አሁን ኮሪያ ከሄቪ ኢንደስትሪ ጀምረዋል በደህና ጊዜ አሁን ያንን ለማድረግ ከፍተኛ ሀብት ስለሚጠይቅ ከመጨረሻው ከቆርቆሮ፣ ለግንባታ ከሚውሉ ብረቶች ለፖል ከሚውሉ ብረቶች አንስቶ ወደ አይረንኦር የሚሄድበትን መንገድ ተከትሎ አብዛኛው ሪቨርሳል እተሳካ ያለ ይመስላል አሁን ማተኮር ያለብን ዋናው ኢንፑት ላይ አይረንኦር ላይ ቢሆንም ልክ አይረንኦር ሲመረት ግን ያንን እንደግብዓት ሊወስዱ የሚችሉ በጣም በርካታ ኢንደስትሪዎች ተፈጥረዋል ከእነሱ ውስጥ ይሄ ነው።

ከጀመርን አራት አምሥት ዓመት ሊሆነን ነው ዛሬ እንዳየነው ኢትዮጵያ ውስጥ ኤነርጂ በማምረት በአፍሪካ ቀዳሚውን ስፍራ እንይዛለን ኤነርጂ እናመርታለን። ነገር ግን ዲስ ትርቢዩሽን ችግር አለብን የተመረተው ኤነርጂ ለምሳሌ ከህዳሴ አዲስ አበባ እስከሚ ደርስ ከሠላሳ ፐርሰንት በላይ ሎስ ነው ይጠፋል። የምናስተላልፍበት ኬብሎች ሲስተ ሞች ደካማ በመሆናቸውም በቴክኖሎጂውም ኔቸር ምክንያት ሎሱ ብዙ ነው። በኤነ ርጂ ላይ የነበረንን ምርት በትራንስሚሽን ለማስቀጠል ሁለት ስራ እየሰራን ነው። ከተማ ውስጥ አሁን በምናፈርሰው መንገድ ኔትዎርክ እንዘረጋለን በሌላ መንገድ ደግሞ በየ ቦታው ሰብስቴሽን እናደርጋለን ያንን ስናደርግ ሙሉ በሙሉ ኢምፖርት የምናደርግ ከሆነ ስለማያዋጣ። ለምሳሌ እዚህ ኤሌክትሪክ ሽቦ ይመረታል ሃይ ቴንሽኖች ለማስተላ ለፊያ ሰብስቴሽን ይመረታል ሙሉ በሙሉ እዚህ አምርተን እናስፋፋለን።

ሦስተኛ መኪናን በሚመለከት ነዳጅ በጣም እያስቸገረን ስለሆነ ባጃጅ ከፍተኛ ማርኬት ነው ያለው ኤሌክትሪካሊ እዚህ ይመረታል። ከዚያ በተጨማሪ አሁን ከተማ ውስጥ ምናስፋፋው ስማርት ፖሎች ስማርት፣ የቴሌኮሙዩኒኬሽን ፖል ልክ ግሪን የሚመስለው ለቢቲኤስ የሚያገለግለው እዚህ ይመረታል ለቴሌኮሙዩኒኬሽን እናመርታለን፣ ለመን ገድ መብራት እናመርታለን፣ ለበርካታ ብረታ ብረት ግብዓቶች እዚህ እናመርታለን። ይህንን ስኬት ወደ አይረንኦር ከወሰድነው የሜታል ኢንደስትሪ ኤ ቱ ዚ የተሟላ ሆኖ ለሀገር የመሰረተ ልማት ግንባታ ትልቁን ሚና ይጫወታል። ዛሬ ባየነው በጣም ደስተ ኞች ነን የሚመረተው ምርት ጥራቱ ጥሩ ነው በጣም አስፈላጊ ነገር ነው ሽቦም ያስፈ ልጋል ኤሌክትሪክ ባጃጁም ያስፈልጋል ስማርት ፖሉም ስፈልጋል።

328

ከመስከረም እስከ መስከረም

እነዚህ ከሎካል ማርኬት አልፈው አካባቢያችን ላይም ሰፋፊ ማርኬት ሊያገኙ የሚችሉ ኢንደስትሪዎች ናቸው እነዚህ አግዘን መጠቀም እና ፍሬያማ እንዲሆኑ የጀመርነው የብልጽግና ጉዞ የተሳካ እንዲሆን ማድረግ ስለሚጠበቅብን ነው የመጣነው በጣም ጣም ደስ ብሎናል መልካም ስራ ነው በርቱ ተበራቱ ማለት እፈልጋለሁ አመሰግናለሁ።

አሁን የምንገኘው ቪሜት ኬብል ነው ኢትዮጵያ ውስጥ ስራ ከጀመረ ትንሽ ቆየት ብሏል በጉብኝት እንዳየነው ለኢትዮጵያ ፍላጎት የሚውል መቶ ፐርሰንት የኤሌክት ሪክ ኬብሎች ማምረት ይችላል ሃይ ቴንሽኖችን ጨምሮ ለአትዮ-ቴሌኮም የሚውሉ ፋይበሮችን መቶ ፐርሰንት ማምረት ይችላል ለምሳሌ ከኢትዮ ጅቡቲ የሚሄደው ባቡር የኤሌክትሪክ መስመሩ የተመረተው እዚህ ቦታ ነው። እንደ ሀገር እንደዚህ ዓይነት ካፓሲቲ መፈጠሩ በጣም በጣም ደስ የሚል ነገር ነው ግን ከዚያ በላይ እጅግ በጣም ደስ የሚለው ይህ ኢንደስትሪ ይህ ፋብሪካ ባለቤቱ ኢትዮጵያዊ ነው የሚሰራው ኢት ዮጵያዊ ሙያተኞች ናቸው። ይህንን ነገር ደግፈን ለበለጠ ፍሬ ብናበቃው እንደ ሀገር ትልቅ አቅም ይፈጥርልናል።

ትልቁ ችግር እየገጠመ ያለው ኢትዮ-ቴሌኮም ከዚህ መግዛት የሚገባውን ፋይበር ከውጭ ያመጣል የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት ከዚህ ሊገዛ ሲገባ ከውጭ ያመጣል በምክንያትነት የሚቀርበው ዶላር ነው ይሄ አሳማኝ ምክንያት አይደለም። ምክንያቱም ለጥሬ እቃ አንድ ሚሊዮን ዶላር የሚቸግር ሆኖ እንዳለ ፋይበሩን ወይም ዋየር ኬብሉን ለማምጣት ሦስትና አራት ሚሊዮን የሚያስፈልግ ከሆነ እሱን ልታገኝ አትችልም። እንደመንግሥት ሎካል ኢንደስትሪዎች መደገፍ አለብን በአቅርቦት ያላቸ ውን ጋፕ እየለየን በምርምር እንዲመረት ማድረግ አለብን የሚለውን ሁሉም አመራር ከላይ እስከታች የስራ መርህ ማድረግ አለበት አንደኛ ኢትዮጵያዊ ን ሁለተኛ በጣም አስፈላጊ ሴክተር ነው በትናንሽ ጉዳይ ታስሮ እንዳይቀር ደግፈን ለፍሬ ብናበቃው ስራ የሚያገኙት ኢትዮጵያዊያን ናቸው። ለምናስበው በጣም የተስፋፋ የኤሌክትሪ ክና የቴሌኮሙዩኒኬሽን ዝርጋታም ሎካሊ ሲመረት በቀላሉ አቬሌቭል ይሆናል። አሁን ዲማንዶች አሉ ጎሮቤት ሀገርም በተለይ ኤሌክትሪክ ላይ ስራ ለምረናል ለዚያም ሁሉ ስለሚያግዘን ኢትዮጵያዊያን መንቃት አለብን በመንግሥት የስራ ኃላፊነት ላይ ያሉ ጓዶች መንቃት አለባቸው ይህንን ማገዝ መደገፍ ኢትዮጵያዊያን ብዙ የበለጸጉ ሰዎች እንዲፈጠሩ ማድረግ ዋና ስራቸው መሆኑን አውቀው መደገፍ ይኖርባቸዋል ጅምሩ በጣም ጥሩ ነው። በእኛ ሳይድ የቀረውን ድጋፍ ብናሟላ ይሄ ኢንደስትሪ ተስፋ ሰጪ ስራ ሊሰራ እንደሚችል ታሰባል እንደግፋለን ለፍሬ እንዲበቁ እናደርጋለን በጣም ጥሩ ጅማሮ ሆኖ አግኝቼዋለሁ።

ሚያዝያ 10፣ 2016 ዓ.ም

329

በማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል ወልቂጤ ከተማ

በመገኘት ያስተላለፉት መልዕክት

የተወደዳችሁ የተከበራችሁ የኢትዮጵያ እምብርት የማዕከላዊት ኢትዮጵያ መስዕብ ሆናችሁ የጉራጌ ልጆች ዛሬ በዚህ ማለዳ የተንቢ የብሰቢ በላለዴንጣ ብላችሁ በፍቅር በፈገግታ መገለጫችሁ በሆነው ሰላም ስለተቀበላችሁን እጅግ አድርገን በታላቅ ትህትና ልናመሰግናችሁ እንፈልጋለን። ዛሬ በወልቂጤ ከተማ በማዕከላዊት ኢትዮጵያ ክልል ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ማስተላለፍ የምፈልገው መልዕክት ጉራጌ ጎጎት በተባለው ቃልኪዳኑ ስለአንድነት ስለአብሮነት አበክሮ ያስተማረ በተግባር የኖረ ሕዝብ መሆኑንና በቋንቋውም አትነት ዳረጉ አንድነት ኃይል ነው ብሎ የሚያምን። በአንድነት የሚገኘውን ጸጋ በልምድ በሕይወቱ የተገነዘበ ሊከፋፍሉን ሊለዩን ሊያባሉን ለሚፈልጉ ኢትዮጵያን ለመከፋፈል ኢትዮጵያን ለማባላት በየእለቱ ገንዘባቸውን እውቀታቸውን ጉልበታቸውን ለሚያጠፉ ኢትዮጵያ ጣላቶች ሁሉ ጉራጌ አትነት ዳረጉ አንድነት ኃይል ነው ስለሚል መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ከዙህ ከፍቅር ከታታሪ ሰላም ሕዝብ ተምሮ ለጠላቶቹ በር ሳይከፍት አንድነቱን ጠብቆ ይችን ድንቅ ሀገር ለልጆቻችን አበልጽገን ማሻገር እንድንችል የበኩሉን ሚና እንዲጫወት ከወልቂጤ ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ መልዕክቴን ማስተላለፍ እፈልጋለሁ።

ጉራጌ ስለሰላም ያስምራል በሰላም ይኖራል ሰላምን ያስተጋባል ስለሰላም ሲናገር የዘሩት ይበቅላል እንደሚባለው ዘኔም ምር ነማም ይላል ጉራጌ። ስለሳለም ሳናስብ ስለሰላም ሳንናገር ሰላምን ልንጎናጸፋት አንችልም። መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ከጉራጌ ተምሮ ሰላምን አብዝተን የምንፈልግ አብሮ ለመኖር ለመተባበር የበለጸገች ያማረች የማትለምን ኢትዮጵያን ለማየት ሁላችን በጋራ መቆም እንድንችልና የሳታችሁ ወንድሞቻችን ልቦና እንዲሰጣችሁ እኔና የወልቂጤ ከተማ ሕዝብ በጋራ መልዕክት እናስተላልፋለን። ኢትዮጵያዊያን ብዙ ቋንቋ ብዙ ባሕል ብዙ ማንነት ያለን መሆኑ እሙን ነው። ይህ ተፈጥሯዊ ነው ይህንን መካድ ማስቀረት መደፍጠጥ አይቻልም። ነገር ግን የእኛ የቋንቋ ልዩነት የባሕል ልዩነት ኢትዮጵያን የሚበትን መሆን የለበትም የኢትዮጵያን አንድነትና አብሮነት ለመማር አሁንም የጉራጌን ባሕል መገንዘቡ በእጅጉ ጠቃሚ ይሆናል።

ስለ አብሮነት ጉራጌ የጆካ ጎርጎራና ሴራ ሌሎችም ሕግጋት በመደንገግ ሰባት ቤት ያለበት ዋና መልዕክት የተለያየ ቤት ቢኖርም ሰባቱ በአንድነት ጉራጌ ሊባሉ እንደሚችሉና በሰላም በፍቅር መኖር እንደሚችሉ የጉራጌ አባቶች ለልጆቻቸው አስተምረው ይኸው እስከዛሬ ጉራጌ በተለያየ ቤት ስም ቢጠራም የተለያየ ቋንቋ ቢናገርም አንድ በሚያደርገው መለያው ለኢትዮጵያ ምልክት ሆኖ በአንድነት የኢትዮጵያን እምብርት ማዕከላዊት ኢትዮጵያን ለመመስረት የቻለ በመሆኑ መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ልዩ ልዩ ቋንቋ ብንናገር የተለያየ እምነት ብናምን ጾታችን ቢለያይ ኢትዮጵያ አንድ የምታደርገን ጥላ

330

ከመስከረም እስከ መስከረም

ስለሆነች ለሌሎች ተገዝተን ኢትዮጵያን የምንከፋፍል ሳንሆን ለኢትዮጵያ አንድነት በጋራ የምንቆም እንድንሆን ዛሬም በድጋሚ ጥሪዬን ላስተላልፍላችሁ እፈልጋለሁ።

በተደጋጋሚ ኢትዮጵያ እምቢኝ ያለች ያልተገዛች ለነጻነቷ የተጋደለች ሀገር መሆኗ ይነገራል ሁላችንም እናውቃለን። ዛሬ ከወልቂጤ አንድ ተጨማሪ መልዕክት ልነግራችሁ የምፈልገው በሁለተኛው የጣሊያን ወረራ የኢትዮጵያ ጀግኖች አርበኞች ከሰሜን፣ ከምዕራብ፣ ከምስራቅ፣ ከደቡብ፣ ከማዕከል ተሰባስበውና ተደምረው ደም አጥንታቸውን ከስክሰው ኢትዮጵያን ነጻነት ካረጋገቱ በኋላ አንድ ብልህ ኢትዮጵያዊ ገና ያላለቀ ነገር አለ አሉ። ፊታውራሪ ሩጋ አሽሜ ይባላሉ ከሁለተኛው የጣሊያን ወረራ በኋላ ፊታውራሪ ሩጋ አሽሜ ነጻ ብትሆንም መርካቶ ግን ነጻ አልነበረችም። መርካቶን ነጻ ካላደረግን ኢኮኖሚያችን ነጻ ካላደረግን ነጻነት የተሟላ እንደማይሆን ያመኑት ፊታውራሪ ከአርባ ያልበለጡ ጉራጌዎችን በልምለው መርካቶ ያስገባሉ ይኸው ዛሬ ፊታውራሪ ሩጋ አሽሜ ብቻ ሳይሆን መርካቶ ነጻ የሆነችው በጀግኖች የጉራጌ አባቶች ነው። ከዚያ በፊት ግን በኢትዮጵያዊያን ሳይሆን በብዙ ሀገራት ዜጎች የተያዘ ትልቁ የንግ ማዕከል ነበር።

ዛሬ መቶ በመቶ ሊባል በሚችል ደረጃ የኢትዮጵያ ነጻነት ዳግም ማረጋገጫ የኢኮኖሚ ነጻነታችን ዋልታ የሆነው መርካቶ በጉራጌ አባቶቻችን ፈር ቀዳጅነት የነጻነት ድጋሚ ምሳሌ። ጉራጌዎች ነጻነት ማለት በኃይል ድንበር ማስጠበቅ ብቻ ሳይሆን ነጻነት በንግድ በኢኮኖሚ ራስነ መቻል ከልመና መገላገል መቆጠብ መደጋገፍ መሆኑን ለኢትዮጵያ ያስተማረ የኢትዮጵያ በረከት የሆነ ሕዝብ መካከል ተገኝተን ስለኢኮኖሚ ነጻነት ስንነጋገር በታላቅ ክብርና ደስታ ነው። እጅግ የተከበራችሁ የተወደዳችሁ የጉራጌ ሕዝቦች ኢትዮጵያ ውስጥ ሁለት አመለካከት አለ። አንደኛው ኢትዮጵያ ትፈርሳለች ትበታተናለች የሚል ሲሆን እኛ ደግሞ ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች የአፍሪካ የነጻነት የኢኮኖሚ የሰላም አንድነት ምሳሌ ትሆናለች እንላለን። እነዚህ ሁለት ሀሳቦች በቀላሉ አይታረቁም። እኛ ስለ ኢትዮጵያ ብልጽግና መትጋትን መልፋትን መርጠናል ጀግናው ታተሪው የጉራጌ ሕዝብ ዛሬ በመሪዎቹ እንደተናገረው ኢትዮጵያ አትለያይም ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች ብሎ ከጎናችን እንዲቆም በታላቅ ትህትና ጥሪን ላቀርብ እፈልጋለሁ።

ኢትዮጵያ አትፈርስም ተበለጽጋለች የምንለው በምኞት አይደለም በጠራ ሀሳብና በስራ ነው። ለምሳሌ አዲስ አበባ የጉራጌ ልጆች ላብ የሰራት ያቆያት አዲስ አበባ ዛሬ በአዲስ መልክ ውብ እንድትሆን 24 ሰዓት እየሰራን ያለነው እውነተኛ የአፍሪካ መዲና ሆና እንድትገኝ በመሆኑ ጉራጌዎች ትናንት መርካቶን ነጻ እንዳወጣችሁ ዛሬ አዲስ አበባን ከሽንት ከቆሻሻ ከአልባሌ እሳቤ እጅግ ኋላቀር ከሆነ የኑሮ ዘዬ አላቀን ወደ እውነተኛ የብልጽግና ምልክት ለማሸጋገር የምናደርገውን ጥረት ከጎናችን ሆናችሁ እንድትደግፉንና በአጭር ጊዜ እጅግ ውብ ከተማ ለኢትዮጵያም ለአፍሪካም ኩራት የሆነች ከተማ ለልጆቻችን ማስረከብ እንድንችል ከጎናችን እንድትሆኑ በታላቅ ትህትና ጥሪዬን አርባለሁ።

በከተማ ብቻ ሳይሆን በገጠር በስንዴ፣ በሩዝ፣ በቡና፣ በሻይ፣ በሌማት ትሩፋት፣ በዶሮ፣ በእንቁላል፣ በሥጋ፣ የጀመርነውን በምግብ ነጻ የመውጣት ስንዴ ያለመለመን በልመና ከመሰለፍ ለማልማት መሰለፍ ይሻላል ብለን የተነሳንበትን ዋነኛ ዓላማ

331

እስከዛሬ ደግፋችሁ ለፍሬ እንዳበቃችሁት ሁሉ ጉደራጌዎች ዛሬም ምሳሌና ምልክት ሆናችሁ በቂ መሬት፣ በቂ ውኃ፣ በቂ ጉልበት ያላት ኢትዮጵያ አትለምንም በልማት የምትረዳ እንድትሆን እንድናስችላት በጋራ እንድንቆም አሁንም በታላቅ ትህትና ጥሪዬን አቀርባለሁ።

ዓለም በስንዴ እራሳችንን ልንችል ነው ስንል እምብዛም አይናገርም ደጋግሞ ግን ተርባችኋል ሊርባችሁ ነው ይለናል። የዛሬ ሁለት ወር ገደማ ከፍተኛ ርሀብ ኢትዮጵያ ውስጥ አለ የሚል አደገኛ ፕረፖጋንዳ በስፋት ይሰራጭ ነበር። ርሀብ ጊዜ አይሰጥም እንኳን ሁለት ወር ሁለት ቀን አያቆም ያኔ ያልናቸው ኢትዮጵያ ውስጥ እጅ አጠሮች የእለት ጉርስ ማምረት ያልቻሉ ከባቢዎች ካሉ ኢትዮጵያ እኑን ለመመገብና ከረሀብ ለመታደግ የሚያስችል ብቃት ስላላት ከቻላችሁ አግዙን መርዷችሁን ግን ጠዋት ማታ አታስተጋቡ ብለናቸው ነበር። ይኸው እንደምታዩት የእነሱ መርዶ ከንቱ ሆኖ ኢትዮጵያዊያን አሁንም ቆመን የምንሄድ አንድ የሆንን ስለሆንን መርዶ ከፋፋይ ሀሳብ ስንሰማ ደጋግመን እንድናስተውል ጠላቶቻችን የሁልጊዜ ፍላጎታቸው ኢትዮጵያን መለያየት ለልማት ስትነሳ እንደማንችል መመስከር መሆኑን ተገንዝባችሁ ጉራጌዎች የኢትዮጵያ እምብርት የስራ፣ የትጋት፣ የታታሪነት ምልክቶች ለዚህ እሳቤ መናድና ለጋራ ትርክት መበልጸግ ከጎናችን እንድትቆሙ በታላቅ ትህትና እጠይቃለሁ።

በጫካ በአንዳንድ ስፍራ የምትገኙ ኢትዮጵያዊያን ከላካችሁ ኃይል ይልቅ ኢትዮጵያ ትበልጣለች ከሚከፍሏችሁ ይልቅ ኢትዮጵያ ትበልጣለች ለኢትዮጵያ አንድነት ለኢትዮጵያ ሰላም በጋራ እንድንቆምና ከከፋፋይ ከሰፈርተኝነት እሳቤ ነጻ ወጥታችሁ ወደ ኢትዮጵያዊነት ከእኛ ጋር እንድታድጉ በጉራጌ ሕዝብ ስም ዛሬ ጥሪዬን ላቀርብላችሁ እፈልጋለሁ። ጉራጌ እናንተን ይዘን አናፍርም ኢትዮጵያን እናበለጽጋለን የኢትዮጵያን አንድነት ለዓለም ምሳሌ በሆነ መንገድ አንገልጣለን። ያ ማለት ግን አንፈተንም ማለት አይደለም ፈተና ጠዋት ማታ አለ ፈጣሪችንን እና የእናቶቻችንን ጸሎት የጉራጌን ታታሪነትና ፍቅር ይዘን የላቀች የበለጸገች ለአፍሪካ ምሳሌ የሆነች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን እናስረክባለን። ከጀመርነው የብልጽግና የሰላም የፍቅር የይቅርታ ጉዞ ሊመልሰን የሚችለ አንዳች ኃይል የለም ተባብረን ኢትዮጵያ የማበልጸግ ለልጆቻችን የማትለምን ሀገር የማስረከብ ሁደት ተጠናክሮ ይቀጥላል።

ዛሬ ወደምንወደውና ቤታችን ወደሆነው የጉራጌ ሕዝብ ስንመጣ ታላቅ ደስታ እየተሰማን ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ካበላን ካጎረሰን ካስተማረን ካሳደገን የጉራጌ ሕዝብ ጋር በመሆን ሰላም ፍቅር፣ ይቅርታ፣ ብልጽግና በመላ አየራችን ላይ እንዲነፍስ በድጋሚ ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ጉራጌና እኔ ከወልቂጤ እናበስራለን። አንድነታችን ይቀጥላል ጉራጌ ይለማል ማዕከላዊት ኢትዮጵያ ትለማለች ኢትዮጵያ ለአፍሪካ ወንድሞቿ የምትረዳ ሀገር ትሆናለች ይህን እኔም እናንተም እናያለን አመሰግናለሁ።

ሚያዝያ 10፣ 2016 ዓ.ም

332

ከመስከረም እስከ መስከረም

ኋላቀርነትን በመጠየፍ እራሳችንን

እናክብር

ባለፉት ጥቂት ዓመታት ትኩረት ከተሰጠባቸው ነገሮች አንዱ ጽዱና አረንጓዴ ከባቢ መፍጠር ነው። ክብር ያለው የንጽሕና ባሕል መፍጠር ይኖርብናል። ክብር ያለው የንጽሕና ባሕል ማለት በተገቢው ቦታ ክብርን ጠብቆ መጸዳዳት ማለት ነው። ለዚያ ደግሞ ሁለት ነገሮች ያስፈልጋሉ። ሥርዓት ማበጀትና የመጸዳጃ ቦታ መገንባት ሥርዓቱን በተመለከተ በማስተማርና ሕግ በማስከር ልናመጣው ልናሳድገው እንችላለን። ቦታውን ደግሞ መገንባት ይጠበቅብናል የግንባታውም ተግባር ዛሬ መጀመር አለበት። የምንጀምረው ይህ ንቅናቄ መጸዳጃ ቤቶችን ተደራሽ ማድረግና ክብርን ጠብቆ የመጸዳዳት ባሕልን ማዳበር ነው። እንደከዚህ ቀደሙ ሁሉ በመልካም ተግባር ላይ የምትሰተፉ ኢትዮጵያዊያን ወገኖች ከተማችንን ጽዱ አረንጓዴና ውብ ለማድረግ ከጎናችን እንደምትቆሙ ሙሉ እምነት አለኝ።

ይህ ንቅናቄ የስራ ዕድል ይፈጥራል ጤናችንን እንድንጠብቅ በእጅጉ ያግዛል የኑሮ ዘያችንን ያዘምናል። በከተማችን በርከት ያሉ የመጸዳጃ ቤቶች ለመገንባት ባለን መሻት የዚህ ዓላማ ተጋሪ የሆናችሁ ኢትዮጵያዊያን ግለሰቦች በገንዘብ አሊያም መጸዳጃ ቤቶችን በመገንባት ከጎናችን እንድትሆኑ እየጠየኩ በተባበረ ክንድ ከተማችንን እናስውብ፣ እናጽዳ፣ የኑሮ ዘያችንን እንቀይር ስልጣኔን ለልጆቻችን እናውርስ።

ሚያዝያ 18፣ 2016 ዓ.ም

333

ከአዲስ አበባ የኮሪደር ልማት አስተባባሪዎች

ጋር ያደረጉት ግምገማ

የዛሬ ወር የኮሪደር ስራዎቻችንን ገምግመን ነበር በየወሩ የማየት እቅድ ስላለን በዚህ ወር የደረሰበት ደረጃ እና በቀጣይ ወር የት ሊደርስ እንደሚችል የምን ወያይበት ቀን ይሆናል። እያንዳንዱ ኮሪደር ሪፖርት ካቀረበ በኋላ የጋራ አድር ገን እንሄዳለን።

የኮሪደር ልማት ጥልል ያለ ግልጥ ያለ ዓላማ ያለው ስራ ነው። ዋነኛ ዓላማው ከተማች ንን አዘምነን ለልጆቻችን የተሻለ የኑሮ ዘዬን መተው ነው። ይህን የመሰለ ቀና ዓላማ ይዞ ቢነሳም ግን የተለያየ ስያሜ የተለያየ ነቀፌታ ሊሰነዘር ይችላል ዋናው ጉዳይ የከተማ መስተዳድሩ መንግሥት ምንም ዓይነት ኢልኢንቴንሽን የለውም ፍላጎቱ የዘመነ ከተማ መስራት ነው። የጀመርነው ስራ ትንሽ ከባድ መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል የአሻራ ባህሪይ ነው አሻራ የሚያስቀምጡ ሰዎች በጣም በብዙ ስቃይ ያልፉና ነው የሚ ሆነው ቀላል አይደለም ይህን በደንብ እንደተገነዘባችሁ ተስፋ አደርጋለሁ። መሰደብ፣ መወቀስ፣ መነቀፍ፣ ካሰብነው ሀሳብ ውጭ መናገር እንደዚያ ይኖራሉ ይሄ ግን አዲስ አይደለም መስቀል አደባባይ ስንሰራ ታስታውሳላችሁ እንፍሬንድሺፕ ቀላል የሆኑት

ሚያዝያ 23፣ 2016 ዓ.ም

334

ከመስከረም እስከ መስከረም

የጫካ ፕሮጀክት

ጫካ የሚሠሩት እጆች የመጀመሪያውን በዓል እዚህ ማክበር መቻላቸው ታሪክ ሰሪ ብቻ ሳይሆን ታሪክ ተቋዳሽ ስለሚያደርግ እንኳን ደስያላችሁ ለማለት እፈልጋለሁ። ሁላችሁም በውል እንደምትገነዘቡት እዚህ ቦታ ላይ የዛሬ አሥር ዓመት ሃምሳ ዓመት መቶ ዓመት ሁለት መቶ ዓመት ሦስት መቶ ዓመት በርካታ በዓላት በርካታ እንደዚህ ዓይነት መሰብሰቦች ይደረጋሉ። ለዚያ ነው እኔና እናንተ የምንሠራው። ነገር ግን ጫካ ለመጀመሪያ ጊዜ በሰሪ እጆች በራሳቸው የመጀመሪያውን በዓል በሚያከብርበት በዚህ ቀን ከናንተ መካከል መገኘት በመቻለ እጅግ ከፍተኛ ደስታ ይሰማኛል። ፈጣሪዬንም አመሰግኗለሁ እናንተም እንኳን ደስያላ ችሁ ማለት እፈልጋለሁ።

ለክርስትና እምነት ተከታዮች ዛሬ ትንሣዔ ነው። ትንሣዔ ግን በዋዛ የተገኘ ነገር አይ ደለም በብዙ መከራ በብዙ ጭንቅ በብዙ መገረፍ ብዙ ትናንሽ ሰዎች ትልቁ ላይ ተፍተውበት ብዙ ትናንሽ ሰዎች ትልቁ ላይ አለንጋ መግረፊያ ሀንስተውበት ተሳልቀ ውበት ራሱን ጥሎ ተዋርዶ እኔንና እናንተን ያነሳበት ዕለት ነው። ይህ ቀጥታ ለጫካ ምልክት ይሆናል። ጫካ የኢትዮጵያ ትንሣዔ ማብሰሪያ ነው። የኢትዮጵያን ልክ የም ናሳይበት ነው። ዓለም ሁሉ የራሱ መወዳደሪያ እንዳለው እኛ ኢትዮጵያዊያንም እጅግ ባማረ ስፍራ በልጆቻችን እጅ ሥራ ያማረች ሀገር ለትውልድ ማሸጋገር እንደምንችል ጫካ በቂ ማሳያ ነው። ያው እዚህ የሚትሠሩ ሰዎች እንደሚታውቁት አንድ አንድ ሚስኪን ወንድምና እህቶቻችን ጫካ ሚሠራው ለነሱ መሆኑ ሳይገባቸው ብዙ ሲሳለቁ ይሰማል። ጫካ የኔና የእናንተ አይደለም ጫካ የኢትዮጵያዊነት ልክ የኢትዮጵያ ዊያን ሁሉ ሐብት ለኢትዮጵያዊያን የሚሠራ ነው።

የእኔና የእናንት ድርሻ ቀን ከለሊት ሰርቶ ለኢትዮጵያ ጫካን ማበርከት ነው። ከወዲሁ ሥራው ሳያልቅ አሁን ባለበት ሁኔታ ብቻ በማንኛውም መስፈርት ጫካ የሚያኮራ ሥራ መሆኑን ግሪነሪ ውሃ ተራራ ከሩቅ የመመልከት አቅም የሰው ልጅ አእምሮን ምን ያክል ሊከፍት እንደሚችል ማሳያ ቦታ ሆኗል። ብዙዎች ሲመጡ በእናንተ ሥራ ይደመማሉ። ይደነቃሉ። በርግጥም ኢትዮጵያዊያን እንደዚህ ዓይነት የማይታክቱ የማይደክሙ እጆች አሏችሁ ወይ ብሎ ይጠይቃሉ። እኔም እውነቱን ለመናገር በእናንተ ውስጥ ተስፋ በእ ናንተ ውስጥ ጉልበት በእናንተ ውስጥ ይቻላል በእናንተ ውስጥ ኢትዮጵያዊያን ከተባ በሩ ታሪክ መሥራት ይችላሉ የሚል ነገር በየለቱ ስለማይባችሁ ድክም ስለኝ መጥቼ የእ ናንተን ድካም አይቼ እጽናናለሁ። መጽናኛዎቼ ስለሆናችሁ እንኳን ደስያላችሁ። በተ ደጋጋሚ እንዳነሳሁት የሁላችሁም ስም በክብር በዚህ ቦታ ይቀመጣል።

ትውልድ እሄንን ሥራ እያስታወሰ ይሄዳል። ዛሬ እኔና እናንተ ግን ቃል እንድንገባ

335

የሚፈልገው ነገር ኢትዮጵያ ገና ያልተሠራች ሀገር ስለሆነች ልክ ጫካን ስንጨርስ አዳድስ ትላልቅ ሥራዎች በጋራ እንጀምራለን አሁን ምሳደቡን መጥቶ ይዝናናሉ። እኔና እናንተ ድግሞ ሄደን እንቆፍራለን ሁላችሁም እንደሚታውቁት ከሁሉም የሀገሪቱ ጫፍ ወጣቶች በዚህ ቦታ አላችሁ። እኛ ኢትዮጵያዊያን ከደቡብም ከሰሜንም ከምስራ ቅም ከምዕራብም ብንጠራራ እምነታችን ክሪስትናም እስልምናም ወይም ሌላ እምነት የሚንከተል ብንሆን ኢትዮጵያዊነት አርማችን ሆኖ ኢትዮጵያዊነት የመሰባሰቢያችን ጥላችን ሆኖ ኢትዮጵያዊነት አብሮ የመዝለቅ መንገዳችን ሆኖ በመደመር በመተባበር በፍቅር በይቅርታ ኢትዮጵያን የማልማቱን ጉዳይ አሁን የጀመራችሁት ሳትታክቱ እንዲ ንቀጥል የሪቨር ሳይዱን ስንጨርስ የኮሪደር ፕሮጄክቱን ሰንጨርስ አዲስ አበባ ሳንነጋ ገር ራሷ አፍ አውጥታ መናገር ትጀምራለች።

ጫካ ደግሞ ሲያልቅ ሁላችንም እንሰማለን ድፍን የአፍሪካ ዜጎች መጥተን ካላየን የሚሉት ቦታ እንደሚሆን ጥርጥር የለውም። እሄን የምትሰሩ ሰዎች ሥራ ስሰራ ሁሌም ዘመቻ አለ ሁሌም ጥላቻ አለ ሁሌም መገፋት አለ። የትንሣዔን ምልክት እሱ ነው። መጽናት አለባችሁ። እንደ ኢትዮጵያ ሰብሰብ ብለን ለሁሉም ዘር ለሁሉ ሰው ለኢትዮ ጵያ ብቻ አይደለም አልፈን ለአፍሪካም የምንተርፍ መሆን ይኖርብናል። እናንት በዚህ ሥፍራ በሚትሰሩት ሥራ ብዙዎች ተጽናንቷል ብዙዎች ተስፋን አይቷል ብዙዎች ኢት ዮጵያ ውስጥ ይቻላል ወይ ብሏል። ያላዩ ሁሉ መጥቶ እንዲያውና ከእናንተ እንዲማሩ የእናንተን ፈለግ እንዲከተሉ ምኞቴ መሆኑን እየገለጽኩ መዋደድ መተባበር መተዛ ዘን አርማችሁ ይሁን።

በስንዴ በሩዝ ሻይ በቡና በፍሩት የጀመርነው እንዲሁ እንጨርሳለን። እኛ እየጨረስን የሚሰድቡን ሰዎች እየጀመሩ አብረን ጉዞችንን እንቀጥላለን እጅግ አድርጌ አመሰግ ናለሁ። መልካም ፋሲካ መልካም በዓል መልካም ጊዜ ይሁንላችሁ። እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

ሚያዝያ 27፣ 2016 ዓ.ም

336

ከመስከረም እስከ መስከረም

ኢትዮጵያ ታምርት

ክቡራን የክልል ርዕሰ መስተዳድሮች፣

ሚኒስትሮች፣

የኢንዱስትሪ ባለቤቶች ፈጣሪዎች፣

በኢንዱስትሪ ዙሪያ የምትሰሩ የስራ ኃላፊዎች በሙሉ

የኢትዮጵያ ታምርት እንቅስቃሴ ከተጀመረ ወዲህ ኢትዮጵያ በብዙ ተጠቃሚ ሆናለች። በዚህ ዓመት ብቻ ወደ አንድ ነጥብ ዘጠኝ ሚሊዮን ዶላር ገደማ ከዚህ ቀደም ከውጭ እናስገባ የነበሩ ምርቶች በሀገር ውስጥ ማምረትና የውጭ ምንዛሬ ማስቀረት ችለናል። ይህ በጣም ትልቅ ተስፋ ሰጪ እርምጃ ነው። ኢንደስትሪ ለኢትዮጵያ እድገት ለኢትዮጵያ ብልጽግና በእጅጉ ወሳኝ የሆነ ሴክተር ነው። አሁን ባለው ሁኔታም ካለን ጂዲፒ አንድ ሦስተኛ ገደማውን የሚሸፍነው ኢንደስትሪ ነው። ኢንደስትሪ ለማስፋት ምን ያስፈልጋል ያላችሁ እንደሆነ አንደኛ ግብዓት የግብርና ግብዓት ለኢንደስትሪ በጣም ወሳኝ ነው። ለዚህም ነው አስቀድመን ግብርና ላይ ሰፋፊ ኢንተርቬሽኖች የወሰድነው ለምሳሌ ስንዴ ከዚህ ቀደም እናስገባ ነበር አሁን በበቂ እናመርታለን። ኢንደስትሪው ያንን ስንዴ እንደ ግብዓት ወስዶ መኮሮኒ፣ ፓስታ፣ ዳቦ ሊሰራ ይችላል ማለት ነው።

ቡና በዚህ ኣመት ሰምታችሁ ከሆነ አንድ ሚሊዮን ኩንታል ፕሮዳክቲቪቲ ጨምሯል። በግሪን ሌጋሲ ስድስት ቢሊዮን ገደማ ችግኝ ስለተከልን የቡና ምርት አድጓል። ቡና ግን በዓለም ላይ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ አምራች ሀገራት ከሚያገኙት ገቢ ይልቅ ቡናና ወተትን እያዳበሉ ቸኮሌት የሚሰሩ ቡና አምርተው የማያውቁ ሀገራት ከእኛ የተሻለ ገንዘብ ያገኛሉ። ኢንደስትሪው ያንን ግብዓት ወስዶ ፕሮሰስ ማድረግ ባለመጀመሩ ሻይ ላለፉት በርካታ ዓመታት ኢትዮጵያ ውስጥ ከሦስት ሺህ ሄክታር ያላለፈ የእርሻ ማሳ ነበረን በዚያም ከሞላ ጎደል ለሀገር ውስጥ ያለን ፍጆታ ይሸፍን ነበር አሁን በግሪን ሌጋሲ ሠላሳ ሺህ ገደማ የሻይ እርሻ እያስፋፋን ነው። በፍጥነት ኢንደስትሪው ሻይን ፕሮሰስ ማድረግ ካልጀመረ ያ ሁሉ ኢንቨስትመንት ይከስራል ማለት ነው አንድ ፋብሪካ አይደለም አሥር ሃያ ነው የምንፈልገው ለእኛ ሳይሆን በአፍሪካ ደረጃ ትልቁ የሻይ አምራችና ኤክስፖርተር ያደርገናል። ከሻይ፣ ከቡና፣ ከስንዴ በተጨማሪ ሩዝ ባለፈው ዓመትና ዘንድሮ ስናወዳድር ባለፈው ዓመት ስምንት ሚሊዮን ኩንታል ነው ያመረትነው ዘንድሮ ሠላሳ ስምንት ሚሊዮን ኩንታል ነው ያመረትነው እድገቱ እየመጣ ነው ኢንደስትሪው ካልተዘጋጀ በቀር በግብርና ዘርፍ ያመጣናቸው ውጤቶች በሀገር ደረጃ ለምናስባቸው የብልጽና ጉዞዎች በቂ ውጤት ሊያመጡ አይችሉም። ግብርና ላይ ተሳክቶልናል ኢንደስትሪ ላይ እንዲሳካልን ተባብረን ልንሰራ ይገባል።

337

ከዚንፑት ቀጥሎ ግብርና በእጅጉ የሚያስፈልገው ኤነርጂ ነው ሁላችሁም እንደምታስታውሱት ለውጡ ሲመጣ ኢትዮጵያ ውስጥ ኤነርጂ ሬሽን ነበር አዲስ አበባ ውስጥ አንድ ሳምንት እዚያ ይጠፋል አንድ ሳምንት እዚህ ይጠፋል ቅቡል አሰራር ነበር ይሄ ዛሬ ኢትዮጵያ ኡነርጂ በማምረት ሰርፕለስ አላት አምርታ ያመረተችውን ሳትጠቀም ይፈሳል። ይህ የሆነበት ምክንያት በቂ ተጠቅመን አይደለም ስናመርት የነበረው ስራ ልክ በዲስትርቢዩሽን ስላልሰራነው በዲስትርቢዩሽን በቂ ስላልሆነ አሁንም በጨለማ ውስጥ ዜጎች ይኖራሉ ነገር ግን እኛ ኤነርጂ አምርተን እናፈሳለን። ይሄ ኤነርጂ የማምረትና ሰርፕለስ ማምረትና ማፍሰሱ ጉዳይ ቢያንስ ለሚቀጥሉት አምሥት ዓመታት ኢትዮጵያ ውስጥ ይቀጥላል። ምክንያቱም ከሁለት ሦስት ወር በኋላ በጣም ከፍተኛ ምርት እናስገባለን ያንን ለመጠቀም የሚያስችል የኢንደስትሪያል ኢንቫይሮመንት እና ዲማንድ አይታይም። በዚህ ዓመት አሥራ ሁለት ፐርሰንት ነው ያደገው ኤነርጂ ፍጆታ የምናመርተው ከዚያ በላይ ስለሆነ በጣም ሰፊ የኢንደስትሪያል እንቅስቃሴ ያስፈልጋል። ሁለተኛው ክሪቲካል ነገር ኤነርጂ ነው።

ሦስተኛው የሰው ኃይል ነው። በወጣት የተሞላን ሀገር ስለሆነ ልንሰራ እንችላለን ማለት ነው የሰው ኃይል መኖሩ ብቻ ሳይሆን እስተማርን ነው። በቲቬት እስኪልድ የሆኑ ሰዎች ሀንድ የሆኑ ሰዎች ለመፍጠር ከፍተኛ ስራ እየተሰራ ነው ያለው ኢንደስትሪን ፈጥሮ የሰው ኃይል በሚመለከት ከሌላ ሀገር ላምጣ ብሎ የሚቸገር ኢንደስትሪ ኢትዮጵያ ውስጥ የለም።

አራተኛው በጣም ኢምፖርታንት ነገር ደግሞ ገበያ ነው። መቶ ሃያ ሚሊዮን ገበያ ኢትዮጵያ ውስጥ አለ ይህንን ገበያ በትክክል መጠቀም ያስፈልጋል ሌላ ስድስተኛ ሰባተኛ ሊባል የሚችል ምክንያት ቢኖርም ከእኛ አንጻር በጣም ቁልፉ ጉዳይ ግን በፖሊሲ በአሰራር በፋይናንስ አቅርቦት መንግሥት ሊወስዳቸው የሚገቡ እርምጃዎችም ለኢንደስትሪው ወሳኝ ናቸው። ከሕግና ፖሊሲ አንጻር የተደረጉ ሪፎርሞች በጣም በጣም ሰፋፊ ናቸው በፋይናንሻል ሴክተር ሃምሳ ስልሳ ፐርሰንት የሚሆን ስራ ሰርተናል የቀረውን ባጠረ ጊዜ ውስጥ አጠናቀን ፋይናንሱ ኢንደስትሪውን ማገዝ ወደሚችልበት ደረጃ ይሸጋገራል። ይሄ ሁሉ በርካታ ዜና ሲመጣ ኢንደስትሪያል መዘጋጀት ይኖርባችኋል ኢትዮጵያ እያደገች ነው ነገር ግን ኢንደስትሪውን በሚመለከት የማኑፋክቸሪንግ ብቻ ለማተኮር ለምሳሌ ልብስ መቶ ሃያ ሚሊዮን ገበያ ያለው ሀገር ሆኖ ሲያበቃ ብዙዎቻችን ኢትዮጵያ የተመረተን ምርት ከውጭ እናስገባለን። በነገራችን ላይ የለበስኩት የአዳማ ምርት ነው የአዳማ ምርት እንደዚህ የሚያምር ከሆነ ለምን እንደምትሰቃዩ፣ ያምራል ወይ እንዳትሉኝ እያየሁት ስለሆነ በሀገር ውስጥ ያለን ምርት መጠቀም መለማመድ ይኖርብናል።

የኢንደስትሪ ሚኒስቴር አንዱ ዋነኛው ተልዕኮ ጨርቅ አምርቶ ለውጭ ገበያ መሸጥ የፖሊሲ አንኳር መነጋገሪያ መሆን የለበትም ስንዴ አምርተን መጀመሪያ መብላት ቡና አምርተን መጀመሪያ መጠጣት እንዳልነው ልብስ አምርተን መጀመሪያ የሀገሬውን ሰው ማልበስ ሲበቃ ሊሄድ ይችላል። እኛ በኤክስፖርት የምናገኘው መቶ ሁለት መቶ በኢንፖርት የምናስገባው ቢሊየን ከሆነ ኪሳራ ነው ይህን መቀየር ያስፈልጋል።

338

ከመስከረም እስከ መስከረም

ኢትዮጵያዊያን በምናስበው በምናደርገው ነገር ሁሉ ነው የሀገር ልማትና ውጤት የምናመጣው የሀገር ውስጥ ምርት መጠቀም ያስፈልጋል። ኢንደስትሪያል ፓርኮች ለሀገሬው ሰው ክፍት መሆን አለባቸው ለሀገሬው ሰው በራቸው ዝግ ሆኖ ለሌሎች ብቻ የሚሆኑ ከሆነ የምናስበውን ነገር አያሳካም። ነገር ግን የፎሬን ዳይሬክት ኢንቨስትመንት ስለሚያስፈልገን የውጭ ሰዎች ኢትዮጵያን መርጠው ኢትዮጵያ ውስጥ ኢንደስትሪ እንሰራለን ካሉ እነሱ የውጭ አይደሉም ኢትዮጵያዊያን ናቸው ማለት ነው ለእኛ ሰው የምንሰጠውን ድጋፍ ያህል ከውጭ ለመጣው ሰው ድጋፍ ያስፈልጋል አምነውን ስለመጡ ከስረው መመለስ የለባቸውም ይህን ለማድረግ መንግሥት ከፍተኛ ኮሚትመንት አለው። በብዙ አስቻይ መንገዶች ኢትዮጵያ ለኢንደስትሪ የተመቸቹ ነገሮች አሏት በጀመርነው ታምርት እንቅስቃሴም ከፍተኛ ውጤት እያመጣን ነው። ነገር ግን ከዚህ በላይ ልንዘረጋ ስለምንችል ብንተባበር ያሉን ኦፖርቱኒቲዎች ብናይ ፈጠራን ብናበረታታ ለምርምር የተወሰነ ገንዘብ ማውጣት ብንፈቅድ የሀገር ውስጥ ምርትን መውደድ መደገፍ የስራችን አካል ብናደርግ ባጠረ ጊዜ ውስጥ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚጨበጥ የኢንደስትሪ ለውጥ ልናመጣ እንችላለን ይህ እንዲሆን በመንግሥት በኩል በፖሊሲ በአሰራር በልምምድ በአውቶሜሽን ከፍተኛ የሆነ ለውጥ እያመጣን ነው እናመጣለን ቀጣይነት ያለው ልክ እንደካይዘን ኮንቲኒየስ ኢምፕሩቭመንት ስለምንፈልግ በየጊዜው እያጠናን እናሻሽላለን በእናንተም በኩል እንደዚሁ ማሻሻልን መለማመድ ያስፈልጋል።

ለኢንደስትሪያል ማኅበረሰቡ አደራ ማለት የምፈልገው ነገር ግብር ኢንደስትሪያሊስቶች ካጭበረበሩ ኤነርጂ የለም የሰለጠነ የሰው ኃይል የለም ሰላምና ጸጥታ የለም ግብር መክፈልን የኢንደስትሪው አካል አድርገን መውሰድ አለብን። አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ አንድ ፋሽን አለ ሰዎች ትንሽዬ ሱቅ ይከፍታሉ ምንም እቃ አይታይበትም እቃቸውን ሰበታ ቡራዩ ላይ ያስቀምጡና ስቶር ኦንላይን ዴሊቨሪ በሚባል ፋሽን ግብር ሰብሳቢዎች ምንም ነገር አያዩም እነሱ ከእስቶር እያወጡ ይሸጣሉ። ኦቶሜሽን ስልጣኔን ሲቪሊቲን ማምጣት አለበት እንጂ ሌብነትን ማዘመን የለበተም ለመስረቅ ሳይሆን ለመሰልጠን ለስራ ቅልጥፍና መጠቀም አለብን ይህንንን ከኢንደስትሪያል ማኅበረሰቡ በከፍተኛ ደረጃ እንጠብቃለን ግብር እየሰበሰብን አይደለም።

እንደምታውቁት ኬኒያ ካላቸው ጂዲፒ ከሀገራቸው አጠቃላይ ሀብት አሥራ አምሥት ፐርሰንት ገደማ በዓመት ግብር ይሰበስባሉ። ደቡብ አፍሪካ ሃያ አራት ፐርሰንት ገደማ ግብር ይሰበስባሉ ፈረንሳይ አርባ አራት ፐርሰንት ግብር ይሰበስባሉ። እኛ አሁን ያለንበት ደረጃ ከሰባት ፐርሰንት ዝቅ ያለ ነው ምን ማለት ነው ሰባት ፐርሰንት ግብር የሚሰበስብ መንግሥት አርባ አራት ፐርሰንት ግብር ከሚሰበስበው ጋር እኩል ሰላምና ጸጥታ ሊያስከብር አይችልም ማለት ነው። መንገድ ሊሰራ አይችልም ኤነርጂ ሊያመርት አይችልም ትምህርት ሊያስፋፋ አይችልም ማለት ነው። አሁን ባለን አጠቃላይ የሀገር ሀብት ቢያንስ አንድ ትሪሊየን ብር በዓመት መንግሥት ቢሰበስብ አሥር ፐርሰንት ገደማ ከኬኒያ በ አምሥት ፐርሰንት ያነሰ ማለት ነው አሁን እኛ የምንሰበስበው ግን ስድስት መቶ ገደማ ነው። እንተባበር በጋራ እንልማ ኢንደስትሪ እናስፋፋ በጣም የሚያስደንቁ ሕፃናት አሉ ብዙ ፋብሪካ የሚሰሩ በነገራችን ላይ አሥር አስራአምሥት ፋብሪካ ሰርተው የሸጡ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶች ኢንደስትሪያል ፓርክ ውስጥ የቦታ ኪራይ ውድ ስለሆነ መግባት አትችሉም ተብለዋል በዚህ ደረጃ አሳዛኝ ስራዎችም

339

እንሰራለን ይህን እኛ ማሻሻል አለብን እናንተ ደግሞ ግብር መክፈል አለባችሁ ተባብረን ኢትዮጵያን እናበለጽጋለን ከስጋት ነጻ የሆነች ሰላም የሰፈነባት አንድነቷ የተረጋገጠ ሟርተኞች እንደሚያወሩባት ሳይሆን በተግባር የሚታይ የሚጨበጥ ብልጽግና ያለባት ሀገር እንፈጥራለን አመሰግናለሁ!

ግንቦት 1፣ 2016 ዓ.ም

340

ከመስከረም እስከ መስከረም

የገዳ ልዩ የኢኮኖሚ ዞን ግንባታን ባስጀመሩበት

ወቅት ያስተላለፉት መልዕክት

ክቡር ፕሬዚዳንት ሽመልስ አብዲሳ

ክቡር አምባሳደር ግርማ

እንዲሁም የሲኣር ሲሲ ቸርማን

በመካካላችን የሚገኙ አባ ገዳዎች

እዚህ የተገኛችሁ እንግዶች

እጅግ በጣም አስደሳች ቀን ነው። እንኳን ደስያላችሁ እንኳን ደስያለን ለማለት እወዳለሁ።

ባለፉት ጥቂት ዓመታት ኢትዮጵያ ውስጥ በግብርና ሴክተር ለውጥ ለማምጣት ሰፋፊ ርብርቦች ሲደረጉ ነበር። በግብርና አመርቂ ውጤት ማምጣት ጀምረናል። የግብርና ውጤት አለቀ ማለት ሳይሆን ጥሩ ጅማሮ ጥሩ መሠረት ተጥሏል ። በስንዴ በሩዝ በቡና በሻይ በፍራፍሬ አሁን ደግሞ ከሌማት ትሩፋት ጋር ተያይዞ በወተት በስጋ በዶሮ በእንቁላል እንዲሁም በማር በጣም ጥሩ ሚባሉ መሠረቶች መጣል ጀምሯል። ይህን በግብርና ያገኘነው ውጤት በኢንዳስትሪው መስክ መድገም እንፈልጋለን። ግብርና ለኢንዳስትሪው ግብላት ቢሆንም በኢንዳስትሪ ካልታገዘ በቀር የሚንፈልገውን ብልጽግና ለማምጣት ለማረጋገጥ ብቻውን በቂ ስላልሆነ ኢንዳስትሪው የግብርናውን ውጤት በደገመና አጠቃላይ ብልጽግናችንን በሚያረጋግጥ መንገድ ልመራ ያስፈልጋል። ሁላችሁም እንደሚታስታውሱት ኢትዮጵያ ውስጥ ኢንዳስትሪ ማስፋፋት ከተጀመረበት ጊዜ አንሲቶ ሰፋፊ የወሰድናቸው ልምዶችየተማርናቸው ትምህርቶች አሉ። ኢንዳስትያል ፓርክ በብድር እየገነባን ኢንዳስትሪያል ፓርክ ለውጭ ዜጎች ብቻ የተከለለ ያደረገን የኢትዮጵያ ኢንዳስትሪ መለወጥ እንችልም።

በዚህ ምክንያት አሁን በፖሊሲ ለውጥ የመጣንበት አንዱ ነገር ኢንዳስትሪያል ፓርክ በብድር ከመገንባት ለፕራይቬት ሴክተሩ አስቻይ ሁኔታ በመፍጠር የውጭና የሀገር ውስጥ ባለሐብቶች ተጋግዘው ሰፋፊ ኢዳስትሪዎች ሚፈጥሩበትን አውድ መፍጠር ነው። ከዚህ አንጻር የፖሊሲ ለውጥ ካደረግን በኋላ የመጀመሪያው ነጻ የንግድ ቀጠና በድሬዳዋ መጀመሩ ይታወሳል። ሁለተኛው የንግድ ቀጠና አሁን እዚህ ሞጆ ተጀምሯል። በዚሁ መንገድ የሚቀጥል ይሆናል። በዚሁ መንገድ ሲቀጥል እዳ በማያበዛ ነገር ግን በማክሮ ያስቀመጥናቸውን ወሳኝ ወሳኝ ስብራቶች በሚፈታ መንገድ የሚመራ ይሆናል። አንዱ ስብራት ሥራ አጥነትን መቀነስ ነው። ሰፊ የሥራ ዕድል ሚፈጥር መስክ ስለሆነ በዚያ ዘርፍ ያለውን ችግር ይቀንሳል። ሁለተኛ የውጭ ምንዛሬን በከፍተኛ ደረጃ ማመንጨት መቻል ነው። እሄ ኤክስፖርት ላይ ተንተሪሶ የሚሠራ ነጻ የንግድ ቀጠና ስለሆነ በከፍተኛ ደረጃ የውጭ ምንዛሬ ያስገኛል ተብሎ ይጠበቃል ይታመናል።

341

ሁለቱን ሲያሳካ በብድር መልክ መንግስት ላይ ጫና ስለማያመጣ ደግሞ እድገቱን ጤናማ ያደርገዋል። ቀደም ስል በኢንዳስትሪው ዘርፍ ያለውን ሁኔታ አንሎክ ማድረግ አለብን መክፈት አለብን ሲባል በውስጡ የያዛቸው ትልቅ ሃሳቦች ቁም ነገሮች አሉ። ሁላችሁም ሚታውቁት በር ምንከፍትበት ቁልፍ ዚግዛግ የመሰለ መስመር አለው። ያ ዝግዛግ የመሰለ መስመር ከገባ በኋላ ሚያሽከረክረው አምስት ስድስት የሆኑ ቋሚ ነገሮች ናቸው። እነዚህ ቋሚ ነገሮች ቁመታቸው ይለያያል። ነገር ግን የሁሉ ቁመት እኩል ካልሆነ በሩ አይከፈትም።ታች የሚታዩት ዝግዛግ አንዱ ከፍ አንዱ ዝቅ ያለው መጀመሪያ ስናስገባ እናዚያን በአግዲም የቆሙ ነገሮች ሁሉ እኩል ማድረግ እኩል ከሆኑ በኋላ በጋራ ወደ አንደኛው አቅጣጫ ስናሽከረክር ይዙራሉ። አንደኛው ዝቅ ወይም አንደኛው ከፍ ካለ ቁልፉ አይከፈትም። በዚህ መስክ አንሎክ ማድረግ አለብን ስንል ቁልፍ መታያት ያለባቸው ጉዳዮች አሉ።

አንደኛው ፖሊሲ ነው። መንግስት በፖሊሲ እሄንን ዘርፍ ካልደገፈ አንደኛው አንጓ ወይም ከፍ ወይም ዝቅ ይላል። ከዚህ አንጻር ጥሩ ዝግጅት ነው ያደረግነው።

ሁለተኛው መሠረተ ልማት ነው። በዚህ ቦታ እንደምትመለከቱት ከዚህ ወደ ጁቡቱ የሚሄደው ፈጣን መንገድም ባቡርም እሄው በቅርብ ሪቀት ይገኛል ከዚህ ወደ አዋሳ ወደ ኬኒያ ሚሄደው ፈጣን መንገድ በቅርብ ሪቀት ይገኛል። ከመንገድ መሠረተ ልማት አንጻር በጣም በጣም ጠቃሚ የሆነ ግብዓት ተገኝቷል ማለት ነው። ሁለተኛው ኢነርጂ ነው። ኢነርጂ በከፍተኛ ደረጃ እያመረትን ነው። እዚህም ቦታ በቀለለ መንገድ ኢነርጂ ማድረስ ተችሏል። ሦስተኛው የሰለጠና የሰው ኃይል ማዘጋጀት ነው። የሥራ ኤትክስ ያለው። በመሥራት የሚያምን ወጣት ማዘጋጀት ነው። ሰፊ ሥራ ፈላጊ የተማረ ወጣት ያለበት ሀገር ስለሆነ መጠነኛ ስልጠና በመስጠት ለዚህ ነጻ የንግድ ቀጠና ግብዓት ልሆን እንዲችል ማድረግ ይቻላል። አራተኛ የግብርና ምርቶች በብቃትና በብዛትማቅረብ ነው። ለምሳሌ፤ ቡና ወተት ማር ብናቀርብ እናዚህ ፕሮሰስ በማድረግ ብቻ ከፍተኛ ውጭ ምንዛሬ ልናገኝ እንችላለን ማለት ነው። ቡናን በጥሬው መላክና ቡናን ፕሮሰስ አድርጎ ከወተት ጋር ቀላቅሎ ቼኮሌት አድርጎ መላክ በካፍተኛ ደረጃ የዋጋ ልዩነት አለው።የግብርና ግብዓት አለን። የሰው ኃይል አለን መሠረተ ልማት አለን ኢነርጂ አለን የፖሊሲ ማሻሻያ አድርገናል ተጨማሪ ድጋፎች እንደመንግስት ካደረግን ሁሉም አንጓዎች ስለሚስተካከሉ በቀላሉ በሩ ልከፈት ይችላል። እስካሁን በነበረው መንገድ በሩን በተሟላ መንገድ መክፈት ያላስቻለን አንደኛው የተሳካ ቢሆን ሌላኛው ወደ ኋላ የቀረ ስለሆነ እኩል ካልሆነ በፈጠነ መንገድ መጓዝ ስለሚያስቸግር ነው።

ይሄንን ዕድል የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት አጠቃላይ አመራሩ በተለይ ፕሬዚዳንቱ በከፍተኛ የሃላፊነት ስሜት መያዝ ይኖርብናል። ስንዴ ላይ ያሳየነውን አመራር በዚህም መድገም ያስፈልጋል። ይሄ ሥራ መጀመሩ መልካም ዜና ነው። ለኛ ግን ዋጋ የለውም ለኛ መጨረስ ነው። መጨረስ ደግሞ የእለት ተለት ክትትል ይፈልጋል።አመራር ይፈልጋል። ድጋፍ ይፈልጋል። እሄንን ከፕሬዚዳንቱ ጀምሮ በየደረጃ ያላችሁ አመራሮች እንደሚታረጋግጡ ሙሉ እምነት ያለኝ ስሆን የአካባቢው ማህበረሰብ ከእናንተ የተሻገረ ተስፋ ልማት ብልጽግና የሚያመጣ ሥራ በሀገራችን ፈር ቀዳጅ ሥራ እንደሆነ እውቃችሁ ሰላሙን በሚያስፈልግ ነገር ሁሉ መተባባሩን በሥራ መደገፉን አካባቢ የተረጋጋና ለልማት ምቹ የሆነ መሆኑን ማረጋገጡን ከእናንተ የሚጠበቅ

342

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይሆናል። ኩባኒያው ዛሬ በገባው ቃል መሠረት ሥራውን መፈጸም እንዲችልሌሎች ኢንቬስተሮችም መጋበዝ እንዲንችል እነሱን መደገፍ አብሮ መቆም ያስፈልጋል።የሲ ኣር ሲሲ ቸርማን ስለተገኙ እናመሰግናለን። በገቡት ቃል መሠረት በፈጠነ ጊዜ ሥራው ተጀምሮ እንዲጠናቀቅ በዚሁ አጋጣሚ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ነጻ የንግድ ቀጠና በርካታ ነገሮች የሚፈታ ሥራ ነው። አንደኛ የኢንዳስትሪ ልማት ለኤክስፖርት የሚመቹ የኢንዳስትሪ ልማት። ሁለተኛ ሎጅስቲክስ። እዚህ ጋ እንደሚታዩት ደረቅ ወደብ ከጎናችን ነው ያለው። ሎጅስቲክስን በዘመናዊ መንገድ ማሳለጥ ሚያስችል ብቃት በዚህ ኢንዳስትሪ ዞን ውስጥ አለ። ሦስተኛው የንግድ ሥርዓት ነው። ከፍተኛ የሆነ ውስንነት ያለበት ሴክተር አንዱ ንግድ ነው። መዘመን መተሳሰር ይፈልጋል። እሄንንም ይፈታል። ቡዙ ነገሮች በውስጡ የያዘ ስለሆነ ኮንስትራክሽን ያስፋፋል ኢንዳስትሪን ያስፋፋል ኤክፖርት ያስፋፋል በርካታ እንቬስተሮችን እንዲንጋብዝ ያረጋል ወርቃማ ዕድል ነው ያገኘበው እንደ ሀገር። እሄን ወርቃማ ዕድል በጥንቃቄ መጠቀምና ለሚያስፈልገው ነገር ማብቃት ያስፈልጋል።

በመጨራሻ የኦሮሚያ ክልል አመራሮች በጣም ጥሩ ነገር ጀምራችሁል። ነገር ግን አደራ ልላችሁ ሚፈልገው ነገር እርካታ የሚባል በሽታ እርካታ የሚባል ኮቭድ መስነፍ የሚባል ወረርሽኝ ሠርቻለሁ ውጤት አምጥቻለሁ የሚል ቫይረስ እንዳያጠቃችሁ ሁሌም መላ አካላችሁን በመሸፈኛ የጠበቃችሁ መሆን አለባችሁ። ገና ቡዙ ሥራ ይጠበቅብናል።ይሄ ሀገር አልተነካም ሥራ አልተጀመረም። ያገኘናቸው ውጤቶች ለሚቀጥለው ሥራ የሚያነቃቁን እንጂ የሚያስተኙን መሆን የለባቸውም ማረፍ የሚባል መተኛት የሚባል ነገር ማሰብ የለብንም። ህዝባችን ከደህነት ተገላግሎ ነጻ ሆኖ ጠግቦ አድሮ ከልመና እስኪገላገል ድረስ መረባረብ ስላለብን በየደረጃው ያላችሁ አመራሮች ከእርካታ ተጠብቃችሁ በከፍተኛ ትጋት ይህንን ሥራ እንዲታስኩት አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ጀምረናል እንደለመድነው እንጨርሳለን። ብልጽግናን በኢትዮጵያ እናረጋግጣለን። የጀመርነውን ልማት በሃሳብ ጥራትና ልዕልና የተጀመረ ስለሆነ ከፍተኛ የህዝብ ድጋፍ ያለው ስለሆነ በእንዳንድ አሰናካይ ሐሳቦች ሳንቆም በሁሉም መስክ የጀመርናቸውን ሥራዎች በማጠናቀቅ ያገራችን ሁለንተናዊ ብልጽግና እናረጋግጠለን። ይህ ከኛ የሚጠበቅ ከእናንተ የሚጠበቅ ደግሞ ድጋፍና ትብብር ይሆናል። በጋራ በመደመር ኢትዮጵያን ለማበልጸግ አብረን እንዲንሠራ ጥሪዬን አቅርባለሁ። እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ!

ግንቦት 2፣ 2016 ዓ.ም

343

ጽዱ ኢትዮጵያ

ዲጂታል ቴሌቶንን በማስመልከት

ዛሬ አዲስ አበባ ላይ ለጀመርነው የኮሪደር ልማት “ጽዱ ኢትዮጵያ፣ ጽዱ ከተማ” ልንገነባ ይገባል በሚል ሀሳብ በአንድ ጀምበር 50 ሚሊዮን ብር እንድንሰበስብ ዛሬ ከንጋት ጀምሮ እንቅስቃሴ ተጀምሯል። ኢትዮጵያ 120 ሚሊዮን የሚጠጋ ሕዝብ አላት። ከእነዚህ መካከል 50 ሺህ ሰዎች እያንዳንዳቸው አንድ ሺህ ብር ቢያዋጡ ዛሬ 50 ሚሊዮን ብር እናሰባስባለን። ምናልባት ጀግኖች ከበዙልንና አንድ ሚሊዮን ሰው እያንዳንዳቸው አንድ ሺህ ብር ቢያዋጣ ዛሬ እስከ ማታ 100 ሚሊዮን ብር እናሰባስባለን። ይህ ስራ ለሁላችንም በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ገንዘባችን ሳናወጣ፣ ላባችን ሳናፈስ፣ ሳንደክም ያማረን ነገር ማየት እንደማይቻል የባህር ዳር ድልድይ ምስክር ነውና። መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ዛሬ በምናደርገው ጽዱ ኢትዮጵያ ን ለማስጀመር ለሚሰባሰበው ገንዘብ፣ በዚህ ስፍራ ያላችሁም ሆነ በመላው ሀገሪቷ ያላችሁ ሀገር ወዳድ ዜጎች አንድ ሺህ ብር ወይም ከዚያም በላይ የምትችሉትን በተከፈተው የባንክ አካውንት በማስገባት ንቅናቄውን እንድናፋጥንና በአዲስ አበባ የጀመርነውን ነገ በባህር ዳር እንድንደግመው አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

ግንቦት 3፣ 2016 ዓ.ም

344

ከመስከረም እስከ መስከረም

ባህርዳር የዓባይ ድልድይ

ምረቃ

ክቡር አገኘሁ ተሻገር፣

ክቡር ተመስገን ጥሩነህ፣

የ ክቡር አደም ፋራህ፣

አማራ ሕዝብ እውነተኛ ዋስ፣ ታታሪ፣ ትጉህና ታማኝ የሆኑት የክልላችን ፕሬዝዳንት አቶ አረጋ ከበደ፣ እንዲሁም የኢትዮጵያ መንገዶች ባለሥልጣን ዋና ኃላፊ ኢንጂነር መሐመድ፣ የሃይማኖት አባቶችና በዚህ ስፍራ የተገኛችሁ

እንግዶች በሙሉ!

ኢትዮጵያ የሚገባትን፣ አማራ የሚገባውን፣ ባህር ዳር የሚገባውን ታላቁን ስራ በጋራ ዛሬ ለማስመረቅ ስለበቃን እንኳን ደስ ያላችሁ! እንኳን ደስ ያለን! ንግግሬን ከመጀመሬ በፊት፣ ፈረንጆቹ ዛሬ የእናቶች ቀን ብለው ስለሚያከብሩ፣ ለመላው የኢትዮጵያ እናቶች፡ አንጀታችሁን በመቀነት አስራችሁ ልጆቻችሁን ለምታበሉ፣ እየተገፋችሁ ለምታጎርሱ፣ ለሀገር ጠባቂና ለሀገር ምሰሶ ለሆናችሁ፣ በተለይ ለእናት ምትክ ለሆነችኝ ለልጆቼ እናት፣ ደርባባዋ ባለቤቴ ለዛሬው የእናቶች ቀን እንኳን አደረሰሽ፣ እንኳን አደረሳችሁ! ለማለት እፈልጋለሁ።

ዛሬ አዲስ አበባ ላይ ለጀመርነው የኮሪደር ልማት “ጽዱ ኢትዮጵያ፣ ጽዱ ከተማ” ልንገነባ ይገባል በሚል ሀሳብ በአንድ ጀምበር ሃምሳ ሚሊዮን ብር እንድንሰበስብ ዛሬ ከንጋት ጀምሮ እንቅስቃሴ ተጀምሯል። ኢትዮጵያ 120 ሚሊዮን የሚጠጋ ሕዝብ አላት። ከእነዚህ መካከል ሃምሳ ሺህ ሰዎች እያንዳንዳቸው አንድ ሺህ ብር ቢያዋጡ ዛሬ 50 ሚሊዮን ብር እናሰባስባለን። ምናልባት ጀግኖች ከበዙልንና አንድ ሚሊዮን ሰው እያንዳንዳቸው አንድ ሺህ ብር ቢያዋጣ ዛሬ እስከ ማታ መቶ ሚሊዮን ብር እናሰባስባለን። ይህ ስራ ለሁላችንም በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ገንዘባችን ሳናወጣ፣ ላባችን ሳናፈስ፣ ሳንደክም ያማረን ነገር ማየት እንደማይቻል የባህር ዳር ድልድይ ምስክር ነውና። መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ዛሬ በምናደርገው ጽዱ ኢትዮጵያን ለማስጀመር ለሚሰባሰበው ገንዘብ፣ በዚህ ስፍራ ያላችሁም ሆነ በመላው ሀገሪቷ ያላችሁ ሀገር ወዳድ ዜጎች፣ አንድ ሺህ ብር ወይም ከዚያ በላይ የምትችሉትን በተከፈተው የባንክ አካውንት በማስገባት ንቅናቄውን እንድናፋጥን፣ በአዲስ አበባ የጀመርነውን ነገ በባህር ዳር እንድንደግመው አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

ዛሬ የምናስመርቀው ድልድይ ወገንን ከወገን፣ ቤተሰብን ከቤተሰብ፣ ሕዝብን ከሕዝብ የሚያገናኝ፣ ንግድን የሚያሳልጥ፣ በሰዎች አእምሮ የታሰበ፣ ገንዘብ፣ ጉልበትና እውቀት የፈሰሰበት፣ በብረት፣ በሲሚንቶና በአዳዲስ ቴክኖሎጂዎች የተሰራ ነው። ይህ

345

ድልድይ በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ይሁን እንጂ እኛ ሁለት ዓይነት ድልድይ መገንባት እንፈልጋለን። “ድልድይ እንገነባለን፣ መዝጊያና መከልከያ የሆነውን ግድግዳ እናፈርሳለን፣ የሕዝቦችን አንድነት እናረጋግጣለን” የምንለው በድንጋይና በሲሚንቶ በሚሰራ ድልድይ ብቻ ሳይሆን፣ በትርክት በሚገነባ ድልድይም ጭምር ነው። በአማራና በኦሮሞ፣ በአማራና በትግራይ፣ በወላይታና በኦሮሞ፣ በጉራጌና በአማራ፣ በሌሎችም ሕዝቦች መካከል በነበሩ አልባሌ ትርክቶች ምክንያት እየላላ ያለውን ትስስርና ጉድኝት ሊያጠናክር የሚችል የትርክት ድልድይም ጭምር መገንባት እንፈልጋለን።

ዛሬ ባህር ዳር ላይ የምናስመርቀው ይህ ውብና ትልቅ ድልድይ እኛነታችንን፣ ፍላጎታችንንና መሻታችንን ያሳያል። በተደጋጋሚ ለኢትዮጵያ ብልጽግናን እንመኛለን ስንል በንግግር ያልተገነዘቡን ሰዎች፣ በዚህ ድልድይ ብልጽግና ማለት ምን ማለት እንደሆነ እንዲገነዘቡ እፈልጋለሁ። ብልጽግና ማለት፡ ለዛሬ ሳይሆን ለትውልድ የሚሰራ፣ መቶ ዓመትና ሁለት መቶ ዓመት አስቦ የሚሰራ፣ በኢትዮጵያ ልክ ትልቅ አድርጎ የሚሰራ፣ አሁን ባለ የዓለም ቴክኖሎጂ ልክ ጽድት አድርጎ የሚሰራ፣ ለሕዝቡ የገባውን ቃል በተግባር አስጀምሮ በማስጨረስ የሚያረጋግጥ ማለት ነው።

በአማራ ክልል ባለፉት 15 እና 20 ዓመታት በርካታ ፕሮጀክቶች ተጀምረዋል። በጎንደር ጀምረን ልንጨርስ ያልቻልነውን አስራምናምን ዓመት የፈጀውን መገጭን ጨምሮ፣ ብዙ ስራ መጀመር ችለናል፤ መጨረስ ያልቻልንበት ምክንያት ስንሰራው ከልባችን ተሰጥተን ተከታትለንና ይሁነኝ ብለን ስለማንሰራ ነው። ዛሬ ያንን እሳቤ የሚሰብር፣ በከፍተኛ ጥራት፣ ፍጥነት እንዲሁም ለትውልድ በሚሸጋገር ልክ የተሰራው ድልድይ የእኛን መሻት ልክ የሚያሳይ ስለሆነ፣ የብልጽግና አመራሮች በዚህ ስፍራ የምትገኙ እንኳን ደስ ያላችሁ። የእናንተ ብልጽግና የሚናገረውን ሰርቶ የሚያሳይ ስለሆነ ነው። ለአማራ ሕዝብ፣ ለባህር ዳር ሕዝብ ማስተላለፍ የምፈልገው መልዕክት፡ ይህ ትልቅ ሕዝብ በትልቀቱ ልክ ራሱን አልምቶ፣ ራሱን አሻሽሎ፣ ከችግር፣ ከድህነት፣ ከልመናና ከእርዛት የወጣ እንዲሆን ትብብር ያስፈልጋል። እኛ ለዚህ ትልቅ ሕዝብ ያለን መሻትና ፍላጎት፡ አንድነቱን ጠብቆ ልማቱን ማረጋገጥ እንዲችል፣ ራቅ ባለውና ለልጆቻችን በሚጠቅመው እሳቤ ላይ ትኩረት እንዲያደርግ ነው።

በተከበረው የባህር ዳር ከተማ ነዋሪዎችና የብልጽግና አመራሮች ፊት ለፊት ሆኜ በጫካ ለሚገኙ ወንድሞቻችን ጥሪ ላቀርብላቸው እፈልጋለሁ። ዛሬ አማራ መሪ አግኝቷል፤ አረጋ ከበደን የመሰለ ታማኝና ትጉህ መሪ አግኝቷል። “አማራ ነኝ የሚል፣ ለአማራ እቆረቆራለሁ የሚል፣ የአማራ ጥቅም ሊነካ አይገባም የሚል፣ አማራ በልኩ መጠቀም አለበት የሚል”፣ ስለ አማራ መብት የሚታገል ማንኛውም ግለሰብና ቡድን ከአረጋ አመራር ስር ሆኖ ሕዝቡንና ክልሉን መጥቀም ስለሚችል፤ “ይብቃን መገዳደል! ይብቃን አላስፈላጊና የማያሻግር ጉዞ!” ድልድይ የሌለው፣ ኢትዮጵያን አንድ የማያደርግ፣ የኢትዮጵያን ሕዝቦች በእኩል የማያከብር ጉዞ ስለማይጠቅመን፣ “ኑ! ወደ ክልላችሁ ተመለሱ! ከፕሬዝዳንታችሁ ጋር ሆናችሁ ክልላችሁን አልሙ! ሰላማችሁንም ጠብቁ!” እኛም በሙሉ ልብ ከጎናችሁ ሆነን ለክልላችሁ ሰላምና ልማት አብረናችሁ እንሰራለን በማለት፣ በማይገባ ነገር መገዳደል እንዲቆም ልላቸው እፈልጋለሁ።

346

ከመስከረም እስከ መስከረም

ለአማራ ሕዝብና ለአማራ ክልል አስተዳደር አደራ ማለት የምፈልገው፡ ኢትዮጵያ ትልቅ ሀገር ናት፤ በብዙ ዓይነት ቁርሾና ጠባሳ ቆይታለች። አሁን የሚያስፈልገን ነጻነትና ወንድማማችነት ነው። አሁን የሚያስፈልገን እስላም ክርስቲያኑን፣ አማራ ኦሮሞውን፣ ኦሮሞ ጉራጌውን አክብሮና ወዶ እኩል ዜጋ ሆኖ፣ በልፋቱ ልክ አግኝቶ የሚኖርባት ኢትዮጵያን መገንባት ነው። ይህ ሕልማችን እውን እንዲሆን፣ ሸዎች ከቀልባቸው እንዲመለሱ፣ ልቦናቸውን እንዲያዳምጡ፣ ይቺን ታላቅ ሀገር ክብሯን አስጠብቀን ለልጆቻችን ማሻገር እንድንችል፣ መላው የአማራ ሕዝብ፣ የባህር ዳር ሕዝብና አመራሮቹ ከጎናችን እንድትሆኑ በታላቅ ትህትና ልጠይቃችሁ እፈልጋለሁ። ከንቲባችን፣ እጅግ ውብ የሆነች ከተማ ነገር ግን ከንቲባ ያጣች ከተማ ለመምራት አድል አግኝተዋል። ባህር ዳር ከፈጣሪ ውብ ተደርጋ ብትሰራም፣ ውበቷን ተገንዝቦ ሁሉ ሰው ማየት እንዲችል አድርጎ የመስራት ከንቲባ እምብዛም አልታደለችም። ለከንቲባችን ያለኝ መልዕክት፡ “እድሉ እንዳያመልጥህ! እንዳትተኛ!” በአዲስ አበባ እንዳየኸው ኮሪደር፣ ባህር ዳርን የማይመጥኑ ከባቢዎችን በማጽዳት፣ ሕዝብህን፣ ወጣቱንና ሴቱን ይዘህ፣ ባጠረ ጊዜ ውስጥ ባህር ዳር በሁሉም ሰው ዐይን ውብ፣ ድንቅ፣ ሊያዩዋትና ሊኖሩባት የሚመኟት ከተማ እንድትሆን አበክረህ በጀመርከው መንገድ እንድትሰራ አደራ ልልህ እፈልጋለሁ።

ክቡር ከንቲባ፣ ከንቲባነት ያልፋል፣ ባህር ዳር ግን ትቀጥላለች። በምትቀጥለዋ ከተማ ውስጥ የማያልፍ አሻራህን እንድታኖር፣ አንተንም በወንድማዊ መንፈስ ምክሬን እለግሳለሁ።

ይህ ስራ ተጀምሮ እንዲያልቅ በርካታ ሰዎች ብዙ ጊዜያቸውንና ጉልበታቸውን አጥፍተው ሰርተዋል፣ ደክመዋል። ይህ ነገር እንዲሆን አመራር ለሰጡ አካላት በሙሉ፣ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩን ጨምሮ፣ ከፍተኛ ምስጋና እያቀረብኩ፣ በተለይ ግን ኢንጂነር ሐብታሙ ተገኝ እና ኢንጂነር መሐመድ አብዱራህማን ቢያንስ በሳምንት ሁለት ቀን በፎቶና በቪዲዮ ድልድዩ የደረሰበትን ሁኔታ ሪፖርት እያቀረቡ፣ የስራውን ሂደት በሙያ ብቃት ስለመሩና ኢትዮጵያን የሚመጥን፣ ለኢትዮጵያ የሚበጅና የሚያስፈልጋትን ድልድይ በዚች ውብ ከተማ ማስቀመጥ ስለቻሉ፣ ሁለቱን አመራሮች በተለየ መንገድ ማመስገን እፈልጋለሁ።

እንዲሁም ለባህር ዳር ከተማ ነዋሪዎችና ለመላው የአማራ ሕዝብ፡ ዛሬ በኢትዮጵያ በዓይነቱ ልዩ የሆነውን ድልድይ አስመርቀናል። ላለፉት ሁለት ቀናት በምስራቅ አፍሪካ፣ ካልተጋነነ ደግሞ በመላው አፍሪካ ተወዳዳሪ የማገኝለትን ድንቅ የጎርጎራ ፕሮጀክት ሁለት ቀን አሳልፈንበት ነበር። በቆይታችን እኔና ጓደኞቼ የተገነዘብነው እስካሁን በዞርንባቸው ዓለማት በሙሉ የጎርጎራን ያህል ጠንካራ፣ ውብና እጅግ አስደማሚ ስራ እስካሁን ባለው ዘመን አላየንም። በጣም አስደናቂ ስራ ነው። ይህንን ድንቅ ስራ የባህር ዳር ከተማና የጎንደር ከተማ ነዋሪዎች ሄዳችሁ እንድትጎበኙና እንድትጠብቁ አደራ እላለሁ። ጀመርን እንጂ አልጨረስንም! ብዙ ሕልም፣ ብዙ ሃሳብ፣ ብዙ የምንጀምረውና ብዙ የምንጨርሰው ስራ ስላለ፣ በሁሉ ጅማሯችን ከጎናችን እንድትሆኑ፣ ከእናንተ በላይ ደግሞ የሁልጊዜ ታማኝ፣ የማይከዳው፣ ደሀ አደጉን የሚረዳው ፈጣሪያችን ከጎናችን እንዲሆን!

“ክቡር አገኘሁ ተሻገር፣ ክቡር ተመስገን ጥሩነህ፣ ክቡር አደም ፋራህ፣ የአማራ

347

ሕዝብ እውነተኛ ዋስ፣ ታታሪ፣ ትጉህና ታማኝ የሆኑት የክልላችን ፕሬዝዳንት አቶ አረጋ ከበደ፣ እንዲሁም የኢትዮጵያ መንገዶች ባለሥልጣን ዋና ኃላፊ ኢንጂነር መሐመድ፣ የሃይማኖት አባቶችና በዚህ ስፍራ የተገኛችሁ እንግዶች በሙሉ! ኢትዮጵያ የሚገባትን፣ አማራ የሚገባውን፣ ባህር ዳር የሚገባውን ታላቁን ስራ በጋራ ዛሬ ለማስመረቅ ስለበቃን እንኳን ደስ ያላችሁ! እንኳን ደስ ያለን! ንግግሬን ከመጀመሬ በፊት፣ ፈረንጆቹ ዛሬ የእናቶች ቀን ብለው ስለሚያከብሩ፣ ለመላው የኢትዮጵያ እናቶች፡ አንጀታችሁን በመቀነት አስራችሁ ልጆቻችሁን ለምታበሉ፣ እየተገፋችሁ ለምታጎርሱ፣ ለሀገር ጠባቂና ለሀገር ምሰሶ ለሆናችሁ፣ በተለይ ለእናት ምትክ ለሆነችኝ ለልጆቼ እናት፣ ደርባባዋ ባለቤቴ ለዛሬው የእናቶች ቀን እንኳን አደረሰሽ፣ እንኳን አደረሳችሁ! ለማለት እፈልጋለሁ።

ዛሬ አዲስ አበባ ላይ ለጀመርነው የኮሪደር ልማት “ጽዱ ኢትዮጵያ፣ ጽዱ ከተማ” ልንገነባ ይገባል በሚል ሀሳብ በአንድ ጀምበር ሃምሳ ሚሊዮን ብር እንድንሰበስብ ዛሬ ከንጋት ጀምሮ እንቅስቃሴ ተጀምሯል። ኢትዮጵያ 120 ሚሊዮን የሚጠጋ ሕዝብ አላት። ከእነዚህ መካከል ሃምሳ ሺህ ሰዎች እያንዳንዳቸው አንድ ሺህ ብር ቢያዋጡ ዛሬ 50 ሚሊዮን ብር እናሰባስባለን። ምናልባት ጀግኖች ከበዙልንና አንድ ሚሊዮን ሰው እያንዳንዳቸው አንድ ሺህ ብር ቢያዋጣ ዛሬ እስከ ማታ መቶ ሚሊዮን ብር እናሰባስባለን። ይህ ስራ ለሁላችንም በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ገንዘባችን ሳናወጣ፣ ላባችን ሳናፈስ፣ ሳንደክም ያማረን ነገር ማየት እንደማይቻል የባህር ዳር ድልድይ ምስክር ነውና። መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ዛሬ በምናደርገው ጽዱ ኢትዮጵያን ለማስጀመር ለሚሰባሰበው ገንዘብ፣ በዚህ ስፍራ ያላችሁም ሆነ በመላው ሀገሪቷ ያላችሁ ሀገር ወዳድ ዜጎች፣ አንድ ሺህ ብር ወይም ከዚያ በላይ የምትችሉትን በተከፈተው የባንክ አካውንት በማስገባት ንቅናቄውን እንድናፋጥን፣ በአዲስ አበባ የጀመርነውን ነገ በባህር ዳር እንድንደግመው አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

ዛሬ የምናስመርቀው ድልድይ ወገንን ከወገን፣ ቤተሰብን ከቤተሰብ፣ ሕዝብን ከሕዝብ የሚያገናኝ፣ ንግድን የሚያሳልጥ፣ በሰዎች አእምሮ የታሰበ፣ ገንዘብ፣ ጉልበትና እውቀት የፈሰሰበት፣ በብረት፣ በሲሚንቶና በአዳዲስ ቴክኖሎጂዎች የተሰራ ነው። ይህ ድልድይ በእጅጉ አስፈላጊ ነው። ይሁን እንጂ እኛ ሁለት ዓይነት ድልድይ መገንባት እንፈልጋለን። “ድልድይ እንገነባለን፣ መዝጊያና መከልከያ የሆነውን ግድግዳ እናፈርሳለን፣ የሕዝቦችን አንድነት እናረጋግጣለን” የምንለው በድንጋይና በሲሚንቶ በሚሰራ ድልድይ ብቻ ሳይሆን፣ በትርክት በሚገነባ ድልድይም ጭምር ነው። በአማራና በኦሮሞ፣ በአማራና በትግራይ፣ በወላይታና በኦሮሞ፣ በጉራጌና በአማራ፣ በሌሎችም ሕዝቦች መካከል በነበሩ አልባሌ ትርክቶች ምክንያት እየላላ ያለውን ትስስርና ጉድኝት ሊያጠናክር የሚችል የትርክት ድልድይም ጭምር መገንባት እንፈልጋለን።

ዛሬ ባህር ዳር ላይ የምናስመርቀው ይህ ውብና ትልቅ ድልድይ እኛነታችንን፣ ፍላጎታችንንና መሻታችንን ያሳያል። በተደጋጋሚ ለኢትዮጵያ ብልጽግናን እንመኛለን ስንል በንግግር ያልተገነዘቡን ሰዎች፣ በዚህ ድልድይ ብልጽግና ማለት ምን ማለት እንደሆነ እንዲገነዘቡ እፈልጋለሁ። ብልጽግና ማለት፡ ለዛሬ ሳይሆን ለትውልድ የሚሰራ፣ መቶ ዓመትና ሁለት መቶ ዓመት አስቦ የሚሰራ፣ በኢትዮጵያ ልክ ትልቅ አድርጎ የሚሰራ፣ አሁን ባለ የዓለም ቴክኖሎጂ ልክ ጽድት አድርጎ የሚሰራ፣ ለሕዝቡ

348

ከመስከረም እስከ መስከረም

የገባውን ቃል በተግባር አስጀምሮ በማስጨረስ የሚያረጋግጥ ማለት ነው። በአማራ ክልል ባለፉት 15 እና 20 ዓመታት በርካታ ፕሮጀክቶች ተጀምረዋል። በጎንደር ጀምረን ልንጨርስ ያልቻልነውን አስራምናምን ዓመት የፈጀውን መገጭን ጨምሮ፣ ብዙ ስራ መጀመር ችለናል፤ መጨረስ ያልቻልንበት ምክንያት ስንሰራው ከልባችን ተሰጥተን ተከታትለንና ይሁነኝ ብለን ስለማንሰራ ነው። ዛሬ ያንን እሳቤ የሚሰብር፣ በከፍተኛ ጥራት፣ ፍጥነት እንዲሁም ለትውልድ በሚሸጋገር ልክ የተሰራው ድልድይ የእኛን መሻት ልክ የሚያሳይ ስለሆነ፣ የብልጽግና አመራሮች በዚህ ስፍራ የምትገኙ እንኳን ደስ ያላችሁ። የእናንተ ብልጽግና የሚናገረውን ሰርቶ የሚያሳይ ስለሆነ ነው። ለአማራ ሕዝብ፣ ለባህር ዳር ሕዝብ ማስተላለፍ የምፈልገው መልዕክት፡ ይህ ትልቅ ሕዝብ በትልቀቱ ልክ ራሱን አልምቶ፣ ራሱን አሻሽሎ፣ ከችግር፣ ከድህነት፣ ከልመናና ከእርዛት የወጣ እንዲሆን ትብብር ያስፈልጋል። እኛ ለዚህ ትልቅ ሕዝብ ያለን መሻትና ፍላጎት፡ አንድነቱን ጠብቆ ልማቱን ማረጋገጥ እንዲችል፣ ራቅ ባለውና ለልጆቻችን በሚጠቅመው እሳቤ ላይ ትኩረት እንዲያደርግ ነው።

በተከበረው የባህር ዳር ከተማ ነዋሪዎችና የብልጽግና አመራሮች ፊት ለፊት ሆኜ በጫካ ለሚገኙ ወንድሞቻችን ጥሪ ላቀርብላቸው እፈልጋለሁ። ዛሬ አማራ መሪ አግኝቷል፤ አረጋ ከበደን የመሰለ ታማኝና ትጉህ መሪ አግኝቷል። “አማራ ነኝ የሚል፣ ለአማራ እቆረቆራለሁ የሚል፣ የአማራ ጥቅም ሊነካ አይገባም የሚል፣ አማራ በልኩ መጠቀም አለበት የሚል”፣ ስለ አማራ መብት የሚታገል ማንኛውም ግለሰብና ቡድን ከአረጋ አመራር ስር ሆኖ ሕዝቡንና ክልሉን መጥቀም ስለሚችል፤ “ይብቃን መገዳደል! ይብቃን አላስፈላጊና የማያሻግር ጉዞ!” ድልድይ የሌለው፣ ኢትዮጵያን አንድ የማያደርግ፣ የኢትዮጵያን ሕዝቦች በእኩል የማያከብር ጉዞ ስለማይጠቅመን፣ “ኑ! ወደ ክልላችሁ ተመለሱ! ከፕሬዝዳንታችሁ ጋር ሆናችሁ ክልላችሁን አልሙ! ሰላማችሁንም ጠብቁ!” እኛም በሙሉ ልብ ከጎናችሁ ሆነን ለክልላችሁ ሰላምና ልማት አብረናችሁ እንሰራለን በማለት፣ በማይገባ ነገር መገዳደል እንዲቆም ልላቸው እፈልጋለሁ።

ለአማራ ሕዝብና ለአማራ ክልል አስተዳደር አደራ ማለት የምፈልገው፡ ኢትዮጵያ ትልቅ ሀገር ናት፤ በብዙ ዓይነት ቁርሾና ጠባሳ ቆይታለች። አሁን የሚያስፈልገን ነጻነትና ወንድማማችነት ነው። አሁን የሚያስፈልገን እስላም ክርስቲያኑን፣ አማራ ኦሮሞውን፣ ኦሮሞ ጉራጌውን አክብሮና ወዶ እኩል ዜጋ ሆኖ፣ በልፋቱ ልክ አግኝቶ የሚኖርባት ኢትዮጵያን መገንባት ነው። ይህ ሕልማችን እውን እንዲሆን፣ ሸዎች ከቀልባቸው እንዲመለሱ፣ ልቦናቸውን እንዲያዳምጡ፣ ይቺን ታላቅ ሀገር ክብሯን አስጠብቀን ለልጆቻችን ማሻገር እንድንችል፣ መላው የአማራ ሕዝብ፣ የባህር ዳር ሕዝብና አመራሮቹ ከጎናችን እንድትሆኑ በታላቅ ትህትና ልጠይቃችሁ እፈልጋለሁ። ከንቲባችን፣ እጅግ ውብ የሆነች ከተማ ነገር ግን ከንቲባ ያጣች ከተማ ለመምራት አድል አግኝተዋል። ባህር ዳር ከፈጣሪ ውብ ተደርጋ ብትሰራም፣ ውበቷን ተገንዝቦ ሁሉ ሰው ማየት እንዲችል አድርጎ የመስራት ከንቲባ እምብዛም አልታደለችም። ለከንቲባችን ያለኝ መልዕክት፡ “እድሉ እንዳያመልጥህ! እንዳትተኛ!” በአዲስ አበባ እንዳየኸው ኮሪደር፣ ባህር ዳርን የማይመጥኑ ከባቢዎችን በማጽዳት፣ ሕዝብህን፣ ወጣቱንና ሴቱን ይዘህ፣ ባጠረ ጊዜ ውስጥ ባህር ዳር በሁሉም ሰው ዐይን ውብ፣ ድንቅ፣ ሊያዩዋትና ሊኖሩባት የሚመኟት ከተማ እንድትሆን አበክረህ በጀመርከው

349

መንገድ እንድትሰራ አደራ ልልህ እፈልጋለሁ።

ክቡር ከንቲባ፣ ከንቲባነት ያልፋል፣ ባህር ዳር ግን ትቀጥላለች። በምትቀጥለዋ ከተማ ውስጥ የማያልፍ አሻራህን እንድታኖር፣ አንተንም በወንድማዊ መንፈስ ምክሬን እለግሳለሁ።

ይህ ስራ ተጀምሮ እንዲያልቅ በርካታ ሰዎች ብዙ ጊዜያቸውንና ጉልበታቸውን አጥፍተው ሰርተዋል፣ ደክመዋል። ይህ ነገር እንዲሆን አመራር ለሰጡ አካላት በሙሉ፣ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩን ጨምሮ፣ ከፍተኛ ምስጋና እያቀረብኩ፣ በተለይ ግን ኢንጂነር ሐብታሙ ተገኝ እና ኢንጂነር መሐመድ አብዱራህማን ቢያንስ በሳምንት ሁለት ቀን በፎቶና በቪዲዮ ድልድዩ የደረሰበትን ሁኔታ ሪፖርት እያቀረቡ፣ የስራውን ሂደት በሙያ ብቃት ስለመሩና ኢትዮጵያን የሚመጥን፣ ለኢትዮጵያ የሚበጅና የሚያስፈልጋትን ድልድይ በዚች ውብ ከተማ ማስቀመጥ ስለቻሉ፣ ሁለቱን አመራሮች በተለየ መንገድ ማመስገን እፈልጋለሁ።

እንዲሁም ለባህር ዳር ከተማ ነዋሪዎችና ለመላው የአማራ ሕዝብ፡ ዛሬ በኢትዮጵያ በዓይነቱ ልዩ የሆነውን ድልድይ አስመርቀናል። ላለፉት ሁለት ቀናት በምስራቅ አፍሪካ፣ ካልተጋነነ ደግሞ በመላው አፍሪካ ተወዳዳሪ የማገኝለትን ድንቅ የጎርጎራ ፕሮጀክት ሁለት ቀን አሳልፈንበት ነበር። በቆይታችን እኔና ጓደኞቼ የተገነዘብነው እስካሁን በዞርንባቸው ዓለማት በሙሉ የጎርጎራን ያህል ጠንካራ፣ ውብና እጅግ አስደማሚ ስራ እስካሁን ባለው ዘመን አላየንም። በጣም አስደናቂ ስራ ነው። ይህንን ድንቅ ስራ የባህር ዳር ከተማና የጎንደር ከተማ ነዋሪዎች ሄዳችሁ እንድትጎበኙና እንድትጠብቁ አደራ እላለሁ። ጀመርን እንጂ አልጨረስንም! ብዙ ሕልም፣ ብዙ ሃሳብ፣ ብዙ የምንጀምረውና ብዙ የምንጨርሰው ስራ ስላለ፣ በሁሉ ጅማሯችን ከጎናችን እንድትሆኑ፣ ከእናንተ በላይ ደግሞ የሁልጊዜ ታማኝ፣ የማይከዳው፣ ደሀ አደጉን የሚረዳው ፈጣሪያችን ከጎናችን እንዲሆን!”

ግንቦት 4፣ 2016 ዓ.ም

350

ከመስከረም እስከ መስከረም

በ ጽዱጎዳና ኑሮ በጤና “-’’

ንቅናቄ

ይህን ቦታ ከጥቂት ወራት በፊት አዲስ አበባን በሚመጥን ልክ ጽዱ አድርገን እንደሰራን ይታወሳል ነገር ግን ይህን ቦታ ከሰራን በኋላ ሰዎች በመንገድ ሲተላለፉ በቂ የመጸዳጃ ቦታ ስለሌላቸው እዚህ በጣም በሚያምር ቦታ ላይም ጭምር ለመታዘብ ቻልን ይህን ነገር ለመቀየር መፍትሄው ድርጊቱን መኮነን ሳይሆን ለድርጊቱ መፍትሔ ማምጣት ስለሆነ በመዲናችን በርከት ያሉ መጸዳጃ ቤቶች በትብብር መንፈስ በጋራ ብንሰራ ከዚያ ቀጥለን ሆቴሌች ሽንት ቤት አትቆልፉ ብንላቸው ምግብ እያቀረቡ ሽንት ቤት መቆለፍ እኛ ሀገር የተለመደ ስለሆነ ቢሮዎች ሱቆች ሁሉም ሽንት ቤት አጽድቶ የማይዘጋ የማይቆልፍ ከሆነ በየመንገዱም የሚገኝ ከሆነ ያ ጸያፍ ባሕል ደረጃ በደረጃ እየጠፋ ይሄዳል።

ባሕላችንን ለመቀየር ጽዱ ከተማ ጽዱ ከባቢ ለመፍጠር፣ የውጭ ሰዎችም በጣም ይደነቃሉ በየመንገዱ ስንጸዳዳ ሲያዩ አሳፋሪ ስለሆነ ያንን ለመቀየር ነው የትብብር ስራ የምንሰራው የታክሲ ማኅበራት ሕዝባችንን በማገልገል ረገድ ከፍተኛ ስራ እሰሩ ያሉ ናቸው በተለ።ይ አዲስ አበባ ላይ ያሉ የታክሲ ማኅበራት የዋጋ ጭማሪ እንዳያደርጉ ጥበቃና ክልከላ ሲደረግ በፍቃደኝነት በሌብነት እምብዛም ስማቸው የማይጠራ ብዙ ጠጨዋነት ምልክት ያለባቸው ሙሉ ቀን በየመንገዱ ሲንከራተቱ የሚውሉ ግን ተፈጥሮ ነውና መጸዳዳት ቢያምራቸው መሄጃ የላቸውም ሆቴል ቢገባ ዝግ ነው በየመንገዱ የለም እና ለእነሱ በጣም አስፈላጊ ስለሆነ ከእነሱ ጋር በመሆን ለጽዱ ኢትዮጵያ ለጽዱ ከተማች የበኩላችንን ድርሻ እንድነወጣ ነው እዚህ ጋር ያለነው በየቦታው ያላችሁ ሰዎች ለዚህ መልካም ተግባር ተሳታፊ ተባባሪ እንድትሆኑ አደራ ማለት እፈልጋለሁ የታክሲ ማህበራትን እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ!

ግንቦት 4፣ 2016 ዓ.ም

351

የጀግኖቻችን ሩጫ፣ የከተማችን ውበት !

ለኢትዮጵያ አትሌቶች የተሰጠ ንግግር

ውድ የኢትዮጵያ አትሌቶች፣ የሀገራችን ጀግኖች!

በዓለም አቀፍ መድረኮች ላይ የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማ ከፍ በማድረግ ብቻ ሳይሆን፣ በእንባችሁ ጭምር የኢትዮጵያን ክብር በተደጋጋሚ ማሳየት ችላችኋል። እናንተ ለሩጫ ስትሰማሩ፣ እኛም በልባችን ከጎናችሁ ነን። ቴሌቪዥን ላይ በተለይ የጎዳና ላይ ሩጫዎችን ስንከታተል፣ የምትሮጡባቸው አውራ ጎዳናዎች እና ውብ ስፍራዎች እናንተን ብቻ ሳይሆን አካባቢውንም ያስቀናል።

ያንን ውበት ኢትዮጵያ ውስጥ መፍጠር እንችላለን፣ ያስፈልጋል፣ ይገባናልም!

እንደሚታወቀው እኛ በተፈጥሮ የታደልን ነን። አሁን እዚህ ያለንበት አየር፣ ሌላ ቦታ በቀትር ሦስት ሰዓት (9 ሰዓት) ላይ ቆሞ ለመነጋገር ከሙቀቱ አንጻር ያስቸግራል። እኛ ግን በጣም መልካም የአየር ሁኔታ አለን። ብንተክል ይበቅላል፣ ብናጸዳም ጽዱ ይሆናል። በራሳችን እንዝላልነት እና ድካም ምክንያት የሰውን እያደነቅንና እያከበርን የእኛን ውበት የማናደንቅበት ዘመን ማቆም አለበት።

አሁን በተባበረ ክንዳችን፣ ያማረች ከተማና ያማረች ሀገር እንፍጠር! በሩጫዎቻችሁም እናንተ ጀግኖቻችንን ብቻ ሳይሆን፣ ሀገራችንን አይተው እንዲያደንቁ ማድረግ አለብን። ይህንን ማድረግ የምንችለው በጋራ ስንሠራ ብቻ ነው።

የኮሪደር ልማት እና አዲስ የሩጫ መንገድ

በሄዳችሁበት መድረክ ሁሉ የምትቀኑበት ጉዳይ መሆኑን እናውቃለን። “መቼ ይሆን እንዲህ ያለ ነገር የሚኖረን?” የምትሉት ስለሆነ፣ አሁን ለእኛም ወግ ደርሶን በከተማችን በጣም ሰፊ የኮሪደር ልማት ጀምረናል።

ይህ ልማት 40 ኪሎ ሜትር የሚሸፍን ነው።

ወደ 100 ኪሎ ሜትር የሚጠጋ የብስክሌት መንገድ (Bike Route) አለው።

ወደ 100 ኪሎ ሜትር የሚጠጋ የእግረኛ መንገድ (Walkway) አለው።

ከዚህም በተጨማሪ አዲስ ቴክኖሎጂ ለመጠቀም ጥረት እየተደረገ ነው። ከቆሻሻ ላስቲኮችና ጎማዎች የተፈጨ ኮብልስቶን በመሥራት የእግረኛ መንገዶቻችን ለሩጫ እንዲመቹ ለማድረግ ጥረት ጀምረናል። ይህ ቴክኖሎጂ ሲሳካ፣ አብዛኛው የእግረኛ መንገድ የድንጋይ ኮብልስቶን መሆኑ ቀርቶ በጎማ ከተሠራው ኮብልስቶን

352

ከመስከረም እስከ መስከረም

ተተክቶ ለሩጫ እና ለእግር ጉዞ ምቹ ይሆናል።

የጽዳትና የክብር ጥሪ

የዛሬው ዋነኛ ዓላማ ጥቂት ሺህ ብር ማዋጣት ብቻ አይደለም። ኢትዮጵያውያን ተደምረን ከተማችንን ጽዱ ማድረግ እንደምንችል ማሳየት ነው። እኛ ኋላቀር ማኅበረሰቦች አይደለንም! የሉሲን ያህል ጥንት ያለን ሕዝቦች ነን።

ከዚህ ቀደም በየመንገዱ የመጸዳዳት ልምድ ቢኖርም፣ አሁን በሰለጠነው ዓለም ከተማ ውስጥ ያ ተቀባይነት የለውም። አሁን ደግሞ በጽዳት ዘመቻው አርአያ ሆናችሁ ከጎናችን ስለቆማችሁ፣ ሕዝባችንን ስለምታስተምሩ እና በገንዘባችሁ ስለምታግዙ፣ እጅግ አድርጌ ላመሰግናችሁ እወዳለሁ።

ደጋግማችሁ ውጭ እንዳሸነፋችሁት ሁሉ፣ ደጋግማችሁ ኢትዮጵያ ውስጥ እንድታሸንፉ እና የኢትዮጵያን ውበት እንድትገልጡ አደራ እላለሁ!

ጽዱ ከተማን፣ ጽዱ ኢትዮጵያን ለመሥራት የጀመርነው ጉዞ ተጠናክሮ ይቀጥላል። እስከ ክረምት በርከት ያሉ የሕዝብ መጸዳጃ ቤቶች ይሠራሉ፣ ዛፍ እንተክላለን፣ ከተማ እናጸዳለን፣ መንገድ እንሠራለን።

እኛ የምንቀና ሳንሆን፣ የምናስቀና እንሆናለን!

አመሰግናለሁ!

ግንቦት 4፣ 2016 ዓ.ም

353

የጎንደር ከተማ የውሃና የመንገድ ፕሮጀክቶች

አፈጻጸምን በሚመለከት ያደረጉት ግምገማ

ሰሞኑን በጎርጎራና ባህርዳር አካባቢ ቆይታዎች ነበሩን በነበረን ቆይታ አንዳንድ ስራዎች ለመፈተሽ እድል አግኝተን ነበር በነበረው ሂደት በአንዳንዱ ስራ በጣም ፈጣን እና ውጤታማ ስራዎች ለመታዘብ ለማስመረቅ ችለናል ለምሳሌ የጎርጎራ ፕሮጀክት በጣም በሚገርም ጥራት ነው እየተጠናቀቀ ያለው ኦልሞስት አልቋል ምርቃት ሲቀረው የባህርዳር ድልድይ በጣም በጥሩ ሁኔታ ነው የተሰራው ትናንት እንደሰማችሁት ተመርቋል።ነገር ግን ጎንደር ላይ ሦስት ፕሮጀክቶች ለረጅም ጊዜ የቆዩ የተጓተቱ እና በሕዝብ ውስጥ ምሬት የፈጠሩ ስራዎች ደግሞ እንዳሉ መታዘብ ችለናል።

አንደኛው የመገጭ ግድብ ነው። ግድቡ ከለውጥ በፊት የጀመረ ረዘም ላለ ጊዜ የቆየ ቢሆንም ስራው ተፋጥኖ በጎንደር ከተማ ያለውን የውኃ ችግር ሊፈታ አልቻለም። እንዴት እንደሚያልቅ ጥያቄዎች አሉ ምክክርና አቅጣጫ ይፈልጋል። ሁለተኛው የመገጭ ውኃ ሲዘገይብን የጀመርነው የጉድጓድ ቁፋሮ ያለበት ደረጃ ለሕዝቡ መቼ ተደራሽ እንደሚሆን ግልጽ አይደለም ሕዝቡ ከፍተኛ የውኃ ችግር እንዳለበት ያነሳል። ሦስተኛው ከአዘዞ ወደ ጎንደር የሚሄደው አሥር አስራአንድ ኪሎሜትር ገደማ ያለው መንገድ እንዲሁ ዘግይቷል አላለቀም የሚል ምሬት አለ።

ለሕዝብ የምንገባቸው ቃሎች በትጋት ሰርቶ ዴሊቨር ማድረግ መለያችን ስለሆነ በይደር የምናልፈው ጉዳይ አይደለም። ምንም እንኳን ትናንት ቢሆንም ያየነው ይሄን ጉዳይ ዛሬ በአስቸኳይ የጠራኋችሁ በዚህ ጉዳይ ተወያይተን አቅጣጫ አስቀምጠን አጭር በሚባል ጊዜ ውስጥ ምላሽ መስጠት እንድንችል የጋራ አቅጣጫ እንድንይዝ ነው። አጠር አጠር ባለ መንገድ በሦስቱ ፕሮጀክቶች ኃላፊዎች ያላችሁን ምልከታና ሪፖርት ካቀረባችሁ በኋላ እንዴት እንደምንቀጥል የጋራ አቅጣጫ እናስቀምጥና በዚያው መንገድ ክትትል ይደረጋል።

ሀገር እድገት በሀገር የምናስበው ለውጥ የሚመጣው በፕሮጀክቶች ስኬት ነው። የፕሮጀክቶች ድምር ፕሮግራም ያሳካል የፕሮግራም ድምር ደግሞ ህልማችንን ያሳካል። ፕሮጀክት ሌቭል የምንሰጠው አመራር የፕሮግራም ስኬታችን እና ሀገራዊ ስኬታችንን ይወስናል። ፕሮጀክት ግን በባህሪው አንደኛ በቂ ጥናት እውቀት ይፈልጋል ሪስኮችን በደንብ የመለየት ሪስኮችን ሚቲጌት ለማድረግ የሚያስችሉ አማራጭ መያዝ ይፈልጋል። ሁለተኛ ሪሶርስ ይፈልጋል ስለፈለግን ብቻ ሳይሆን ያንን ለመፈጸም የሚያስችል ሀብት ያስፈልገናል። እዚያ ሀብት ውስጥ አንዳንዱን በአቅማችን የምንሰራው ሌላውን በሌላ ሰው አቅም የምንሰራው ሊሆን ይችላል ግን ገንዘቡ ካለ ለምሳሌ በሀገር ውስጥ የምንሰራው ከሆነ የሀገር ውስጥ ገንዘብ ብቻ ስለሚጠይቅ የውጭ ምንዛሬ ስለማይጠይቅ የሀገር ውስጥ ገንዘብ መያዛችንን ካረጋገጥን በኋላ ያንን ለመከወን

354

ከመስከረም እስከ መስከረም

የሚያስችል ሀገራዊ እስኪል ብቃት አለ ወይ የሚለውን ማየት ያስፈልጋል። ገንዘብ በብር ኖሮን እስኪሉ ከሌለ የግድ እስኪል ለመግዛት የውጭ ምንዛሪ ያስፈልገናል በድምሩ ሪሶርስ መኖሩን ማረጋገጥ ያስፈልጋል ማለት ነው። የተጠናው ጥናት በቂ ሀብት አለ ወይ በቂ እውቀት አለ ወይ ያንን ስራ ለመከወን የሚያስችል ምቹ ጊዜ አለ ወይ የሚለውን ማየት ይፈልጋል።

ሁለቱ ግን በቂ አይደሉም አመራር ይፈልጋል ስራ ተከታትለን እንቅፋቶች እየፈታን ድጋፍ እያደረግን ካልሄድን በስተቀር አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ባለው የተቋማት የማስፈጸም አቅም በጀት ስለያዝን ብቻ ኮንትራት ስለፈረምን ብቻ ስራውን ብንተው ከግብ ሊደርስ አይችልም። ተጀምሮ ከሚቀር ፕሮጀክት ደግሞ ያልተጀመረ ፕሮጀክት ይሻላል። አንድ ፕሮጀክት ጀምሮ በጊዜው አለማጠናቀቅ እንደ ሀገር ከፍተኛ በርደን ከፍተኛ እዳ ነው የሆነብን። ለምሳሌ ህዳሴ ከለውጡ አምሥት ስድስት ሰባት ዓመታት ቀድሞ መጠናቀቅ ሲገባው ሳይጠናቀቅ ቆይቶ ዲፕሎማቲካሊ በጣም ከፍተኛ ውስብስብ ጫና ፋይናንሻሊ ተጨማሪ ቢሊየንስ ለማውጣት አስገደደን ያንን ስራ የሰራነው ገንዘብ በማውጣት ብቻ አይደለም ከገመገምን ካየን በኋላ ኮንትራት ሰርዘን አዲስ ኮንትራት ሰጥተን ተጨማሪ ሀብት አፍስሰን ከሞላ ጎደል ከፍተኛ ክትትል በየቀኑ አድርገን አሁን ህዳሴ ተገባዷል ማለት ይቻላል። የወሰደብን ገንዘብ የወሰደብን ጊዜና ጉልበት ከፍተኛ ነው ብዙ ሀብት ብዙ ክትትል ብዙ አመራር ይጠይቅ ነበር ዲቴል ነገር እየወቁ ካልመሩ በቀር ችግር ሲያጋጥም ካልፈቱ በቀር ፕሮጀክት አይጠናቀቅም።

አንዳንዴ ከፕሮጀክቱ እስኮፕ እና ማናጀር ባሻገር ሊሆን ችላል ችግሩ ለምሳሌ ህዳሴን ብንወስድ ሰሞኑን እንኳን የገጠመን ተርባይን ገዝተናል ተርባይን ጭነናል ጅቡቲ ከደረሰ በኋላ ጭነን ልናስገባ አልቻልንም ይሄ ከፕሮጀክቱ አቅም በላይ ነው። ተጨማሪ አመራር ይፈልጋል በዚህ አግባብ ብዙ ሀብትና ጊዜ አባክነን አሁን እያገባደድን እንገኛለን። ህዳሴን በወጉ ያልሰራ መንግሥት በህዳሴ ሳያበቃ ግን ኮይሻ ብሎ ሌላ ግድብ ጀምሯል ሌላ ቢሊየንስ ኦፍ ዶላር የሚጠይቅ ስራ ምንም ብድር የሌለበት በሀገር ውስጥ ሀብት ብቻ ሳይሆን በውጭ ምንዛሬ የሚሰራ የውጭ ምንዛሬ ደግሞ ሀብት ሰኪዩር ሳይደረግ ቁፋሮ ተጀምሯል። እኛ ስንመጣ ኮይሻ ከህዳሴም በባሰ ሙሉ በሙሉ ቆሟል ተመልሰን ስራውን ፈትሸን በውስጥ አቅምና በውጭ የሚሰራውን ለይተን ለመስራት ከፍተኛ ርብርብ እያደረግን ነው።

መንገድ ላይ ብንወስድ ለምሳሌ ከመስቀል አደባባይ ወደ አቃቂ የሚሄደው መንገድ ወይ ደግሞ ከሞጆ ወደ ሀዋሳ የሚሄደው ሃይዌይ ሲሚላር ችግር ነው ያለበት። ከለውጥ በፊት በውጭ ኃይሎች ብድር ድጋፍ ተብሎ ተጀመረ አቃቂም እንዳያችሁት ለዓመታት ቆየ ከተማውን ሕዝቡን አስመረረ የግድ የኢትዮጵያ ምንግሥት ከውጭ የሚጠብቀውን ትቶ ሌላ ሀብት አሎኬት አድርጎ መጨረስ ነበረበት። የንግድ መስመር ነው ሕዝብ ተማሯል በዚያ መንገድ ነው የጨረስነው ።

ከሞጆ ሀዋሳ ያለው ሃይዌይ ቀድሞ ማለቅ ያለበት ስራ ቢሆንም አጠቃላይ በሀገር ውስጥ ሀብትና አቅም የምንሰራውን ጨርሰን ከውጭ የምንጠብቀው የውጭ ምንዛሬ አቅም ግን በተወሰነው የመንገድ ክፍል ላይ ይዞን ነው ያለው አዲስ አበባ ላይት ሬልዌይ ማየት ትችላላችሁ። አዋጭነት ሳይጠና ጠቀሜታው ሳይታይ የፕሮጀክቱ

355

አጠቃላይ ፋይዳ በጉልህ ሳይጠና በርከት ያለ ዶላር ተበድረንበት አናቆመው ነገር ችግር አናስኬደው ነገር ራሱን ችሎ መሄድ ማይችል ፕሮጀክት ነው። በየወሩ በየዓመቱ ሰብሲዲ እየተሰጠው ገንዘብ እየመደብን ነው ይመናሰራው በአንድ በኩል እዳ እንከፍላለን በሌላ በኩል ደግሞ ፕሮጀክቱ ራሱን ችሎ መቆም ስለማይችል እንኳን እዳውን ሊከፍል ራሱን ሊያቆይ ስለማይችል ተጨማሪ ሀብት እናፈሳለን። አመራሩ መገንዘብ ያለበት ልክ እንደፖለቲካው የኢኮኖሚው ጉዳይ የወደቀብን እዳ ነው። ኢትዮጵያ በነበራት በርካታ ስብራቶች ውስጥ ለውጥ የተቀበለው እዳ ነው። የኢትዮጵያ ሕዝብ ያለብንን ፈተና የማይገነዘበው እኛ ወደቢሮ ስንመጣ የኢትዮጵያ ጂዲፒ 58 59 ፐርሰንት እዳ ነው። እዳ መሆኑ ሳያንስ በርካታ ፕሮጀክቶች ቆመው ተጨማሪ ሀብት ይፈልጋሉ በአንድ በኩል ፕሮጀክቶች መጨረስ በሌላ በኩል እዳ መቀነስ የሚባል አደገኛ ሸክም ነው የወደቀብን።

የኢትዮጵያ እዳ በከፍተኛ ደረጃ ጂዲፒውን ለመቀነስ ተሰርቷል ባለፉት ዓመታት አሁንም ብዙ ስራ ይጠበቅብናል። የኢትዮጵያ የውጭ እዳ ከጂዲፒያችን ከአሥር ፐርሰንት በታች ማድረግ አለብን ልጆቻችን ላይ እዳ ማሸጋገር የለብንም ይህን እያደረግን ባለፉት አምሥት ዓመታት የኢትዮጵያ ቴሌኮምን ሳይጨምር አየር መንገድን ሳይጨምር ከመንግሥት ብቻ አሥር ቢሊዮን ዶላር በላይ እዳ ከፍለናል አሥር ቢሊዮን ዶላር እዳ ከፍለን እዳ ስለከፈልን ብለን ህዳሴን አላቆምንም ተጨማሪ በርካታ ገንዘብ አፍስሰን ህዳሴን እጨረስን በርካታ ገንዘብ አፍስሰን የቆሙ መንገዶች እየጨረስን ነው። እነዚሀ ሁለት አጣብቂኝ ችግሮች እንዳሉብን ተገንዝበን አሁንም ወጣ ያለ የአመራር ብቃትና ክትትል ካላሳየን በቀር አንዳንዱ ስራ ተጨማሪ ችግርና እዳ እንደሚያመጣ መገንዘብ ይቻላል ለምሳሌ መገጭን ብንወስድ በ2008 በፈረንጅ ማለት ለውጡ የመጣው 2018 ነው አሥር ዓመት ቆይቷል። በዚያ አሥር ዓመት ውስጥ እንደመገጭ ዓይነት አራት አምሥት ግድብ ሊሰራ ይችላል የመጀመሪያው ኮንትራት አራት ዓመት ነው አላለቀም ሁለተኛው ኮንትራት አራት ዓመት ነው አላለቀም ማሻሻያ አንድ ዓመት ተሰጠ አላለቀም አሥር ዓመት ከቆየ በኋላ ፕሮጀክቱ ዛሬ ስናየው ተጨማሪ ሀብት ይፈልጋል ተጨማሪ አመራር ይፈልጋል የተለየ ኢንተርቬሽን ካላመጣን በቀር ግድቡን አንጨርስም።

ለጎንድር ሕዝብ መገጭ የሚባል ግድብ ልንሰራልህ አንችልም ብንለው ይሻል ነበር እንችላለን ብለን ጀምረን አሥር ዓመት በተስፋና በጉጉት ከምናስቀምጠው ሲጀመር አንችልም ብቃቱ የለንም ብለን ባንጀምረው ይመረጥ ነበር ገንዘብ ፈሰሰ ጊዜ ባከነ ሕዝብ ተመረረ ስራው ግን አላለቀም አሁን መገጭን በሚመለከት ያለው አቅጠጫ ኢንጅነር አይሻ በአጭር ጊዜ ውስጥ ኮንትራቱ እንዲሰረዝ አሁን ስራውን እየሰራ ያለው ኩባንያ ኮንትራቱን ሰርዞ አቅም ያለው መስራት የሚችል ኩባንያ ኮንትራት ፈርሞ በእናንተ ሚኒስትሪ ቢያንስ በሳምንት አንድ ቀን ሪፖርት ለእኛ እንዲቀርብ እኛ በወር አንድ ቀን ገደማ በገንዘብ ሚኒስቴር በኩልና በፕራይም ሚኒስቴር ኦፊስ በኩል ሱፐርቪዥን ቲም አቋቁመን ክትትል እናደርጋለን። የእናንተ ሚኒስትሪ የውጤት ማረጋገጫ መገጭ ነው የሚሆነው ኮንትራት ሰርዙ ለአዲስ ኮንትራት ስጡ ክትትል አድርጉ በተጨባጭ የሚታይ ውጤት እናሳይ አሥር ዓመት ሳይሆን አስራአምስት ዓመት የዘገየው የእኛን ጨምሮ በጥቂት ዓመታት ውስጥ ግድቡን ገድበን የውኃ ችግር ለመፍታት የሚያስችል ብቃት እንድንፈጥር በኢንጅነር አይሻ በኩል በሚቀጥሉት

356

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሳምንታት ኮንትራት የመሰረዝ ለአዲስ ኮንትራት ውል መፈረም ስራውን በአዲስ መልክ ማስጀመር ክትትል ማጠናከር እና ውጤቱነ በየጊዜው እየለኩ ክፍተት ሲኖር እየሞሉ መሄድ ባንቺ በኩል ቢሰራ ከዚህ አንጻር የሚያስፈልጉ የሪሶርስ ጉዳዮች ገንዘብ ሚኒስቴር ከእኛ ጋር እየተመካከረ ድጋፍ ያደርጋል። ይህን በማድረግ ለጎንደር ሕዝብ ለመስራት ፍላጎት እንዳለን በተጨባጭ ማሳየት አለብን በባዶ ተስፋ አይሆንም። በተጨባጭ ችግሩን የሚፈታ የምንወስዳቸውን እርምጃ መሬት ላይ ማየት አለበት። ያንን በማድረግ ነው ሕዝባችንን ምሬቱን የምንቀንሰው እርካታውን የምናረጋግጠው እና ኢንጅነር አይሻ በቅርብ ክትትል እንድትመሪ ከአደራ ጭምር ለማሳሰብ ነው። ሁለተኛው የጉድጓድ ውኃን በሚመለከት ነው። ኢንጅነር ሐብታሙ ጅማሯችሁ በጣም ጥሩ ነው የጎንደር የውኃ እጥረት በተቆፈሩ ጉድጓዶች ሊሟላ አይችልም ፍላጎቱ ከዚያ በላይ ነው ቢያንስ ግን የተወሰነ ነገር ማቅረብ ብንችል መገጭ እስኪደርስ ድረስ ሕዝቡ የመጠጥ ውኃ ያለበት እጥረት ይቀንሳል ብላችሁ የጀመራችሁት ሀሳብ ጥሩ ነበር ጊዜ ወሰደ። ኢንጅነር ሐብታሙና የእርሶ ቲም በሚቀጥሉት ጥቂት ወራት ውስጥ ከክልሉ መንግሥት ጋር በመተባባር በእኛ በኩልም አግሬሲቭ ኢንተርቬሽን በማድረግ ቢያንስ የተቆፈሩ ውኃዎች ፓይፕ ተዘርግቶ ለሕዝቡ ሚደርስበትን መንገድ ፍተሩ። እናንተ ለሕዝብ አድርሳችሁ ያቺን ውኃ ሕዝብ እየጠጣ ኢን ዘ ሚን ታይም የኢንጅነር አይሻ ቲም ደግሞ ኮንትራት ሰርዞ ስራውን ካስጀመረ በአንድ በኩል ውኃ እያጠጣን ነው በሌላ በኩል ደግሞ ስራ ጀምረናል ይሄ ተስፋ ያጭራል። እኔም በቅርብ ክትትል አደርጋለሁ በሁለቱም ስራዎች መልሰን በምንገመግምበት ሰዓት ኢንጅነር ሐብታሙ ፓይፕ ላይን ተዘርግቶ ውኃ ሕዝቡ ጋር እየደረሰ መሆኑን የሚያረጋግጥ ሪፖርት እንፈልጋለን በጣም በጥቂት ወራት ውስጥ አስፋለጊው ድጋፍ ይደረግላችኋል። ሦስተኛ ኢንጅነር መሐመድ አስራአንድ ኪሎሜትር መንገድ መስራት ዛሬ ለኢትዮጵያ በጣም ቀላል ነገር ነው። 27 ሺ 28 ሺ ኪሎሜትር መንገድ የሚሰራ ሀገር አሥር ኪሎሜትር መስራት አይቸገርም። ባህርዳር ላይ የሰራችሁት ግድብ በቴክኖሎጂው በጥራቱ በሳይዙ በጣም ትልቅ ነው ከዚህ ከአሥር ኪሎሜትር በላይ ነው። ነገር ግን ጉዳዩን ያወሳሰበው አንደኛ ከተማ ውስጥ መሆኑ ሊሆን ይችላል ሁለተኛ መልክአምድሩ ሊሆን ይችላል ሦስተኛ ደግሞ የኮንትራክተሩ አቅም ነው። ኮንትራክተሮች አቅማቸው ከሚችለው በላይ ስራ ወስደው ስራውንም ሳይጨርሱ እነሱም ሳይጠቀሙ ሕዝቡም ተማሮ ከሁሉ ያጣ ነው እሆንን ያለነው በአንድ ሳምንት ጊዜ ውስጥ ኮንትራክተሩ ፕሮጀክቱ እንዲቋረጥ እና ኢራ ኦን ፎርስ የተቀረውን አራት ኪሎሜትር በጥቂት ወራት ውስጥ በከፍተኛ ርብርብ እንዲያጠናቅቅ ይገባኛል ተጨማሪ ሀብት ይፈልጋል ተጨማሪ አመራር ይፈልገል ይገባኛል ከእቅድ ውጭ ነው ኢራ ላይ እየጫንን ያለነው ይገባኛል መጪው ጊዜ ክረምት ነው። ክረምት ለመንገድ ስራ ምቹ አይደለም። እነዚህ ቻሌንጆች እንደተጠበቁ አህመድ ከፍተኛ ድጋፍ ያደርጋል እኔም ክትትል አደርጋለሁ ኮንትራት ተሰርዞ ኦን ፎርስ አራቱን ኪሎ ሜትር በጥቂት ወራት ውስጥ እንዲጠናቀቅ እዚህ ውስጥ አስምራችሁ መያዝ ያለባችሁ ጉዳይ አንደኛው ጊዜ ነው። ለምሳሌ መሀመድ በስድስት ወር መጨረስ የሚገባህን መንገድ 9 ወር ብታደርግ ለሦስት ወር ምሬት ችግር አራዝመሀል ማለት ነው። ጊዜው ስላጠረ ደግሞ ኳሊቲው ኮምፕሮማይዝ መደረግ የለበትም በተቻለ መጠን ረዘም ላለ ጊዜ የሚያገለግል ጥራት ያለው ስራ መሆን አለበት። ይህ እንዲሆን ክትትል ይፈልጋል በየሳምንቱ በየቀኑ ክትትል አድርገን ካልመራን በቀር የእኛ የተቋማት ብቃት ገንዘብ አሎኬት አድርገን መድበን ብቻ ኮንትራት ፈርመን ብቻ የሚጠናቀቅ ስላልሆነ ሦስታችሁም አመራሮች በከፍተኛ

357

ክትትል አቶ አሕመድ በበጀትና በክትትል የሚያስፈልገውን ድጋፍ እንዲያደርግ ፕራይም ሚኒስቴር ኦፊስም በራሱ ሱፐርቪዥን ፕሮጀክቶቹን እንዲያይና በውጤት እንድንገናኝ አደራ ለማለት ነው። በልማት ወደኋላ የቀረ ከባቢ ነው ሌሎች አካባቢዎች ያመጣናቸው ውጤቶች እዚያ አልታዩም በእነዚህ ስራዎች ሕዝቡን መካስ ያስፈልጋል የሕዝቡን ምሬት መቀነስ ያስፈልጋል ልንሰራለት እንደምንችል ፍላጎት እንዳለን ማሳየት ያስፈልጋል ስራውን ስንሰራ ግን የሕዝብ ድጋፍ ያስፈልገናል ለምሳሌ ሰላሙን መጠበቅ የሕዝቡ ስራ ነው። እየሰራን ማሽነሪ የማይንቀሳቀስ ከሆነ መንግሥት ብቻውን ሊወጣው አይችልም ሕዝቡ በዚህ ረገድ ሊደግፈን ይጠበቃል ይገባል ሰላም ብቻ ሳይሆን በቀን ስራ የሚሳተፉ ሰዎች የእለት ጉርስ ለመጉረስ ደመወዝ ለማግኘት ብቻ ሳይሆን ለሕዝባቸው ውኃ ለሕዝባቸው መንገድ እየቀረቡ መሆናቸውን አስበው ኤክስትራ ኤፈርት ማድረግ ያስፈልጋል በ8 ሰዓት ስራ ይህን ማሳካት አይቻልም ልክ አዲስ አበባ እንደምናደርገው በሁለት ሦስት ሺፍት ቀንም ማታም ሰርተን ነው የምናሳካው እንጂ በቀን ብቻ ስለማይሆን እዚያ የሚሳተፉ ወጣቶች ለሕዝባቸው ለራሳቸው የሚሰራ ስራ መሆኑን አውቀው ቢከፈላቸውም ተጨማሪ ጥረት በማከል ለሕዝባቸው እርካታ መስራት አለባቸው።

ሦስተኛ የክልሉ አመራር ምንም እንኳን ስራው በፌዴራል መንግሥት በጀትና በፌዴራል መንግሥት የሚመራ ቢሆንም የክልሉ አመራር የቅርብ ድጋፍ ያስፈልጋል። ኮምፐንሴሽን የሚባል በሽታ አለ ኢትዮጵያ ውስጥ ስራ ይጀመራል አጠቃላይ በጀቱን ኮንፐንሴሽን በሚባል ገንዘብ ይበላል ስራ አይሰራም። በብዙ ቦታ ያሉ ፕሮጀክቶች ችግር ይሄ ነው መንገድን ጨምሮ ይሄ የሚሻሻበትን መንገድ ሕግ ለማውጣት ጥረት እየተደረገ ይገኛል ያ እስኪፈጸም ድረስ የክልሉ አመራር በቅርበት በኮንፐንሴሽን ምክንያት በአንዳንድ የሰላም እጥረት ምክንያት የሚያጋጥሙ ችግሮች በቅርብ ክትትል እነዚህ ፕሮጀክቶች ተጠናቀው የጎንደር ሕዝብ ከምሬት ከችግር ወጥቶ ተስፋ እንዲሰንቅ ለሌላ አዳዲስ ትላልቅ ስራዎች እራሱን እንዲያዘጋጅ ድጋፍና ጥረት ማድረግ አለባችሁ ለእነሱም አቅጣጫ ይሰጣል ተባብረን ፕሮጀክቶችን በማሳካት የተለመደውን በውጤት ሕዝባችን የማርካት ተግባር እንድንፈጽም አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ መልሰን ስንገናኝ በእርግጠኝነት ውጤት ያለው ሪፖርት ይዛችሁ እንደምትገቡ ተስፋ አደርጋለሁ እኔም ክትትል አደርጋለሁ እግጅ አድርጌ አመሰግናለሁ!

ግንቦት 5፣ 2016 ዓ.ም

358

ከመስከረም እስከ መስከረም

በጎርጎራ በተካሄደው የብልፅግና ፓርቲ ስራ አስፈፃሚ አባላት

የ ወር የስራ አፈፃፀም ግምገማ የፓርቲው ፕሬዝዳንት 9

የሰጡት ገለጻ

ግጭትን ማስቀረት ብልጽግናን ማጽናት

መልካም። ለውይይት የቀረበው ገለጻ በርዕስነት የያዘው ግጭትን ማስቀረት ብልጽግናን ማጽናት ነው። የምናስበውን ብልጽግና ለማረጋገጥ ግጭት ሳንካ ፈጣሪ ስለሆነ ግጭትን በሚቻል ልክ ማስቀረት፣ መቀነስ በሚቻል ልክ መቀነስ፣ ሰላምን ማስፈን ማበራከት በሚቻል ልክ ማበራከትና የብልጽግና ጉዟችንን መሠረት መጣል ነው። በዚህ ምክንያት ግጭትን ማስቀረት ብልጽግናን ማጽናት ይላል ርዕሱ። በአንደኛው የብልጽግና ጉባኤ እንደምታስታውሱት ስንዴን በሚመለከት ኤክስፖርት እናደርጋለን ኢንፖርት እናቆማለን፣ የህዳሴን ግድብ እናጠናቅቃለን፣ ሀገር ትፈርሳለች የሚል ስጋት ስለነበረ እናጸናለን አትፈርስም የሚል አንኳር አንኳር ጉዳዮች በውስጡ የያዘ ነበር። ሃሳብ አለው። የአመራር ሽግሽግ አለው፣ የሂደትና ለውጥ አለው። የነበረው ክስመትና አዲሱን ውልደት ማብሰሪያም ጭምር ሆኖ ያገለገለ ነው። በዚያ ጉባኤ ያስቀመጥናቸው አቅጣጫዎች በምንያክል እንደተገበርናቸው፣ ምንያክል እንደቀረንና በቀሪው ጊዜ ምን ማድረግ እንዳለብን በየቦታው እያየን እንሄዳለን።

አጠቃላይ ለውጥ የመንግስታት ለውጥ የተቋማት ለውጥ ኤኒ ሶርት ኦፍ ቼንጅ በባህሪው ሦስት ኣይ (3 I) ወይም አለመረጋጋት፣ እድገት እና ውህደት የያዘ ነው። አለመረጋጋት የምንለው ኢንስታቢሊቲ ነው። ሁለተኛው እድገት ኢምፕሩቭመንት ነው። ሦስተኛው እና በጣም ወሳኙ ፓርት ደግሞ ኢንተግሬሽን ነው። በእነዚህ ሦስቱ ኣይዎች ወይም ባለመረጋጋት፣ በእድገትና በውህደት ውስጥ የ9 ወሩን አጠቃላይ እንቅስቃሴ እንመለከታለን። አለመረጋጋት ስንል ነባሩ የሚከስምበትና አዲሱ የሚተከልበት፣ የሚኮቶኮትበት፣ የሚጸድቅበት፣ የሚያድገበት ማለት ነው። ሂደቱ የነባር ክስመት ወደታች የአዲስ እድገት ወደላይ የሚታይበት ነው። ነባሩ ዲተሪዮሬት እያደረገ አዲሱ ኢቮልቭ አድርጎ መታየት እስኪጀምር ያለው ሂደት በሰው ውስጣዊ ማንነትም፣ በቡድን፣ በተቋም፣ በሀገር ደረጃ ያለየለት ጉዞ ስለሆነ የተረበሸ፣ ያልተረጋጋ ይሆናል። በዚህ ጊዜ ግራ የሚጋቡ፣ ሐሳብ የሚደባለቅባቸው፣ የትግል አቅጣጫና መስመር የሚጠፋባቸው፣ ግራ ባይገባቸውም ከአዲሱ ሁኔታ ጋር ተስማምቶ አቅም ፈጥሮ መጓዝ የሚቸገሩ በጣም በርካታ ዓይነት ውዥምብሮች ይፈጠራሉ። የኢንስታቢሊቲ ጋፕ የሚባሉ አሉ። የኢንስታቢሊቲ ጋፕ የሚባሉት የኤክስፔክቴሽንና ኤክስኪውት የማድረግ አቅም ሲሆን እዚህ ጋ ከፍተኛ ፍላጎት አለ፣ ያንን ፍላጎት ለመመለስ የሚያስችል ተቋማዊ አቅም ደግሞ የለም። እሄ ኢንስታቢሊቲ ውስጥ የሚታይ ትልቁ ጋፕ ነው። ኤክስፔክቴሽንን ሚት ማድረግ ያለመቻል። ሁለተኛው የሚደረጉ የሰፈራ (ሴትልመንት) ትግሎች እና የሴኩሪቲው አቅም ያለውን ውዥምብር አረጋግተው አስክነው መያዝ ያለመቻል። በአንድ በኩል የመረጋጋት ሰፈር የማድረግ ፍላጎት አለ፣ እዚያ ውስጥ ነውጥ አለ ያንን ጉዳይ አስክኖ ይዞ ማቆየት መቸገር ነው። ሦስተኛው በሃሳብና በኢምፕልመንቴሽን

359

መካከል፣ በሃሳብና በተቋም ብቃት መካከል ያለ ልዩነት ነው። ኢንስቲትዩሽን በነባር እሳቤ፣ በነባር ተቋም ክስመትና በአዲሱ ጽድቀት እድገት መካከል ያለ ጉዞ ማለት ነው። አለየለትም ያኛውም ፍርስርስ አላለም አዲሱም ጎልቶ አልወጣም በዚህ መሃል ከፍተኛ የሆነ አለመረጋጋት ይፈጠራል። ይህ አለመረጋጋት ወዴት ይወስደናል? በለውጥ አለመረጋጋት ተፈጥሯዊ ነው ካልን በኋላ ወዴት ይወስደናል ካልን ወደ ውድቀት ወይም ወደ እድገት በተቃራኒ መንገድ ነው የሚጓዙት። ለውጥ በጥሩ ሃሳብ በተቋማዊ ብቃት ከተመራ ወደ እድገት ይወስደናል። ያንን ነገር ካላገኘ ግን ወደ ውድቀት ይወስደናል። በምን ይገለጻል ይሄ? በኢኮኖሚ፣ በፖሊቲካ፣ በማህበራዊ፣ በዲፕሎማሲያዊ አጠቃላይ በፖሊቲካል ኢኮኖሚክ ላንድስኬፕ ውስጥ በሚታይ ውህድ ውጤት ውድቀት ወይም እድገት ሊያመጣ ይችላል። አለመረጋጋቱን ለመቋቋም የሚያስችል እድገት መፍጠር ከቻልን እንጸናለን። አለመረጋጋቱ ግን ከኛ ከፍላጎቶቻችን በላይ ከሆነ እንወድቃለን። ለውጥ ሁል ጊዜ መሻሻልን ብቻ የሚያመጣ ሳይሆን ጥፋት ሊያመጣት ይችላል። ከኛ አንጻር በኋላ በኢኮኖሚ በደንብ እንደምናየው በእድገት ውስጥ ፖሊቲካሊ ምን አመጣን? ኢኮኖሚካሊ ምን አመጣን? በዲፕሎማሲ ምን አመጣን? በተቋማት ግንባታ፣ በሎው ኢንፎርስመንት ኤጀንሲስ ምን አመጣን የሚለውን ስናይ ሃሳቦቻችን ወደ ተቋም ተቀይሮ የእድገት ጉዞውን እንዴት እንዳስጀመሩንና ውድቀት መበተን የሚል አደጋ ከስጋት ያኔ ከነበረን ስጋት እንዴት እየወጣ እንደሄደ በግልጽ ማየት ይቻላል።

ለምሳሌ፤ ፖሊቲካውን ብቻ ብንመለከት ኢትዮጵያ ውስጥ የብሔር ጥያቄ የሚባለው ጉዳይ ላለፉት 50 ፤ 60 ዓመታት ዋንኛ መነጋገሪያ አጀንዳ የፖሊቲካ እሳቤ ነው። የራስን ብሔር፣ የራስን ቋንቋ፣ የራስን ባህል መሠረት ያደረጉ ንግግሮች ክርክሮች ሰፊ ናቸው። እኛ እንደብልጽግና የምንለው ምንድን ነው? የተኛውም ብሔር የዴሞክራሲያዊ የሰብዓዊ መብት ጥያቄዎች ተገቢ ናቸው መጠየቅም አለባቸው። በተገቢው ምላሽ ማግኘትም አለባቸው። ነገር ግን እንደፓርቲ መታገያ መሆን የለባቸውም። ቤዚክ የብሔሮች መብት ምላሽ አግኝቶ፣ የብሔሮች መብት እና ጥያቄ ምላሽ አግኝቶ በሀገር ጥላሥር ካልተሰባሰብን በስተቀረ ለዚህ ብሔር ብቻ ነው የሚታገለው ብለህ ለሌላ ብሔር ከሚታገለው ሰው ጋር በሚመሳሰል እሳቤና ቪዥን አገር ልትገነባ አትችልም። ብልጽግና ዝም ብሎ ዓይነት ቼንጅ አይደለም እነዚህን እሳቤዎች ያፈረሰ ነው። ማንኛውም ዜጋ የብልጽግና አባል መሆን ይችላል። ማንኛውም ዜጋ እስከቻለና ህግን እስከተከተለ ድረስ መምራት ይችላል። ማንኛውም ዜጋ በከባቢው ወይም በብሄሩ ሁለተኛ ተደርጎ አይቆጠርም ። ሁሉም እኩል ነው የሚል እሳቤ አለው። ለምን ታዲያ እሄ እሳቤ በጣም ቆንጆ እሴቤ ነው ሁላችንም ውስጥ አልገባም ቶሎ ሥራ ላይ አልዋለም ካላችሁ? መጀመሪያ ላይ ያነሳሁላችሁ በቼንጅ ጊዜ ውስጥ ሐሳብ ተሽጦ ተቋማዊ ሆነው እኩል እይታ መያዝ በተፈጥሮው ጊዜ ይፈልጋል። ምክንያቱም የያንዳንዱ ቅድም ያልኩት እሳቤ ፓርቲ አባል የነበረን ሰው ኦቨር ናይት ቦታውን በመቀየር ጭንቅላቱ ውስጥ ያለውን ነገር በሙሉ መቀየር ጊዜ ይፈልጋል። ጊዜ ይፈልጋል እሳቤዎቹ ግን እነዚህ ዓይነት በጣም አደገኛ የሆኑና የሚከፋፍሉን፣ የሚለያዩን፣ እንደሀገር እንዳንበለጽግ የሚያረጉን ነገሮች ብሬክ ያደረገ በፕሮግራም ደረጃ በስትራቴጂ ደረጃ በእሳቤዎቹ ደረጃ የነጠረ ሁሉን ብሔሮች፣ ሁሉን እምነቶች፣ ሁሉን ከባቢዎች ለማልማት፣ ለመቀየር ሁሉን አቅፎ የሚሠራ ፓርቲ ነው። በዚያ ልክ ኦፖሬት እንዳያደርግ የሚጎትተው ምንድን ነው? የበርንበት

360

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሁኔታ ከኢኮኖሚ አንጻር በዝርዝር እገባበታለሁ ዲፕሎማሲም እንደዚሁ። ተቋማዊ ለምሳሌ፣ ሎው ኢንፎርስመንት ኤጀንሲስ ብንወስድ በተደጋጋሚ እንዳያችሁት የሀገር መከላከያ ሚኒስቴር የኢትዮጵያ አየር ኃይል ከነበረበት መፍረስ መናድ ወጥቶ ተቋም መሆን ብቻ ሳይሆን ዛሬ አክቲቭ በያዛቸው ወታደሮችና ሪዘርቭ ባስቀመጣቸው ወታደሮች በማንኛውም ሰዓት ፈተና አለብኝ ስል ሞብላይዝ አድርጎ ወደ ውጊያ በሚያስገባቸው ኃይሎች ሲታይ በአፍሪካ አሁንም በጣም ትልቅ ጡንቻ ያለው ተቋም ማድረግ ተችሏል። እሄ ማለት አልቋል ማለት አይደለም። ሥራ ያስፈልገዋል። ሪዘርፉ ላይ ሥራ ያስፈልጋል፣ ትጥቁ ላይ ሥራ ያስፈልጋል። ቴክኖሎጂ ላይ ሥራ ያስፈልጋል። ተቋማት ግን ከመረጃ ከመከላከያ ከፖሊስ ከሌሎቹ ተቋማት አንጻር የተጀመሩ ጅማሮዎች አጠቃላይ የነበሩን አለመረጋጋት ወደ እድገት ለመቀየር የሚያስችል ትራክ መያዙን የሚያሳይ ነው። አለመረጋጋት በለውጥ ውስጥ ተፈጥሯዊ ነው አለ። ልናስቀረው አንችልም። ያን አለመረጋጋት ንግ በሃሳብና በተቋም በተሰበሰበ ምልከታ ወደ ሚቀጥለው ወደ ኢምፕሩቭመንት ወደ እድገት እንዴት ልናሸጋግር እንችላለን? ጥያቄው እሱ ነው። ፓርቲ አፍርሰን ፓርቲ ገንብተን ምርጫ አካሄደን ተቋም ገንብተን ሀገር ከማፍረስ አድነን ኢኮኖሚ እድገት ውስጥ የምንናወራ ሰዎች ከሆንን ደግሞ ጆርኒው ይረዝማል ወይስ ያጥራል ካልሆነ በቀር ከውድቀት ወጥተን ወደ እድገት ጎዳና ላይ እንዳለን ያሰያል። ያ እድገት ጎዳና ግን መረጋጋትና ስክነት ሲያረጋግጥ ነው። ቀጣይነት ያለው ተቀባይነት ያለው በሁሉም ዘንድ ቅቡል የሆነ እድገት መረጋገጥ ያስችለዋል። ያ እድገት የሚመጣው ኢምፕሩቭመንት ውስጥ የለውጥ ሐሳብ ሰምሮ ግቡን እንዲመታ በእድገት ውስጥ ብቻ ሦስት ጉዳዮች መታየት አለባቸው። ቅድም 3 I ያልኳቸው አጠቃላዩ ነው። ኢንስተቢሊቲ፣ ኢምፕሩቭመንትና ኢንተግሬሽን አጠቃላይ ነው። ዊዝን ኢምፕሩቭመንት ግን እድገት ውስጥ ብቻ ሰርቫይቫል፣ እስተቢሊቲ እና ሰስተይነብል መሆን አለበት። በውጊያም ይሁን በኢኮኖሚም ይሁን እንደ ሀገርም ይሁን እንደፓርቲ ከሰርቫይቫል ቀጥሎ እስተብል መሆን ነው። እስተብል መሆን የሰከነ የተረጋጋ ፕሪዲክተብል የሆነ ውጤት አውትካም የሚታይበት፣ የሚያቅድ፣ ያቀደውን የሚፈጽም፣ ምን ሊያሳካ እንደሚችል የሚተነበይ፣ የሚታወቅ መሆን አለበት። ያ ደግሞ ሰስተይነብል መሆን አለበት። በአንድ ዓመት የሚታይ እድገት በሌላ ጊዜ የሚወድቅ መሆን የለበትም ። ሰርቫይቭ ማድረግ አለበት። ዘ ፈሪስት ኤስ፤ ሰተብል መሆን አለበት ዘ ሴኮንድ ኤስ፤ ሰስተይንድ መሆን አለበት ዘ ሰርድ ኤስ። ቀጣይነት ካለው ነው ሲደመር የእድገት ጎዳናው በሚፈለገው ልክ ይሄዳል የሚባለው። ይሄ ደግሞ የሚፈጠረው ጄኔሬት በማድረግ ነው። ኣይዲያ የልማት ኣይዲያ፣ የሰላም ኣይዲያ፣ የእድገት ኣይዲያ፣ ተቋም የመገንባት ኣይዲያ ጄኔሬት ማድረግ ስንችል ነው። ያ ለፈጠርነው ሃሳብ በውስጥ በውጭም ሞብላይዝ ማድረግ ስንችል ነው። ሪሶርስ ሰው የሚያግዝ ሞብላይዝ ማድረግ ስንችል። ከዚያ ተቋም መፍጠር ስንችል የእድገት ጎዳናው የሰመረ የሚቀጥል እና የታሰበለትን ግብ የሚያሳካ ይሆናል። ወደ እኛ የኢኮኖሚክ እድገት ጉዞ ከመግባቴ በፊት ስኬትን ያስቀጠለ ብልጽግናን ያስቻለ ጉዞ ውስጥ ነው ያለነው ስንል አንዱ ማሳያ አሁን ያለንበት ቦታ ነው። የዛሬ ሁለት ሦስት ዓመት እዚህ ስንመጣ ሁላችሁም እንደሚታውቁት ምንም የሚታይ ነገር አልነበረም፣ ውጊያ ነበር፣ ኮሮና ነበር፣ ምናምን ነበር አላቆመንም። ለምን ማነቆዎችን መፍታትና ስኬትን ማስፋት ስለቻልን። ማነቆ ስላልነበር አይደለም። ሞልቷል ማነቆ። ማነቆ እየፈታን ስኬትን ማስፋት፣ በጫና ሳንያዝ እድገትን ማስቀጠል። ጫናዎች አሉ በሁሉም መስክ ጫናዎችን በተለየ መንገድ ሃንድል ያደረግን ግን የእድገት ጎዳናችን ማስቀጠል።

361

ባለበት ያልታሰረ ተሻግሮ የሚ ተልም አርቆ የሚያይ መገ ብሩህ ነገር እንዳለ የሚያስብ ጉዞ በመጓዛችን ቀጥዬ ማነሳቸውን የእድገት ውጤቶች እና ፈተናዎች ማለፍ ችለናል። ለምሳሌ ምርታማነትን በሚመለከት በርካታ ማነቆዎች አሉ። ምርጥ ዘር የለም፣ የመሬት አሰራራችን ክላስተር የለውም፣ መካናይዝ አንጠቀምን፣ ክረምት ብቻ ነው የምናርሰው፣ የበጋ እሪጌሽን የሚባል ኮንሴፕት የለም። እነዚህን ጉዳዮች መፍታት ይጠይቃል ምርታማነትን ማምጣት። ሁለተኛው ፍጥነት ነው። ጂዲፒያችን በኋላ እንደማነሳው ከየት ተነስቶ የት ደረሰ። ፕሮጄክት ማለት ገንዘብ የሚበላ ካልተመራ ገንዘብ የሚበላ አደገኛ ነገር ነው። ፕሮጄክት ከተኛ፣ ከተጓተተ፣ ካላለቀ ብር ብቻ ሳይሆን በጣም ብዙ ነገር ይወስዳል። የኛ አንዱ ኳሊቲ ባቀድነው ልክ ጀምረን መጨረስ ነው። ጀምረን ስንጨርስ ደግሞ ሶሻል ጀስቲሲን ያልጣለ ለምሳሌ፣ እንደዚህ ዓይነት የሚያምር ቦታ ሠራን ስንል ደግሞ ይሄ የሚታዩት የዓይነ ስውራን ቦርድንግ ስኩል ነው። ዓይነስውራን የሚታሰቡበት፣ አዛውንቶች ቤት የሚያገኙበት፣ የደሃ ልጆች ተመግቦ ትምህርት የሚማሩበት ሶሻል ጀስቲስም ያለበት ዝም ብሎ ሐብታሞች የሚጠቀሙበት ብቻ ሳይሆን ታች ያለው ህብረተሰብ ክፍልም ተጠቃሚ የሚሆንበት ሰስተይነብል ይሆናል ወይ? ያላችሁ እንደሆነ አዎ ምክንያቱም ግሪን ደቨሎፕመንት ነው የያዝነው። ኢንቫይሮመንታል ፍሬንድሊ ደቨሎፕመንት አፕሮች ስለምንከተል ሰስተይን ማድረግ ይቻላል። ሁለተኛው ቴክኖሎጂን እንጠቀማለን። ቴክኖሎጂ በጣም የሚጠቀም አፕሮች ስለምንከተል እድገቱን ልናረጋግጥ እንችላለን። አጠቃላይ ካለመረጋጋት ወጥተን ወደ ስክነት በምናደርገው ጉዞ የእድገት ሂደታችን ሳይቋረጥ ሁሉንም ማህበረሰብ እየነካ ብዙ የቡዙ ሰው ሕይወት እያሻሻለ ወደ ፊት የሚጓዝበትን መንገድ ያመላክታል። እሄን በዳታ እንመልከት።

በ2011 ከሞላ ጎደል የዓለም እድገት በአማካይ ሲወሰድ 2.8 ነበር ከሰሀራ በታች 3.2 ነበር የኛ 9 ነበር እሄ ከኮቪድ በፊት ኢትዮጵያ ውስጥ ውጊያ ከመጀመሩ በፊት ማለት ነው። በዓመቱ ኮቪድ መጣ። ኮቪድ ሲመጣ ኣል ሞስት አብዛኛው ሀገር ወደ ነገቲቭ ነው የገባው እኛ ያንን ዓመት 6.1 እድገት አምጥተናል። እንዴት? ጥቂት ኤግዛምፕል ለማንሳት፣ ልክ ኮቪድ ሲነጣ መሬት ጦም ማደር የለበትም እኛ እያረስን ነው የምንሞተው እንጂ ቤት ተቀምጠን አንሞትም አልን ኢኖቬቲቭ አፕሮች ነው ማንም ሀገር አላለም እንደዚያ። ቀጠልንና አየር መንገዱ ይቆማል ሰው አይንቀሳቀስም ሲባል ሎጅስቲክስ ወደ ካርጎ እንቀይራለን ወንበር ፈተን እቃ መጫኛ እናደርጋለን ስንል። በዓለም ላይ አንድ ብር ኢንጄክት ሳይደረግለት እድገት ያረጋገጠ አየር መንገድ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ነው። አብዛኛዎቹ አየር መንገዶች ከመንግስታት ከሀገራት መንግስታት ተጨማሪ ሐብት ኢንጄክት ተደርጎባቸዋል። ሥራ ስላልነበረባቸው። ሦስተኛ ታስታውሱ ከሆነ ሎክዳውን የሚባል ነገር ነበር ዝጉ ዝጉ ዝጉ የሚባል ነገር። ብዙ የአፍሪካ ሀገራትም ሞክሯል። እኛ ሎክዳውን አናደርግም እንጠነቀቃለን ማስክ እናደርጋለን ብለን ሚኒስትሮቻችን በየከተማው እየዞሩ እያስተማሩ ማስክ ዲስታንስ እንጠብቃለን እያልን ሥራ አላቋርጥንም። ያ ባይሆን ኖሮ ኮቪድን ተከትሎ የመጣው ውጊያ ዓለም አቀፍ ጫና በከፍተኛ ደረጃ ይሰብረን ነበር። በሚቀጥለው ዓመት ውጊያ ነበርብን ጫና ነበርብን በውጊያም እንደሚታስታውሱት ሥራ አስፈጻሚ ስንወያይ ሁሉም ሰው ሥራውን ይሥራ። የሚያርስ ይረስ። የሚዋጋ በቂ ሃይል አለ በሚል የሥራ ክፍፍል አድርገን ስለተጓዝን። አንደኛው አንደኛውን እየሞላ በድምሩ ሲታይ በአቭሬጅ ሻል ያለ እድገት በ2011 እስከ ዘንድሮ ባለው እድገት ድረስ

362

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሳይቋረጥ እድገት ማምጣት ብቻ ሳይሆን ከፍተኛ እድገት ከሚያስመዘግቡ ጥቂት ሀገራት ውስጥ ልንመደብ ችለናል። የሀገር ውስጥ ምርትን በሚመለከት። ጂዲፒ በ2011 ኢትዮጵያ 96 ቢሊዮን ነበር። በምሥራቅ አፍሪካ ከኬኒያ ቀጥሎ ሁለተኛው ኢኮኖሚ በሰብሰሀራም ትንሽ ዝቅ ያለ ደረጃ የነበረው ኢኮኖሚ ነበር። በሚቀጥለው ዓመት ተሻሻለ በሚቀጥለው በሚቀጥለው እያለ ዛሬ በ2016 ማለት ነው ኢትዮጵያ 205 ቢሊዮን ዶላር ደርሷል ማለት ነው። እሄ በፓርቼዝ ፓዎር ኳሊቲ ብለካ ከዚያ ይበልጣል። ኖሚናል ስለምናይ ነው። ኖሚናሉን ነው ያስቀምጥኩት ያለሁት በሚያግባባ ቋንቋ እንዲሆን። ነብስ ወከፍ ገቢ ቢወሰድ አንድ ሺህ ስምንት መቶ ሃያ ሁለት ዶላር ገብቷል ከዘጠኝ መቶ ሰማኒያ ሦስት ዶላር ተነስቶ። እሱም ደብል እድገት አሳይቷል። የውጭ ቀጥተኛ ኢንቬስትመንት ስንመለከት በኢስት አፍሪካ በፎሪን ዳይሬክት ኢንቬስትመንትም ሲታይ ዊዝ ኦል ቻሌንጅስ ቅድም ከነሳናቸው አሁንም ቢሆን በቂ ባይሆንም የኢንቨስትመንት ኢንፍለው ሲታይ በከባቢ ካሉ ሀገራት ሻል ያለ ነው።

የዋጋ ንረት እና ሥራ አጥነት ዋንኛ ስብራቶቻችን ስለሆኑ እነሱን በሚመለከት ደግሞ ዳታውን ስናይ ታስታውሱ ከሆነ አምና መቀነስ አለብን ብለን ገምግመን ነበረ። አምና በዚህ ጊዜና ዛሬ ያለው ለውጥ ብንመለከት አምና በዚህ ጊዜ ኦቨር ኦል ኢንፍሌሽን የሚባለው 33.5% ነበር። አሁን 32.3% ሲገባ በ10.2% ቀንሰናል። የኛ ታርጌት እስከ ሰኔ መጨረሻ 20% እናስገባለን ነው። ግን እድገቱ ቀላል አይደለም። ከ33 ወደ 23 ነው ያስገባነው። ምግብ ነክ ኢንፍሌሽን ከ31.8 ወደ 27 ዝቅ ብሏል ይቀረዋል። አሁን ከፍተኛ ችግር ያለው እሱ ጋ ነው። ነን ፉድ ግን ከ36 ወደ 18 አስገብተናል። ሲደመር 23% ነው ኢንፍሌሽን አሁን ያለው። እሄን በርትተን በኋላ በምናያቸው አቅጣጫዎች ወደ 20% የምናስገባ በሚቀጥለው ዓመት ደግሞ ከዚያ በታች እየሠራንበት ብንሄድ ውጤቱን ይበልጥ ያጎላዋል። እሄ እድገት በቁጥር በጂዲፒ ብቻ ሲቀመጥ ለሁሉ ሰው ግልጥ ብሎ ስለማይታይ በሴክተሮችና በአንዳንድ ኢንዲኬተርስ እንመልከተው። ለምሳሌ፤ ግብርናን ብቻ እንይ። ግብርና አምናና ዘንድሮን ብናወዳድር አምና 393 ሚሊዮን ኩንታል ምርት ነው ያመረትነው። ዘንድሮ 506 ሚሊዮን ኵንታል ኩንታል ነው ያመረትነው ሰብል ብቻ። አትክልትና ፍራፍሬ አምና 86 ሚሊዮን ኩንታል ነው ዘንድሮ 340 ሚሊዮን ኩንታል ነው ያመረትነው። የበጋ ስንዴ በበጋ በእሪጌሽን የምናርሰው ባይ ዘ ዌይ እዚህ ጋ ያነሳው ያለው የ9 ወሩን ብቻ ነው። አምና 47 ሚሊዮን ኩንታል ነው አሁን እስካሁን የተሰበሰበው 75 ሚሊዮን ኩንታል ነው እስከ 100 ይገባል ሙሉ በሙሉ ሲጠቃለል ገና ያልታጨዱ ስላሉ። ሩዝ አምና 8 ሚሊዮን ኩንታል ነው ዘንድሮ 38 ሚሊዮን ኩንታል ገደማ ገብቷል። ቡና አምና 7.6 ሚሊዮን ኩንታል ነበረ ዘንድሮ 8.3 ሚሊዮን ኩንታል ደርሷል። ወደአንድ ሚሊዮን ገደማ ፕሮዳክቲቪቲ ጨምሯል በአምናና ዘንድሮ ብቻ ለምን በግሪን ሌጋሲ የተከልናቸው አቻምና እንደተከልናቸው አሁን ነው የሰጡ ያሉት ፍሬ። ዓሣ እንስሳት ሐብትን ስንመለከት ወተት አምና 5.4 ቢሊዮን ሊትር ነው ያገኘነው ዘንድሮ 7.3 ቢሊዮን ሊትር አግኝተናል። እንቁላል አምና 3.2 ቢሊዮን ነው ያገኘነው ዘንድሮ 4.8 ቢሊዮን አግኝተናል። ስጋ 334 ሺህ ቶን ነበር አሁን 534 ሺህ ቶን ገብቷል። ማር በጣም ከፍተኛ ለውጥ ያመጣንበት ኤሪያ አንዱ ማር ነው አምና 82 ሺህ ቶን ነው አሁን 191 ሺህ ቶን ነው ከዚያም ያለፈ ይሄዳል። በያንዳንዱ ስናየው አምናና ዘንድሮ ብቻ ሩቅ ሳትሄዱ በያንዳንዱ ምርት ላይ ሲግኒፊካንት የሆነ ጭማሪ አለው። የዚህ ድምር ነው ቅድም ያነሳሁትን እድገት የሚያመጣው። እሄ የግብርና ሴክተሩ

363

6.2% እድገት አመቷል። የጂዲፒው አንድ ሦስተኛ ሼር ስላለው ጂዲፒ ውስጥ እሄ እንዳለ ይንጸበራቃል ማለት ነው።

ቅድም በጥቅል ያየነውን እድገት በዝርዝር እዚህ ካያችሁ በኋላ እሄን 33%፤ 32% 31% 30% ኢኮኖሚ ውስጥ ኢኮኖሚ ውስጥ ስታስገቡት እንደየ ሴክተሩ ይለያያል አጠቃላይ እድገቱን ያሳያል። እሄ ግብርና ነው። ስንዴ ብቻ በበጋ በምህር ብታዩ አምና በ2015 በመስኖ የተዘራው መሬት 1.3 ሚሊዮን ሄክተር ነበር ዘንድሮ 2.97 ሚሊዮን ሄክታር ነው ኦል ሞስት 3 ሚሊዮን ሄክታር ነው። በምህር የነበረ አምና 2.8 ነው ዘንድሮ 3.61 ነው ደምሩት ያረስነው መሬት ስፋት በዚያው ልክ የምናገኘውን ምርት አሳድጎታል። የሌማት ትሩፋትም ቅድም እንዳነሳሁት በከፍተኛ ደረጃ በያንዳንዱ ሴክተር አምናም ዘንድሮም ከፍተኛ ቼንጅ አለው እሄ የነዚህ ድምር ውጤት ነው ቅድም ያመጣሁትን ጂዲፒ የሚያሳየው። አረንጓዴ አሻራ ባለፉት ዓመታት 32.5 ቢሊዮን ችግኝ ተክለናል። ዘንድሮ ግን ቢያንስ አምና ከተከልነው ያላነሰ እንተክላለን ። ግን እስካሁን 130 ሺህ ችግኝ ጣቢያ አክቲቭሊ የሠሩ ነው ከ6.4 ቢሊዮን ሲድሊንግስ ተዘጋጅቷል። እሄን በሚቀጥሉት አንድ ወር አስፈተን በዚህ ክረምት በምንሠራው ሥራ ውስጥ ከዚህ ቀደም የሠራናቸውም አመርቂ ውጤቶች የምንደግምበት ይሆናል። ግሪን ሌጋሲን በምን እናያለን። ከኢኮኖሚ አንጻር በጣም ክሪትካል ጥያቄ እዚህ ጋ ነው የሚመጣው። ግሪን ሌጋሲን ከቡና አንጻር አንድ ሚሊዮን ኩንታል ጨመርን፣ ግሪን ሌጋሲን ከፍሩት አንጻር ቅድም ባስቀመጥኩት መንገድ በጣም ሰፊ ፍሩት እና አትክልት አድጓል። የከተማ አትክልት የከተማ እርሻ ያልነው በሙሉ ምርታችንን ከፍ አድርጎታል። የግሪን ሌጋሲ ውጤት ነው ይሄ። በሻይ ላይ የሰራናቸው ሥራዎች እነዚህ ሁሉ በግሪን ሌጋሲ በዝናብ በአፈር ዕቀባ ብቻ ሳይሆን በቀጥታ በካሽ ክሮፕ ውስጥም ትርጉም ያለው ጠቀሜታ ያገኘን እንደሆነ ያመላክታል። ይሄ በግብርና ሴክተር የነበረው ነው።

ኢንዳስትሪ ደግሞ እንመልከት፤ ኢንዳስትሪ የኤሌክትሪክ ፍጆታ አምናና ዘንድሮ ብቻ ብታወዳድር አምና በኪሎ ዋት ሃውር ሲታይ ወደ 2.6 ቢሊዮን ነበረ ዘንድሮ 3 ቢሊዮን ገደማ ገብቷል። አጠቃላይ የተሸጠ ኤሌክትሪክ ሽያጭ ላይ የዋለ አምና 10.9 ቢሊዮን ነው። ዘንድሮ 13.1 ቢሊዮን ገደማ ገብቷል። ያመረትነው ኢነርጂ አምና 12.9 ቢሊዮን ገደማ ነው። ዘንድሮ 14.7 ቢሊዮን ገደማ ነው። ኢነርጂ ማምረት ላይ ብቻ አምናና ዘንድሮ በኪሎ ዋት ሃውር ሲለካ በጣም ከፍተኛ እድገት ይታያል። ኮንስትራክሽን ግብዓትም ሲታይ እንዲሁ ከዓመት ዓመት ከፍተኛ ቼንጅ ይታያል። ተኪ ምርቶችን ብንወስድ ከዚህ ቀደም ኢነርጂ እናመርታለን በበቂ ግን ዋይር አናመርትም። አሁን የኤሌክትሪክ ኬብሎች፣ ፋይበር ኦፕትክስ፣ የቴሌኮሙኒኬሽን የማብራት ሙሉ በሙሉ ኢትዮጵያ ውስጥ ይመረታል። ስንዴን ተክተናል ሩዝ መቶ % ባይመጣም በጣም በከፍተኛ ደረጃ ሄዷል ምናልባት በሚቀጥለው ዓመት ሁለት ዓመት የሩዝ ታሪክም ይቀየራል። ትራንስሚሽን ታወር እናስገባ ነበር አሁን እናመርታለን። የማዳበሪያ ከረጢት እናስገባ ነበር አሁን እናመርታለን። በጣም ብዙ ብር ነው። ለቱሪስት የሚሆኑ መኪናዎች አሁን ማምረት ጀምረናል። የሜዲካል ጎዝ እናስገባ ነበር አሁን እናመርታለን። ብቅል ቢራ ፋብሪካዎች እናስገባ ነበር አሁን እናመርታለን በብቅል ብቻ ከ70 ሚሊዮን ዶላር በላይ ሴቭ ተደርጓል። የድንጋይ ከሰል እንዲሁ እናመርታለን። ፓስታ መካሮኒም በጣም በስፋት መተካት ተጀምሯል። የጸጥታ ልብስ፣

364

ከመስከረም እስከ መስከረም

ጫማ፣ ዩኒፎም መተካት ተጀምሯል ኢንዳስትሪው መተካት ብቻ ሳይሆን ኢምፖርት መተካት ጀምሯል። እዚህ ውስጥ ምንድን ነው ለውጡ ያላችሁ እንደሆነ? አንደኛ ኢትዮጵያ ታምርት ብለን በጣም በርካታ ፋብሪካዎች ያለባቸውን ማነቆዎች ፈተን ሥራ እንዲጀምሩ ተደርጓል። ኤሌክትሪክ አቅርቦት ላይ ማሻሻያ ተደርጓል፤ ኢዝ ኦፍ ዱዊንግ ላይ ማሻሻያ ተደርጓል። ፋይናንስም የተሟላም ባይሆን ለውጦች አሉ። አሁን ደግሞ ኢንዳስትሪውን አንድ ስቴፕ ከፍ እናድርግ ብለን በባለፈው ድሬ ዳዋ ላይ የነበረውን ፓርክ ወደ ነጻ ኢንዳስትሪያል ንግድ ቀጠና ቀይረናል። አሁን ደግሞ ኦሮሚያ ላይ ከፕራይቬት ሴክተር ጋር ተጀምሯል። ምን ማለት ነው እሄ? ኢንዳስትሪው በፓርክ መልክ እኛ ስንሠራ ብድር ነው ኢንፍራስትራክቸር ላይ ኢንቬስት እናደርጋለን ከዚያ ስናከራይ ልክ እንደ ሸቀጥ ነው። አሁን ሁሉም ኢንዳስትሪዎች እስካሁን በኢትዮጵያ እዳ የሚሠሩ ናቸው። በፕራይቬት ሴክተር መሬት አዘጋጅተን ህግ አሻሽለን የምናስገባ ከሆነ ግን ፓርኮች ይሠራሉ እዚያው ያለ ኢምፓክት ያደርጋል። የውጭ ምንዛሬ ያስገኛል። የኮንስትራክሽን ሴክተር ያሳድጋል። መንግስት ግን እዳ የለበትም። ለዚህ የፖሊሲ ማሻሻያ አድርገናል። ኢንዳስትሪው ጋር የሚቀሩን ሁለት ቁልፍ ነገሮች አሉ በኋላ እንዳንዘነጋቸው። እነዚህም ክላስፊኬሽን እና ስኪል ናቸው። ኢንዳስትሪ ሁሉ ኢንዳስትሪ አይደለም ክላስፋይ መደረግ አለበት። በየደረጃው ዝቅተኛው፣ መካከለኛው፣ ከፍተኛው ማን ነው? ምንድን ነው? መቼ? ለምን? የት? መለየት አለበት። ስኪል ይቀራል። ስኪልድ የሆነ ሁማን ካፒታል አፍርተን ለኢንዳስትሪው ሰው ብቻ ሳይሆን የሚችል ሰው ማቅረብ ላይ ተጨማሪ ሥራ ያስፈልገናል። ክላስፋይ ማድረጉንና ስኪልድ ሁማን ካፕታል ማምረት ከቻልን ኢንዳስትሪውን ከደገፍን ባጠረ ጊዜ ሽግሽግ ሊያመጣ ይችላል በኢኮኖሚ ውን ውስጥ አሁንም አንድ ሦስተኛ ድርሻ አለው አሁን ካለው ድርሻ በላይ ግን በከፍተኛ ፍጥነት ማደግ ይችላል። ለምን ግብርና ያደገ ነው፣ ግብዓት አለ፣ ኢነርጂ አለ፣ መሬት አለ፣ የሰው ኃይል አለ፣ አስቻይ ፖሊሲዎች አሉ። ትናንሽ የሚቀር ጉዳይ ካለ በማስተካከል ኢንዳስትሪውን ለሥራ የሚመች ከባቢ ፈጥረን ወደሚቀጥለው ደረጃ ማሸጋገር ይቻላል። አሁን ቀጣይ ሥራ የሚሆነው ቅድም ያነሳሁትን ክላስፊኬሽንና ስኪል ላይ መሥራት ይሆናል።

ሰርቪስ፤ በትራንስፖርት ብቻ አምና እና ዘንድሮ ስንመለከት ፓሰንጀር ኪሎ ሜትር ብለው ነው። 28 ገደማ ነበር ዘንድሮ 37 ገደማ አድጓል። ሆቴልና ቱሪዝም የቱሪስት ፍሰት፣ ዲጂታል ኢኮኖሚን ብቻ ብንወስድ አምና በአንድ ዓመት ቼንጁን እንዲታዩት ክፍያ የተፈጸመው በዲጂታል 2.9 ትሪሊዮን ነበር። ዘንድሮ 6.7 ትሪሊዮን ነው የደረሰው ሦስት እጥፍ አድጓል። ዘንድሮ ለመጀመሪያ ጊዜ ተካሽ ትራንዛክሽን በዲጂታል ተበልጧል ኢትዮጵያ ውስጥ። እድገቱን ተመልከቱ። ሁለተኛ ብድርን በሚመለከት አምና 2.5 ቢሊዮን ነው ያበደርነው ለፋይናንሻል ኢንክሉዥን በፊንቴክ። ዘንድሮ ግን 5.6 ቢሊዮን ነው። ቁጠባ አምና 1.7 ቢሊዮን ነው ዘንድሮ 5.7 ቢሊዮን ነው። በቂ አይደለም እድገቱ በአንድ ዓመት ግን በጣም አመርቂ ነው። በሚቀጥለውም እንዲሁ ከጨመርንና ከደገምን ከሄድን የዲጂታል ኢኮኖሚው፣ የቱሪዝሙ፣ የትራንስፖርት ሰርቪሱ አጠቃላይ የወጭ እና ገቢ ሰርቪሱ በከፍተኛ ደረጃ ኢኮኖሚ ኢምፓክት ያደርጋል። እሄ ደግሞ 7.7% በጂዲፒ ውስጥ ሼር አለው። እሄን ደምረን ነው ቅድም ያልነውን እድገት በጥቅል የምናየው ማለት ነው። በሴክተር ስናየው እያንዳንዱ ሴክተር ስናይ ጥቅሉን ለመገመት ይቀለናል። አሁን የጀመርነው በኢንዳስትሪ በግብርና የመካናዜሽንና የክላስተር ጉዳይ ማስፋት አንድ ሥራ ሆኖ ቁልፍ የዚህ አመራር ሥራ

365

ግን ፕሮዳክቲቪቲን ማሻሻል ነው። በአንድ ሄክታር የምናገኘው ቡና፣ በአንድ ሄክታር የምናገኘው ሩዝ፣ በአንድ ሄክታር የምናገኘው በቆሎ ማደግ አለበት። ማረሳችን መልካም ሆኖ ፕሮዳክቲቪቲ ማደግ አለበት ትልቁ ሥራችን ነው።

በኢንዳስትሪ ወደ ፓርኮች መሰብሰቡ ጥሩ ነው። ነገር ግን ፓርክ መንግስት ኢንቬስት ከሚያደርግ በፍሪ ትሬድ ዞን፣ በፈሪ ኢኮኖሚክ ዞን ፕራይቬት ሴክተር እንዲገባ አስቻይ ሁኔታ ከፈጠርን ኢንዳስትሪውን አንድ ስቴፕ ከፍ እናደርጋለን በኳሊቲም በጠቀሜታም በንግድና ሰርቪስ ደግሞ ስናይ የካፒታል ገበያ፣ ስታርት ኣፕ፣ ዲጂታል ኢኮኖሚ በተለይ ኢንፍራስትራክቸር ላይ እነዚህን ደግሞ ከሠራን ሌላ ስቴፕ ከፍ ይላል። አሁን የበረው እድገት ሰስተይን ለማድረግ የሚያስችል ፋውንዴሽን ይፈጥራል ማለት ነው። የካፒታል ገበያ ተቋም አቋቁመናል በተለይ ኢ ኤክስ ኤክስ የሚባለው የካፒታል ተቋም የካፒታል ማሳደጊያውን 240% አሳክቷል በነሱ የሙያ ግምገማ። በጣም ጥሩ መንገድ ላይ እንዳለ ያመላክታል። በቅርቡ የቴሌኮም 10% ሽያጭ ይጀመራል። በሚቀጥለው ዓመት ደግሞ በብዙ ሴክተር ላይ ስቶክ በደንብ መገበያየት እንጀምራለን ማለት ነው። ስታርት ኣፕ ባለፈው እንዳነሳነው በአምስት ዓመት ውስጥ በጣም ከፍተኛ እድገት ካሳዩ ሴክተሮች አንዱ ነው። እስከ 50 ሚሊዮን የሚያንቀሳቅሱ ተፈጥረዋል። በቪፒኦም ከፍተኛ ትስስር እየፈጠሩ መጥተዋል። ሁሉ ይሳካላቸዋል ማለት ባይሆንም ጅማሮው ግን በተለይ በቅርቡ በኪራይ ቤት በአንዳንድ ፖሊሲ በውጭ ምንዛሬ ያሳየነው የፖሊሲ ማሻሻያዎች እነዚህ ሴክተሮች እንዲነቃቁ አድርጓል። ስታርት ኣፕ ኢኖቬቲቭ ስለሆነ ከተስፋፋና ካደገ ካፒታል መርኬት ካስጀመርንና ካስፋፋን በደንብ ከመራነው ለዲጂታል ኢኮኖሚ አስቻይ ኢንፍራስትራክቸር ከገነባን ሰርቪስ በጣም ያድጋል ማለት ነው። ፍሪ ትሬድ ዞን ካስፋፋን ኢንዳስትሪ ያድጋል ማለት ነው። ፕሮዳክቲቪቲ ላይ ከሰራን አግሪካልቸር ያድጋል ማለት ነው። እዚህ ውስጥ ኢንፍራስትራክቸር እየተስፋፋና እየተገናኘ እንዲሄድ ስኪልድ ሁማን ካፒታል ከፈጠርን ሰስተይን ማድረግ ብቻ ሳይሆን የምናስበውን ብልጽግና እናሳካለን። ብልጽግና ግን ብዝሀ ዘርፍ ነው ። በአንድ ሴክተር ላይ የቆመ መሆን የለበትም። በግብርና የሳካነውን አውቀን የሚቀረንን ከለየን፣ በኢንዳስትሪም የደረስንበት አውቀን የሚቀረንን ካወቅንና ከሠራንበት፣ በሰርቪስም ዘመናዊነትን ቴክኖሎጂን አካተን መጠቀም ከቻልን፣ ጽድት ማለት፣ ከሌብነት ተቆጥቦ በጊዜ ዴሊቨር አድርጎ ሰው አለማምራት መለማመድ ደግሞ ካልቸር ማድረግ አለብን። ቴክኖሎጂን መጠቀምና ሰርቪስ ከንክኪ ውጭ እያደረጉ መሄድ በከፍተኛ ደረጃ ጠቀሜታ አለው። ዲጂታል ኢኮኖሚ ግንባታ ላይ በጣም ብዙ እመርታዎች አሉ። ዋናው ግን ዲጂታል ክፍያ 6.7 ትሪሊዮን መድረሱ፣ 90 ሚሊዮን የሞባይል ገንዘብ የሚያንቀሳቅስ ተጠቃሚ መድረሱ፣ 32 ሚሊዮን ሞባል ባንክ መፈጠሩ። ሞባይል መኒ ሲባል ቴሌ ብቻ አይደለም ሁሉን ይጨምራል። 42 ሚሊዮን የክፍያ ካርድ የያዙ መሆኑ እሄንን በደንብ እያስፋፋንና እያሳደግን ከሄድን ዲጂታል ኢኮኖሚው በከፍተኛ ደረጃ እመርታ ሊያመጣ ይችላል። በሦስቱ ሴክተር ያሉትን ዝርዝር እድገት እና ለውጥ ከነፈተናዎቻቸው ካየን በኋላ ከፍ ደግሞ ስል የመንግስት ገቢና ወጭ ይታያል ኢምፖርታንት ስለሆነ። ቅድም ያልናቸው እምርታዎች በገቢና ወጭ መታየት አለባቸው። አጠር ባለው ለማሳየት አገር ውስጥ ገቢ በለፈው ዓመት 9 ወርና የዘንድሮ 9 ወር ስንመለከት አምና አገር ውስጥ 192 ቢሊዮን ነበር የገቢው፣ ዘንድሮ 232 ቢሊዮን ደርሷል። ከውጭ ንግድ የሚገባው አምና 132 ቢሊዮን ዘንድሮ 139 ቢሊዮን ገብቷል። በድምር ሲታይ አምና ዘጠኝ ወር 324 ቢሊዮን

366

ከመስከረም እስከ መስከረም

ዘንድሮ 374 ቢሊዮን ገብቷል። እሄ ጥቅል ነው። ወደ እናንተ የሚመጣው የጋራ ገቢ ብንመለከት አምና በዚህ ጊዜ 42 ቢሊዮን ብር ፈሶላችሁል ዘንድሮ ግን 54 ቢሊዮን ፈሶላችሁ። በነገራችን ላይ የጋራ ገቢ እድገት ያው ታውቁታላችሁ የዛሬ ሦስት ዓመት አራት ዓመት 5 ቢሊዮን ገደማ የነበረው ከዚያ ያነሰ የነበረው ነው ዛሬ 54 ቢሊዮን ገባ የሚላችሁ። በነበረው ማሻሻያ ማለት ነው። እዚህ የሥራ አስፈጻሚ ዋና ትኩረት እንዲሆን የሚፈለገው ለምንድን ነው ገቢ በቁጥር ደረጃ እድገት ቢናሳይም ከጂዲፒ ያለው ሬሺዎ በጣም ዝቅተኛ ነው። 6.8% ነው ከጂዲፒ የምናስገባው። እንደምንም 10% መድረስ አለበት። 10% በአፍሪካ ዝቅተኛው ማለት ነው። እሄ መሻሻል ካላሳየ የምናስበውን ልማት ማምጣት አንችልም። በየከተማው በየክልሉ በወረዳው በየዞኑ በተቻለ መጠን ሰው ነጻ ከሌብነት ነጻ የሆነ የፈጠነ ሰርቪስ አግኝቶ በዚያው ልክ ደግሞ ለሀገር እድገት ግብር መክፈል የሚችልበትን መንገድ ሲሪየስሊ ካልሠራን በቀር በጣም ሩቅ ነው ያለነው። አስቡት አሁን የምናገኘውን ዳብል ብናደርግ ስንት ልማት ልናለማ እንደምንችል። ስንት መንገድ ስንት ግድብ እንደምንሠራ። እና ገቢ ላይ ከፍተኛ ሥራ ያስፈልጋል የሚለውን በደንብ ይዘን ብንሠራበት መልካም ይሆናል።

ገቢና ወጭን በሚመለከት፤ ጠቅላላ ወጪያችን የአምና 458 ቢሊዮን ነበር ዘንድሮ 495 ቢሊዮን ነው። መጠነኛ የወጪ እድገት አለ። በመደበኛና ካፒታል ሲከፈል መደበኛ አምና 197 ቢሊዮን ነው ዘንድሮ 206 ቢሊዮን ነው። ካፒታል አምና 110 ቢሊዮን ነው ዘንድሮ 127 ቢሊዮን ነው። የክልሎች ድጋፍ አምና 152 ቢሊዮን ዘንድሮ 162 ቢሊዮን ነው። የበጀት ጉድለትን በሚመለከት ቁልፍ ጉዳይ እዚህ ጋ ነው አሁን። አምና 165 ቢሊዮን ነበር ዘንድሮ 154 ቢሊዮን ገብቷል። አሁንም ልክ ሥራ አጥነት ላይ ኢንፍሌሽን ላይ ቅድም በሴክተር እንስራ እንዳልነው አሁን ደግሞ እዚህ የሚያስፈልገው ምንድን ነው? የበጀት ጉድለት በምናስገባው ልክ የማናስወጣ ከሆነ ሶርስ ገንዘብ እንጠቀማለን ማለት ነው። ያ እንዲስተካከል ገቢ ከፍ ማድረግ ጉድለት መቀነስ ያስፈልጋል። በዘንድሮ 495 ቢሊዮን ብር ወጭ አርገናል። 337 ቢሊዮን ብር ገቢ አርገናል። ዲፍረንሱ 157 ቢሊዮን ነው። እሄንን ነው በገቢ መተካት ያለብን ማለት ነው ገቢያችን አብሮ መተካት ያለበት ይህን ጉድለት ነው። ዘንድሮ የሞላነው ከግምጃ ቤት ሰነድ ከቦንድና ከሌሎች ምንጮች ነው። ይህ ተቀይሮ በገቢ እንዲተካ መስራት ይኖርብናል ያ ሲሆን ኢኮኖሚው ጤናማ እና ሰስቴኔብል ግሮውዝ ሊያመጣ ይችላል።

የፋይናንስ ኢንደስትሪው እድገት በጣም አስደንጋጭ ነው። በ2018 የባንኮች ተቀማጭ ገንዘብ 899 ቢሊዮን ገደማ ነበር አሁን በጣም በከፍተኛ አድጓል 166 ፐርሰንት እድገት አለው። በብድር ደግሞ ስናይ በሴክተር የአምናና ዘንድሮ ብቻ የቅድሙን እድገት እንድታዩት ግብርና አምና 12 ፐርሰንት ነበር ዲስፐርስ የተደረገለት ዘንድሮ 21 ፐርሰንት ነው ብድር ለቀናል ለዚያ ነው እድገቱ የመጣው። ማኑፋክቸሪንግ አምና 12 ነበር ዘንድሮ 15 ነው፣ የሀገር ውስጥ ንግድ አምና 19 ዘንድሮ 18 ነው፣ የውጭ ንግድ አምና 22 ዘንድሮ 15 ነው፣ ግንባታና ኮንስትራክሽን አምና 8 ዘንድሮ 7 ነው ምን ማለት ነው? ግንባታ፣ ኮንስትራክሽን እና ማኑፋክቸሪንግ ተደምሮ 23፣ 24 ፐርሰንት፣ 22 ፐርሰንት ሼር አግኝቷል። ግብርና 21 አግኝቷል አሁን ከፍተኛውን ሼር የያዘው የውጭና የሀገር ውስጥ ንግድ ነው። ለግብርና የተለቀቀው አምናና ዘንድሮ ብቻ ስናይ አምና 51 ነጥብ 9 ቢሊዮን ብር ነው ለግብርና ሴክተር

367

ብድር የተለቀቀው ዘንድሮ ግን 73 ቢሊዮን ነው 42 ፐርሰንት እድገት አለው ቅድም በግብርና ፕሮዳክቲቪቲ ያየነው እድገት ዝም ብሎ የመጣ አይደለም ለደርሺፕ ብቻ ሳይሆን ኢንቨስትመንትም አለው ማለት ነው በኢንቨስትመንቱ ልክ ነው ግብርና እያደገ የመጣው ይህን የፋይናንስ ሥርዓት ማወቅ የሚያስፈልገው ለምን ሴክተር ነው ገንዘባችንን የምናውለው ፕሮዳክቲቭ ሴክተር ላይ ካላዋልነው ጥፋት ስለሚያመጣ እሱን ለማወቅ እንዲመች ነው። ይሄ ለመረጃ እንዲሆነን በቅርቡ ንግድ ባንክ የነበረው ጥፋት በአንድ ቀን 800 ሚሊዮን ብር ገደማ ነው የተዘረፈው በተሰራው ስራ እስካሁን 781 ሚሊዮን ወይም ኦልሞስት 98 ፐርሰንት ተመልሷል ያልተመለሰው 17 ሚሊዮን ብቻ ነው። እዚህ ጋር ሁለት ቁልፍ ነገር ማየት አለባችሁ ምን ያህል ጨዋ ሕዝብ እንዳለ አገኘሁ ብሎ ከወሰደ በኋላ መልስ ሲባል 98 ፐርሰንቱ የኔ ሀቅ አይደለም ብሎ መመለስ የሚችል ሕዝብ አለን ይሄ በጣም ትልቅ ድል ነው። በእርግጠኝነት በብዙ ሀገራት ላይ ሊሳካ አይችልም ሰው አንዴ ከወሰደ በኋላ ይሽሎኮሎካል እንጂ መልስ ተብሎ የኔ አይደለም ብሎ በታማኝነት ሰልፍ ይዞ መመለስ የኢትዮጵያዊያን ልዩ ጸጋ ነው። ግን ትንሽም ቢሆን አሁንም ሌቦች አሉ ማለት ነው ሁለት ፐርሰንትም ቢሆን ሌቦች አሉ መቶ ፐርሰንት ጨዋ ነን ብለን እንዳናስብ። የማስፈጸም አቅማችን እንደተቋም ከባንክ ቨርቹዋሊ የተወሰደን ገንዘብ 98 ፐርሰንት ማስመለስ የሚያስችል ብቃት ካለ ቀላል ተቋማዊ አቅም ተደርጎ አይወሰድም የሕዝቡ ጨዋነትና የተቋም ብቃት ይታይበታል። የቀረው ላይም ሰፊ ስራ እየተሰራ ነው አብዛኛው ይመለሳል የሚል ተስፋ አለ። ልክ ይህን እንዳደረግነው ግብር ላይም እንደዚሁ ቢሳካልን 98 ፐርሰንት ግብር ታማኝ ቢሆን አንድ ምሳሌ ላንሳላችሁ ገቢዎች ብዙ ጊዜ ፊዚካል እያየ ስለሆነ እቃ እያየ ነው ግብር የሚያደርገው እና ሞባይል ቤቶች አዲስ አበባ ውስጥ የሚይዙት የሞባይል ከቨር፣ ባትሪ፣ ላስቲክ ብቻ ነው የምታዩት አንድ ሞባይል አያስቀምጡም ሄደህ ሞባይል ስትጠይቅ ቨርቹዋሊ ትከፍላለህ ቤት ያመጡልሀል ገቢዎች ግን ሄዶ ላስቲክ ይቆጥርና ገቢ አይሰበስብም ማለት ነው። አሁን የተጀመረው ፋሽን ብዙ ምርቶች በስቶር ይቀመጣሉ በዴሊቨሪ ነው የሚሄዱት አናያቸውም በጣም ከፍተኛ የሆነ ማጭበርበሮች አሉ ይህን አብሮ መሰልጠን ያስፈልጋል ማለት ነው። ላስቲክ ቆጥረን አንገብር ትራንዛክሽናቸውን ማየት አለብን። በወርቅ ለምሳሌ ናሽናል ባንክ ኦቶሜሽን እየጀመረ ስለሆነ ከፍተኛ የወርቅ ኮንትሮባንድ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ሽሬና አሶሳ ነው። ሽሬና አሶሳ ላይ ያለው የወርቅ የኮንትሮባንድ ፒክቸር በሲስተም ስታዩ ትደነግጣላችሁ አብዛኛው ነገር ጥቂት ግለሰቦች ሽሬ ላይ ሆነው አሶሳ ላይ ሆነው በኮንትሮባንድ ይዘርፋሉ እየለየናቸው ነው እንዳስፈላጊነቱ ስራ ይሰራበታል ግን ሲስተሞች ሌቦችን የሚለዩ ሰርቪስ የሚያሳልጡ ለሕዝብ እርካታ የሚያረጋግጡ መሆን እንዳለባቸው ሁሉ ታማኝ የሆኑ ድርሻቸውን ወስደው ድርሻቸው የማይሆነውን ለመንግሥት የሚያስገቡ ዜጎች መስፋት አለባቸው ሁለቱ ሲሰናሰል የምናስበውን እድገት ያመጣል።

ሬሚታንስ በየሀገሩ ያለ ኢትዮጵያዊ በዶላር በራሱ አካውንት ኢትዮጵያ ውስጥ የተወሰነ አማውንት እያስቀመጠ ቢሄድ ወይም በስቶክ ማርኬት ኢንቨስት ቢያደርግ ባለበት ሀገር ጎርፍ ቢመታ ውጊያ ቢቀሰቀስ መሸሻ አለው ማለት ነው። ሬሚታንስ ላይም በፖሊሲም በሰዎች አቲቲዩድም ስራ ያስፈልጋል ማለት ነው። ኤክስፖርትና ኢምፖርት ስንመለከት የአገልግሎት ወጪ ንግድ 7ነጥብ 3 ፐርሰንት፣ የውጭ ቀጥተኛ

368

ከመስከረም እስከ መስከረም

ኢንቨስትመንት አራት ፐርሰንት አምና 2ነጥብ 6 ቢሊዮን ዶላር ዘንድሮ 2ነጥብ 8 ቢሊዮን ዶላር ነው። የውጭ ሀገር ሀዋላ ፍሰት አምና 3ነጥብ 4 ቢሊዮን ዶላር ዘንድሮ 3 ነጥብ 65 ቢሊዮን ዶላር ነው የ7 ፐርሰንት እድገት አለው የ9 ወሩ ብቻ ማለት ነው። የስራ እድል ፈጠራ የውጭ አምና 78 ሺህ ላክን ዘንድሮ 278 ሺህ ላክን የ255 ፐርሰንት እድገት አለው ይተወቃል የሚሄደው ሰው በስም ተለይቶ። ፕሮጀክቶች በሚመለከት የገበታ ፕሮጀክት የጎርጎራን ጨምሮ ኦልሞስት የጀመርናቸው ስራዎች በጣም በጥሩ መንገድ እየሄዱ ናቸው።

ፌዴራል መንገዶች ላይም በጣም ሰፊ ለውጥ አለ የአዲስ አበባ ኮሪደር የኮሪደር ልማት ለብዙ ከተሞቻችን ልምድ የሚወሰድበት ለብዙ አፍሪካ ሀገራት ልምድ የሚወሰድበት ስራ እየተሰራ ነው ያለው። ልማት ላይ ያለ የፖዘቲቭ ኤነርጂ ራዴሽን ልማት ላይ ያለ ዲቮሽን ጥረትና ትጋት ልፋት ሁላችን ጋር እኩል የሚቀጥል ከሆነ በጣም ተስፋ ሰጪ ስራ ሊሰራ ይችላል ። እዚህ ውስጥ ትልቁ ልምድ የሚወሰድበት ስራ አስፈጻሚው እንደ አዲስ ኢኖቬቲቭ አይዲያ ማየት ያለበት ባለፉት ሠላሳ ዓመታት ከፍተኛ ኪሳራ የደረሰብን ሉዝ ያደረግነው ምንድነው የማኅበረሰብ ተሳትፎ ነው። ከዚህ ቀደም ማኅበረሰብ በሚገባ ደረጃ ማሳተፍ አልቻልንም አሁን ትምህርት ቤት 15 ሺህ ምናምን ኬጂ፣ 10 ሺህ መምህራን ቤት፣ 3ሺህ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች፣ 120, 160, 170 ሺህ አቅመ ደካማ ቤቶች እድሳት፣ አሁን ሽንት ቤቶች የጀመርናቸው ይሄ ሁሉ ስራ በተሳትፎ ነው። ግሪን ሌጋሲ፣ የትምህርት ቤት ምገባ፣ ምግብ ማጋራት ያ ስራ ባይሰራ ኖሮ በገቢ ብቻ ብንሰራ አስቡት።

የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ቁልፍ ችግሮች ምንድንናቸው ያላችሁ እንደሆነ አነስተኛ የሀገር ውስጥ ቁጠባና የፋይንስ ተደራሽነት፣ ቁጠባ ብቻ ሳይሆን ፋይናንሱ የሚሄደው ጥቂቶች ጋር መሆኑ፣ በስፋት ወጣቶች ጋር፣ አርሶአደሮች ጋር ፋይናንስ ማድረስ አልቻልንም፣ ዝቅተኛ ገቢ ነው ያለው፣ የብድር ተጋላጭነት እንደሀገር አለ፣ እዳ አለብን፣ የዋጋ ንረት ቅድም ቀነሰ ያልኳችሁ ዝም ብሎ አይደለም ሰንደይ ማርኬት ብለን ፕሮዳክቲቪቲ ብለን አሁን ፋሲካ አብዛኛው ነገር አዲስ አበባ ተረጋግቶ የምታዩት በከፍተኛ ስራ ነው ምርት ካለበት ወደ ከተሞች እንዲገባ በመደረጉ ነው። ምርቱ አለ ማን ያገናኘው? የውጭ ምንዛሬ እጥረት እና ተመን መዛባት፣ ያልዘመነ የገበያ ሥርዓት ቅድም እንዳልኳችሁ ቴክኖሎጂ የሚጠቀም ከሆነ ለግብር ስወራ ይጠቀምበታል ወይም ቴክኖሎጂ አይጠቀምም፣ ሥራ አጥነት፣ ያልዳበረ ኢንፍራስትራክቸር፣ ዝቅተኛ ፕሮዳክቲቪቲ፣ ዓለም አቀፍ ኢኮኖሚው መዋዠቅ፣ እርዳታ መቀነስ ይሄ ሁሉ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ቻሌንጅ ነው። ከዚህ የሚያስወጣን ስራ ነው ከእኛ የሚጠበቀው።

ሬሚታንስ ዝቅተኛ መሆን፣ በወጪና ንግድ ምርቶች ልንወዳደር የሚያስችል ጥራት ፍጥነት ማረጋገጥ አለመቻል፣ ጥቁር ገበያ መስፋፋት፣ ኮንትሮባንድና ሕገወጥነት መንሰራፋት፣ ወርቅ ይወጣል፣ ስንዴ ይወጣል፣ ታንታለም ይወጣል፣ ነዳጅ ገዝተን በኮንትሮባንድ ይወጣል በጣም ከፍተኛ ችግር አለ። በአምራች ዘርፍ ላይ የሚደረግ ኢንቨስትመንትና መዋቅራዊ ሽግግርም እንዲዘገይ ያደረገው አንዱ ሴክተሮች ኮንሸስሊ ፕሮዳክቲቭ በሆኑ ሴክተሮች ላይ ኢንቨስት ማድርግ አለመቻላችን ነው። ከዚህ አንጻር አሁን ሪፎርሙን ካሳካን ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ያድጋል፣ የስራ እድል ይጨምራል፣ የመንግሥት ገቢ ያድጋል፣ ቱሪዝም ኮምፒት እናደርጋለን በዚህ ምክንያት ኢኮኖሚው

369

ይፍታታል። ቻሌንጆች አሉት ግን በጣም ከፍተኛ ጠቀሜታዎች በውስጡ አለ።

ሁለተኛው አገር በቀል ኢኮኖሚ ማሻሻያ ውስጥ ያልነው ማክሮ ኢኮኖሚክስ ስብራት መጠገን፣ የኢንቨስትመንት ፍሰት ማሳደግ፣ ፕሮዳክቲቪቲን ማሳደግ፣ የመንግሥትን ተቋማዊ አቅም መገንባት ያልነውን የምናሳካው ቅድም ባልነው ሪፎርም ነው። ሪፎርም ውስጥ በጣም ብዙ ጉዳዮች ስላሉ በሁሉም መስክ ብናይ ፕሮግረስ አለ በሁሉም መስክ ቻሌንጅ አለ ቻሌንጁን ሪስኩን እየቀነስን ከሄድን ግን ሰስቴነብል ኢኮኖሚ እንገነባለን ማለት ነው።

አብሮነትን ማቅናት ይህ እድገት አብሮነት የሚያመጣ ከሆነ የብልጽግና ቫልዩስ ነጻነት፣ እኩልነትና ወንድማማችነት ናቸው። የሀሳብ የሕግ ልዕልና ከሌለ ተቋም ከሌለ ባሕል ከሌለ አይገነባም። አለመናናቅ መከባበር ችግር ሲጋጥም ገለልተኛ ሆኖ የሚያስፈጽም ተቋም ያስፈልጋል። እንዲሆን የጀመርነው የስልጠና፣ የአቲቲዩድ፣ የውይይት፣ የኢንደክሽን ስራዎች የልማት ስራውን ኢንሀንስ ስለሚያደርጉ ነጻ የሆነ በእኩልነት የሚያምን በወንድማማችነት የሚያምን እሳቤ ከብልጽግና ጀምሮ በየደረጃው መስፋት አለበት በሀሳብ ጥራት በሕግ ልዕልና የሚረጋገጥ ይሆናል። ከዚህ አንጻር ባለፈው ስናይ በዚህ ዓመት ከእዳ ወደ ምንዳ አዳማ ላይ ስልጠና በከፍተኛ አመራር ደረጃ ወሰድን አስከታች ድረስ ስልጠናው ተካሄደ እስከመንግሥት ሰራተኛ ድረስ በጣም ሰፊ ስልጠና ተካሂዷል። የአባላት ኮንፍረንስ በስፋት ተካሂዷል። ሁላችሁም ወደ ክልል ወርዳችሁ ሰፊ ውይይት አካሂዳችኋል ከእኔም ጋር ሰፊ ውይይት ከየክልሎች ጋር ተወያይቻለሁ። ፓርቲ ለፓርቲ፣ መንግሥት ለሕዝብ ያደረግነው ውይይት ለአጠቃላይ ውይይቱ ፋውንዴሽን ነው። አጠቃላይ ውይይቱ ኢንክሉሲቭ ናሽናል ዲያሎግ ነው ሕዝብና ሕዝብ እምነትና እምነት ሰውና ሰው ሀሳቡን ካለመከልከል የሚያፈስበት የሚወያይበት ኢንክሉሲቭ ናሽናል ዲያሎግ ነው። ለሱ ግን አስቻይ ሁኔታ የሚፈጥረው በመንግሥትና በሕዝብ መካከል በእምነትና በሕዝብ መካከል ያደረግናቸው ውይይቶች ናቸው።

በዚያ በጣም ብዙ ሚሊዮን ሰው ባለፉት ዓመታት አወያይተናል። ብዙ ቦታም ራሊ ወጥቶ ሰው ድጋፉን አረጋግጧል። ይህ የፖለቲካ ስራ ባለፉት 9 ወራት የተሰሩ ስራዎች ብልጽግና እሳቤውን በከፍተኛ ደረጃ ወደ ሕዝብ ለማስረጽ ከሕዝብ ጋር ለመግባባት በሀሳብ ልዕልና ብቻ ለመዳኘት እድል ሰጥቷል። የሀሳብ አውድ መፍጠር፣ እስፔስ ላይ እስፔስ ማለት ሰዎች ተገናኝተው ጠይቀው አስተያየት ሰጥተው ኮሜንት አድርገው ምላሽ አግኝተው የሚሄዱበትን መድረክ አስፍቷል መጠናከር አለበት። ሀሳብ ላይ መወያየት እጥረት ስላለብን። ከሕግ አንጻር ብዙ ሕጎች አሻሽለናል በኢኮኖሚው በብዙ መንገድ ሕግ አሻሽለናል ፖሊሲ አሻሽለናል የማስፈጸም አቅማችንም በከፍተኛ ደረጃ እያደገ መጥቷል በብዙ መንገድ ወንጀለኞች የመለየት የመያዝ አቅማችን እያደገ መጥቷል። ሕግ የማውጣትም፣ ሪኮግናይዝ የማድረግም፣ የማስፈጸም አቅማችን እየሰፋ ሲሄድ እና እየጎለበተ ሲሄድ የዜጎች ነጻነት እኩልነት ወንድማማችነት የሚባሉ ቫልዩስ በሪኮግኒሽንና በኢንፎርስመንት እየተጠናከሩ ይሄዳሉ። ተቋማት ላይ የሚዲያ ተቋማት ግንባታ፣ ሎው ኢንፎርስመንት ተቋማት ግንባታ፣ የፋይናንስ ሴክተር ተቋማት ግንባታ ናሽናል ባንክ፣ ገንዘብ ሚኒስቴር፣ ፕላኒንግ፣ የስታስቲክስ ተቋማት እድገት አብዛኛው የተቋማት ግንባታ ላይ ሰፋፊ ጉዞዎች መጓዝ ለውጥ ማስመዝገብ ተችሏል

370

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይህን ማስፋት ማሳደግ ይኖርብናል።

አይዲያና ሕግ ከሰራን አይዲያው በስልጠና በውይይት በንግግር ሕግ ደግሞ በማውጣት በማሻሻል በማስፈጸም ከመጣ በኋላ ባሕል እየሆነ መሄድ አለበት ሰው ሰው ጋር መቀራረብ መወያየት መነጋገር መከባበር ባሕሉ እያደረገ እንዲሄድ ደግሞ በጣም ሰፋፊ ስራዎች አካታች ውይይቶች ያስፈልጋሉ። ከዲፕሎማሲ አንጻር ብዙ ሊባል ይችላል ብሪክስን ጨምሮ ተደማጭነታችን በከፍተኛ ደረጃ እያደገ መጥቷል ብዙ ወዳጆች አፍርተናል። በዚህ መንገድ ከሄድን በአሥር ዓመት በ15 ዓመት ኢትዮጵያን ዝም ብሎ እንደፈለጉ እጅ መጠምዘዝ ኮምፕሊትሊ የማይቻልበት ደረጃ የሚያደርስ ጉዞ ላይ ነው ያለነው። ውጭ ጉዳይ የጀመርነው ሪፎርም መስመር እየያዘ ነው ይበልጥ ይጠናከራል በዲፕሎማቲክ ተቋማት ላይ የጀመርናቸው ሪፎርሞች ስልጠናዎች ስራዎች ተደማጭነትና ፋክቶቻችን እውነታዎቻችን የመታወቅ አቅማቸው ትንሽ ሻል እያለ መጥቷል ይህ ማጎልበት ያስፈልጋል።

ሦስተኛው ኢንትግሬሽን ነው መጀመሪያ ኢንስታቢሊቲ አየን ቀጥለን ኢምፕሩቭመንት አየን ግን እንደዚህ ተዋህደው ቋሚ ባህላችን እንዲሆኑ ነው ቀጣዩ ዋና ፈተና የሚሆነው። ውህደት ማለት ሀሳቡ ከተቋም ተዋህዶ ዴሊቨር ማድርግ ኢሹ የማይሆንበት ደረጃ ማድረስ ነው። ሀሳብ፣ ሕግ፣ ተቋም፣ ባሕል ሲዋሀዱ ኮይሲቭ ኢንቫይሮመንት ይፈጠራል። ሀሳብ ኖሮ ሕግ ከሌለ፣ ሕግ ኖሮ ተቋም ከሌለ፣ ተቋም ኖሮ ባሕል ከሌለ ግን ሰስቴን ማድረግ አይቻልም። የተቋማት የሀገር የሕዝብ ካልቸር ማድረግ አይቻልም። ሀሳብና ተቋማት ሲቃረኑ እኛ አይዲያችን ሌላ ተቋሞቻችን ሌላ ሲሆኑ፣ ተቋማትና ባሕል ሲቃረን አለመረጋጋት ውስጥ ቆያል ማለት ነው። እኛ የምንለው እኩልነት ተቋማት የሚያዳሉ ከሆነ፣ እኛ የምንለው ፍትሕ ተቋማት የሚያዳሉ ከሆነ፣ ሀሳቡና ተግባሩ የማይጣጣም ከሆነ አለመረጋጋቱ ይቀጥልና የውህደት እድሜው ይራዘማል። ስለዚህ አራት ጉዳዮች ሲሰናሰሉ ነው ኢንትግሬሽን የሚመጣው ሀሳብ፣ ሕግ፣ ተቋምና ባሕል። ባሕል ማዳበሩ ላይ እንድንሰራ ኢንትግሬሽኑን በ3D ከፍለን ካየን ውህደት ይፋጠናል ውህደት ይጸናል። እነዚህም ዲተረንስ፣ ዲፊዩዥን እና ዴቨሎፕመንት ናቸው። ዲተረንስ ማለት ሞኖፖሊ ኦፍ ቫይለንስ ለተቋማት መስጠት ስንችል በሀሳብ ያለው መግባባት በተቋማትና ሕግ መከበር ሲችል ሰዎች ሕግ መጣስን፣ ሀገራት ኢትዮጵያን መድፈርን፣ ጽንፈኛ ሀሳብ ያላቸው ኃይሎች ኢትዮጵያን መድፈርን ሲፈሩ ዲተር ስናደርግ አንዱ ውህደት እየጎላ የሚሄድበት አቅም ይፈጥራል። የጦረኝነት ሀሳብ ቦታ እንዲያጣ ማድረግ፣ ሰው በሕግ ብቻ የሚፈልገውን ነገር እንዲያሳካ ማድረግ፣ ተፈናቃዮች መመለስ በጣም በርካታ ተፈናቃዮች እየተመለሱ ነው አሁንም ብዙ ታፈናቃይ በእጃችን አለ። ሁለተኛው ኢንተረስቲንግ ነገር ስራ አስፈጻሚ ማወቅ ያለበት እና እንዲሰራበት በከፍተኛ አደራ የማሳስበው ተረጂነት ነው። ከውጭ ስንዴ መለመን ኢትዮጵያ ማቆም አለባት ያልነው ባለፈው ታስታውሱ ከሆነ 20 ሚሊዮን ነበር ተረጂ ቀጥሎ ስንሰራ 15 ሚሊዮን ገባ አሁን 10 ሚሊዮን ነው አጠቃላይ ዬር ቱ ዬር ያለው በዚህ ሲዝን ያለው ግን 6 ሚሊዮን ነው። በነገራችን ላይ ዲጂታይዝ እየሆነ ሲሄድ ባለሱቅ ቤቶች ባለሚካዎች ጭምር ነው እርዳታ የሚወስዱት መጥፎ የልመና ባሕል ነው የተንሰራፋው። ልመናን የፖለቲካ አጀንዳ የምናደርግ፣ ለጦርነት ምክንያት የምናደርግ፣ ልመናን ጌጥ ያደረግን ሰዎች ነን ይሄ አደገኛ ነገር ነው ኢትዮጵያ እራሷ

371

አምርታ መመገብ ትችላለች። አሁን ባለው ጥናት 250 ሺህ ሄክታር በኢሪጌሽን ኮታ ተሰጥቷችኋል። 250 ሺህ ሄክታር ብቻ ካረሳችሁ የእኛ የዲዛስተር ሪከቨሪ ተቋም የማንም እርዳታ ሳይወስድ በሀገራችን ችግርተኞች ካሉ ማገዝ ይችላል። ያን መሬት ማዘጋጀት በከፍተኛ አደራ ጭምር ነው የማሳስባችሁ ባጠረ ጊዘዜ ውስጥ የሰው ሀገር ስንዴ በቃን ማለት አለብን ኢትዮጵያ አምርታ እራሷን ትመግባለች ችግርተኞች ይኖራሉ ማገዝ ትችላለች ካልን ይሄ ትልቅ የብልጽግና ምልክት ነው። ለዚህ የሁላችን ርብርብ ይፈልጋል። በሸፈቱ ኃይሎች በተለይ አማራና ኦሮሚያ በሺ የሚቆጠር ሰው እጁን ሰጥቶ ሰልጥኖ ከማኅበረሰብ ጋር እየተቀላቀለ ነው ያለው ቀሪ ስራዎች አሉ እነዚህን ስራዎች በሁሉም መንገድ በሰላም የሚገባውን በሚቻል መጠን በሰላም እያስገባን በሰላም የማይገባውን ሕግ እያስከበርን አካባቢያችን ላይ የተረጋጋ ነገር ለመፍጠር ሰፊ ስራ መስራት ይጠበቅብናል። አንድ ከዲተረንስ አንጻር ማየት ያለባችሁ ነገር መጀመሪያ ኢትዮጵያ ትፈርሳለች አትፈርሰም አሁን ደግሞ ኢትዮጵያ ይሄኛው ቀጠና ይሄኛው ቀጠና እንቅስቃሴ ማድረግ አይቻልም የሚለው ጉዳይ ምን ያህል እየቀነሰ እንደመጣ መገመት ትችላላችሁ ኦሮሚያ ውስጥ መንቀሳቀስ አይቻልም አማራ መንቀሳቀስ አይቻልም የሚለው ጉዳይ ከጊዜ ወደጊዜ እየቀነሰ መጥቷል አልጠፋም እሱን አንዳንዱ በፐርሰፕሽን በፕሮፖጋንዳ ነው የሚወራው አንዳንዱ በተግባርም ችግር አለ ሁለቱን ማጣጣም ያስፈልጋል።

ሌላ ማንሳት የምፈልገው አራተኛ የማነሳላችሁ ጉዳይ ችግር ማውራት ኢኮኖሚው ከወደቀ ሰላም የለም ሰውን ሮሮ ውስጥ ማስገባት ችግርን መዝራት ሊወርሰው እንደሚችል ባለመገንዘብ ማለት ነው ተስፈኝነት መልካም ነገርን መዝራት እንደ ማኅበረሰብ ያለውን ጥቅም ሳንገነዘብ ቀርተን ችግር ብቻ ከሚዛኑ በላይ የምንዘራ ከሆነ እሱኑ ስለምናጭድ ትምህርት መወሰድ አለበት እንደስራም ያዙ። አንደኛው ግጭትን ችግርን ዲተር ማድረግ ነው። ሁለተኛው ዲፊዩዥን ነው በስራ አስፈጻሚ ደረጃ፣ ባዕከላዊ ኮሚቴ ደረጃ፣ በከፍተኛ አመራር ደረጃ ብዙ የሀሳብ መጋራት ላይ ችግር አለ ማለት አይቻል ግን ወደታች አልወረደም በቀበሌ ደረጃ በትክክል ሰርቪስ የሚሰጥ መንግሥት ነው የሚያስፈልገው ማኅበረሰቡ የሚመረረው በመታወቂያ በትናንሽ ሰርቪሶች ነው። ላይ የምናስባቸው የብልጽግና የእኩልነት የነጻነት እሳቤዎች ታች ወርደው ሰው ከልቡ ሀገሬ ብሎ እንዲሰራ ማድረግ ላይ ገና ሰፊ ስራ ያስፈልጋል ላይ ያለውን ሀሳብ ወደታች ማውረድና የማኅበረሰቡ የጋራ ሀሳብ ማድረግ ያስፈልጋል።

ሦስተኛው ዴቨሎፕመንት ነው። በግብርና ምርታማነት ላይ በጣም ሲሪየስ መሆን አለብን ስንዴ በሄክታር 40 የሚለው ቋንቋ መቀየር አለበት። የሚያስፈልጉ የምርጥ ዘር የኢሪጌሽን የአፈርን የማልት አቅም ማሳደግ ስራዎችና ምርምር እያካሄድን ፕሮዳክቲቪቲ ማደግ አለበት የቡና፣ የሩዝ፣ የሰሊጥ፣ ፕሮዳክቲቪቲ ማደግ አለበት። ሁለተኛው የተንጠለጠሉ ፕሮጀክቶችን መጨረስ አለብን በየቦታው በጣም ከፍተኛ የሆነ የማስፈጸም አቅም ገንብተናል ማስፋት አለብን የኮሪደር ልማት በሚቀጥሉት ሦስት ወራት አዲስ አበባ ውስጥ ጽድት ብሎ ማለቅ አለበት አልቆ አዳዲሰ ስራ ማሰብ አለብን በየክልል ከተሞች መጀመር አለበት። የገበታ ፕሮጀክቶች የአሁኖችን ጨርሰናል በጥሩ ጅማሮ ላይ ያሉትን ማፋጠን አለብን አፋጥነን ያመነንን ማኅበረሰብ በተግባር ማኩራት አለብን። ለጎርጎራ ያዋጣ ሰው ምን ዓይነት ኩራት ይሰማዋል ይህንን ቦታ ሲያይ ያዋጣው ገንዘብ በዚህ ልክ ታምር ሊሰራበት እንደሚችል ሰው ካመነ

372

ከመስከረም እስከ መስከረም

አይሰስትም በታማኝነት እና በከፍተኛ ትጋት ሰርተን ካሳየን ሕዝባችን ይበልጥ አዳዲስ ስራ እየሰራ ይሄዳል። የጽዳት ዘመቻ ጀምረናል በሽንት ቤት አዲስ አበባ የጀመርነውን በየክልሉ እናስፋፋለን አሁን እየሰራን ነው ሆቴል ቤቶች አትቆልፉ ቁልፍ የሚባል ነገር መጥፋት አለበት ለሽንት ቤት የት ይሂድ ሰው ምግብ ቤት ምግብ ሽጦልህ ሽንት ቤት ስትለው ቁልፍ ይልሀል ይህንን ኢንፎርስ ለማድረግ መጀመሪያ መገንባት ያስፈልጋል በርብርብ መስራት። ኢንፍራስትራክቸር ላይ መንገዶች አንዳንድ ቦታ ፈጣን ናቸው አንዳንድ ቦታ ችግር አላቸው የባህርዳር ድልድይ በኢትዮጵያ ደረጃ በዚህ ጥራት ፍጥነት መጨረስ ከቻልን ለምን ሁሉም ጋር አንደግመውም ሁሉም ስራዎቻችን ለምን እንደዚያ አይሆኑም። የስራ አስፈጻሚው ክሪቲካል አጀንዳ መሆን አለበት።

አረንጓዴ አሻራ 50 ቢሊዮን ለመድረስ የቀረን ዘንድሮ ክረምት ጨምሮ ሦስት ክረምት ነው 18 ሚሊዮን ገደማ ይጠበቅብናል። ዘንድሮ ስምንት ከተከልን አሥር ይቀርብናል። ቃል ገብተናል ማሳካት አለብን ስንዴ፣ ግሪን ሌጋሲ እንዳሳካነው ኢንደስትሪ፣ ሰርቪስ እናሳካለን የኢትዮጵያን ብልጽግና እናሳካለን በርካታ ደሀዎች ከድህነት ወለል ሕይወታቸውን ከፍ እናደርጋለን ለዚህ ከልብ መሰጠት ያስፈልጋል ማመን መስራት መትጋት ይፈልጋል ይህን ማድረግ ከቻልን ለውጥ እናመጣለን። የኢትዮጵያ እዳ እንዲቀንስ አሁን የተጀመረው ስራ ከተሰራ ለምሳሌ የኢትዮጵያን እዳ በሚቀጥለው ተርም የኢትዮጵያ እዳ እኛ ስንመጣ 58 59 ፐርሰንት ጂዲፒ ነበር የውጭ እዳ 20 ምናምን ፐርሰንት ነበር። የውጭ እዳ ከአሥር ፐርሰንት በታች ካደረስን ጂዲፒያችን ደብል ካደረግን በእርሻ በስንዴ የምናደርገውን ልማት ከፍ አድርገን እርዳታ ካቆምን ወደፊት ደግሞ አሁን በምንሰራው ልብስም ኢምፖርት ተክተን ይሄ ትልቅ የብልጽግና ፋውንዴሽን ነው። ይህንን ባሕል ማድረግ ከተቋም ከእሳቤ ከሕግ ጋር ማያያዝ ገና ሰፊ ስራ ይጠበቅብናል።

በማጠቃለያነት የማስቀምጠው አጭር ሃሳብ ውጤት ነው። ውጤት ደግሞ በዴሊቨሪ፣ በትልቅ፣ ንጹሕና ፈጣን የሆነ ዴሊቨሪ የሚረጋገጥ ነው። ጎርጎራ በጣም ትልቅ ሃይ ኳሊቲ ጽድት ያለ የማያሳፍር ስራ ፈጣን ነው በገባነው ቃል መሰረት የጨረስነው ይህ ሁሉ ፈተና እያለ ውጤት ያስፈልጋል። ሁለተኛው ሀሳብ ዲፊዩዝ ማድረግ ማሰራጨት ያስፈልጋል ውይይት ንግግር ምክክር ያስፈልጋል በሚቀጥለው የክረምት ስራችን ማጠናከር ያስፈልጋል። ዋናው ሀሳብ ባለፈው ጉባኤ ቃል የገባነውን በሚቀጥለው ጉባኤ አሳክተን በድል ላይ ማከናወን አለብን ጥቂት ጊዜ ነው የቀረን የዚህ ክረምት ስራ ቀሪ ስራዎቻችንን አሟጦ ማሳካት ይሆናል። ባለፈው ምርጫ ለሕዝባችን ቃል የገባነው ሁለት ዓመት ነው የቀረን በሁለት ዓመት ውስጥ ምርጫ የሚባል ወሬ ሳይጀመር ቃል የገባነውን ነገር ቁጥር አድርገን ዴሊቨር ማድረግ አለብን ቀል የገባውን የሚሰራ መንግሥት ከሆንን እምነት ይወለዳል እምነት ከተወለደ ሰው አይሰስትም ገንዘቡን ጊዜውን ይሰጣል የትብብር መንፈስ ካለ ኢትዮጵያን ማስዋብ ማሳደግ ይቻላል ኢትዮጵያ ካደገች ልጆቻችን ከእዳ ነጻ የሆነች የፖሊሲ ነጻነት ያላች በራሷ ቋንቋና መንገድ የምትመራ ሀገር ትሆናለች እስካሁን ካለው አካሄድ ይቀየራል ያን ማድረግ ደግሞ የእኔና የእናንተ ስራ ነው።

ሀሳብ ይዘን እስከመጣን ድረስ ለሀሳባችን ታማኝ ሆነን በምናደርገው ጥረት የሕዝባችን የገባነውን ቃል መፈጸም ከቻልን ጉባኤውም ምርጫውም የተሳካ ይሆናል። ይህ ስራ

373

አስፈጻሚ እስካሁን ያለውን ድል የሚጠብቅ ያለውን ጋፕ ለይቶና ቆጥሮ እየፈታ እያሟላ የሚሄድ ጠንካራ ፓርቲ ጠንካራ ሀገር ለመፍጠር የሚደረገው ጥረት የተሟላ ስኬታማ እንዲሆን መስራት ከሁላችን ይጠበቃል ለማለት ነው።

ግንቦት 5፣ 2016 ዓ.ም

374

ከመስከረም እስከ መስከረም

በመከላከያ ኢንጂነሪንግ ኢንዱስትሪ ኮርፖሬሽን ባደረጉት

ጉብኝት ወቅት ያስተላለፉት መልዕክት

ኢትዮጵያ በግብርና ያስገኘቻቸውን ውጤቶች በኢንዱስትሪ ለመድገም እንቅስቃሴ ከጀመረች ቆይታለች። ኢንዱስትሪ በባሕሪው በአንድ ጀምበር ውጤቱ የሚታይ ዓይነት ዘርፍ አይደለም። የዛሬ ሦስት ዓመት ገደማ እዚህ አካባቢ መጥተን የነበረው በጣም ውስን አቅም ካየን በኋላ፣ የስትራክቸር ለውጥ፣ የአመራር ለውጥ እና የአሠራር ለውጥ እንዲደረግ አድርገን ነበር። አሁን ከጥቂት ዓመታት በኋላ ተመልሰን ስንመጣ ያየነው ግን በፍጹም የምንገምተው ያሰብነው አይደለም። መከላከያ የዛሬ አምስት፣ አሥር፣ አሥራ አምስት ዓመት የተበላሹ ከባድ መሣሪያዎችን መጠገንና ማሻሻል ብቻ ሳይሆን፣ አርባና ሃምሳ ዓመት ወደ ኋላ ተመልሰው በኢትዮጵያዊያን አንጡራ ሀብት የተገዙ፣ ግን በየቦታው የወደቁ በርካታ ብረት ለበስ ተሽከርካሪዎች፣ ታንኮች፣ መድፎችና ሮኬቶች እንዳያችሁት በሪቨርስ ኢንጂነሪንግ (Reverse Engineering) ለማመን በሚከብድ ደረጃ ከፍተኛ አቅም ገንብቷል።

ይህ ለኢትዮጵያም ለአፍሪካም ተስፋ ሰጭ ነገር ነው። እስካሁን የምንታወቀው በመግዛት ነው። ከመግዛት ወጥተን አሻሽለን፣ ሞዲፋይ አድርገን፣ የጦርነት አቅም (Tox-capacity) ከፍ አድርገን፣ የመንቀሳቀስ ችሎታን (Mobility) ጨምረን፣ ማምረትና ማስታጠቅ መቻል በጣም እጅግ አስደማሚ ውጤት ነው። ዛሬ ያየሁት ነገር ከጥቂት ዓመታት በኋላ ኢትዮጵያ በብረት ለበስ ተሽከርካሪዎች፣ ታንኮች፣ መድፎችና ሮኬቶች አመርቂ ውጤት ወደ ማምጣት እንደምትሸጋገር እጅግ ተስፋ የሚሰጥ ሥራ አይቻለሁ። የመከላከያ ባሕሪ ሁሉ ነገር በግዥ አያዋጣም። በራስ አቅም ማምረት፣ በራስ አቅም ማሻሻል፣ በራስ አቅም አንዱን ከሌላው ጋር አዳቅሎ የተሻለ ውጤት የሚያመጣ መሣሪያ ማምረት ያስፈልጋል። ፍላጎታችን ይህ ነበር፤ ይህንን በተገቢው መንገድ መተግበር ተችሏል።

በመካናይዝድ አቅም እና በአየር ኃይል አቅም የሆነ ያለው ለማመን ይከብዳል። አየር ኃይል በደርግ ጊዜ የዛሬ አርባ ዓመት የወዳደቁ ዕቃዎችን መልሶ ትጥቅ እያደረገ ነው። ከዚህ ቀደም የጦርነት አቅማቸው ከአየር ወደ አየር (Air-to-Air) ብቻ የነበሩትን፣ ወደ አየር ወደ መሬት (Air-to-Ground) እንዲሆኑ ማድረግ ተችሏል። የሚይዟቸውን ትጥቆች ከሁለት፣ ሦስት፣ አራት የነበሩትን እስከ አምስትና አሥር ከፍ ማድረግ ተችሏል። በቀን ብቻ የመዋጋት አቅም በኢትዮጵያ አየር ኃይል ታሪክ በማታ በረራ የመዋጋት አቅም አልነበረውም። አሁን በቀንም በማታም የመዋጋት አቅም መገንባታቸው፣ በማታ መብረራቸው ብቻ ሳይሆን ሌዘር ጋይድድ መሆናቸው፣ በጣም ሞደርን፣ ዒላማ የማይስቱ፣ ጥይት የማያባክኑ እየሆኑ መፈጠራቸው ታይቷል።

በጥቅሉ በጥገና፣ በምርምርና ልማት እየፈጠርን ያሉን አቅሞች ኢትዮጵያ እንደምንላት

375

የበለፀገች ሀገር በምታድግበት ወቅት በሁሉም ዘርፍ የሚነሳ፣ በእርሻውም የሚነሳ፣ በቴክኖሎጂውም የሚነሳ፣ በኢንዱስትሪውም በራስ አቅም የመመራመርና የማምረት አቅሙም በዚያው ልክ የሚነሳና የሚታይ እንደሆነ አመላካች ነው። አጀማመራችን በጣም ተስፋ ሰጭ ነው። ወጣቶቻችን የሠሩበት መንገድ በጣም የሚያስደንቅ (Impressive) ነው። ይህን መጠበቅ፣ ማጠናከርና መደገፍ ያስፈልጋል። ወዳጅ ሀገሮች በሥልጠና፣ በሎጅስቲክስ እና በአንዳንድ ወሳኝ የቴክኖሎጂ አቅሞች ደግፈውናል። የእኛ ልጆች ተማምረው ብዙ አሻሽለዋል። ይህን የጀመርነውን የዓለም እውቀት የመጋራት፣ የዓለም ሀብት የመጋራት እና የዓለም ሀብትና እውቀትን አስተሳስረው ለሀገር በሚጠቅም መንገድ የመቀየር ሁኔታ አጠናክረን እንቀጥላለን። በጥቂት ዓመታት ውስጥ በከባድ መሣሪያና በአየር ኃይል ከሀገራችን ያለፈ ለሌሎች በሚተርፍ ሥራ እንሠራለን። በዚሁ አግባብ ነው እየሄድን ያለነው።

እንደ ሀገር በተለይ በአፍሪካ ውስጥ ከአፍሪካም በላይ በምሥራቅ አፍሪካ ያለች 120 ሚሊዮን የተሸከመች ሀገር፣ የሕግ አስፈፃሚ አካላት (Law Enforce-ment Agencies)፣ መከላከያው፣ የደኅንነት ተቋማት፣ በጥቅሉ ፖሊሱና የመረጃ ተቋማት መጠናከር አለባቸው። ይህንን የኢትዮጵያ ሕዝብ ከፍተኛ ክብርና ፍቅር ማየት አለበት። ጠንካራ መከላከያና ጠንካራ የደኅንነት ተቋማት ካሉን እኛ ውስጥ ለውስጥ ላለን ሹኩቻ ብቻ ሳይሆን ሌሎች እንዳያስቡ፣ ካሰቡም ደግሞ እንደ አባቶቻችን ሀገራችንን ለማስቀጠል የሚያስችል አቅም ስለሆነ፣ በአንድ በኩል የሕግ ማስፈፀም አቅምን እናጠናክራለን፣ በሌላ በኩል ልማት እናጠናክራለን። ልማቱ ብዝኃ-ዘርፍ ነው። በሕግ ማስፈፀም የምንገነባው አቅምም ብዝኃ-ዘርፍ ነው። ይህን በማስናሰል የጸናች፣ የበለጸገች፣ ለብዙዎች የምትታጓጓ፣ ለዜጎቿ ደግሞ የኩራት ምንጭ የሆነች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን እናስረክባለን። በዚሁ መንፈስ ነው እየሠራን ያለነው። ውጤቱም በጣም በጣም የሚያበረታታ ነው።

በዚሁ አጋጣሚ የመከላከያ ሚኒስቴር ከፍተኛ አመራሮች፣ ጄኔራሎች፣ ተመራማሪዎች፣ ኢንጂነሮችና ወጣቶች ምስጋና ይገባቸዋል። በአንድ ወገን እየተዋጉ ሀገር የከላከሉ፣ በሌላ ወገን የተመራመሩ፣ የሀገር አቅም እየገነቡ ይገኛሉ። ሀገራችንን የምንገነባው በዚህ መንገድ ብቻ ነው። ሃያ አራት ሰዓት በመሥራት በውጊያ ሰበብ እንዳንተኛ፣ ልማት እንዳናቋርጥ፣ ከተማ የገነባን በገጠር እንዳንዘናጋ፣ በገጠር እያረስን ኢንዱስትሪው እንዳይቀርብን፣ ኢንዱስትሪ የሠራን ቴክኖሎጂው እንዳይቀርብን በሁሉም መስክ ፈጥነን መሮጥ ካልቻልን አሁን ያለውን የተጭበረበረ ዓለም ተቋቁመን እንደሀገር ልንጸና እንቸገራለን። ሩጫ ያስፈልጋል። ምክንያቱም በብዙ ወደኋላ የዘገየን ስለሆነ በሁሉም መስክ መሮጥ አለብን። ለመሮጥ ደግሞ በቂ የሰው ኃይል አለ። በቂ የሰው ኃይል በየዘርፉ ልናሰማራው የምንችለው ኃይል ስላለን ይህን ተጠቅመን ሀገራችንን እናጠናክራለን፣ እናበለጽጋለን። ልጆቻችን በሁሉም ዘርፍ የበለጸገችና ያማረች ሀገር ይረከባሉ። ይህ እንዲሆን የሚተባበሩ አካላትና የሚሠሩ አካላት ሁሉ ምስጋና ይገባቸዋል። ስለሁሉም በኢትዮጵያዊያን ስም እጅግ አመሰግናለሁ። በጣም ደስ ብሎኛል። እንኳን ደስ ያላችሁ!

ግንቦት 9፣ 2016 ዓ.ም

376

ከመስከረም እስከ መስከረም

ስትራይድ ኢትዮጵያ ኤክስፖን በኢትዮጵያ

ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ፓርክ

ክቡር አፈ ጉባኤ ታገሰ ጫፎ፣

ክቡር አፈ ጉባኤ አገኘሁ ተሻገር፣

ክቡር ዶክተር በለጠ፣

ክቡራን ሚኒስትሮች፣

እንግዶች በዚህ ስፍራ የተገኛችሁ ተጋባዦች፣ ዶክተር በለጠ በጣም ተስፋ ሰጪ ጅማሮ እንዳለ ዛሬ አሳይቶናል።

ሁላችሁም እንደምታውቁት እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ሀገራት የአይሲቲ ዘርፍ ባትሪው ደካማ የሆነበት እና ካልተገፋ እንደማይነሳ መኪና ነው። ባትሪው የደከመበት፣ ሲገፋ ብቻ የሚነሳ መኪና አንድ ሰው የሚገፋው ከሆነ በጣም ከባድ ፈተና ነው የሚሆነው። ሁለት ሰው የሚገፋ ከሆነም ቀላል አይደለም። ሦስት፣ አራት፣ አምስት፣ ስድስት ሰዎች ሰብሰብ ብለው ከገፉት ግን በፍጥነት ይገፋል፤ አንዴ ጎማው ከተሽከረከረ እና ኢንጂኑ ከተነሳ በኋላ ገፊዎች እራሳቸው ቢሮጡ አይደርሱበትም። እስኪነሳ ግን መደጋገፍ ይፈልጋል፤ እስኪነሳ ግን በትብብር መግፋት ይፈልጋል።

እዚህ ቦታ ዛሬ ያየሁት ነገር ተባብረን መግፋት ያለብን፣ ከገፋነው እና ከቀሰቀስነው ግን በፍጥነት ሊወነጠፍ የሚችል መኪና ቆሞ፣ መግፋት የሚችሉ ሰዎችም ቆመው መተያየት እንደተሳናቸው ነው። እና እንተባበርና ይህ የቆመው መኪና ገፍተን እናስነሳ። ዛሬ በነበረው ጉብኝት በርከት ያሉ ነገሮች አይቻለሁ፤ ጥቂቶቹን ለማንሳት የኢትዮጵያ መንግሥት በግብርና በምግብ ራሱን መቻል እንዳለበት አምኖ ሰፊ እንቅስቃሴና ጥረት ያደርጋል። እዚህ ቦታ ላይ በስታርት አፕ፣ በፕሪሲሽን ፋርሚንግ (Precision Farming) ተጠቅመው የሚተክሉ፣ አረም የሚያጠፉ፣ ያንኑ ሐሳብ የያዙ፣ በሌላ ሀገር የሞከሩና እኛም ሀገር የሙከራ ሥራ የሠሩ ሰዎች አሉ። እርሻችን እንዲዘምን ከፈለግን እነዚህን ግሩፖች መጠቀምና ማገዝ የግድ ይላል።

እኛ ከተማችንን ከግሬይ ወደ ግሪን መቀየር አለብን፣ ሞደርን ከተማ ማድረግ አለብን፣ ስማርት ሲቲ መፍጠር አለብን ብለን እንደምታዩት እንንደፋደፋለን። እዚህ ቦታ ላይ ስማርት ሲቲ ለመፍጠር የሚያስችል በርካታ የቴክኖሎጂካል ግብዓት፣ ኢንፍራስትራክቸር ግንባታ ላይ የሚያግዙ አቅም ያላቸው ስታርት አፖች አይተናል። ለምንሠራው ሥራ እነርሱን ብንጠቀም በእጅጉ ያግዛል። ኢነርጂ እንደ ኢትዮጵያ ላለ ለሚነሳ ሀገር በጣም ወሳኝ ሴክተር ነው። ኢነርጂ ላይ በማመንጨት መንግሥት በጣም ኢንቨስት እያደረገ ነው፤ ነገር ግን ያመነጨነውን ኢነርጂ ተጠቃሚ ጋር ለማድረስ

377

ባለብን የቴክኖሎጂ ፈተና ከሠላሳ በመቶ በላይ ኪሳራ (Loss) አለ። እዚህ ቦታ ላይ የኢነርጂን ኪሳራ ለመቀነስ የሚያስችል ኢንፍራስትራክቸር የሚገነቡ፣ ኮኔክቲቪቲን የሚያሳልጡ ስታርት አፖች አይተናል። የኢነርጂ ሴክተሩ እነርሱን ቢያግዛቸው ያሰብነውን ትልም ለማሳካት በእጅጉ የሚያግዝ ሆኖ አግኝቼዋለሁ።

ከሁሉ በላይ ዓለም አቀፍ ስታንዳርድ የጠበቁ ሁለት ዘመናዊ ዳታ ሴንተሮች አይቻለሁ። ዳታ በጣም ውድ (Precious) የሆነ ሀብት ነው። ይህንን ሀብት መጠቀም የሚያስችል ዳታ ሴንተር እዚህ ጋር ተገንብቷል። አጋጣሚ ሆኖ በሁለቱም ዳታ ሴንተሮች ከሞላ ጎደል በርከት ያሉ ኢትዮጵያውያን ሙያተኞች ይሠራሉ። ኢትዮጵያውያን ባሉበት እንዲቆዩ መሰል ሥራ እነሱ እንዲሠሩ ካስፈለገ ዳታ ሴንተሮችን መጠቀም ያስፈልጋል። ዳታ ሴንተሮችን ለመጠቀም ለምሳሌ የጤና ሚኒስቴር፣ የትምህርት ሚኒስቴር፣ የትራንስፖርት ሚኒስቴር ከፐብሊክ ሰርቪስ ጋር የሚያያዙ ተቋማት ዳታ ሴንተር ከምንገነባ፣ ከእነዚህ ዳታ ሴንተር በመጠቀም ሥራችንን ማሳለጥ እንችላለን። ለጊዜው ሚስጥራዊ (Confidential) የሆኑ ተቋማትን ወደ እንደዚህ ዓይነት ዳታ ሴንተር ማምጣት በብዙ ምክንያት የሚመከር አይደለም። በትናንሽ ስኬል ጀምረን ግን እነሱ እንዲስፋፉ፣ እዛው እየሠሩ ያሉት ኢትዮጵያውያን የእራሳቸውን ዳታ ሴንተር እየገነቡ እንዲሄዱ ካደረግን ውድ የሆነውን ዳታ ማከማቸት፣ መተንተን (Ana-lyze) ማድረግ፣ ለሀብት መጠቀም የሚያስችል ብቃት እንፈጥራለን። አትዘንጉ መቶ ሃያ ሚሊዮን ሕዝብ ያለው ሀገር ነው። ያን የሚያክል የዳታ ክምችት አለን ማለት ነው።

ዳታ ሲባል ብዙዎች እንደሚያስቡት ቀላል ነገር አይደለም። ለምሳሌ በጤና ሚኒስቴር የሁላችንም የሕክምና ማስረጃ እዚህ ዳታ ሴንተር ካለ ብዙ መረጃ ከዛ በመውሰድ ምን ዓይነት በሽታ ሊያጠቃን እንደሚችል፣ ምን ዓይነት በሽታ እንዳለብን በቀላሉ እኛን ማጥፋትም ማልማትም የሚፈልግ ሰው ባዮሎጂካል ትንተና (Biological Analysis) ሊያካሂድበት ይችላል ማለት ነው። በትምህርትም ከተወሰደ በምን አካባቢ ላይ እኛ የተሻለ ብቃት እንዳለን አውቀው በዛ አካባቢ ኢንቨስት ለማድረግም፣ ሰዎቻችን ለመውሰድም ሊጠቀሙበት ይችላሉ። ዳታን ማከማቸት በጣም በጣም አስፈላጊ ቢሆንም፣ እኩል ግን መጠበቅ ካልቻልን ጥፋቱ የከፋ ነው የሚሆነው።

እና ኢትዮጵያውያን ብንፈጥን፣ ብንነቃ ይሄን የቆመ መኪና ተባብረን ብንገፋት ጥሩ ነው። ዓለም አብዛኛው ሀብቷ ወደ ዲጂታል ቴክኖሎጂና ወደ ፈጠራ (Inno-vation) እየገባ ነው ያለው። ብዙ ነገር ሀብት የፈሰሰበት ነገር ደግሞ ብዙ ሰው ይይዛል፣ ብዙ እውቀት ይይዛል፤ የመባዛት አቅሙም በዛው ልክ ያደገ ነው። እኛ ኢንቨስት ሳናደርግ፣ ስታርት አፕ ሳናግዝ እንደዚሁ ኮድ የሚጽፉ ሰዎችና አፕሊኬሽን የሚሠሩ ሰዎች አይተን ከዛ ሴክተር መቋደስ የሚገባንን ነገር በበቂ ልናገኝ አንችልም። የመንግሥት ኃላፊዎች ነቅተን ብንደግፍ፣ የግሉ ሴክተር ነቅቶ ቢደግፍ፣ የትምህርት ተቋማት ገብቷቸው ቢጠቀሙበት ትልቅ አቅም በዚህ ዘርፍ እንዳለ የሚያመላክት ነገር ነው። ኢትዮ ቴሌኮምና ሳፋሪኮም ቤታችሁ ይሄ ቦታ ነው። በፍጥነት ወደ እዚህ በመምጣት ማገዝና መደገፍ ይኖርባችኋል። የዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንቶች እንዳያችሁት የእናንተ ተማሪዎች ከተመረቁ በኋላ መጥተው ይበልጥ ሐርድ ዎርን (Hard Worn) የሚሆኑበትን አካባቢ (Environment) እዚህ ቦታ ማግኘት

378

ከመስከረም እስከ መስከረም

ስለሚችሉ፣ አሁን ካላገዛችሁ በቀር እናንተ ጋር የታጠቁት ትጥቅ ለውድድር በቂ አይደለም። ሀብት ለማፍራት፣ ሀብት ለመፍጠር በቂ አይደለም። እና በተሳሰረ መንገድ የቆመን መኪና በጋራ ገፍተን እንድናስነሳው እና የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ እንዲያስወነጭፍ እንድናደርግ አደራ እያልኩ የሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር እጅግ አስደማሚ ጅማሮ ጀምሯል፤ ይህን ጅማሮ ደግፈን መርተን ከጎናችሁ ሆነን ውጤታማ ሥራ እንሠራለን። ኢትዮጵያውያን በማቲማቲክስ የተሻለ ብቃት እንዳላቸው፣ በኮዲንግ የተሻለ ብቃት እንዳላቸው በስፋት ይነገራል። እኛም እናምናለን። ይህንን ብቃት በቴክኖሎጂ ዘርፍ መጠቀም ያስፈልጋል። በቅርቡ አምስት ሚሊዮን ኮደሮችን ኢትዮጵያ ውስጥ ለማሰልጠን የሚያስችል ትልቅ ኢኒሼቲቭ (Initiative) እናስጀምራለን። ለዚህ እሳቤ እና ጅማሮ ትልቅ ድጋፍ ይሆናል። ለቴክኖሎጂ በአጠቃላይ ትልቅ ድጋፍ ይሆናል። ስታርት አፕ ላይ ባለፈው የገባነውን ቃል እንፈጽማለን፤ እንደግፋለን፤ ተባብረን ኢትዮጵያን እናበለጽግ። ለልጆቻችን የዘመነች ሀገር፣ የዘመነ ቴክኖሎጂ መጠቀም የሚችል ትውልድ እንድንፈጥር አደራ እያልኩ፣ ባየነው ሁሉ እጅግ ከፍተኛ ደስታ የተሰማንና ጅማሮ ከተደገፈ ውጤት ሊሆን እንደሚችል ትምህርት የወሰድን መሆኑን እየገለፅኩ መልካም ጊዜ መልካም ኤክስፖ ይሁንላችሁ፤ አመሰግናለሁ።

ግንቦት 10፣ 2016 ዓ.ም

379

የመከላከያ ስፔሻላይዝድ ሪፈራል

ሆስፒታልን መርቀው

ክቡር ዶክተር አብርሃም በላይ የኢፌዴሪ መከላከያ ሚኒስቴር፣ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፣ ፕሬዝዳንት ሽመልስ አብዲሳ፣ ክብርት ሚኒስትር ዶክተር መቅደስ፣

ክቡራን እንግዶች በዚህ ድንቅ ሥራ ምርቃት ላይ የተገኛችሁ በሙሉ በመጀመሪያ እንኳን ደስ ያላችሁ እንኳን ደስ ያለን ማለት እፈልጋለሁ።

ዛሬ የምናስመርቀው ሆስፒታል ቢያንስ በሁለት ነገር እስካሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ካሉ ሆስፒታሎች ይለያል። አንደኛው የመሠረት ድንጋይ ከተቀመጠበት ከሠላሳ አምስት ዓመት በኋላ የተመረቀው ሆስፒታል በመሆኑ፣ ሠላሳ አምስት ዓመት የፈጀ ሆስፒታል መሆኑ ጀምሮ የመጨረስ በሽታችን ማሳያ መሆኑ፣ እስካሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ከተሠሩ ሆስፒታሎች በሙሉ ልዩ ያደርገዋል። ሁለተኛው ቢያንስ ዛሬ በዚህ ጥራት በዚህ ስፋት መጠናቀቁ ነው።

እኔ ዛሬ በነበረኝ ቆይታ ትልቅ የተማርኩት ነገር ሰው ራእይ ካለው፣ ሰው ሕዝብን ማዕከል አድርጎ ካሰበ፣ ከጀመረ ጊዜ ይወስድ ይሆናል እንጂ ትውልድ ይጨርሰዋል። በደርግ ሥርዓተ መንግሥት የአየር ኃይል የጤና ባለሙያዎች እና መኮንኖች በጣም ድንቅ ነገር ነው ያሰቡት። ለኢትዮጵያ የሚያስፈልጋትን በጣም ድንቅ ነገር ነው ያሰቡት፤ ችግሩ እኛ ያንን ራእይ ከሰዎቹ ካለን አመለካከት ለይተን መጨረስ አለመቻላችን ብቻ ነው። ዛሬም እኛ የምንጀምራቸው ሥራዎች፣ እኛ የማንጨርሳቸውን ሥራዎች ትውልድ እያስጨረሰ ሀገርን የሚገነባ እንደሚሆን የሚያስተምር ሥራ ስለሆነ በአንድ በኩል ረጅም ጊዜ መውሰዱ ያሳዝናል፤ በሌላ መንገድ በዚህ ጥራት እና ስፋት መጠናቀቁ ያስደስታል። ይህ እንዲሆን ከፍተኛ ርብርብ ያደረጋችሁ የመከላከያ ሚኒስቴር አመራሮች በእራሴና በኢፌዴሪ መንግሥት ስም እንኳን ደስ አላችሁ፣ ተሳክቶላችኋል ልላችሁ እፈልጋለሁ።

ትናንት በደርግ ጊዜ ከዚያም በፊት የወደቁ ዕቃዎች በሪቨርስ ኢንጂነሪንግ ታንክ ሲሆኑ፣ መድፍ ሲሆኑ፣ የወደቁ ብረት ለበስ ተሽከርካሪዎች አዳዲስ ትጥቅ ታጥቀው ለኢትዮጵያ መከላከያ ሚኒስቴር በሚመጥን መልኩ ሲሠሩ አይቼ፣ ዛሬ ደግሞ ቢያንስ በኢትዮጵያ ደረጃ የሌለ ሆስፒታል ሠርታችሁ በማሳየታችሁ፣ መከላከያ እንደ ኢትዮጵያ ባለ ሀገር ከመንግሥት ብቻ በሚጠብቀው በጀት የሚንቀሳቀስ ከሆነ ሀገር ይጎዳል፣ እራሱም አያድግም። በሁሉም ዘርፍ ልማትን፣ በሁሉም ዘርፍ የአቅም ግንባታን፣ በሁሉም ዘርፍ አጠቃላይ የሀገሪቱን ዘርፍ የሚመግቡ ሥራዎች የጀመራችሁ የመከላከያ ሚኒስቴር አመራሮች በዚሁ እሳቤ በእርሻ፣ በኢንዱስትሪ፣ በቤቶች ግንባታ፣ በምርምር፣ በጤናው ዘርፍ፣ በቴክኖሎጂው ሀገራችን ግንባር ቀደም

380

ከመስከረም እስከ መስከረም

ተወዳዳሪ መሆን እንድትችል የተጀመሩ አስደናቂ ሥራዎች ተጠናክረው እንዲቀጥሉ አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

በውጪ ሀገር የምትገኙ የጤና ሙያተኞች ዕዳ እንዳለባችሁ ኢትዮጵያ ታምናለች፤ እናንተም እንደምታምኑ ተስፋ አደርጋለሁ። ኢትዮጵያ ከሌላት ሀብት ብዙ ልጆቿን አስተምራ ዶክተር ካደረገች በኋላ እነዚያ ዶክተሮች በመላው ዓለም ተበትነው ያገለግላሉ። የሄዱበት ምክንያት የእነሱ ችግር ብቻ ሆኖ አይደለም፤ በቂ መሰረተ ልማት መዘርጋት እንደ ሀገር ባለመቻላችን፣ በቂ ክፍያ መክፈል ባለመቻል፣ በሌሎችም ምክንያቶች በመላው አፍሪካ፣ በአውሮፓ እና አሜሪካ ብንቀሳቀስ ኢትዮጵያውያን ሐኪሞች በዋናነት ሀገር ውስጥ ተምረው የተመረቁ በየትላልቅ ሆስፒታሎች ሲሠሩ ይታያል። እነዚህ ሙያተኞች ለኢትዮጵያ መልሰው የሚከፍሉበት ጊዜ የደረሰ ይመስለኛል። ሁላችሁም ሥራችሁን ለቃችሁ ኑ ብንል የሠራነው ሥራ እናንተን ሁሉ ለመያዝ በቂ አይደለም፤ ብዙ መሥራት ይጠበቅብናል። ነገር ግን በአመት አንድ ወር፣ ሁለት ሳምንት፣ ሦስት ሳምንት ባላችሁ ከፍ ያለ የሙያ ብቃት እዚህ መጥታችሁ እያገለገላችሁ፣ ወጣት ሙያተኞችን ብታስተምሩ፣ ሀገራችሁ በሚቀጥሉት ጥቂት ዓመታት እንደሌሎቹ በሕክምና ዘርፍ የበለፀገ ብቃት ያለው ሰው እና ቴክኖሎጂ ባለቤት መሆን ስለምትችል፣ ጊዜ ሳያልፍባችሁ በአመት በሚኖራችሁ ዕረፍት እየመጣችሁ እንድታስተምሩ፣ እንድታገለግሉ፣ ከመቀነቱ ፈትቶ በአስተማራችሁ የኢትዮጵያ ሕዝብ ስም ጥሪ አደርግላችኋለሁ።

ድንቅ ሆኖ የተሠራ ሆስፒታል እዚህ ስላለን ከእንግዲህ በኋላ ቢያንስ ቢያንስ የመንግሥት የሥራ ኃላፊዎች ወደ ተለያዩ ሀገራት ለሕክምና የሚሄዱ የሥራ ኃላፊዎች የሕክምና ቦታቸው ቢሾፍቱ መሆኑን ከዛሬ ጀምሮ እንዲያውቁ እና ማንኛውም የውጭ ሀገር የሕክምና ቀጠሮ የመንግሥት የሥራ ኃላፊዎች ከእዚህ ቦታ ውጪ እንደማይፈቀድ የጤና ሚኒስቴርና የጠቅላይ ሚኒስቴር ጽሕፈት ቤት ይህን እንዲያስፈጽም በዚሁ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ምክንያቱም እኛ ሠርተን እኛ የማንገለገልበት ከሆነ፣ እኛ ሠርተን እኛ ያላከበርነው ከሆነ ሌላው ስለማይጠቀምበት። ከዚህም ባሻገር በሲቪል በጣም ከፍተኛ ሀብት ነው ለሕክምና የምናወጣው። ይህን ቦታ መጥተው ሰዎች እንዲያዩ፣ እንዲገለገሉበት መልእክት ማስተላለፍ እፈልጋለሁ።

አንድ በእርግጠኝነት መናገር የምፈልገው ጉዳይ ግን ቢሾፍቱ ባላት የተፈጥሮ ጸጋ አንድ በሽተኛ ከተፈጥሮ ጋር ተገናኝቶ እራሱን ለማከም፣ ለማገገም ባላት ብቃት ካሉት ቦታዎች ሁሉ ትበልጣለች። ቢያንስ ሙቀቷና የአየር ጠባይዋ ይሻላል። የሆስፒታሉ ግቢ ይሻላል፤ የያዘው ቴክኖሎጂ ይሻላል። ምናልባት በሙያ እናንስ ይሆናል፤ በሙያ ያለውን ማነስ ደግሞ በውጭ ያሉ ኢትዮጵያውያን በአመት አሥር ቀን፣ አሥራ አምስት ቀን፣ አንድ ወር እየመጡ ካገለገሉ ሊሟላ ይችላል። በዚያ መንገድ በዚህ ሆስፒታል የተሠራውን ኢንቨስትመንት ፍሬያማ እንዲሆን፣ ኢትዮጵያውያን በነቃ አእምሮ እንዲገለገሉበት አደራ እያልኩ የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ከዚህ ቀደም የነበረን ፖሊሲ መከላከል ላይ ያተኮረ ነው። የጤና ፖሊሲያችን መከላከል ላይ ያተኮረ ቢሆንም፣ አሁን መከላከል ላይ ብቻ ሳይሆን እሱ ያስፈልጋል፤ የመከላከል ፖሊሲ እንደተጠበቀ ሆኖ ታማሚ ካለም የማከም ብቃት መፍጠር አለብን። መከላከል ብቻውን መቶ በመቶ በሽታ ሊያስቀር አይችልም።

381

ሰዎች ከዚያ የመከላከል ሙከራዎቻችን አልፎ ሲታመሙ የማከም ብቃት መገንባት አለብን በሚል እሳቤ አዲስ አበባ ውስጥም በርከት ያሉ አዲስ ሆስፒታሎች ተጀምረዋል። በሚቀጥሉት ጥቂት ዓመታት ብዙ ጸዳ ጸዳ ያሉ ሆስፒታሎች እንደሚኖሩ ይጠበቃል። በእነዚህ በጀመርናቸውም በምንጨርሳቸውም ሆስፒታሎች በመጠቀም ወደ ውጭ እየሄድን፣ እየላክን የምናደርጋቸው ሕክምናዎች በሀገር ውስጥ እንድናስቀር፣ በሀገር ውስጥ ምግብ እንድናመርት፣ በሀገር ውስጥ ልብስ እንድናመርት፣ በሀገር ውስጥ መታከም እንድንችል፣ ለእነዚህ ያሉ ጉዳዮች የሚወጡ ወጪዎችን ማስቀረት እንድንችል የተጀመረው ርብርብ በጤና ሚኒስቴርም እንዲሳካ በመንግሥት ከፍተኛ ድጋፍ ይደረጋል።

መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ የጀመርነው እንቅስቃሴ ተስፋ ሰጭ ነው፤ የተጣሉ፣ የተረሱ፣ ተጀምረው የቆሙ ነገሮች እየጨረስን ነው። የጀመርናቸውንም በፍጥነት እየጨረስን ነው። ይህ ጉዞ ተጠናክሮ ከቀጠለ ኢትዮጵያ ውስጥ ብልጽግናን ማየት ይቻላል። ብልጽግናን ማየት የሚቻለው ግን በመትጋት፣ በመሥራት፣ በመተባበርና አብሮ በመቆም ስለሆነ ልክ እንደ መከላከያ ሚኒስቴር ወታደሮች ሌሎች ዜጎችም በትጋት እና በሀገር ፍቅር ስሜት የብልጽግና ጉዞአችን ስኬት አካል እንዲሆኑ ጥሪ እያቀረብኩ፣ የሀገር መከላከያ ሚኒስቴር በየጊዜው በሚሠራቸው ሥራዎች እያስደመመን፣ እያስደነቀን፣ ለኢትዮጵያ ሕዝብ የኩራት አለኝታ መሆኑን እያሳየ በመሆኑ ጀነራል መኮንኖች የጀመራችሁት ሥራ ሀገር የማዳን፣ ሀገር የመጠበቅ ብቻ ሳይሆን ሀገር የማልማትም ጭምር መሆኑን ተገንዝባችሁ ከመንግሥታችሁ ጎን በልማት የተጀመረው ሥራ እንዲቀላጠፍ፣ ውጤታማ እንዲሆን ድጋፍ እንድታደርጉ አደራ እያልኩ፣ በተለይ ወደ አየር ኃይል አዛዥ ጀኔራል ይልማ መርዳሳ ያለኝ መልእክት የአየር ኃይል ግቢ በተደጋጋሚ እንዳየነው በጣም ጽድት ያለ፣ በተፈጥሮ ያሸበረቀ፣ በወጣት የተሞላ፣ ለሥራ የነቁና የተነቃቁ ወጣቶች የሚታዩበት ግቢ ለማድረግ የፈጀብዎት ጊዜ ሁለት ሦስት ዓመት ነው። ነገር ግን እርሶ ያሉባት ከተማ እንደዚያ ዓይነት መነቃቃት ትፈልጋለች። ሁለተኛ ከንቲባ በመሆን ከአለቃዎ ትምህርት በመውሰድ ቢሾፍቱ እንደ አየር ኃይል፣ ቢሾፍቱ እንደዚህ ሆስፒታል ግቢ እንዲያስውቡ አደራ እያልኩ የቢሾፍቱ ከተማ ነዋሪዎች እድለኞች ናችሁ። እነይልማ መርዳሳ ምክትል ከንቲባ ሆነው ያገለግላሉ፤ ተባብራችሁ ከተማችሁን እንድታስውቡ፣ የቱሪዝም ማዕከል እንድታደርጉ አደራ እያልኩ፣ ባየነው ሁሉ ከፍተኛ ደስታ የተሰማን መሆኑን እየገለፅኩ እንኳን ደስ አላችሁ፣ በርቱ፣ ተበራቱ ማለት እፈልጋለሁ። አመሰግናለሁ።

ግንቦት 10፣ 2016 ዓ.ም

382

ከመስከረም እስከ መስከረም

የባሌ ዞን የልማት ሥራዎች ጉብኝት

ክቡር ተመስገን ጥሩነህ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር፣ ክቡር አቶ አደም ፋራህ የፓርቲያችን ምክትል ፕሬዝዳንት፣ ክብርት አዳነች አቤቤ የመዲናችን ከንቲባ፣

የተወደድሽ ክብርት ቀዳማዊት እመቤት እንዲሁም ሼይካ ፋጢማ ተወካዮች ከዩናይትድ ዓረብ ኤሚሬትስ የመጡ በሙሉ፣ እዚህ የተገኛችሁ እንግዶች፣

ወጣት ዓይነ ስውራን ተማሪዎች በዚህ ዕለት በዚህ ሁኔታ ተገናኝተን ይህንን ድንቅ ሥራ፣ ይህንን መልካም ሥራ ለማስመረቅ ሥራ ለማስጀመር በመቻላችን እንኳን ደስ ያላችሁ እንኳን ደስ ያለን ለማለት እወዳለሁ።

ምርቃቶች እየበዙ ስለሆነ ዜጎቻችን እንዳይደናገሩ ከዚህ ቀደም የመሠረት ድንጋይ ማስቀመጥን እንደ ባሕል ቀንሰን ሪቫል መቁረጥን ባሕላችን እናደርጋለን ባልነው መሠረት በርከት ያሉ የጀመርናቸውን ፕሮጀክቶች በየቦታው እየጨረስን ለአገልግሎት እያዋልን እንገኛለን። ዛሬ የምናስመርቀው ይህ በዓይነቱ ልዩ የሆነው የዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት የእነዚያ ሁሉ ፕሮጀክቶች አካል ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል።

ሁላችሁም እንደምታውቁት ለኢትዮጵያ ብልጽግናን ስንመኝ ምኞት ብቻ ሳይሆን ትጋት፣ ትጋት ብቻ ሳይሆን ከልብ መስጠትንም ጭምር ያነገበ ነው። እንዲሁ መመኘት ሳይሆን ሁለንተናችንን ሰጥተን ተግተን ሀገራችንን ሕዝባችንን የኑሮ ደረጃ ከፍ ለማድረግ ከፍተኛ ርብርብና ጥረት እያደረግን እንገኛለን። በምንሠራቸው ሥራዎች ሁሉ በዝቅተኛ የኑሮ ደረጃ ያሉ ሰዎችንና አካል ጉዳተኞችን ታሳቢ ያደረገ ነው። ለምሳሌ መንገድ ስንሠራ መኪና ላላቸው ለትራንስፖርት ክፍያ መክፈል ለሚችሉ ጠቃሚ ነው፤ መክፈል ለማይችሉና በእግራቸው ለሚሄዱ በዚያው ልክ በስፋት የእግረኛ መንገዶችን እየገነባን እንገናለን። መኪና መግዛት ለማይችሉና በብስክሌት ለሚገለገሉ የብስክሌት መንገዶችንም እንዲሁ እየገነባን እንገኛለን። ለከፍተኛ ገቢ ላላቸው ብቻ ሳይሆን ዝቅተኛ ገቢ ያላቸውንም ማገልገልና ማቀፍ ተገቢ ነው በሚል እሳቤ በተጨማሪም በሺ የሚቆጠሩ መዋዕለ ሕፃናትና አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች በሀገር ደረጃ እየገነባን ነው። ዋና ዓላማው መሠረት መጣል ያስፈልጋል የሚል እምነት ስላለ ነው። ትምህርት ቤት ስንገነባ የሀብታም ልጆች ሄደው መማር ችለው የድሃ ልጆች ቁርስና ምሳ ማግኘት ስላልቻሉ ከመማር እንዳቀሩ የትምህርት ቤት ምገባ መጀመሩ እና በሚሊዮን የሚቆጠሩ ተማሪዎች ቁርስና ምሳ በነፃ እያገኙ ትምህርትም እንዲማሩ አስችለናል። ይህ ጉዳይ መጠናከር ያለበት ቢሆንም እጅ አጠር የሆኑ ቤተሰቦች ልጆቻቸውን ትምህርት ቤት ለመላክ እንዳይቸገሩ በእጅጉ ያግዛል።

383

በከተማችን ውብ ሕንፃዎች ማየት፣ በሪል ስቴት የሚገነቡ በጣም ዘመናዊ ቪላዎች ማየት እየተለመደ መጥቷል። ለእነሱ ስኬት በጣም ደስተኞች ነን፤ ነገር ግን ኢትዮጵያ ለሀብታሞች ብቻ ምቹ የሆነች ሀገር እንዳትሆን በመቶ ሺህ ለሚቆጠሩ ድሆች ቤት እናድሳለን ቤት እንገነባለን። ምናልባት አዋሬ አካባቢ ከሄዳችሁ በጣም የሚያስደንቅ መንደር እየገነባን እንገኛለን። ይህ ያልተለመደው አቀራረብ በዝቅተኛ ገቢ ያሉ ሰዎችን የሚያቅፍ የብልጽግና ጉዞ እንዲሆን ለማስቻል ነው።

ይህ ብቻ አይደለም፤ ከዚህ ቀደም እንደምናውቀው በሀገራችን ገንዘብ ያላቸው ሰዎች ልጆቻቸውን ሸራተን ይመድባሉ፣ ብዙ ገንዘብ አውጥተው ይዝናናሉ፤ መጋባት የሚወዱና የፈቀዱ ነገር ግን ገንዘብ የሌላቸው ሰዎች ለሰርግ የሚሆን ቦታ፣ መዝናኛ የሚሆን ቦታ፣ አየር ለመናፈስ የሚመች ቦታ እምብዛም አልነበራቸውም። አሁን በክፍያ ብቻ ሳይሆን በነፃ በርከት ያሉ ቦታዎች ላይ ዜጎቻችን መናፈስ እንዲችሉ፣ ሰርጋቸውን ባማረ ስፍራ ማድረግ እንዲችሉ ምቹ የሆኑ ከባቢዎች መፍጠር ጀምረናል። ይህ ሁሉን ያቀፈ (Inclusive) የብልጽግና ጉዞ በጥንቃቄ ከመራነውና አብዛኛውን ድሃ ያቀፈ ከሆነ የተሳካ ጉዞ ይሆናል። ለጥቂቶች የሚመች ብዙኃንን የዘነጋ ከሆነ ግን ውጤታማ አይሆንም። ለዓይነ ስውራን የሚሠራው ትምህርት ቤት የዚህ ዓላማ አካል ነው። በርከት ያሉ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች በሀገር ደረጃ ተገንብተዋል፤ የቀዳማዊት እመቤት ጽሕፈት ቤት በቀዳማዊት እመቤት ትጋት ሠላሳ አራት ትምህርት ቤቶችን ገንብቷል። ነገር ግን አንድ የዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት ባይታከልበት ግማሽ ሙሉ ነው የሚሆነው፤ ግማሹን አካል የዘነጋ ነው የሚሆነው።

ለሴተኛ አዳሪዎች የሚመች በባህር ዳር የተሠራው ማሠልጠኛ ተቋም ብቻ ሳይሆን ከንቲባችን በዚህ አቅራቢያ የሠራችው ለሴተኛ አዳሪዎች፣ ለጎዳና ተዳዳሪዎች የሚመች ማሠልጠኛ ማዕከል የዚሁ በዝቅተኛ ደረጃ ያሉ ማኅበረሰቦችን የማቀፍ አጠቃላይ ፍላጎታችን አካል ነው። ይህ ነገር መጠናከር አለበት፤ ዕድልና ጊዜ የሚሰጥ ፈጣሪ ነው። በተሰጠን ጊዜ ውስጥ ለድሆች የሚጠቅምና የሚበጅ ነገር ሠርተን ማለፍ መቻል ይኖርብናል። በየደረጃው ያለን አመራሮች ይህንን ነገር የዕለት ተዕለት ስንቃችን ማድረግ ይጠበቅብናል። በሁሉም ልማት ቤት ስንገነባ ድሃን እያሰብን፣ መንገድ ስንገነባ ድሃን እያሰብን፣ እርሻ ስንሠራ ድሃን እያሰብን፣ ዓመት በዓል ሲመጣ በሱፐር ማርኬት ሄደው መግዛት የማይችሉ በሰንደይ ማርኬት የሚገዙ በዝቅተኛ ዋጋ ለዓመት በዓል መዋያ የሚሆናቸውን የሚገዙ ሰዎች እንዲገዙ ማስቻል ብቻ ሳይሆን ማዕድ በማጋራትም ጭምር እነሱ እያዘኑ እኛ ደግሞ እያገሳን እንዳንውል በዓሉን የሚያደርግ ባሕል ነውና መጠናከር ይኖርበታል።

እንደዚህ ዓይነት መልካምነት ያለበት፣ ከልብ የሆነ ሥራ መከናወን ከታከለበት ሀገራችንን ባጠረ ጊዜ ወደ ብልጽግና እንደሚወስድ ይታመናል። የዛሬው ምርቃታችንም የዚሁ አካል ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። ዓይነ ስውራን እንኳን ደስ ያላችሁ።

ዛሬ በምናስመርቀው በዚህ ትምህርት ቤት ሁላችሁም እንዳያችሁት እጅግ የሚያስደስተው ነገር ለመሥራት ለእነሱም እንዳይቀርባቸው ተብሎ ሳይሆን ቢያንስ ቢያንስ በኢትዮጵያ ደረጃ አንድም የግል ትምህርት ቤት በዚህ ጥራትና ደረጃ እስከዛሬ

384

ከመስከረም እስከ መስከረም

ድረስ ኢትዮጵያ ውስጥ የለም። ምናልባት በአፍሪካም የዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት በዚህ ደረጃ ክሊኒክ ያለው፣ የሙዚቃ ትምህርት ቤት መማሪያ ያለው፣ ቤተ መጻሕፍት ያለው፣ መመገቢያ ቦታ ያለው፣ ማደሪያ ቦታ ያለው፣ ለሠራተኞች የሥራ ቦታና ማደሪያ ቦታ ያለው፣ ግቢው ጽድት ያለ አለ ለማለት አልደፍርም፤ ቢያንስ ግን በሀገራችን የመጀመሪው ምርጡ ሥራ ነው። በዚህ ጽድት ባለ ትምህርት ቤት ውስጥ ሦስት መቶ በላይ ተማሪዎች ይገባሉ፤ ሠላሳ ፕሮፌሰሮች፣ ሠላሳ ዶክተሮች፣ ሠላሳ ነርሶች ኢትዮጵያ ከዚያ ውስጥ ማውጣት ከቻለች እነሱ ብቻ የሚጠቀሙ ሳይሆን ሀገር የምትጠቀም ስለሆነ ይህ ትምህርት ቤት እንደ መንግሥት እንደ ሕዝብ የምናደርገው ኢንቨስትመንት አካል ተደርጎ ሊወሰድ ይገባል።

በሥራዎቻችን ለዓይነ ስውራን ከንፈር መምጠጥ ብቻውን በቂ አይደለም፤ በምንገነባቸው መሠረተ ልማቶች እነሱን ታሳቢ ያደረገ፣ የእግረኛ መንገድ ስንሠራ ለእነሱ ምቹ እንዲሆን፣ ሕንፃዎች ስንሠራ ለእነሱ ምቹ እንዲሆን ታሳቢ እያደረግን ከልብ ብናደርግ ከሰማይም ስለምንደገፍ ሁላችንም የሥራችን አካል እንድናደርግ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። በጣም አስደሳች ሥራ ነው።

ንግግሬን ሳልቋጭ ሁለት ሰዎችን ማመስገን እፈልጋለሁ። የመጀመሪያ ምስጋናዬ የሚያርፈው ለሼይካ ፋጡማ ነው። ሼይካ ፋጡማ የዩናይትድ ዓረብ ኤሚሬትስ እናት ናቸው፤ በጣም ሲበዛ ደግ እናት ናቸው። በሼክ ዛይድ ጊዜ ቀዳማዊት እመቤት ሆነው የቆዩ፣ አሁን ደግሞ ልጃቸው ፕሬዚዳንት በሆነበት ሰዓት የሀገሪቱ እናት ተብለው የሚጠሩ በጣም ደግ እናት ናቸው። በብዙ ሀገር መሰል ድጋፍ ያደርጋሉ፤ በአጋጣሚ ቀዳማዊት እመቤት ለጉብኝት ወደ ዩናይትድ ዓረብ ኤሚሬት በሄደችበት ወቅት የሄደችው ከሰበታ ትምህርት ቤት ግንባታ በኋላ ስለነበር የምትሠራውን ሥራ ጠይቀዋት፣ ትምህርት ቤት በስፋት እንደምትገነባ፣ የገንዘቡ ምንጭ ከመጽሐፍ ሽያጭ እንደሆነ፣ አሁን ግን ለዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት መገንባት ፍላጎት እንዳላት፣ የዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት አንዱ የሚፈጀው ከሌላው አሥር ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ያላነሰ ዋጋ የሚፈጅ በመሆኑ በዚያ መስክ ድጋፍ ካገኘች ጥሩ ትምህርት ቤት ለመሥራት ፍላጎት እንዳላት ስትገልጽላቸው በደስታ ለማገዝ ፈቅደው የዚህን ፕሮጀክት አብዛኛውን ወጪ በእሳቸው በኩል ለመደገፍ ፍቃደኛ ከመሆናቸውም ባሻገር ሥራው ሲሠራ በየጊዜው በፎቶ በቪዲዮ ክትትል እያደረጉ ድጋፍ ስላደረጉ ሼይካ ፋጡማ ዕድሜያቸው የረዘመ እንዲሆን ከፍተኛ ምስጋና ማቅረብ እፈልጋለሁ።

በሁለተኛ ደረጃ ማመስገን የምፈልገው ክብርት ቀዳማዊት እመቤት ዝናሽ ታያቸውን ነው። ቀዳማዊት እመቤት እንድትገነዘቢው የምፈልገው ነገር እንዳንቺ ዓይነት ዕድል ሰዎች አግኝተዋል፤ ከዚህ በኋላም ሰዎች ያገኛሉ። ዕድል ነው የተሰጠው፤ ባለፉት ስድስት ዓመታት ሠላሳ አራት ትምህርት ቤት መገንባት ቀላል ነገር አይደለም። ሠላሳ አራት ትምህርት ቤት የተገነባው ገንዘብ ስላለ አይደለም፤ የተገነባው በቂ ድጋፍ ስላለ አይደለም፤ በየቦታው በርካታ ጭቅጭቆች አሉ። ትምህርት ቤት ለማሰራት ገንዘብ አውጥተሽ ያልተሠራበት ከባቢም አለ፤ ገንዘቡን በልተው የሚያስቀሩ ከባቢዎችም አሉ። በቀላል የተከናወነ ነገር አይደለም ሠላሳ አራት ትምህርት ቤት አንድ ግለሰብ ከመንግሥት ድጋፍ ሳያገኝ በልመና መከወን እንዲሁ በቀላል የሚታይ ነገር አይደለም። ከልብና ከእውነት መግለጥ የምፈልገው ይህ መታደል ነው፤ ይህ መታደል

385

እንዳይወሰድብሽ እንዳይወሰድብን ነው አደራ ማለት የምፈልገው። የተገኘውን ነገር ሁሉ ከልብ ድሃን ለመርዳት፣ ዳቦ ቤት ለመሥራት፣ ቤት ለመገንባት፣ ትምህርት ቤት ለመገንባት ማዋል ስንቅ ነው። ይህንን ስንቅ ተጠናክሮ እንዲቀጥል እኛ ኢትዮጵያውያን ሠላሳ አራት ትምህርት ቤት አይበቃንም፤ እንድታበዢ እንድታስፋፊ አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

በዚህ የተሳተፋችሁ ሠራተኞች በሙሉ ኮንትራክተሩን ጨምሮ ከፍተኛ ትጋት አሳይታችኋል፣ ከልብ ሰጥታችኋል፤ ገንዘብ የሚሠራው ሥራ አይደለም እዚህ ግቢ ውስጥ የምናየው ጽዳትና ጥራት (Quality)። ሁላችሁም ስለ ልፋታችሁ እጅግ አድርጌ ላመሰግን እፈልጋለሁ። በመጨረሻም ክብርት ከንቲባ ከታላቅ አደራ ጋር ይህ ትምህርት ቤት ተጠብቆ እንዲቀጥል፣ በብዙ ሥራዎች ያሉሽ ትጋቶችና ጥረቶች እንዲታዩ አልፎ አልፎ በምናደርገው ቁጥጥር (Supervision) ከዚህ ጥራት ዝቅ ያለ ነገር ማየት የማንፈልግ በመሆኑ የአንቺ የቅርብ ክትትልና አመራር እንዲሰጠው፣ ክልሎች ዓይነ ስውራንን ለዚህ ትምህርት ቤት ብቁ የሆኑትን እያሰባሰባችሁ ወደ መዲናችን እንድትልኩ፣ እነሱን ብቻ ሳይሆን ከንቲባ በምታቀርበው ጥያቄ መሠረት አስፈላጊውን ድጋፍ እያደረጋችሁ ተማሪዎች እንዲማሩ ማድረግ አለብን። ሦስት መቶ ዓይነ ስውራን ማስተማር ቀላል ባይሆንም በርከት ያሉ ዓይነ ስውራን ስላሉን መሰል ሥራ በየክልሉ እየተስፋፋ እንዲሄድ ይህ የጀመርነው ዛሬ ያስመረቅነው ሥራ ውጤታማ መሆኑ ለሚቀጥለው ሥራ ሞራልና ድጋፍ ስለሚሆን ክብርት ከንቲባ እንደ ከዚህ ቀደሙ ሁሉ በከፍተኛ ትጋት እንድትጠብቂ፣ እንድታስተምሪ፣ የእናትነት ሚናሽን እንድትወጪ እና ልክ ቢሮሽ፣ ፒያሳሽ፣ ከተማሽ እያማረ እንዳለው ይህም ቦታ እንዳማረ እንዲቀጥል ክትትል እንድታደርጊ በከፍተኛ አደራ ጭምር ላሳስብ እፈልጋለሁ።

መዲናችን እያማረች እንደሆነ ሁላችሁም ትገነዘባላችሁ፤ ከተማችንን ስንገነባ በአዲስ አበባ ብቻ እንዳንታጠር በባህር ዳር፣ በጅማ፣ በአርባ ምንጭ፣ በሀዋሳ፣ በደሴ፣ በቢሾፍቱ፣ በሌሎችም ከተሞች መሰል ሥራ ስኬሉ ከዚህ ያነሰ ቢሆንም ጀምረናል። ከተማን የማስዋብ፣ ገጠርን በመሠረተ ልማት የማስተሳሰር፣ የዜጎቻችንን ኑሮ የማዘመንና የማሻሻል ጉዟችን ተጠናክሮ ይቀጥላል። አሁንም በደግነት፣ አሁንም በመልካምነት፣ አሁንም በመሰጠት፣ አሁንም በጥረት ሀገራችንን እንድናበለጽግ አደራ እያልኩ እስካሁን ስለሆነው ወደፊት ለሚሆነውም ሁሉ ፈጣሪያችን የተመሰገነ ይሁን። እንኳን ደስ ያላችሁ፤ እጅግ በጣም ደስ ብሎኛል፤ መልካም የትምህርት ዘመን ይሁንልን፤ ዕድሜ ሰጥቶን ከዚህ ትምህርት ቤት የወጡ ዶክተሮችን ለማየት ያብቃን። አመሰግናለሁ።

ግንቦት 12፣ 2016 ዓ.ም

386

ከመስከረም እስከ መስከረም

ለኢትዮጵያ ብልጽግናን ስንመኝ ትጋትን

እና ከልብ መስጠትን አንግበን ነው

የሚሆነው።

ግብርና በአጠቃላይ ኢትዮጵያ ውስጥ መስመር ይዟል። ግብርናው፣ አርሶ አደሩ፣ ኤክስቴንሽን ባለሙያው፣ በየወረዳው በየዞኑ ያሉ አመራሮች ገብቷቸው በእውቀት ሰፊ ሥራ ጀምረዋል። ባሌ በታሪኩ ከሁለት መቶ ሃምሳ ሺህ ቢበዛ ከሦስት መቶ ሺህ ሄክታር በላይ አርሶ አያውቅም፤ አሁን አምስት መቶ ሺህ ሄክታር በላይ እያረሱ ነው፤ ድርብ አድርገዋል። የሚታረሰው መሬት ስፋት ብቻ አይደለም፤ እዚያው ቦታ ላይ ደግሞ በዓመት አንዴ የነበረውን በዓመት ሦስቴ አድርገዋል። በሁሉም አካባቢ ያለ አዲስ ልምምድ ስለሆነ በምግብ ራስን ለመቻል የምናደርገው ጥረት የተሳካ ሥራ ነው። እናመርታለን፣ እንበላለን፣ እንሸጣለን።

ላለፉት ጥቂት ዓመታት በሁለት ሦስት ሲዝን የማረስ ልምምድ አስፋፍተናል። በተለይ በጋ የማረስ ባሕል እየሰፋ መጥቷል። በዚህ ዓመት የበጋ ስንዴ ወደ ሦስት ሚሊዮን ሄክታር ገደማ ነው ያረስነው፤ እየተገኘ ያለውም ምርት በጣም ከፍተኛ ነው። ነገር ግን የበጋው ሲለመድ እና የሚመረተው ምርት ከፍ ሲል በልግ እንዳይዘለል ነው ዛሬ እዚህ የተገኘነው። በበጋውና በክረምት መካከል በልግ ላይ እርጥበት አዘል ዝናቦች የሚገኙባቸው ከባቢዎች ያንን ሲዝን ማለፍ የለባቸውም። ባሌ ላይ እንዳያችሁት በመኪና የሚያልቅ አይደለም፤ ወደ ሦስት መቶ ሺህ ሄክታር በላይ በበልግ ስንዴ ታርሷል።

የበልግ ስንዴ እንዳለቀ ክረምት እራሱ ስንዴ ባይደገምም እዚህ ቦታ ላይ አተር፣ ገብስ ሌሎች ዓይነት ሰብሎች ደግሞ ይታረሳሉ። ዋናው ዛሬ ጉብኝታችን የበጋው ስንዴ የዘንድሮው በጣም ከፍተኛ ውጤት ስለሆነ የተገኘው፣ ሦስት ሚሊዮን ሄክታር ማለት ከአምናው እጥፍ ስለሆነ አርሶ አደሩንም በየደረጃው ያለውን አመራርም እንዳያዘናጋ እና ቀጣይነት (Continuity) መኖሩን ለማረጋገጥ ነው።

በጋ ለበጋ ነው የሚያገለግለው፤ በጋ ላይ ምንም ብናመርት እሱ ገቢ ከተደረገ በኋላ በልግ መታለፍ የለበትም። በልግን ካረስንና አጭደን (Harvest) ካደረግን በኋላ ክረምቱን እንዲሁ ሊሠራ ይገባዋል። ዘንድሮ በጋ ላይ ሦስት ሚሊዮን ሄክታር ገደማ አረስን እንጂ የክረምት ዕቅዳችን ከፍተኛ ነው። ከአምናው የክረምት ዕቅዳችን ቢያንስ ቢያንስ ሁለት ሚሊዮን ሄክታር እንጨምራለን። በበጋ ያገኘነው ውጤት በክረምት ደግሞ ያሰብነው ሰፋ ያለ ሥራ ስለሆነ፣ የክረምት ዝግጅትም አሁን ስለሚደረግ መሃል ላይ በልግ እንዳትታለፍ ነው አሁን ማየት የፈለግነው። የበልግ ሥራ ከታለፈ የምናገኘውን ተጨማሪ ምርት ስለሚያሳጣን እሱን ለማየት ነው። ባሌ ላይ ያለው የበልግ እርሻ እንደምታዩት የበልግ አይመስልም፤ የክረምት እርሻ ነው የሚመስለው። በስፋቱም እያደገ ነው ያለው። አሁን ዝናቡ ትንሽ ረገብ ሲል ከአሥራ አምስት

387

ቀን ከአንድ ወር በኋላ በአንዴ ይፈላል ማለት ነው። እሱን ቶሎ አጭደን መሬት አዘጋጅተን ለክረምት ቦታውን መጠቀም ይኖርብናል። እንደዚህ ዓይነት ሥራዎች ቀጣይነት ያስፈልጋቸዋል። አንድ ቦታ ተጀምሮ የሚቆም ነገር የምናስበውን ብልጽግና አያረጋግጥም። እርሻ በዓመት ሦስት ጊዜ እናርሳለን ያልነው ነገር በትክክል መሆን አለበት። እርሻ ግን በባሕሪው ሰፊ ኢንቨስትመንት ይፈልጋል። ውኃ ብቻ አይደለም የሚፈልገው፤ ውኃውን በእያንዳዱ ማሳ ከባቢ ላይ ማድረስ ከፍተኛ ሥራ ይጠይቃል፣ ኢንቨስትመንት ይጠይቃል። ማሳውም ኖሮ የገጠር መንገዶች ከሌሉ ትራክተር ገብቶ ሊያርስ፣ ኮምባይነር ገብቶ ሊያጭድ ይቸገራል። በኢንቨስትመንቱና በአድካሚነቱ ምክንያት ሰዎች አንድ ሲዝን በደንብ ካመረቱ አንደኛውን ሲዝን መዝለል ይመርጣሉ። ይህ ነገር እንዳያጋጥም፣ እንዳንዘናጋ መፍጠን አለብን፣ መትጋት አለብን። ያንን ነገር ካላሳካን በስተቀር የምናስበውን ብልጽግና አናመጣም። ስላልን በልግ እንዳትታለፍ ለማየት ነበር የመጣነው፤ በጣም አስደሳች ሥራ ነው ያየነው።

ግብርና በባሕሪው የኢንደስትሪ ግብዓት ስለሆነ ለኢንደስትሪው አስቻይ የግብዓት አካባቢ (Environment) መፈጠሩን ማረጋገጥ አለብን። ኢንደስትሪ ጋር በጣም ሰፋፊ ኢንቨስትመንቶች ጀምረናል ግን እዚህ የምንሠራው ሥራ ቀጣይነት ከሌለውና በቂ ምርት ከሌለ ኢንደስትሪው ደግሞ ይታነቃል። ተያይዘው አብረው ሲወጡ ደግሞ የኢትዮጵያን ብልጽግና ያረጋግጣሉ። በጣም ተስፋ ሰጪ ነገር ነው የምናየው። በከተማ የሚሠራው ሥራ ደስ ይላል፤ ሰዎች ከተማ ብቻ እንዳይመስላቸው በገጠር እንደዚሁ በጣም ደስ የሚል ሥራ አለ። መሀል ላይ በሁሉም ቦታ ይቆፈራል፤ መንገድ የሚሠራባቸው ቦታዎች በጣም በርካታ ናቸው። መሠረተ ልማት እየገነባን ነው። እናርሳለን፣ እናወጣለን፣ ለኢንደስትሪ እንሠራለን (Process)፣ እንበላለን፣ እንሸጣለን ይቀጥላል። ይህ ግን የሚሆነው በትጋት፣ በልፋት፣ በሥራ ነው። እንዲሁ ዝም ብሎ ተቀምጦ በመመኘት የሚሳካ ነገር የለም፤ መልፋት ይጠይቃል፣ መድከም ይጠይቃል። በሮጥንና በደከምን ቁጥር ፈጣሪም እየረዳን ነገሮች ይከናወናሉ። ዛሬ ያየነው ውጤት የዚሁ አካል ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። በበልግ የጀመርነው ውጤት በክረምት በምናስበው ልክ ከደገምን ያው ኢትዮጵያ እንደምታስበው የዳቦ ቅርጫት ሀገር ትሆናለች ማለት ነው።

የትም ቦታ የምንሠራው ሥራ በጣም ጥራት አለው፤ ከፍተኛ ጥራት (High Qual-ity) ነው። ከገጠር ከተማ አይባልም፤ ማንም ቢመጣ አያሳፍርም፤ ማንም ሰው መጥቶ እዚህ ጋር ቢያርፍ የሚያሳፍር ነገር የለውም። የሚሠራበት ጥራት፣ የመሬት ገጽታ (Landscape) ላይ ልንገነዘበው (Conscious) ነን፣ ውኃ ላይ ልንገነዘበው ነን፣ ተፈጥሮ (Nature) ላይ ልንገነዘበው ነን፤ ይህ ሁሉ ነገር በጣም ደስ የሚልና ተስፋ ሰጪ ነው።

ዓምና የመደመር ትውልድ መጽሐፍ ሲጻፍ ለኦሮሚያ ክልል የተሰጠው አሳይመንት በዚያ ሽያጭ ሶፉመር አካባቢን እንዲያለሙ ነበር። ዓመት ከምናምን ሆኖታል፤ አሁን ያንን መጽሐፍ ከአንድ ነጥብ አምስት ቢሊዮን ብር በላይ ሽጠዋል። በጣም ከፍተኛ ሽያጭ የተደረገበት መጽሐፍ ነው። ያንን ገንዘብ ሶፉመር የሚባለውን አካባቢ ለማልማት የተጠቀሙበት ነው። የዚያን ሥራ ሂደት ለማየት ነው ዛሬ የመጣነው።

388

ከመስከረም እስከ መስከረም

የሶፉመር አካባቢን መጥቶ ላላየ ሰው በቃላት በቪዲዮ፣ በፎቶ ማስረዳት አይቻልም።

አንደኛ በጣም ትልቅ (Huge) ታሪክ አለው። ከአንድ ሺህ ዓመት በፊት ሰዎች በዚህ ስፍራ የሃይማኖት ትምህርት ይማሩ ነበር፤ ሃይማኖታዊ ክንውኖች ይፈጽሙ ነበር፤ የቆየ አሻራ ከታሪክ አንፃር ይታያል። ሁለተኛ ከሥነ ተፈጥሮ (Nature) አንፃር በሶፉመር ውስጥ ያለው የአለት ተፈጥሯዊ አፈጣጠር አሥራ አምስት ኪሎሜትር ገደማ ነው የሚፈጀው። አሥራ አምስት ኪሎሜትር ከአንደኛው ጫፍ የላይኛው ጫፍ መውጣት፣ ያንን ሁሉ አስደማሚ ነገር እያዩ መሄድ በማንኛውም ስታንዳርድ እጅግ ማራኪ ቦታ ነው። እኛ እንኳን ዛሬ በዚህኛው ጫፍ አንድ ነጥብ አምስት በዚያኛው ጫፍ አንድ ኪሎሜትር ገደማ ነው ያየነው፤ አልቻልንም። በእርግጥ የእግረኛ መንገድ መሠራት አለበት፣ የውኃ መሰራት አለበት። ከካናሉ ውጪ አካባቢው መላው (The whole) ሸለቆ (Gorge) የመሬት ገጽታው በጣም ከፍተኛ የሆነ ማራኪ የሚባል ከባቢ ነው። ይህንን የምናየው ሪዞርት ተሠርቶ በሪዞርቱና በካናሉ መካከል ያለው መንገድ አልቆ ከሮቤ ኤርፖርት እዚህ ቦታ ለመምጣት ቢበዛ የአንድ ሰዓት ከሩብ ከሃያ ተኩል ነው በመኪና የሚፈጀው። ሰው ከአዲስ አበባ ሮቤ ኤርፖርት ሄዶ አንድ ሰዓት ተኩል የመኪና ጉዞ አድርጎ እንደዚህ ዓይነት ያማረ ሪዞርት የሚያገኝ ከሆነ ካናሉን ያያል፣ ሸለቆውን ያያል፣ ጫካውን ያያል፤ አጠቃላይ እዚህ አካባቢ ያለውን ውበት ማድነቅ ለራስም ለነፍስም ሐሴት የሚያገኝበት ይሆናል። በተጨማሪ እዚህ አካባቢ ያሉ ጫካዎች ዝም ብሎ ጫካ አይደሉም፤ መድኃኒት የሚገኝባቸው ዛፎች በበርካታ ቦታ ላይ አይተናል። የዚህ ዛፍ ቅርፊት በራሱ ለኮስሞቲክስ የሚውል ነው። ትናንሽ ኢንደስትሪዎች አምጥተን ኮስሞቲክስ እዚህ እናወጣለን። መድኃኒቶች ሊመረቱበት የሚችሉ ዛፎች እና የዛፍ ዝርያዎች አሉ። ሸለቆው በጣም የሚያስደነግጥ ነው፤ ካናሉ በጣም የሚገርም ነው። ከዚህ አንድ ሰዓት ተኩል ነድተን የዲሾ ፓርክ አለ፤ ከዚህ አንድ ሰዓት ተኩል የማይሞላ ነድተን የሳነቴ ቅዝቃዜ አለ፣ ከሳነቴ ሠላሳ ወይ አርባ ደቂቃ ወይ አንድ ሰዓት ነድተን ጥቁር አንበሳ ያለበት ጫካ አለ።

ባሌ ሲባል ዛሬ እንኳን እንዳየነው ከሦስት መቶ ሺህ ሁለት መቶ ሺህ ሄክታር፣ አራት መቶ ሺህ ሄክታር ስንዴ የሚታረስበት፣ ዲንሾን የመሰለ በጣም በርካታ የዱር አራዊት የሚታይበት ፓርክ ያለበት፣ ሳነቴ የሚባለው ቦታ ላይ ቅዝቃዜ ብቻ ሳይሆን ቀይ ቀበሮ ያለበት፣ ከዚያ አንድ ሰዓት ስንል ጥቁር አንበሳ የተገኘበት እና ጥቁር አንበሳ ያለበት በጣም ብዙ አስደማሚ ነገር ያለበት ነው። ተፈጥሮ አብዝቶ ያደለው ቦታ ነው። በተደጋጋሚ እንዳልኩት ማየት ማገዝ ነበር የሚፈልገው። ዛሬ ያየነው ጅማሮ በሁሉም መስክ በእርሻውም፣ በመንገድ ሥራውም፣ የካናል መልሶ የማልማት ሥራውም፣ ሪዞርቱም ተደምሮ ሲታይ በግብርናውም (Agriculture) በቱሪዝሙም፣ ታሪክን መልሶ በማደስም በጣም ተስፋ ሰጪ ጅማሮ እንዳለ ያመላክታል።

በሚቀጥለው አንድ ዓመት ሰፊ ክትትል እናደርጋለን። የጀመርነው ሁሉ ማለቅ አለበት፤ የተናገርነው ሁሉ መከወን አለበት። የምንናገረው ለመሥራት ነው፤ የምንሠራው ደግሞ ፍሬ አፍርቶ እንዲታይ ነው። ጀምረን የምንተወው ነገር መኖር የለበትም። ውሎው እንዳያችሁት በጣም አድካሚ ነው፤ ብዙ የእግር ጉዞ ያለበት ነው፤ ቀላል ነገር አይደለም ግን ፍሬው ጣፋጭ ነው። ፍሬው በጣም ጠቃሚ ነው። ለልጆቻችን ምርጥ ሀገር ለመሥራት ያለን ብቸኛው አማራጭ መድከም ነው። ደክመን ከሠራን ያማረ ነገር

389

እናያለን፤ ልጆቻችን የተሻለ ፍሬ ያጣጥማሉ። የዛሬ ዓመት ተኩል ሁለት ዓመት ስመጣ በጣም ደስተኛ አልነበርኩም፤ የተጣለ የተረሳ ቦታ ነው ያየሁት። ተፈጥሮ እጅግ አስደማሚ ነገር ሠርቶ ሰዎች የእግረኛ መንገድ መሥራት ስላልቻሉ ተረማምደን ማየት አልቻልንም። ካናሉ በጣም ውብ ቢሆንም ዛሬ በተራመድንበት መጓዝ አይቻልም፤ አሁን ጠርቶ የእግረኛ መንገድ ተሠርቶ ነው ቅድም ስናይ የነበረው። እንደዚያ አይቻልም ነበር፤ ጫካ ውስጥ ገብተን የምናይበት ቅድም የሄድንበት ደረጃዎች (Steps) የለውም። አሁን አንድ ሺህ ደረጃዎች ነው የተሠራው፤ ወደታች እስከ ውኃው ድረስ ስንሄድ አንድ ሺህ ደረጃዎች ወርዶ መምጣት በራሱ ለቀን ስፖርት ከበቂ በላይ ነው።

የሰው ልጅ ተፈጥሮን ተረድቶ ተፈጥሮን ለሰው እንዲመች አድርጎ ከሠራው አብረን የምንኖርበት (Coexist) መንገድ ለእኛ ተመልሶ ዕድሜያችንን የሚያረዝም፣ ጤናችንን የሚያበለጽግ፣ ከባቢውን እንድንወድና እንድንጠብቅ የሚያደርገን ነው። የተሰጠንን ጥለን ያልተሰጠንን ስንፈልግ እንባክናለን፤ ያለንን ሳናውቅ የሌለንን ስንፈልግ እንባክናለን። ያለንን ማወቅ፣ ባለን መርጋት፣ በረጋነው ማስዋብ፣ ማሳመር እና መጠቀም ስንችል ግን ለእኛ ብቻ ሳይሆን ለልጆቻችን የተዋበ ሀገር መተው እንችላለን። እኔ በሄድኩበት በጀመርናቸው ሥራዎች እየታዘብኩ እየተማርኩ ያለሁት ነገር አንደኛ ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች፤ ምንም ጥርጥር የለውም፤ ትልቅ አቅም (Potential) አላት፤ በሄድንበት ቦታ ሁሉ አስደማሚ አቅም አለ። ሁለተኛ ቁጥራቸው ሊበራከቱ ቢገባም የሚተጉ ልጆችም አሏት፤ በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ ይህንን ሥራ መሥራት ቀላል ነገር አይደለም። የሚሠሩ ልጆች አሉ ማለት ነው። ሦስተኛ ተፈጥሮ ነካ ነካ አድርገን ስንሠራው ይበልጥ ውበቱን አጉልቶ ማሳየት እየጀመረ ስለሆነ ካየነውም ከሠራነውም ሰዎች ተሻግረው ያላዩ ሰዎችን ስቦ የማስደመም ብቃቱ ከፍተኛ ሆኖ ይታያል። ከሥራ ዕድል (Employment) አንፃር ይህ ፕሮጀክት ስንትና ስንት ሰው እንደያዘ ተመልከቱ፤ በጣም በርካታ ሰው ሥራ እያገኘ ነው። ሥራውም ሲጠናቀቅ እንደዚሁ በቱሪዝም፣ በግብርና ይበልጥ ሥራ ይገኛል፤ የሰዎችን ሕይወት ያሻሽላል። እንደ መንግሥት እንደ ሕዝብ ለዚህ መትጋት የሚጠበቅብን ነገር ስለሆነ ጥሩ ተስፋ አለን። እንበርታ፣ እንተባበር። ከአሉባልታ ከችግሩ ሰብሰብ ብለን ወደ ልማቱ ትኩረት (Focus) እናድርግ፤ ያንን ካደረግን ውጤታማ እንሆናለን የሚል በጣም ከፍተኛ ተስፋ ሰንቄያለሁ። ያየኋቸው ሥራዎች ጥራታቸው፣ ፍጥነቱ፣ መጠናቸው (Size) ሁሌም እንደምንለው ትልቅ ነው። እኔ በጣም ደስ ብሎኛል፤ እናንተም ደስ እንዳላችሁ ተስፋ አደርጋለሁ። የዛሬ ዓመት ደግሞ ጨርሰን እዚህ አድረን ይበልጥ ያማረ ስፍራ ለሕዝባችን እናሳያለን ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ። አመሰግናለሁ።

ግንቦት 14፣ 2016 ዓ.ም

390

ከመስከረም እስከ መስከረም

በየቦታው ብንተባበር፣ በየቦታው በቅንነት

ብንተጋገዝ፣ ምን አይነት ለውጥ ልናመጣ

እንደምንችል አዋሬ ማሳያ ነው ።

ዛሬ በሰፈራችን በአዋሬ የመጨረሻውን የማፍረስ ሥራ ሠርተናል። ባለፉት ጥቂት ዓመታት በዚህ አካባቢ ስንሠራ የነበረው ሥራ ሁላችሁም እንደምታስተውሉት ሰፈራችን ምንም እንኳን በጣም ለቤተ መንግሥት የቀረበ ቢሆንም የከባቢው የኑሮ ዘይቤ ግን እጅግ አሳዛኝ ነበር። እዚህ ጋር እንደምታዩት ጭቃ ብቻ ሳይሆን ቆርቆሮ፣ ላስቲክ በጎርፍ ተንጠልጥለው ያሉ ቤቶች በጣም ለኑሮ ምቹ ያልሆኑ ብቻ ሳይሆን ለሕይወት የሚያሰጉ የአኗኗር ዘይቤ የሚከተል ከባቢ ነበር። ላለፉት ጥቂት ዓመታት አዋሬ ላይ ትኩረት አድርገን እንቀይር ብለን ስንሠራ ነበር፤ በርከት ያሉ ሥራዎች ተሠርተዋል። ዘንድሮ መስከረም ላይ ሙሉ በሙሉ ሥራችንን አጠናቀን ያልነውን የተቀየረ ሰፈር፣ የተቀየረ መንደር፣ ፎቅ ብቻ ሳይሆን አረንጓዴ ከባቢ (Green Area) ያለው፣ ለኑሮ የሚያስቅቅ ሳይሆን ለመናፈስም የሚያምር እንዲሆን አድርገን እንጨርሰዋለን።

እዚህ ጋር የምንሠራው ሥራ ሰዎች ቤታቸውን አሻሽለው ብቻ እንዲወጡ አይደለም፤ ወጥተው ሲገቡ ሰፈሬ የሚያምረው ብለው ሊዝናኑበት እንዲችሉ አድርገን ሰፋ ያለ ቦታ ለአረንጓዴ አካባቢ ለይተናል፤ እንተክላለን እናሳምራለን። ይህንን የምናደርግበት ዋናው ምክንያት አንደኛ በርከት ያሉ በእንደዚህ ዓይነት አሳዛኝ ሕይወት የሚኖሩ ሰዎች ልክ ሥራውን ስንጨርስ ቤት ነው የምናስረክባቸው፤ አንድም ብር አይከፍሉም፣ ንጹሕ ቤት ይቀበላሉ። ይህም ማለት የኑሮ ደረጃቸው ትናንት ከነበረበት በጣም አስከፊ ሁኔታ በአንድ ጀምበር (Overnight) የተሻሻለ ነገር ያገኛሉ ማለት ነው። ቤት አንዱ መለኪያ ስለሆነ ነው። ነገር ግን የአዋሬ ሰፈር ልማት ለድሆች ብቻ የመጣ አይደለም፤ ሀብታሞችም ከዚህ ልማት ተቋዳሽ ሆነዋል። ሁለት ምሳሌ ላንሳ።

እዚህ ከፍ ብለን አንድ ጃምቦ የሚባል ሕንፃ በእኛ ሰፈር ውስጥ ብቸኛው ሕንፃ አንድዬ የሚባል ሕንፃ ነበር። የዚህ ሕንፃ ባለቤት ሰፈሩን አምነው መጥተው ኢንቨስት አድርገዋል፤ ነገር ግን ሙሉ ከፎቁ ዙሪያ በራቸው ሥር ሳይቀር የተከበቡ በጣም በማይመቹ ቤቶች፣ ቆርቆሮና ላስቲክ በሆኑ ቤቶች ነው። እነዚያን ቤቶች ሰውዬው ማንሳት አይችልም። ባለፈው ዓመት እዚያ ማዶ ያለውን ፎቅ ስንሠራ አሥር ቤተሰብ በላይ ከዚያ ሰፈር አንስተን እነሱን ቤት ሰጥተናቸው እነዚያን ቤቶች አፍርሰን የሰውዬው ኢንቨስትመንት ጎልቶ እንዲታይ፣ እንዲወጣ ለእሱ አረንጓዴ አካባቢ እንዲሆን ትተናል፤ ቦታው የወል ነው ለግል አልሰጠነውም። ነገር ግን አረንጓዴ አካባቢ ተተክሎ የሠራው ሥራ እንዲወጣ እንዲታይ አድርገናል። ሁለተኛው ከእሱ ቤት እራቅ ብለው ያሉ ሰፈሮች ምቹ ስላልሆኑ እንደዚያ ዓይነት ግንባታ ጥሩ ዋጋ አያወጣም ነበር ትናንት አዋሬ ላይ። ምክንያቱም ቤቱ ብቻ ሳይሆን ከባቢው ስለማይመች።

391

እዚህ ጋር ደግሞ ኦቪድ የሚባል አንድ ኩባንያ የእንጨት ቤትን በአፓርትመንት መልክ እያለማ ነው፤ ሥራ ጀምሯል። እዚህ ጋር አፓርትመንት ተገንብቶ አዋሬ የሚሸት ውኃ እየሄደ በጣም የታጨቁ ሰፈሮች ባሉበት ሁኔታ የቤት ዋጋ ዝቅተኛ መሆኑ አይቀርም ነበር። አሁን ግን በእሱ ቤት ደረጃም ባይባል ዝቅተኛም ቢሆን ግን ጸዳ ያለ ቤት መንደሩን በሙሉ ስለሞላው አዋሬ አካባቢ ላይ የኦቪድን አፓርትመንት ወይም ጃንቦ ወይም ሌላ አፓርትመንት ገዝቶ መኖር ለቅርበት ብቻ ሳይሆን እንደ ሰፈርም ተመራጭ ያደርገዋል።

እኛ ዓላማችን የነበረው ከአራት ኪሎ በፊት ለፊት በኩል ያሉ ሰፈሮች አብዛኛው የመንግሥት የነበሩ፣ ፍሬንድሽፕ የሕፃናት መዋያ፣ ሳይንስ ሙዚየምን የመሳሰሉት ሠርተን አስውበናል። ከጀርባችንም ማየት ስላለብን፣ ከጀርባችም ችግርተኞች ስላሉ የእነሱን ሕይወት ለመቀየር ነው የሠራነው። በዚህ ሥራ ውስጥ ብዙዎቻችን ልንማር የሚገባው ነገር ቀጣይነት (Continuity) ነው። ጀምሮ መተው የአንድ ወቅት ነገር እንጂ የዘለለ ነገር አይመጣም። ባለፉት አራት አምሥት ዓመታት ሳናቋርጥ ስለሠራን አሁን አዋሬ ውስጥ ፎቅ ማየት ብርቅ አይደለም፤ መስከረም ላይ ኑና ተመልከቱ። እጅግ የተለወጠ ሰፈር፣ አዋሬ ነው ወይ ይህ ሰፈር እስኪባል ድረስ ያማረ ሰፈር እንሠራለን። ይህንን ሥራ ስንሠራ እስካሁን በነበረው ሁኔታ ምንም ዓይነት ገንዘብ ከመንግሥት በጀት አንጠቀምም፤ አብዛኛውን ከመጽሐፍ ሽያጫችን የነበረ ቢሆንም አንድ ግለሰብ አግዞናል። እነዚህን ደምረን ነው የሠራነው።

በየቦታው ብንተባበር፣ በቅንነት ብንተጋገዝ ምን ዓይነት ተጽዕኖ (Impact) ልናመጣ እንደምንችል አዋሬ ማሳያ ነው። አዋሬን ያየ ሰው መርዳትን፣ መተባበርን ይወዳል፤ ምክንያቱም ፍሬው፣ ውጤቱ በጣም ያማረ ስለሆነ። ምናልባት በየጊዜው አዋጡ፣ ስጡ፣ ተባበሩ ስለሚባል አልበዛም ወይ የሚሉ ሰዎች ምናልባት ካሉ አልበዛም ገና አልጀመርነውም ነው መልእክቴ። ምክንያቱም እኔ ዛሬ እዚህ ጋር ቆሜ ይህንን ቤት አፍርሼ አዲስ ቤት እንዲሠራ የምሞክረው ዕድል ስላገኘሁ ነው። እያንዳንዷ ቀን ዕድል ናት፤ እያንዳንዷን ቀን ተጠቅሞ የአንድ ሰው ሕይወት መቀየር አስፈላጊ ነው። መሰልቸት አያስፈልግም፤ መስጠት የሚያስችል ብቃት ካለን ለመስጠት ያብቃን እንጂ ይኑረን እንጂ፤ ጉልበት ይኑረን፣ ጉልበት ኑረን፣ ጊዜ ይኑረን እንጂ በመስጠት ሌላን መባረክ፣ የሌላ ሕይወት መቀየር የሚሰለች ጉዳይ መሆን የለበትም፤ ባሕል ነው መሆን ያለበት። ገንዘብ ያላቸው ሰዎች በጣም እየረዱ ነው፤ ቤት ይሠራሉ፣ ሽንት ቤት ይገነባሉ፣ ሰው ያስተምራሉ፣ ተማሪ ይመግባሉ እውነት ነው። እንኳን ለመስጠት አበቃቸው። አሁን ደጋግሞ መስጠት እንዳይወሰድባቸው ሳይሰስቱና ሳይሰለቹ በቀጣይነት ቢያደርጉ መልካም ነው ብዬ አስባለሁ።

በተሰጠን ዕድል ሁሉ በመስጠት፣ በመርዳት የሰውን ሕይወት መቀየር ያስፈልጋል። እንግዲህ አዋሬ ላይ መስከረም እንገናኝ። መስከረም እዚህ አካባቢ የሚኖረው ለውጥ እጅግ ያማረ ነው የሚሆነው። በሦስት ወር ውስጥ እጅግ ያማረ ሰፈር ከጎረቤቶቻችን ጋር አዲሱን ዓመት እናከብራለን። በእርግጠኝነት ጎረቤቶቻችን በሚሠራው ሥራ ደስተኛ እንደሚሆኑ ጥርጥር የለኝም። ምናልባት አንዳንድ ሰው እስካሁን ዕድሉን ያላገኘ፣ ዘገየብኝ ብሎ የሚያስብ ሊኖር ይችላል። የእኛ ዓላማ ግን ዘር የለበት፣ ሃይማኖት የለበት፤ ዋናው እጅ አጠር ወገኖች ኢትዮጵያውያን እናቶቻችንን እንባ

392

ከመስከረም እስከ መስከረም

ማበስ ብቻ ነው። እዚያ የሚወራው ወሬ የእኛ አጀንዳ አይደለም፤ የእኛ አጀንዳ ብዙ ኢትዮጵያውያን እናቶቻችን ይህንን ሲያገኙ ማየትና ሲስቁ ማየት ብቻ ነው የምንፈልገው። ለዚህ ዓላማ ኢትዮጵያውያን አሁንም ሳትሰለቹ፣ ሳትታክቱ እንጀምር። ዘንድሮ መቆም የለበትም፤ ዓምና ሠርቶ ዘንድሮ መሰልቸት አይሆንም፤ ገና ነው፤ ኢትዮጵያ መቀጠል አለበት። እንበርታ፣ እንሥራ። ከሠራን የሚለወጥ የሚቀየር ሀገር ነው ያለን፤ የሚያመላክተውም ይህንኑ ነው።

አዲስ አበባ ትቀየራለች ስንል ለሀብታሞች ብቻ ፎቅ ትሠራለች ብቻ ሳይሆን እንደዚህ ዓይነት ቤት ያላቸው ሰዎችም የተሻለ ቤት ከፍተው መኝታ ቤት፣ ሻወር፣ ኩሽና ብለው ይኖራሉ ማለት ነው። እየሆነ ነው፤ ይሆናል። እንበርታ ለማለት እፈልጋለሁ።

ግንቦት 15፣ 2016 ዓ.ም

393

ፌደራል ፖሊስ ዲጂታል ሪፎርም

ክቡር ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ፣ ኮሚሽነር ጀነራል ደመላሽ ገብረሚካኤል፣

ክቡራን ሚኒስትሮች፣ አምባሳደሮች፣

በዚህ ስፍራ የምትገኙ እንግዶች በሙሉ ዛሬ የዲጂታል በኢትዮጵያ ስትራቴጂን ለማሳ ለጥና ለማሳካት የሚደረገው ጥረት አካል የሆነውን የፖሊስ አፕን በአርቴፊሻል ኢን ተለጀንስ ተቋም ተሰርቶ ለማስመረቅ ስለበቃን፣ ለማየት ስለበቃን እንኳን ደስ ያላችሁ እንኳን ደስ ያለን ለማለት እፈልጋለሁ።

ዲጂታል ኢትዮጵያ ዋና ዋና ዓላማው ኢትዮጵያ ውስጥ የሚሰጡ አገልግሎቶች (Services) የተቀላጠፉ፣ ለሕዝብ እርካታ ምንጭ መሆን የሚችሉ እንዲሆን ከዚህ ቀደም የነበረን አሠራር በአገልግሎት (Service) ብቻ ሳይሆን በሁሉም መስክ አሠራርን አቅልሎ ተጠቃሚን እርካታውን ከፍ እንዲያደርግ ማድረግ እንዲ ችል በሁሉም መስክ ዲጂታል በኢትዮጵያ ተግባራዊ እየተደረገ ይገኛል። ዛሬ በኢ ትዮጵያ ውስጥ በሁሉም ተቋማት ከአምስት መቶ በላይ አገልግሎቶች በራስ-ሰር (Automated) ተደርገዋል። ይህ የዲጂታል በኢትዮጵያ ስትራቴጂ እና በም ክትል ጠቅላይ ሚኒስትራችን የሚመራው ምክር ቤት አጠቃላይ የአመራር ውጤት ስለሆነ ይህ ሥራ እንዲጠናከር እንድናግዝ፣ ከጎናቸው እንድንሆን ሁሉም ተቋማት ማሰብ ያለበት በማዕድን ዘርፍ የምናወጣው ሀብት፣ በግብርና የምንሠራው ሥራ፣ በኢ ንዱስትሪ የምንሠራው ሥራ፣ በቱሪዝም የጀመርናቸው ትጋቶች በሙሉ በዲጂታል በኢ ትዮጵያ ካልታገዙ በስተቀር ግባቸውን አያሳኩም። ግብርናም ሁላችሁም እንደምታ ዩት ተባይ ማጥፋት፣ የሰብልን ምርት መገመት፣ መተንበይ በርካታ ነገሮች ቴክኖሎጂ ይፈልጋሉ። በቱሪዝምም እንደዚሁ ነው፤ መረጃ የምናገኝበት፣ አገልግሎት የምናገኝ በት፣ በርቀት የምንፈልገውን ነገር የምንጠይቅበት ቴክኖሎጂ ያስፈልጋል። ይህንን ነገር በሁሉም መስክ ማስፋት፣ ማሳደግ፣ መጠቀም ያስፈልጋል። አብዛኛው የኢትዮጵያ ሕዝብ ወጣት ስለሆነ ከወዲሁ የቴክኖሎጂ መሠረት እየጣልን ካልሄድን በኋላ ከምናመ ጣው ዕድገት ጋር የማይመጥን አሠራር እንዳንከተል ለመዘመን፣ የዘመነች ሀገር ለመ ፍጠር ቴክኖሎጂ ሳቢ የሆነውን አውድ መፍጠር ያስፈልጋል።

ይህ የዚህ ፍላጎት፣ የዚህ ዕቅድ፣ የዚህ ትልም የሆነው ሥራ ዛሬ በፌዴራል ፖሊስ ያየነው ነው። ፌዴራል ፖሊስ የዛሬ ሦስት ዓመት አራት ዓመት የሚገናኝበት የኮሙዩ ኒኬሽን ሥርዓት አናሎግ ነበር። ዛሬ ዲጂታል ኮሙዩኒኬሽን አለው፤ የኢትዮጵያ ቴሌ ኮሙዩኒኬሽን ቢኖርም ባይኖርም ፌዴራል ፖሊስ በተመሰጠረ የግንኙነት ሥርዓት ካለ

394

ከመስከረም እስከ መስከረም

ምንም ችግር እያንዳንዱን ወታደር አስተባብሮ ሥራውን ሊሠራ ይችላል። ይህንንም ከዋናው መሥሪያ ቤት መቆጣጠር የሚያስችል በጣም ዘመናዊ የመገናኛ መቆጣጠ ሪያ ሥርዓት ፈጥረዋል። ሁለተኛ በከተማችንና በአንዳንድ ከተሞች በሲሲቲቪ የሚደ ረጉ ክንውኖችን እና አጠቃላይ እንቅስቃሴዎችን ከዚህ ከዋናው መሥሪያ ቤት መቆ ጣጠር የሚያስችል ፈጥረዋል። እነዚህ ሁለት አቅሞች የፖሊስን ሥራ ለማሳለጥ የሚ ያግዙ ቢሆንም ዛሬ የምናስጀምረው ዲጂታል አፕ ግን ከሁለቱ ይበልጣል። ምክን ያቱም በዘመነች ከተማ ውስጥ፣ እያደገ ባለ ከተማ ውስጥ፣ በጣም ከፍተኛ ቁጥር ባለው ሕዝብ (Population) ውስጥ ፖሊስ ሕዝብን ሳያሳትፍ ሰላም ማረ ጋገጥ፣ ወንጀል መቀነስ አይችልም። ሕዝብን ያሳተፈ ወንጀል ለመቀነስና ወንጀለኞ ችን ወደ ሕግ ለማቅረብ በከፍተኛ ደረጃ የሚያግዝ አፕሊኬሽን ነው ዛሬ እያስጀመርን ያለነው። በቀላሉ ሰው ምስል በማንሳት፣ ጽሑፍ (Text) በማድረግ፣ ድምፅ በማ ሰማት፣ ሰውዬው ቢጠለፍ፣ ሰውዬው ቢታፈን፣ ስርቆት ቢያይ፣ የትራፊክ መጨናነቅ (Traffic Jam) ቢያይ፣ አደጋ ቢያይ ማንኛውም እንቅስቃሴ ለፌዴራል ፖሊስ በጽሑፍ አሳውቆ ፌዴራል ፖሊስ በደቂቃ ውስጥ በዚህ አካባቢ ላሉ ፖሊስ ጣቢያ ዎችና ለተሰማሩ ወታደሮች የሥራ ስምሪት ሰጥቶ የዚያን ጥቆማ ፍሬ የዚያን ጥቆማ አደጋ ለመቀነስ ይጠቀምበታል።

ኢትዮጵያውያን እያንዳንዳችን ለሀገራችን ዘብ፣ ለሀገራችን ጠባቂ እንደሆንነው ሁሉ ከወታደሩም ከፖሊስም ጋር በመረጃ፣ በሐሳብ እየደገፍን ካልቆምን በስተቀር አሁን ያለው በጣም የተጋነነ (Inflated) የሆነ ፍላጎት፣ ዛሬ ተወልዶ ዛሬ ተመርቆ (Graduate) ነገውኑ መኪና መያዝ፣ ነገውኑ ፎቅ እውን ማድረግ፣ ነገውኑ ያማረ ነገር መያዝ በሚጓጓበት በዚህ ባልተገራ ዘመን ወንጀል ይበራከታል። ይህንን ወንጀል ለመከላከል ሕዝብና ፖሊስ በጋራ መቆም አለባቸው፤ ሕዝብና ፖሊስ በጋራ እንዲቆሙ ደግሞ ይህ ቴክኖሎጂ በእጅጉ ያግዛል።

እያንዳንዱ ዜጋ ይህንን ኦፕሊኬሽን በመጠቀም በየሰፈሩ የሚያያቸውን ወንጀሎች፣ ጥፋቶች ለፖሊስ ማሳወቅ እንዲችልና በጋራ ወንጀል እንድንከላከል አደራ ማለት እፈ ልጋለሁ።

ለኢትዮጵያ ፌዴራል ፖሊስ አመራሮችና አባላት እስካሁን በመዲናችን በሀገራችን ለከ ፈላችሁት መስዋዕትነት፣ ለምታደርጉት ጥረት የኢትዮጵያ መንግሥትና ሕዝብ ከፍተኛ ክብርና ምስጋና አለው። እናንተ ስላላችሁ ወጥተን እንገባለን፣ እናንተ ስላላችሁ ሥራ እንሠራለን፣ እናንተ እየሞታችሁ እኛ እንኖራለን። ለዚህ ትልቅ ክብር መላው የኢትዮ ጵያ ሕዝብና መንግሥት አለው።

ዛሬ አደራ ልላችሁ የምፈልገው ነገር ፖሊስ፣ ወታደር፣ የጸጥታ ተቋማት (Security Institutions) ጥሪያችሁ፣ ሕልማችሁ ወዳችሁና ፈቅዳ ችሁ የገባችሁበት ሥራ ለሕዝብ ጥቅም መስዋዕት መሆን እንጂ ሕዝብን መጉዳት አይ ደለም። ፖሊስ ወንጀል የሚከላከል፣ ወታደር ወንጀል የሚከላከል፣ ወንጀል ለመከላከል እራሱን አሳልፎ የሚሰጥ ሲሆን እንጂ በወንጀል ውስጥ ሲሳተፍ እጅግ አደገኛ ነው። እንደዚህ ዓይነት ተግባራት በከተማችን ውስጥ መደመጥ ጀምረዋል። ክትትል እየደረ ግን ነው፤ ማንም የፖሊስ ወይም የወታደር አባል ባልተገባ መንገድ ዜጎቻችንን እንዲ

395

ያጎሳቁል፣ ሕግን ባልተከተለ መንገድ የእርምት እርምጃ እንዲወስድ አይፈቀድለትም። የሚፈቀድልን ሕግን ተንተርሰን፣ ሕዝብን ጠብቀን፣ እኛ ተጎድተን ዜጎቻችን በሰላም ወጥተው እንዲገቡ ማድረግ ነው። ለራስ ጥቅም ሕዝብን የሚጎዳ ተግባር ከወታደሮች በፍጹም አይጠበቅም፤ ብዙዎች እየሞቱ፣ እየቆሰሉ ጥቂቶች በዚህ ጥፋት የተቋሞቻ ችንን ስም እንዳያጠፉ ከሕዝባችን ጋር ሆነን ወንጀለኛው በእኛ ውስጥም ይሁን ከእኛ ውጭ በጋራ መከላከል ይኖርብናል። የፌዴራል ፖሊስ አመራሮች፣ አጠቃላይ የጸጥታ ተቋማት አመራሮች በትጋት እንድትሠሩ ከአደራ ጭምር ላሳስባችሁ እፈልጋለሁ።

በመጨረሻም የኢትዮጵያ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ከተፈጠረ ጥቂት ዓመታት የሆነው እያንዳንዱ ተቋም ጋር በሚያስፈልገን ነገር ሁሉ ቴክኖሎጂን በማበልጸግ ሥራዎቻችን እንዲሳለጡ፣ እንድንዘምን፣ ወንጀል መከላከል እንድንችል እያደረገው ያለው ጥረት ከዕድሜው በላይ ነው። በቅርቡ ለጉምሩክ (Custom) የሠራው ሲስተም በኮንት ሮባንድ ይጋጠም የነበረውን ችግር በከፍተኛ ደረጃ እየቀረፈ ያለ ነው። ከፋይናንሻል ሲስተም ጋር እየሠሩ ያሉ ሲስተሞች ብዙ የሚጭበረበሩ ነገሮች በቀላሉ ማየት እንድ ንችል ያስቻለ ነው። ዛሬ ደግሞ ለፖሊስ የሠሩት አፕ እጅግ በጣም አስፈላጊ ነው። ባደጉት ሀገራት የምንሰማውን ነገር በሀገራችን እንድናይ፣ እንድንጠቀምበት፣ በቋንቋ ችን እንድንገለገል ዕድል የሰጠ ስለሆነ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ለተፈጠረበት ዓላማ እየቆመ ያለ ተቋም ነው። ይህንን ጅማሮውን ከኢንሳ ጋር፣ ከፋይናንሻል ኢንተለጀንስ ጋር፣ ከሌሎች መሰል ቴክኖሎጂ ተቋማት ጋር በመተባበር በሁሉም መስክ ዲጂታል ኢትዮጵያን እንድታሳኩ አደራ እያልኩ እስካሁን ለሠራችሁት ሥራ የኢትዮጵያ መን ግሥት ከፍተኛ ምስጋናና ፍቅር ሊያቀርብላችሁ ይፈልጋል።

ቴክኖሎጂ በጣም አስፈላጊ ነገር ነው። አፕሊኬሽን በጣም አስፈላጊ ነገር ነው፤ ፍሬው ግን መጠቀም ነው። ዜጎች መጠቀም መጀመር አለብን፤ ፖሊሶች መጠቀም መጀመር አለብን። ሀገራችን እያደገች ነው በሁሉም መስክ፤ ፖሊሶች በገጠር ብትሰማሩ በእያ ንዳንዱ ክፍለ ሀገር፣ በእያንዳንዱ ዞን፣ በእያንዳንዱ ቀጠና ሀገር እየታረሰ እየተሠራ ነው። መንገድ፣ ትምህርት ቤት፣ ጤና ተቋማት ይሰራል፣ ግድቦች ይሰራሉ፤ ወደ ኢን ዱስትሪ ሲመጣ በርካታ የኢንዱስትሪ ዘርፍ እየተስፋፋ ነው ያለው፤ ግብርናው እጅግ ተስፋ በሚሰጥ ጉዳይ ነው ያለው። አሁን ከወሬ፣ ከአሉባልታ፣ ከሟርት ወጥተን በከፍ ተኛ የሀገር ፍቅርና በአርበኝነት ስሜት ኢትዮጵያን የምናበለጽግበት፣ ለልጆቻችን የበ ለፀገች ሀገር የምናሸጋግርበት ስለሆነ ንግግራችን ሰብሳቢ፣ ድርጊታችን አቃፊ፣ እያን ዳንዱ እርምጃችን ኢትዮጵያን ከፍ የሚያደርግ እንዲሆን ከሁላችን የሚጠበቅ ነገር መሆኑን ተገንዝበን እንድንሠራ አደራ እያልኩ ብልጽግናችን አይቀሬ ነው፤ ብልጽግናችንን ለመቋደስ ያብቃን፤

ልጆቻችን ግን ካለ ጥርጥር አይለምኑም።

ግንቦት 13፣ 2016 ዓ.ም

396

ከመስከረም እስከ መስከረም

አገር አቀፍ የምክክር ሂደት ይፋዊ የማስጀመሪያ

ስነ-ስርዓት

እንዴት አደራችሁ? እንዴት ከረማችሁ? በጋው እንዴት ነው? ከወትሮው በተለየ መንገድ በኢትዮጵያ ጉዳይ ለመምከር፣ የጋራ ሐሳብ እና አቋም ለመውሰድ በዚህ መንገድ መገናኘታችን በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ አንዱ የማይዘነጋ ምዕራፍ ስለሆነ ይህንን ዕድል ያገኘን፣ በዚህ ታሪካዊ አዳራሽ የምንገኝ፣

ለኢትዮጵያ የሚበጀውን ለመምከር የወሰንን ሁላችሁም፣ ሁላችንም እንኳን ደስ ያላችሁ እንኳን ደስ ያለን ለማለት እፈልጋለሁ። የተከበሩ አቶ ታገሰ ጫፎ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አፈ-ጉባኤ፣ የተከበሩ አቶ አገኘሁ ተሻገር የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ-ጉባኤ፣ የተከበሩ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ፣ የተከበሩ የዚህ ፕሮግራም ባለቤት እና አሰናጅ የሆኑ ፕሮፌሰር መስፍን እንዲሁም አሥራ አንዱ ኮሚሽነሮች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ አባገዳዎች፣ ወጣቶች፣ ሴቶች በዚህ ስፍራ የምትገኙ ከመላው ሀገራችን እና ሀገራችንን ከሚወዱ ደግሞ በሚዲያ የምትከታተሉ ኢትዮጵያውያን እና የኢትዮጵያ ወዳጆች በሙሉ ዛሬ ለኢትዮጵያ አዲስ ምዕራፍ ነውና በዚህ ምዕራፍ ላይ በቅንነት ፈቅደን እና ወደን ሁላችንም እንድንሳተፍ በታላቅ አክብሮት ጥሪ እያቀረብኩ ይሄንን የታሪክ ምዕራፍ እንድንጀምር የረዳንን ፈጣሪያችንን ማመስገን እፈልጋለሁ።

ክቡራት እና ክቡራን በኢትዮጵያ በርካታ ስብራቶች አሉ። በኢትዮጵያ በርካታ ባይኖሩ፣ ባይከሰቱ፣ ባይደገሙ የምንላቸው ስብራቶች አሉ። ሁላችሁም እንደምትገነዘቡት ላለፉት መቶ ምናምን ዓመታት ኢትዮጵያ ውስጥ የተሳካልን የመሰለን፣ የቻልነው የመሰለን፣ በድምሩ ያከሰረን መዋጋት ነው። ከውጊያ ያለፈ ታሪክ ልንናገረው የምንችል፣ ለልጆች የሚሸጋገር ማቆየት አልቻልንም። አጼ ቴዎድሮስ ብንል ውጊያ ነው፣ አጼ ሚኒሊክ ብንል ውጊያ ነው፣ እስከ አሁን ያለው ታሪካችን ውጊያ ነው። ሲደመር ኪሳራ ነው፣ ሲደመር ውድቀት ነው፣ ሲደመር ድህነት ነው። ከዚህ ለመውጣት አዲሱ መንገድ ምክክር ነው፣ አዲሱ መንገድ ውይይት ነው፤ ለዚህ ሁላችን የፈቀድን መሆን አለብን።

በኢትዮጵያ ውስጥ በርካታ አብዮቶች (Revolutions) ተካሂደዋል። አንደኛው አብዮት አንደኛውን ሥርዓት ጥሎ፣ ሌላኛው አብዮት ሌላኛውን ሥርዓት ከመጣል ያለፈ የነበረን መልካም ነገር የሚያቆይ፣ መታከል የሚገባውን የሚያክል እና ለልጆች የተሻለች ሀገር የሚያሸጋግር ልምምድ ማድረግ አልቻልንም። ባለፉት ጥቂት ዓመታት እጅግ ድፍረት የተሞላባቸው ለውጦች (Reforms) ለማካሄድ ሞክረናል። የለውጡ ጭብጥ በምርጫ ማሸነፍ አይደለም። የለውጡ ጭብጥ ሁሉን ማስደሰትም አይደለም። የለውጡ ጭብጥ የተሻለ የማስፈጸም አቅም ኢትዮጵያ እንዳላት ለልጆቿ

397

ማሳየት ነው። ለምሳሌ በኢኮኖሚው መስክ በጣም የሚያስቆጨው ነገር ኢትዮጵያ ስንዴ ከውጪ እያመጣች ዜጎቿን መመገቧ ነው። እንዴት ኢትዮጵያ ስንዴ ከውጪ ታመጣለች? ልንቆጭ ይገባል፤ አሠራራችንን ማስተካከል አለብን የሚለው ለውጥ (Reform) ቀላል ባይሆንም በጥቂት ዓመታት ውስጥ ኢትዮጵያ ከውጪ ስንዴ ማስገባት ሳይሆን በሀገሯ ማምረት የሚያስችል ብቃት መፍጠር ችላለች። ስንዴ በሀገር ውስጥ ማምረት ብንችልም አሁንም በእርዳታ ስም ስንዴ ይመጣል። ኢትዮጵያ ማምረት ብቻ ሳይሆን በእርዳታ ስም የሚመጣን ስንዴንም፣ እንክርዳድንም ማቆም አለባት። ይህ ጠንካራ ለውጥ ነው። ጠንካራ የሚያደርገው የሚልኩት ኃይሎች በቀላሉ በጀት ብለው የሚቀበሉት ሐሳብ አይደለም፤ ነገር ግን የለውጣችን አካል ስለሆነ እናደርገዋለን። የምናደርገው ቀላል ስለሆነ ሳይሆን ትክክል ስለሆነ ነው። በኢኮኖሚ ለውጥ መስክ በጣም በርካታ ጉዳዮች ላነሳ እችላለሁ ግን ስንዴው ይበቃናል። በገጠር በስንዴ ያገኘነውን ድል በከተማ መድገም አለብን። እኛ የሌሎች ከተሞች (የሰው ከተሞች) የምናደቅ፣ ሰው ከተሞች እየሄድን ፎቶ የምንነሳ ሳይሆን በእራሳችን መዲና እና ከተሞች የተዋበ ነገር ማድረግ እንችላለን የሚለው ጅማሮ እና ለውጥ ሁላችሁም በቅርብ እንደምታውቁት ቀላል ድፍረት የተሞላበት ጉዳይ አልነበረም።

ዛሬ ወደዚህ ስትመጡ እንዳያችሁት ፒያሳ ቢለወጥ፣ በአዲስ ዓይን ቢታይ፣ በጀመርነው መንገድ ብንሠራ ሌላ ሀገር ሄዶ ፎቶ የሚያስነሳ ሳይሆን ብዙዎች እየመጡ እኛ ጋር እንዲነሱ የሚያደርግ መሆኑን ሥራችን በግልጽ (በጋህድ) መታየት ጀምሯል። ይህ ሥራ ብዙዎች እንደሚሉት ሳይሆን መቶ በመቶ በእኛ ሀብት፣ በእኛ ልጆች፣ በልጆቻችን ትጋት የሚሠራ ነው። ይሄን የሚጠራጠር ሰው ካለ ከዚህ ሲወጣ በእግሩ ወደ የትኛውም የመንገድ ኮሪደር ልማት ቢሄድ የኢትዮጵያ ወንድ እና ሴት ልጆች በጠራራ ፀሐይ፣ በዝናብ ውስጥ፣ በጭለማም በዕረፍት (Pause) ሲተጉ ያያል። ኢትዮጵያውያን በስንዴ ብቻ ሳይሆን በከተማም እንደምንችል የሚያሳይ ለውጥ ነው። ስንጀምረው እንደምታስታውሱት በጣም ፈታኝ ነበር። ደፍረን የቀጠልነው ከፊታችን ምርጫ ስላለ እንዳናስቆጣ በሚል ሳይሆን እያንዳንዱ ቀን ዕድል ነው ተጠቅመን ቁም ነገር ሠርተን እንለፍ የሚል አቋም ስላለ ነው። ከከተማ ውጪ በትምህርት መስክ ሁላችሁም እንደምታውቁት በኢትዮጵያ በተለይም በገጠሩ መዋለ ሕፃናት ማየት ብርቅ ነው። አዲስ አበባ በግል የተወሰኑ በክፍያ የሚያስተምሩ ቢኖሩም እንደ መንግሥት በሀገር ደረጃ መዋለ ሕፃናትን፣ አንደኛ ደረጃ፣ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶችን፣ ለአይነ ስውራን አገልግሎት የሚውሉ ትምህርት ቤቶችን ማየት ብርቅ ነው። በዚህ ረገድ ታሪክ ሊዘነጋው የማይችል እጅግ እጅግ አመርቂ ሥራዎች ሠርተናል። ይህ ለውጥ ገንዘብ የለንምና አናደርገውም ብንል ኖሮ አይሳካም። ሕዝባችንን ይዘን በሺህዎች የሚቆጠሩ መዋለ ሕፃናት፣ አንደኛ ደረጃ፣ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች አስፋፍተናል። ይሄም ለኢትዮጵያ ትምህርት እና ፈጠራ፣ ለቴክኖሎጂ መሠረት ሆኖ እንደሚያገለግል ሙሉ እምነት አለኝ።

ከትምህርት ባሻገር በተቋማት ግንባታ፣ ተቋማት የጸዱ፣ ቴክኖሎጂ የሚጠቀሙ፣ የሚሰጡ (Deliver) በአዲስ አበባ ብቻ እንደምታዩት ዛሬ ማታ ሁለት ሰዓት፣ ሦስት ሰዓት ብትወጡ የአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባን ጨምሮ መላው አመራሩ በየኮሪደሩ በእግሩ እየሄደ ሲሠራ ሲያሠራ ታያላችሁ። ይህ የማገልገል፣ ኢትዮጵያን የመውደድ፣ ሕዝቦቿን የመውደድ፣ ድሃን የመርዳት፣ ለድሃ ቤት ሠርቶ የመስጠት

398

ከመስከረም እስከ መስከረም

ልምምድ ባሕል እያደረግነው እንደሆነ ተቋሞቻችን ከመንግሥታት ጋር የማይናወጡ፣ ሁሌም የሚያገለግሉ መሆን እንዲችሉ የሚያስችል መሠረት እየጣልን እንገኛለን።

በዲፕሎማሲው መስክ ወዳጆቻችን፣ በችግር ወቅት የረዱን ሀገራት፣ የኢትዮጵያ የረጅም ጊዜ ወዳጆች ነን ብለው የሚያምኑ ሀገራት በሙሉ እና መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ እንዲገነዘብ የሚያስፈልገው የኢትዮጵያ የዲፕሎማሲ መሠረት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም ነው። ብሔራዊ ጥቅማችንን አስቀድመን ለምናደርገው ተጋድሎ ከውጪ በዚያ መንገድ ማሰብ ለአፍሪካ ተገቢ አይደለም በሚሉ ኃይሎች ብቻ ሳይሆን በውስጣችን ባሉ ሰዎችም ግንዛቤ ሲያጥር እናስተውላለን። ለምሳሌ ህዳሴን ብንወስድ በኢትዮጵያ ታሪክ ታይቶ በማይታወቅ ልክ አሥራ ምናምን ጊዜ የጸጥታው ምክር ቤት (Secu-rity Council) ተቀምጧል፣ በእኛ ጉዳይ መግለጫ አውጥቷል፣ ማስፈራሪያ ተልኳል፣ አንዳንድ የእርዳታ ነገሮች ተቋርጠዋል፤ ብዙ ሙከራዎች ተደርገዋል። እኛ ብሔራዊ ጥቅማችን ስንል ከታች ያሉ ሀገራትን መጉዳት እያልን ሳይሆን በጋራ ማሸነፍ እያልን ነው። ህዳሴ ለሱዳን እና ለግብፅ በረከትን እንጂ መዓትን እንደማያመጣ በደንብ እናውቃለን። ነገር ግን ያ ሁሉ ጫና ቢኖርም ብሔራዊ ጥቅማችንን ማዕከል አድርገን እነሆ ዛሬ ግድባችንን አገባደነዋል።

ከግድባችን ባሻገር በብዙ መላክ የለመዱ እና አሁንም መላክ ጌጣቸው የሆነ ያንን መንገድ የዲፕሎማሲ መርህ አድርገው የሚያስቡ ሀገራት ኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም አላት፣ ኢትዮጵያ ፍላጎት አላት ፍላጎቷን ተገንዝባችሁ ፍላጎታችንን ተገንዝበን በጋራ የምናድግበትን እንጂ የምንላላክበትንማ ሞከርነው አልጠቀመንም በቃን ብለን የቆምነው ጫና ስለሌለው አይደለም፤ ትክክል ስለሆነ ነው። እነዚህ እና መሰል በድፍረት የተሞሉ ለውጦች፣ በሀገር ውስጥ እና በውጭ ካሉ ኃያላን ጋር የሚያጨቃጭቁ ለውጦች መልካም ጅማሮ ቢሆኑም ኢትዮጵያውያን ተወያይተን፣ ተመካክረን፣ ሽንቁሮቻችንን ደፍነን መጓዝ ካልቻልን ገንዘብ ስላላቸው ከእኛው ውስጥ ገዝተው እኛን ሊከፋፍሉን ይችላሉ። ሞክረዋል፤ እስከ አሁንም መወያየት እና ይህ ጅማሮ መሠረት እንዲይዝ ማድረግ ያስፈልጋል። የኢትዮጵያ ዋና ዋና ሽንቁሮች፣ ዋና ዋና ድካሞች፣ ዋና ዋና ስብራቶች፣ ከዚህ መድረክ አንጻር ምንድን ናቸው? ብለን ያየን እንደሆነ። አንደኛው አካታች የሆነ፣ አሰባሳቢ የሆነ፣ ሁሉን ዜጋ በእኩል የሚያይ የፖለቲካ አካሄድ ሳይሆን ልዩነትን፣ እኔ እበልጥ እኔ እሻልን፣ ከእኔ ወዲያ ለአሳርን፣ እኔ ከሌለሁበት የትም አይደርስም የሚል እብሪት ያለበትን የፖለቲካ መንገድ ማስተናገድ አንዱ ችግር ነው። ሁለተኛው ችግር ትርክት ነው። የሚሰበስብ፣ የሚያስታርቅ፣ የሚያገናኝ፣ የሚያቀራርበን ነገር የበዛ እንደሆነ የሚያሳይ ሳይሆን አንደኛውን በሌላኛው እንዲጠላ፣ አንደኛው ከሌላኛው ጋር አብሮ መኖር እንዳይችል የሚያደርጉ ትርክቶች፣ ተረኮች በኢትዮጵያ ተንሰራፍተው ኖረዋል። ሦስተኛ ስብራት ብለን የምንለየውን ነገር የምንፈታበት መንገድ ነው። ለምሳሌ በደርግ ሥርዓተ መንግሥት የነበረው ሕገ መንግሥት አካሄዱ፣ በውስጡ የያዘው ይዘት (Content) ለኢትዮጵያውያን አይበጅም ብለን ስንነሳ ያን ቀደን የእራሳችንን መጻፍ እንጂ ያ ስህተት መሆኑን መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ተወያይቶበት ከዚያ ውስጥ ሊታረም የሚገባውን ነቅሶ አውጥቶ በመሄድ አግባብ አይደለም።

ሁላችሁም እንደምታውቁት በአኅጉራችን በርካታ መንግሥታት ካሸነፉ በኋላ ከእነሱ ቀድሞ የነበረውን ሕገ መንግሥት ቀደው ለእነሱ የሚስማማ ሕገ መንግሥት ጽፈው

399

የኖሩ የሚኖሩም መንግሥታት አሉ። እኛ ለውጡ ከመጣ በኋላ የነበረውን ሕገ መንግሥት ለመቅደድ የሚያስችል በጣም በጣም ሰፊ ምቹ ሁኔታ ነበር። ነገር ግን ያንን ጥፋት መድገም አዲስ ጥፋት ወላጅ እንጂ መፍትሔ ስላልሆነ የለም ተመካክረን፣ ተነጋግረን፣ ተወያይተን ከዚያ ውስጥ ጠቃሚ ሐሳቦች ወስደን፣ ጎዶሎ ካሉ ሞልተን እንጂ ቀደን አንሄድም ያልነው ስለማይቻል ሳይሆን ትክክል ስላልሆነ ነው። አሁን እነዚህን ስብራቶች በውይይት እንጠግን ስንል ምንድን ነው ምክክሩ የሚያስገኝልን ጠቀሜታ? ምክክር ለኢትዮጵያ ለምን ያስፈልጋታል? ከዚህ ቀደም ሲባል እንደነበረው ማን ከማን ተጣልቶ ነው ንግግር ውይይት የሚያስፈልገው? የሚል ጥያቄ የሚያነሱ ሰዎች ካሉ የዚህ ምክክር ዋነኛ ዓላማ ከተቃርኖ ይልቅ ተዛምዶን ለማጠናከር ነው። በብሔሮች መካከል፣ በቋንቋዎች መካከል፣ በባሕል መካከል፣ በሃይማኖት መካከል ካሉ ተቃርኖዎች በላይ ተዛምዶዎች ስለሚበዙ እነሱን አጉልተው ለማውጣት ነው። ለምሳሌ የሃይማኖት አባቶች ይህንን ስብሰባ እንድንጀምር በጸሎት ከፍተውልናል። ሰብሰብ አድርገን ስናያቸው ክርስቲያኖች እና ሙስሊሞች ናቸው። አጋጣሚ ሆኖ አይሁዶች አልነበሩም። እነዚህ ክርስቲያኖች እና እስላሞች የሚለያያቸው ጉዳይ ቢኖርም ለሁለቱም ግን አብርሃምም ይስሐቅም አባቶቻቸው ናቸው። የአንድ አባት ልጆች ናቸው። ኦሮሞ፣ አማራ፣ ትግራይ፣ ወላይታ፣ ሲዳማ፣ ጉራጌ የሚል ስም እና ቋንቋ ቢኖረንም በእነዚህ እምነቶች የምናምን ከሆነ አዳም እና ሔዋን አባት እና እናቶቻችን ናቸው ማለት ነው። አንድ የሚያደርጉን ነገሮችን መዘን ማውጣት ብንችል ከተቃርኖ ይልቅ የሚያቀራርቡን ነገሮች የበዙ ይሆናሉ። ሁለተኛው መጓደል፣ ስብራት ኢትዮጵያ ውስጥ መኖሩን ሁላችንም እናምናለን። መጓደልን በመገዳደል ልንሞላው ግን አንችልም። መጓደልን በመገዳደል መሙላት ቢቻል ኖሮ ያለፉት መቶ ዓመታት ጉዟችን በቂ በሆነ ነበር። መጓደልን በመመካከር ነው ልንሞላ የምንችለው። ዓለም ሙሉ ባትሆንም ወደ ሙላት ለሚደረገው ዕድገት ምክክር እንጂ መገዳደል መፍትሔ አይሆንም። መገዳደል ችግሩ ደም ማፍሰሱ ብቻ አይደለም፤ ከበሬ የወለደ፣ ከውሸት ከሚናድ መሠረት የመነጨ ፕሮፓጋንዳ ይበዛዋል። በሬ ወለደ ነው ውሸት ነው። ውሸት መሠረት የለውም፣ ውሸት ለጊዜው እንጂ ጸንቶ ሊቆም አይችልም። በእውነት ላይ ያልተመሠረተ ትግል፣ በእውነት ላይ ያልተመሠረተ ጥረት ውጤታማ ሊሆን አይችልም፤ መከናወን ከእውነት ጋር እንጂ ከውሸት ጋር ስለሌለ።

በዚህ ምክክር ውስጥ ዘላለማዊ አብሮነትን፣ ለልጆቻችን መልካም ሀገርን፣ የተሻለ እና የሚበጅ ሐሳብን ይዘን ኢትዮጵያ የጸናች፣ ኢትዮጵያ ለልጆቿ ኩራት የሆነች፣ ተስፋ ያለባት ምድር ለማድረግ እንድንችል ምክክር በእጅጉ ያስፈልጋል። ዕድል ሲጠቀሙበት ድል ያመጣል፤ ዕድልን መጠቀም ሳንችል ስንቀር መከራ ያስከትላል። ኢትዮጵያ ውስጥ “እንመካከር እንመካከር” ብለው ሲለምኑ የነበሩ ሰዎች እሺ ኑ እንመካከር ስንላቸው ዛሬ ፍቃደኛ መሆን ብቻ ሳይሆን በከፍተኛ ደስታ መቀላቀል ይኖርባቸዋል። ምክንያቱም ይህ ዕድል ካልተጠቀምንበት ያልፋል፤ ቀጥሎ የሚመጣው ደግሞ “ባለፈውም ብለን አሥራ አንድ ስመ ጥር ኮሚሽኖች አቋቁመን አልተሳካም፤ ምክክር አያስፈልግም ወደ ነበርንበት እንመለስ” ሊል ስለሚችል ይሄንን ዕድል ሳናበላሽ ሁላችንም አሸናፊ በሚያደርግ አግባብ ልንጠቀምበት ይገባል ብሎ መንግሥት ያምናል።

የውይይቱን አካሄድ በሚመለከት ፕሮፌሰር መስፍን እንደገለጹት መንግሥት በእነዚህ ታላላቅ ስመ ጥር፣ ዕድሜ ጠገብ፣ ኢትዮጵያን በገንዘብ፣ ኢትዮጵያን ለጊዜያዊ ጥቅም

400

ከመስከረም እስከ መስከረም

አሳልፈው ይሰጣሉ ተብሎ በማይታመኑ ኮሚሽነሮች ሥራው ውስጥ ለአንዲት ሰከንድ ጣልቃ የመግባት ፍላጎት መንግሥት የለውም። በሀገራችን ትላልቅ ሰዎች እንደሚሉት ወይም እናቴ አዘውትራ እንደምትለው በመቃብር “ጉድጓድ አፋፍ ላይ ያለ ሰው አይቀጥፍም፣ አይዋሽም”። እነ ፕሮፌሰር መስፍን፣ እነ አምባሳደር ድሪር፣ እነ ጋሽ ዘገየ፣ እነ ወይዘሮ ሂሩት ከእንግዲህ በኋላ ለኢትዮጵያ ቁም ነገር ጥለው ከማለፍ ውጪ በመቃብር አፋፍ ላይ ሆነው ኢትዮጵያን አሳልፈው ይሰጣሉ ብሎ ማሰብ በእኔ ወገንም በሌሎች ወገንም ስህተት ነው። እነሱን በሙሉ ልብ አክብረን ሐሳባቸውን ተቀብለን ውይይት እናደርጋለን። ውይይት እና ምክክሩ ላይ በሁሉም ወገን ያሉ ሰዎች እንዲገነዘቡ የሚያስፈልገው ነገር በአዳራሽ እንመክራለን፤ በፈለግነው አጀንዳ እንወያያለን። ሁላችን ከተግባባን በዚያ ጉዳይ ከተስማማን የቀጣይ ጉዟችን አካል ይሆናሉ። ባንስማማስ? አንዳንዶቻችን ባንፈቅድስ? በጣም ቀላል ነው፤ የኢትዮጵያ ሕዝብ በሕዝበ ውሳኔ (Referendum) የተሻለውን ጉዳይ ይወስናል። ለምሳሌ የኢትዮጵያ ባንዲራ መሃል ላይ ያለው ኮከብ ይውጣ? አይውጣ? የሚል ክርክር አለ።

ስንነጋገር ግድ የለም ቢኖርም እምብዛም አያጣላም፤ በየዘመኑ የመጡት መንግሥታት አርማ ሲያደርጉበት ነበረ፤ አብሮ የሚያኖረን ከሆነ ግድ የለም ይቀጥል ብለን ከተስማማን ወደ ሕዝበ ውሳኔ አንሄድም ማለት ነው። አይ ወንድሞቻችን እናንተን ከከፋችሁ ይነሳ፤ በአርማ አንጣላም ብሎ አንደኛው ወገን ከተወ አያስፈልግም ሕዝበ ውሳኔ ማለት ነው። ባንስማማስ? እያንዳንዱ ለመምረጥ የደረሰ ኢትዮጵያዊ በድምፁ ይወስናል። ያኔ ተሸናፊዎች፣ ያኔ ሐሳባቸው የተሸነፉ ሰዎች ከሰፊው ሕዝብ ውሳኔ በላይ መሆን ስለማይችሉ ሐሳቡን ተቀብለው፣ ተገዝተው፣ በልዩነት፣ በገዢው ሕግ ውስጥ ይኖራሉ ማለት ነው። በአዳራሽ ሳንግባባ ብንቀር የኢትዮጵያ ሕዝብ በሕዝበ ውሳኔ በሚወስናቸው በሁሉም ጉዳዮች የኢትዮጵያ መንግሥት መቶ በመቶ ዝግጁ ነው፤ መቶ በመቶ። ሐሳብ አለን፤ እንደ ሌሎች ወንድሞቻችን ሐሳባችንን እናካፍላለን። ሐሳባችን ገዢ አግኝቶ ከበለጠ እሰየሁ፤ የእኛ ሐሳብ ደካማ ሆኖ ቢሸነፍ ባሸነፈው ሐሳብ ጥላ ሥር ለመገዛት ዝግጁ ነን። ነገር ግን በአንዳንድ አፍሪካ ሀገራት እንደሆነው “እናውቅልሃለን” የሚሉ ሰዎች በአንድ አዳራሽ ውስጥ ገብተው የኢትዮጵያን ሕገ መንግሥት ከእንግዲህ በኋላ አይጽፉትም። የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት የሚጻፈው በእያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ በድምፅ ውሳኔ ነው። እኛም አንችልም፣ እነሱም አይችሉም። ሐሳባችንን ለሕዝብ እናቀርባለን፤ ሕዝባችን በወሰነው ውሳኔ ሁላችንም እንገዛለን።

የተከበራችሁ በዚህ አዳራሽ ያላችሁ ውድ ኢትዮጵያውያን፣ በመላው የሀገራችን ክፍል የምትገኙ ኢትዮጵያውያን በሙሉ ኢትዮጵያ ጠንካራ ነገር ግን በሕግ የሚገዛ መንግሥት ያስፈልጋታል። የኢትዮጵያ መንግሥት ጠንካራ መሆን አለበት። የሚናገር፣ የሚፈጽም የኢትዮጵያ መንግሥት የኢትዮጵያን ዳር ድንበሮች የሚጠብቅ መሆን አለበት፤ የኢትዮጵያ መንግሥት በከፍተኛ ሁከት (ነውጥ) ውስጥ ባለ ዓለም ውስጥ ኢትዮጵያ የምትል ሀገር የሚያስቀጥልና ለልጆቹ የሚያሸጋግር መሆን አለበት፤ በኢትዮጵያ መንግሥት ጥንካሬ ጉዳይ ላይ ኢትዮጵያውያን ለሰከንድም ቢሆን መደራደር የለባችሁም። ያ መንግሥት ግን እኛ የምንመራው መንግሥት የግድ መሆን የለበትም። የትኛውም መንግሥት ጠንካራ መንግሥት መሆን አለበት። ለምን ጠንካራ መንግሥት አስፈለገን? ያላችሁ እንደሆነ። ቀኝ ግራውን ተመልከቱ፤ አካባቢያችን ላይ ያለው ሁከት ሁሉ የተፈጠረው በሀገራቱ ብቻ አይደለም፤ ሀገራቱ ደካማ ቢሆኑም

401

እጅ ረጃጅሞች እየገቡ የሚያተረማምሱት ቀጠና ነው። “አትችሉም” ብለን እንደ አባቶቻችን ነጻ ሀገር ለልጆቻችን ለማስረከብ ጠንካራ ነገር ግን በሕግ የሚገዛ አገልጋይ መንግሥት ያስፈልገናል። አንዳንድ ጊዜ ሐሳቦች ከግራ ከቀኝ ይነሳሉ። ለምሳሌ የሽግግር መንግሥት የሚል ሐሳብ ይነሳል። በኢትዮጵያ ውስጥ ከእንግዲህ በኋላ የሽግግር መንግሥት አይኖርም፤ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚኖረው በምርጫ የተመረጠ መንግሥት ብቻ ነው፣ በሕዝብ ውሳኔ የተመረጠ መንግሥት ብቻ ነው። ለምን? እንኳን እንደ እድር እና እቁብ ሰብሰብ ብለን ተውትና አሁን ባለንበት ቁመና ጠንክረን የምናስበውን መከወን ችግር ሆኗል። ለምን “ሽግግር ሽግግር” ይላሉ ያላችሁ እንደሆነ በቀላሉ መሃላችን ገብተው ሊጫወቱ፣ ሊከፋፍሉ፣ ሊበትኑ የሚፈልጉ ኃይሎች የሚያዩት ሐሳብ እንጂ የኢትዮጵያውያን ሐሳብ አይደለም። ኢትዮጵያውያን ወጣ ብለው ከእነሱ ቋንቋ ውጪ ካለ ሰው ጋር ሲነጋገሩ ያደጉ የሰለጠኑ ይመስላቸዋል። የስልጣኔ ምንጭ ግን እኛ ኢትዮጵያውያን ነን።

በምርጫ በሚደረግ ሂደት ውስጥ የእኛን መንግሥት የኢትዮጵያ ሕዝብ “ሞከርን ዕድል ሰጠናችሁ አየን አልተሳካላችሁም” ቢል ደጋግሜ እንዳልኩት እጅ ነስተን አስረክበን እንሄዳለን። ከዚያ ውጪ ባለው መንገድ ግን ያሉ ሙከራዎች ለእኛ ሳይሆን ለኢትዮጵያ አይበጇትም። ለኢትዮጵያ የሚበጀው ጠንካራ መንግሥት ነው። የመንግሥት ጥንካሬ ምንጩ ግን በሕግ ላይ የቆመ፣ በሕዝቦቹ ፍላጎት ላይ የቆመ፣ የሕዝቦቹን ፍላጎት አሟልቶ የሚገነዘብ እና ለመተግበር የሚተጋ የሆነ እንደሆነ ነው። ከዚያ ውጪ ባለው መንገድ ብንሄድ ይኸው ከግራም ከቀኝም እንደምታዩት ወይ የሀገሩን ጥቅም አሳልፎ የሰጠ፣ ወይ ሀገሩን ሰብሰብ አድርጎ መያዝ የተሳነው ከመሆን አልፎ እንደ ሀገር መቀጠል ለእኛ ቀጠና ከባድ ፈተና ስለሆነ ኢትዮጵያውያን መንቃት አለብን። ለሚገዙን ሰዎች ትላንት በአውሮፕላን በመድፍ መጥተው ሞክረው አቅቷቸው ዛሬ በገንዘብ ለሚገዙን ሰዎች የሚገዙ ልጆቻችንን መክረን መመለስ እንጂ ያን ሐሳብ ማስተናገድ (Entertain) አስፈላጊ አይደለም። ይህ ሙከራ ሰፊ መሆኑን ተገንዝበን ለምክክር፣ ለውይይት፣ ለሰጥቶ መቀበል ዝግጁ መሆን አለብን። ምክክር ሲባል ሁላችንንም በጋራ አሸናፊ የሚያደርገን መሆን አለበት። ጦርነትስ አንዱ አንደኛውን ቢመታ በሆነ ጊዜ ያሸነፈው፣ በሆነ ጊዜ ደግሞ የተሸነፈው መልኩን ቀይሮ በሌላ ጊዜ ለማሸነፍ የሚታገል የማይቆም ውጥረት ስለሚያስከትል ሁሌ ከምንገዳደል አንዴ ቁጭ ብለን ብንመካከር ተመራጭ ይሆናል።

የንግግሬን ሐሳብ ለመዝጋት ከደቡብ ኦሞ ዳሰነች ሕዝብ አንድ በሰፊው የሚነገር ግን ጠቃሚ የሆነ አባባል አለ። የዳሰነች ሕዝብ ይሄን አባባል የሚጠቀምበት በክርክር (ሙግት) እና በምክክር መካከል ያለውን ልዩነት ልጆች እንዲገነዘቡ ለማድረግ ነው። አንድ አባት ለልጆቹ ሁለት ወንድ ልጆች አሉት፤ ለልጆቹ አንድ ላም አውርሶ ይሞታል። ያቺን ላም የወረሱ ልጆች ሁለት ሐሳብ ይይዛሉ። አንደኛው ልጅ “የአባቴን ላም አርደን ጎረቤት ጠርተን ደግሰን በልተን ማመስገን አለብን” የሚል ሐሳብ ይይዛል። አንደኛው ልጅ “የለም የአባቴን ላም ማረድ አልፈልግም፤ ተንከባክቤ ወልዳ እንድትራባ ነው የምፈልገው” ይላል። ሁለት ወንድማማቾች በወረሷት አንድ ላም ምክንያት ሊጋደሉ ሆነ። ጭቅጭቅ ሲበዛ የሀገር ሽማግሌዎች ገቡ ሊያወያዩ። ውይይቱ ፈር መያዝ ሲያቅተው ሽማግሌዎች ይህ እኮ ሙግት አይደለም ምክክር ነው። ሙግት ከሳሽ እና ተከሳሽ አለ፤ ፈራጆች አሉ፤ አንደኛው ረታሁ ይላል አንደኛው ተረታሁ ይላል፤ በአንደኛው አሸናፊነት

402

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሌላኛው ተሸናፊነት የሚጠናቀቅ ሲሆን ሙግት ነው። ምክክር እንደዛ አይደለም፤ በዚህ ምክክር የሚከስር የለም፤ ኢትዮጵያ ግን ታሸንፋለች። እና እነዚያ ሽማግሌዎች “ሁለታችሁም መተው ያለባችሁ ነገር አለ” አሏቸው። አንደኛውን “ጊዜህን ተው” አሉት አንደኛውን ደግሞ “ጥጃዋን ተው” አሉት። ምን ማለት ነው “ዛሬ አርዳለሁ ያልከው ትንሽ ታገስ። ይንከባከባት ላሟ ትውለድ፤ አርጄ እበላለሁ ላልከው ደግሞ ጥጃዋን አጥብቶ አሳድጎ ይስጥህ አርደህ ትበላለህ፤ አንተም ጊዜ ተው አንተም ጥጃ ተው፤ ሁለታችሁም አሸናፊ ትሆናላችሁ” ብለው በምክክር አስታረቋቸው ይባላል። በዚህ ምክክር ለኢትዮጵያ እና ለኢትዮጵያውያን ጥቅም የሚውል ማንኛውም ሐሳብ፣ ማንኛውም ጠቃሚ ነገር ከየትኛው ጫፍ ቢነሳ እኛ ለመተው ዝግጁ ነን። መቋጫው ሐሳብ ግን ኢትዮጵያን እና ኢትዮጵያውያንን የሚጠቅም መሆኑን ማረጋገጥ ብቻ መሆን አለበት። በዚህ ውይይት ለመጠቀም ትንሽ የሚያንገራግሩ ሰዎች የመጨረሻ ምክሬ ዕድሉ እንዳያመልጣችሁ ነው። ካመለጠ ድጋሜ ማግኘት አስቸጋሪ ነው። አሁን ግን በቅንነት እና በተከፈተ ልብ በዚህ ምክክር፣ በዚህ ውይይት በሚገኙ ውጤቶች ሸብረክ ለማለት፣ ለመተው፣ ለመቀበል ቢያንስ ዝግጁ የሆነ መንግሥት ስላለ ዕድሉ ሳያመልጠን እንድንጠቀምበት በመላው ኢትዮጵያውያን ስም በተለይም በኢትዮጵያ እናቶች ስም ጥሪዬን ማቅረብ እፈልጋለሁ።

በመጨረሻም የፈጠራት፣ በብዙ ፈተና እና መከራ ያጸናት፣ አሁንም በብዙ ተስፋ የሞላት፣ ለልጆቿ ብልጽግናን እንድታስረክብ መሠረት ለመጣል እየረዳት ያለ ፈጣሪዋ ኢትዮጵያ እና ሕዝቦቿን ይባርክ። ውይይታችን የተባረከ እና የተሳካ ይሁን! የኢትዮጵያን ብልጽግና እና ሰላም እንዲሁም አንድነት ለልጆቻችን የምናስረክብ ያድርገን ያድርጋችሁ። እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

ግንቦት 26፣ 2016 ዓ.ም

403

በያሬድ ሙዚቃ ትምህርት ቤት በአሸናፊ ከበደ የክዋኔ ጥበባት

ማዕከል የመክፈቻ ሥነ ሥርዓት

እንዴት አመሻችሁ? በጣም ደስ ብሎኛል። ሁላችሁም እንደምታውቁት ቅዱስ ያሬድ ከሞዛርት በፊት፣ ከቤትሆቨን በፊት ሙዚቃን የጻፈ፣ የቀመረ፣ ያስተማረ ሊቅ ሰው ነው። ይህ ሊቅ ሰው የመፍጠር አቅሙ ብቻ ሳይሆን ከተፈጥሮ የመማር አቅሙም ብዙ ስለ እሱ እንድናስብ፣ እንድንማር፣ እንድናስተውል ያስገድድ ነበር። ነገር ግን ቅዱስ ያሬድ በጥበቡ ልክ፣ በእውቀቱ ልክ፣ ባበረከተው ሙያ ልክ እናውቀዋለን ወይ? እኛ ማወቃችን ብቻ ሳይሆን ዓለም እንዲያውቀውስ አድርገነዋል ወይ? ቅዱስ ያሬድን አናውቀውም፣ አላሳወቅነውም። ለምን? የተባለ እንደሆነ እኛ ለራሳችን ነገር ብዙ ምቾት ስለማይሰማን። ለራሳችን ለሆነ ነገር ብዙ ዋጋ ስለማንሰጥ ይሆን ወይ ብዬ ይሄን በጥያቄ አልፈዋለሁ።

ሰሞኑን ሲንጋፖር ቆይተን በብዙ ቀናን፣ ተቆጨን፣ ተናደድን፣ አዘንን። ግን ምን ይዘው ነው የሠሩት? ሲባል ከውኃ ቦታ አንሷቸው አፈር እየሞሉ (Reclaiming) ሠሩ። እኛ ግን አፈሩም ተሰጥቶን ውኃውም ተሰጥቶን መትከል አቃተን። ያደነቅነው ነገር ተፈጥሮ ነው። ለምንድን ነው እንደዚህ የሆነው? ኢትዮጵያውያን ለምንድን ነው እንዲህ የሰነፍነው? ብለን ብንጠይቅ እና የአባቶቻችንን ተረቶች፣ ምሳሌዎች፣ አነጋገሮች ብንሰማ የሚያስተምሩ ሥነ ቃሎች በእኛ ስላልተለመዱ አይደለም። ብዙ ሥነ ቃሎች አሉ እንድናስታውስ፣ እንድናስብ የሚያደርጉን። “ከሞኝ ደጃፍ ሞፈር ይቆረጣል” ለምን ተባለ? ለማን ተባለ? ማን ነው ሞኝ? “የሞኝ ሰፈር ውኃ ዝም ብሎ ይፈሳል” ማን ነው ያለው? ለምን ተባለ? ከተባለስ ለምን አልጠየቅንም? ለምን አልተማርንም? “ጠጠርን ሞኝ ይወረውረዋል ብልህ ደግሞ ይለቅመዋል” ለምን ተባለ በአማርኛ? ለምንድን ነው የማንጠይቀው? ለምንድን ነው የማንመረምረው? ያላችሁ እንደሆነ ወደ እኔ ውስጥ የሚመጣው እኛ ኢትዮጵያውያን ትናንትና ነበረን። ዛሬም አለን። ነገም ይኖረናል። ትልቁ ችግር ግን ከትናንትና ወደ ነገ የሚያሸጋግር ድልድይ የለንም። ከዛሬም ወደ ነገ የሚወስደን ድልድይ የለንም። ሰው ደግሞ ትናንቱ ከዛሬው፣ ዛሬው ከነገው መተሳሰር ካልቻለ ከመቅናት እና ከመጠየቅ ወጥቶ መልስ ማበርከት ይቸገራል።

በአንድ አገር የተጻፈ እና ብዙዎች የሚናገሩት ወደ ኋላ በአንድ ዓይኑ የሚያይ ማኅበረሰብ፣ የሚያይ ሀገር ብልህ ነው፣ አስተዋይ ነው፣ ጥበበኛ ነው ይላሉ። በአንድ ዓይናችን ወደኋላ ማየት የሚያስፈልገው የማናያቸውን ነገሮች (Blind Spots) ለማወቅ ብቻ ሳይሆን ድልድዩ ሳይሰበር ትናንትና እና ዛሬ ተሰናስለነው ወደ ነገ መሸጋገር እንድንችል ስለሚያስችሉ ነው። እዚህ ቦታ ዛሬ ለመገኘት አንዱ ምክንያት ትናንትን በአንድ ዓይን ለማየት የሚያስችሉ ሁለት ኩነቶች ስለተፈጠሩ ነው። አንደኛው

404

ከመስከረም እስከ መስከረም

ቅዱስ ያሬድ መታወሱ፣ በእሱ ስም በሚጠራው ትምህርት ቤት መገኘቱ እና ይህንን ታላቅ ሰው መልሰን ብናወሳው፣ ብናስበው ለሚቀጥለው ትውልድ ጠቃሚ ስለሆነ ነው። ሁለተኛው ይህ ቦታ የተሰየመው በፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ ነው። ፕሮፌሰር አሸናፊ ታዋቂ የሙዚቃ አቀናባሪ (Composer) ስለሆነ ብቻ ሳይሆን የእዚህ ትምህርት ቤት የመጀመሪያው ዳይሬክተርም ጭምር ስለሆነ ነው። ወደኋላ በአንድ ዓይናችን አይተን ግን አልቆምንም፤ የዛሬውን በሙያው ሁላችንም የምናምንበትን ግርማ ይፍራሸዋን ደግሞ ድልድዩ እንዲዘረጋ አድርገን ነው ያደራጀነው። ይህ ልምምድ እና አሠራር በሁሉም ተቋሞቻችን ሙያን፣ ታሪክን፣ ዛሬን ወደ ነገ በሚያሸጋግር መልኩ ብንሠራው እኛ የምንቀና ሳንሆን የምናስቀና ልንሆን እንችላለን ማለት ነው።

ብዙ ሀገር ብዙዎቻችሁ እንደምታደርጉት እኔም ስሄድ ብዙዎች የበረከተ ቱሪስት ያላቸው ሀገራት ታሪክ አላቸው። የዛሬ መቶ ዓመት፣ ሁለት መቶ ዓመት፣ ሦስት መቶ ዓመት የተሠራ ሕንፃ፣ የተሠራ ከተማ ታሪክ አላቸው። ግን ብዙዎቹ የሰለጠኑ እና ብዙ ቱሪስት የሚስቡ ሀገራት እና ከተማዎች የእነሱ የሚባል ባህል የላቸውም። እኛ ጋር ሰው ሲመጣ ታሪክም አለ፣ ባህልም አለ። አለባበሳችን ለምሳሌ ቡና ዝም ብሎ ማሽን አያፈላም። ኢትዮጵያ የመጣ እንግዳ በክብር ስንቀበል ቤታችን ቡና ቆልተን፣ አሽትተን፣ ወቅጠን እናጠጣለን። ለምንድን ነው እኛ ያ ያለን ነገር ወጥቶ ታሪካችን ከባህላችን ተሰናስሎ አሁን ላለው ትውልድ ጠቃሚ በሆነ መንገድ መጠቀም ያልቻልነው? የሚለውን ነገር አብዝተን መጠየቅ የምንችለው በኪነ ጥበብ ነው። ኪነ ጥበብ አርቃ የመጠየቅ፣ አርቃ የማየት አቅም አላት። እራሱ ቅዱስ ያሬድ እንዳደረገው ማለት ነው። እዚህ ትምህርት ቤት የምትማሩ የምታስተምሩ ሰዎች በዚህ አጋጣሚ አደራ ልላችሁ የምፈልገው ነገር መጀመሪያ ንቁ። ቀጥላችሁ ደጋግማችሁ አንቁ። ያልነቃ ማኅበረሰብ ለማኝ ነው። ያልነቃ ማኅበረሰብ በሌሎች አጀንዳ ሲባላ የሚኖር ነው። ሙዚቃ፣ ኪነ ጥበብ ያነቃል፣ ያስተምራል። የሚያስተምረው አንድ ሰብሳቢ የሆነ ወደ አንድ ማዕድ የሚወስደንን ትርክት ለመገንባት ያግዛል። የእራሳችን ዋጋ (Value) እንዲኖረን ለማስተማር ያግዛል። ሀገራችንን፣ ባህላችንን፣ ከተማችንን፣ እርስ በእርሳችን መዋደድ እንድንችል ሙዚቃ በብዙ ያግዛል። እንደዚህ አይነት ኃይል (Power) አለው ሙዚቃ። ይሄን ተጠቅመን ትውልድ ልንሰራበት ይገባል። እነ ግርማ ኢትዮጵያውያንን በማንቃት ወደ ሚሰበስብ ነገር በመውሰድ ከሌሎች አጀንዳ ወጥተን በርትተን ሠርተን የማንለምን ሕዝቦች እንድንሆን ማገዝ ይኖርባችኋል።

ከተማችንን ብዙ እያፈራረስን ነው። አሁን እየሠራን ነው አልላችሁም። ብዙ እያፈራረስን ነው። ፒያሳን ስናፈራርስ አንድ ወዳጄ በጣም ፈርቶ መጣ “ምን አስበህ ነው? ይሄን ያፈረስከውን አመድ ማንሳቱ እራሱ አይከብድህም ወይ እንኳን መሥራቱ? ያስፈራል እኮ” አለ። እውነት ነው የሚያስፈራውን ካልተጋፈጥን የምንፈልገውን አናገኝም። ብዙ የሚያስፈሩ ነገሮች አሉ ግን መጋፈጥ ያስፈልጋል። የምንጋፈጠው ልባችን እኩይ ነገር እያሰበ ሳይሆን መልካም ነገር እያሰበ መሆን አለበት። ያን እያሰብን ካደረግን እንከናወናለን። የዛሬ ሦስት ዓመት፣ አራት ዓመት፣ አምስት ዓመት በእርግጠኝነት ብዙዎች ሊጎበኙት የሚፈልጉት ከተማ እኛ እንሠራለን። ግን የተሠራው ከተማ ጥበብ ካልታከለበት በቀር ሰው ትኬት ቆርጦ እኛ ጋር አይመጣም። እኛ ጋር መጥቶ የሚያየን የሚታይ ጥበብ፣ የሚጣፍጥ ቀይ ወጥ፣ የተለየ ዶሮ ወጥ፣ የቡና አሠራር እና መሰል ነገሮች ሲታከሉበት ነው። ይህ ትምህርት ቤት ያን በማንቃት እና ብዙዎች መጥተው

405

ከማያልቀው፣ ከማይጠገበው ባህላችን፣ ታሪካችን መማር እንዲችሉ እንዲያግዝ ያን ማድረግ ሙዚቀኞች ሚናቸው እንደሆነ ከሚጮህ ነገር ጋር ማስጮህ የግራጫ ወይ የቢጫ ጋዜጠኝነት (Journalism) ጥበብ ነው። የሚያስጮህ ነገር ማስጮህ። ሙዚቃ እንደዛ አይደለም፤ ሙዚቃ የማይታይ ነገር ማሳየት ነው። ያልገባን ነገር እንዲገባን ማድረግ ነው። እሱን ማድረግ እንድትችሉ እና እንድታስችሉ አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

በመጨረሻ እዚህ ያላችሁ ሰዎች ኢትዮጵያ ብዙ ፈታኝ ሁኔታ አለባት። የሚያስፈራም፣ የሚያስደነግጥ ሁኔታ አለባት። ያ የሚያስፈራ፣ የሚያስደነግጥ በብዙ ነገር የተሞላውን ነገር በእውቀት፣ በጥበብ፣ በማስተዋል ከተጋፈጥነው የበለጠች ኢትዮጵያን፣ ድልድይዋ ያልተሰበረች ኢትዮጵያን መፍጠር እንችላለን። እኔ በእርግጠኝነት መናገር የምችለው ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች፣ ኢትዮጵያ የስንዴ ልመና ታቆማለች፣ ኢትዮጵያ ለብዙዎች መስህብ ትሆናለች። ያ የሚሆነው ግን አሮጌ ቆሻሻ፣ የከረፋውን ነገር አራግፈን እየተውን የሚበጀን እና የሚያስፈልገንን ነገር እየገነባን ስንሄድ ነው። ያን ለማድረግ መቁረጥ፣ መሥራት ያስፈልጋል። በሰዎች እንደምንቀናው ሰዎች ወደ እኛም እንዲቀኑ እንደዛ አይነት ሥራ ያስፈልጋል። ደግነቱ ሲንጋፖር በነበረን ቆይታ ሲንጋፖር ላይ ልክ እንደ እኛ በጣም አስቀያሚ ቦታዎች እያፈረሱ ሲሰሩ ልክ እንደዚህ እንደ እኛ በጣም ብዙ ጫና እና ጭቅጭቅ ነበረባቸው። ቀላል አልነበረም ሥራው ሲሠራ ብዙ ነገር ነበር። ያ በእዚያ ሁኔታ ውስጥ ተሻግረን መለወጥ የምንችለው ነገር የሚጨበጥ እና የሚታይ ከሆነ ፍሬው ጣፋጭ ይሆናል። አንዱ የተማርነው ነገር አስቸጋሪ ቢመስልም ጨክነን እና በርትተን ከሠራን ነገን መለወጥ ይቻላል የሚል እምነት እና ስንቅ ነው ይዘን የመጣነው። እዛ ግን እንደ እኛ ቀልድ የለም፤ ዝም ብለው አልጸዱም፣ ዝም ብሎ አላማረባቸውም። በጣም ጠንከር ያለ ድህነትን የሚጠየፍ፣ ቆሻሻን የሚጠየፍ ሥርዓትን ዘርግተው ነው። እኛ አሁን ለጊዜው የምንለምናችሁ ምንድን ነው? በየመንገዱ መኪና ያላቸው ሰዎች ውሃ ጠጥተው ላስቲክ ሲወረውሩ ዝም ብላችሁ አትሂዱ። ሰው የራሱን ሀገር ሲያቆሽሽ ዝም ብላችሁ አትሂዱ፤ “ትክክል አይደለም አንሳው” በሉት። በየመንገድ ላይ ያለውን መፀዳዳት እንዲሁ መከልከል ስለማይቻል እንደሰማችሁት የሽንት ቤት ዘመቻ ጀምረናል። እሱን ከሠራን በኋላ እሱ እያለ የሚያቆሽሽ ሰው ካለ ደግሞ ሁላችንም “የለም ሀገራችንን አታሽታት አይፈቀድም” ማለት እንልመድ። ያን ሰዎቻችን ለማቅናት፣ ልጆቻችንን ለማስተማር ከተጠቀምንበት እና ሙዚቃ ደግሞ ሥራውን ከሠራ ያማረ፣ የማይሸት፣ የተለወጠ ከተማ እና ሀገር መፍጠር ይቻላል የሚል ተስፋ አለኝ። ስለተገናኘን በጣም በጣም ደስ ብሎኛል፤ መልካም ምሽት ይሁንላችሁ። አመሰግናለሁ።

ሰኔ 2፣ 2016 ዓ.ም

406

ከመስከረም እስከ መስከረም

መዲናችንን እንደስሟ አበባ

እያደረግን ነው።

መዲናችንን እንደስሟ አበባ እናደርጋታለን፤ አዲስ እናደርጋታለን ብለን ለሕዝባችን ቃል ከገባን ዋል አደር ብለናል። አብዛኛውን ጊዜ ያጠፋነው በዕቅድ (Plan-ning) ነው። ብዙ ጊዜ ስንነጋገር፣ ብዙ ጊዜ ስናቅድ፣ ብዙ ጊዜ ስንጭር ነው የቆየነው ለረጅም ጊዜ። ሰፊ የዕቅድና የዝግጅት ጊዜ አድርገን አሁን ሥራውን ከጀመርን ሦስት ወራችን ነው። ሁለቱን ወራት በአዳራሽ ግምገማ አድርገን ሦስተኛውን ወር ደግሞ በመስክ የተሠራውን ሥራ እያየን ቀሪ ሥራዎች ካሉ አቅጣጫ ለማስቀመጥ ነው ዛሬ የወጣነው። ያየነው ነገር በጣም ተስፋ ሰጪ ነው። መቀጠል አለበት፤ ገና ጅምር ነው፤ ብዙ ሥራ ይጠበቅብናል። ግን ከዕቅዳችን አንፃር በሦስት ወር ጊዜ ውስጥ ፒያሳ አካባቢ አፍርሰን ለመቀየር የነበረን ልምድ በጥሩ መንገድ (Track) ላይ እንዳለ ያሳያል።

ይሄ ከዚህ ቀደም ሰባ ደረጃ ብለን የምናውቀው አካባቢ ነው። ጥራቱን ከፍ አድርገናል። አካባቢው አረንጓዴ (Green) እንዲሆን፣ ውኃ እንዲኖረው ተደርጓል፤ ለብዙ ሰዎች ለማሰብ፣ ለማንበብ፣ በእግር ለመጓዝ (Walk) ለማድረግ የሚመች ይመስለኛል።በዚህ ሥራ ውስጥ ትኩረት ሰጥተን እንደ ሕዝብ ብንገነዘብ ብዬ የማስበው አንደኛ ቁጠባ ነው። በጣም ውስን የሆነ ሀብት ነው ያለን፤ ይህንን ሀብት ወደ ውጭ ሀገር የምናሸሽ ከሆነ እንደዚህ ዓይነት ነገር ሀገራችን ላይ ልናይ አንችልም። በእኛ ሀብት የሌላ ሀገር (የሰው ሀገር) እንዲያሸበርቅ እናደርጋለን እንጂ የእኛ ሀገር እንዲያምር ማድረግ አንችልም። ያለን ሀብት እዚሁ መቆጠብ፣ እዚሁ ኢንቨስት ማድረግ ያስፈልጋል። እንደ መንግሥት ያለንን ሀብት በቁጠባ በትክክለኛ ቦታ ስናስቀምጥ ለሰዎች ተስፋን እንዲፍጠሩ፣ ተስፋ በሰው ልብ ውስጥ እንዲፈነጥቅ ያደርጋል። የማንም ሰው የወደፊት ጉዞ የሚወሰነው በተስፋ ነው። እና ተስፈኛ ለመሆን እንደዚህ ዓይነት መልካም ነገር ማየት ለልጆቻችን ማሳየት ያስፈልጋል፤ ለዚያ ቁጠባና የኢትዮጵያን ሀብት ኢትዮጵያ ውስጥ ማስቀረት በእጅጉ ያስፈልጋል።ሁለተኛው መፍጠንና መፍጠር ነው።

ብዙ መፍጠን አለብን፤ ብዙ መፍጠር አለብን። አሁን ባለው ነገር የምንረካ ከሆነ ይበላሻል፤ ገና ነው። ሀገሩ አልተሠራም፣ ከተማው አልተሠራምና ይበልጥ መፍጠን፣ ይበልጥ መፍጠር አለብን። መፍጠር ማለት ይህንን ተራራ ከነበረበት ያለውን ጥራት ከፍ አድርገን ለሕዝብ ምቹ አድርገን እንዴት ብንሠራው ይሻላል የሚለውን መፍጠር

407

መፍጠን ያስፈልጋል።ሦስተኛው ትብብር ነው። ትብብር በጣም ወሳኝ ነገር ነው። እንግዲህ ይህን ሥራ ስንሠራ የአዲስ አበባ ሕዝብ እንደሚገነዘበው ከተማውን አፍርሶ የመሥራት ልምድ የለንም። አፍርሶ የመሥራት ልብ ነው የነበረን እንጂ ልምድ የለንም። እና ስናፈርስ ምንም እንዶ አልጋ በአልጋ ነበር፣ ሰውም አልተጎዳም፤ ችግር አልነበረም ብለን መናገር አንችልም። የከተማው ሕዝብ እንዲገነዘብ የሚያስፈልገው በቅንነት ነው ያቀድነው። በቅንነት ነው የምንሠራው። በቅንነት አቀድን ማለት ሰው ሳናስከፋ፣ ነገር ሳናበላሽ፣ አንዳንዱን ሳንጎዳ ሠራን ማለት ላይሆን ይችላል። እና የሠራነውን ሥራ እንደ መልካም ጅምር በጥሩ መልኩ አየዋለሁ። ነገር ግን የከተማችን ነዋሪዎች የሠራነውን መልካም ነገር እነርሱ አይተው እንዲፈርዱ ስንሠራ ያስከፋናቸው፣ ያጠፋነው፣ ያበላሸነው ደግሞ ካለ ሕዝቡ እንዲገነዘብና ይቅርታ እንዲያደርግልን በታላቅ ትሕትና መጠየቅ እፈልጋለሁ።

ዋናው ፍላጎታችን ያማረ ነገር መሥራት ነው። ነገር ግን ያማረ ነገር ያቀደ ሁሉ ባማረ መንገድ ጀምሮ ላይጨርስ ይችላል። አንዳንዴ የሚበላሽ ነገር ሊኖር ይችላል።እንግዲህ በአዲስ አበባ የጀመርነውን ሥራ በክልል ከተሞች እንቀጥላለን። ካለምንም ጥርጥር ኢትዮጵያን እንሠራታለን። ኢትዮጵያን ስንሠራ ፈተና አልቦ ሆነን አይደለም። ጨክነን በትጋት፣ በሥራ፣ በመስዋዕትነት ነው የምንሠራው። መስዋዕትነት የሌለበት፣ ዋጋ መክፈል የሌለበት ያማረ፣ የጣፈጠ ፍሬ ማየት አይቻልም። አሁን እዚህ ቦታ ላይ የአዲስ አበባ ከተማ አመራሮች፣ የፌዴራል የተመደቡ አመራሮች ማታ ሦስት ሰዓት፣ አራት ሰዓት፣ አምስት ሰዓት እያመሹ ባይሠሩ ሦስት ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ እንዲህ ዓይነት ድንቅ ነገር ማየት አይቻልም። ትጋት ይፈልጋል፤ መስዋዕትነት ይፈልጋል። ማታ አለመተኛት፣ እንቅልፍ መሰዋት ይጠይቃል። እና ያንን አድርገን መስዋዕትነት ኖሮ፣ ቁጠባ ኖሮ፣ መተባበር ኖሮ፣ መፍጠንና መፍጠር ካለ፣ አራቱ ጉዳዮች እየተሰናሰሉ የጀመርነው ሥራ በእጅጉ ያማረ፣ ለሕዝባችን የሚመች ሆኖ ይቀጥላል።የከተማው ሕዝብ እንዲያግዘን፣ እንዲገነዘበን የምፈልገው ነገር የጀመርነው ጅማሮ ገና ነው።

ወደምንፈልገው ደረጃ አልደረሰም፤ አሁንም መሮጥ አለብን፤ አሁንም መፍጠን አለብን፤ ብዙ የጥራት ጉድለቶች አሉን፤ ብዙ የንድፍ (ዲዛይን) ክፍተቶች አሉ፤ ብዙ ሊሟሉ የሚገቡ ጉዳዮች አሉ፤ ግን ክረምቱ በራሱ ክረምት ዋነኛው መሃንዲስ (ኢንጂነር) ስለሆነ ያበላሸነውን ነገር እሱ እያሰፋ በደንብ ያሳየናል። እስከ መስከረም ጠግነን መስከረም ላይ አሁን የጀመርነውን የ$40$ ኪሎ ሜትር ኮሪደር እናጠናቅቃለን። ከዚያ በኋላ የሚቀጥለው ዕቅዳችን ሲደርስ ለሕዝባችን የምንገልጽ ይሆናል። እስካሁን ድረስ የከተማው ሕዝብ ላደረገው ትብብር፣ ላደረገው ትዕግስት፣ ላደረገው “እስኪ እንያቸው፣ ዕድል ይሰጣቸው” ላለው የልብ ስፋቱ እጅግ ከፍተኛ ምስጋና አለኝ። ሕዝባችንን እንወዳለን፤ በቅንነት ነው የምናገለግለው፤ ላበላሸነው ነገር ደግሞ ሕዝባችን ተገንዝቦ ዕድል ስለሰጠን እናመሰግናለን። እንዲሁም እዚህ ቦታ ላይ እንዳያችሁት ቀንና ማታ የሚሠሩ ወጣቶች በከፍተኛ ትጋት ነው ሥራው ሲሠራ የነበረው። እነዚያ ወጣቶች በክፍያ ብቻ አይደለም የሠሩት በትጋት ጭምር ነው። እነርሱንም እጅግ አድርጌ ማመስገን እፈልጋለሁ።

የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳድር አመራሮች፣ ቴሌኮሙኒኬሽን፣ መብራት ኃይል፣

408

ከመስከረም እስከ መስከረም

ኪራይ ቤቶችን፣ ሌሎች የተሳተፉ አካላትን በሙሉ እጅግ አድርጌ ማመስገን እፈልጋለሁ። እንዲሁም የግል ባለሀብቶችን ማመስገን እፈልጋለሁ። የግል ባለሀብቱ እንዲገነዘበን የምፈልገው ነገር ይህንን ሥራ ስንሠራ አብዛኛውን ሥራ የሰጠነው ለማኅበራት ነው። ለተደራጁ ወጣቶች ነው። ያንን ያደረግነው ከዚህ ቀደም ኮንትራት የሚወስዱ ሀብታሞችን ለመጉዳት አይደለም። ወጣቶችን የሥራ ዕድል አግኝተው፣ ገንዘብ አግኝተው፣ የመፍጠር አቅማቸው አድጎ በርካታ ሥራ እንዲሠሩ ለማስቻል ነው። በዚህ የተቀየሙ ሰዎች እንዳሉ እንሰማለን። ዓላማችን (Intention) ግን አብዛኛው ሰው ሥራ እንዲያገኝ፣ ገንዘብ እንዲያገኝ፣ ዕድል እንዲያገኝና ብዙ የሚሠሩ እጆች እንዲበራከቱ ካለ ፍላጎት ብቻ መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል።

እንግዲህ ወደ ፊት በማክሮ ዕቅድ (Macro Theme) ካየን በኋላ ለሕዝባችን የምንገልጽ ቢሆንም በውጭ ሀገር ገንዘባቸውን የሚያስቀምጡ ኢትዮጵያውያን የሌላ ሀገር እንዲህ እያስዋቡ መሆናቸውን አውቀው ሀብታቸውን ወደ ሀገራቸው መልሰው እዚህ እንዲያለሙ፣ ከዚህ ለማሸሽ የሚያስቡ ሰዎች መፍትሔው ኢትዮጵያን ማልማት ብቻ እንደሆነ እንዲያምኑ ከአደራ ጭምር ማሳሰብ እፈልጋለሁ። ኢትዮጵያችን ትበለጽጋለች፤ ኢትዮጵያችን ትዋባለች፤ እዚህ አዲስ አበባ ያየነውን ነገር ጎንደር እናያለን፣ ጅማ እናያለን፣ ባሕር ዳር እናያለን፣ አርባ ምንጭ እናያለን፣ ሐዋሳ እናያለን፣ ጅግጅጋ እናያለን፤ እዚህ የሚቀር ጉዳይ አይደለም። እኛ ቀን ከሌት በመሥራት ኢትዮጵያን መልሰን የመገንባትና በአፍሪካ በታሪኳ ልክ ውበቷ ተገልጦ የሚታይ አገር እስከምትሆን ድረስ ጥረታችን አይቋረጥም። ወጣቶች በስፋት ይህን ነገር እየተማሩ ነው ያሉት፣ ይሄን ነገር እናስቀጥላለን። ለሕዝባችን ድጋፍ እጅግ አድርገን እናመሰግናለን፤ እንኳን ደስ ያላችሁ! ግን ደግሞ እርካታ የሚባል ካንሰር እንዳይዘን፣ እርካታ በጣም አደገኛ በሽታ ነው። ገና እየጀመርን ነው። ብዙ ጥረት፣ ብዙ ትጋት፣ ብዙ ሥራ ከፊታችን አለ። እና ይህችን ዝም ብለን እንደ ጅማሮ (Just as a beginning) ወስደን የሚቀጥለውን ሥራ በሚቀጥለው ጊዜ አብረን የምናየው ይሆናል። የሚቀጥሉት ሁለት ሦስት ሳምንታት ሌላ ኮሪደር ደግሞ እንደዚሁ የምናይ ይሆናል። ዛሬ የነበረን ቆይታ አስደሳች ነው፤ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ። እንኳን ደስ ያላችሁ።

ሰኔ 2፣ 2016 ዓ.ም

409

በኢትዮጵያ በተለያዩ ሥነ ምኅዳሮች ከ

6 ሺ በላይ ዕጽዋት

በኢትዮጵያ በተለያዩ ሥነ-ምህዳሮች ከስድስት ሺህ በላይ እጽዋቶች ይገኛሉ። ከእነዚህ መካከል አሥራ ሁለት በመቶ (ፐርሰንት) ገደማው በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኙ ሲሆን የተቀሩት እኛም ጋር ከእኛም ሀገር ውጪ የሚገኙ ናቸው። እኛ ጋር ብቻ የሚገኙትን ከሌሎች ከምንጋራቸው ለመለየት እና ለይተንም ለማወቅ ለመጠበቅ እንደዚህ ያለ የእጽዋት አትክልት ሥፍራ (Botan-

ical Garden) መኖሩ በከፍተኛ ደረጃ ጠቀሜታ አለው።

ብዙ በከተማ የሚኖሩ፣ የተወለዱ፣ ያደጉ ልጆች ብዙ እጽዋትን በአካል አያውቋቸውም። ለምሳሌ እጣን ሲጨስ ጭሱን ያያሉ፣ እጣን እንደሆነ ያውቃሉ፤ ግን የእጣን ግንድ፣ የእጣን ዛፍ የማየት ዕድል እምብዛም የላቸውም። በከተማ ቡና ተፈልቶ ሲጠጣ ያያሉ፣ ቡና ያውቃሉ፤ ግን የቡና ዛፍ፣ የቡና ፍሬ ግንድ ላይ ያለ የሚበቅልበት፣ የሚለቀምበትን መንገድ የማወቅ ዕድል እምብዛም የላቸውም። ለምሳሌ ጥቁር እንጨትን ብንወስድ የጥቁር እንጨት ቅርፊቱ ለካንሰር መድኃኒትነት ይውላል። እኛ ጥቁር እንጨትንም አናውቅም፣ ቅርፊትም አንጠቀምም፤ አሁን ግን በዓለም ላይ ትልቅ ገበያ ያለው ሆኖ ተገኝቷል። ይሄንን በቅርበት ማወቅ፣ ቅርፊቱን ለይቶ ወደ ውጭ በመላክ ገቢ ማግኘት ይቻላል ማለት ነው። ጥቅሙን ስናውቅ እና ስንጠብቅ መድኃኒት መሆኑ ብቻ ሳይሆን ተጨማሪ ገንዘብ እናገኝበታለን።

ዩኒቲ ፓርክን ለመገንባት የፈለግንበት ዋና ምክንያት ኢትዮጵያ የተለያየ ሥነ-ምህዳር አላት፤ በርከት ያሉ እጽዋቶች አሏት። ነገር ግን ከተማ ውስጥ ያሉ ተማሪዎች፣ አስተማሪዎች እነዚህን ለመገንዘብ እና ትምህርት ለመውሰድ ወደ እያንዳንዱ ሥነ-ምህዳር መሄድ ካልቻሉ በሙሉ ማግኘት አይችሉም። እዚህ ግን ሰብሰብ አድርገን በቆላማ፣ በደጋማ፣ በወይን አደጋ (መካከለኛ የአየር ንብረት) ብለን የተከልናቸው ስላሉ በርከት ያሉትን ዝርያዎች (ዘሮች)፣ ዛፎች፣ ግንዶች ለማግኘት ዕድል ይሰጣል በሚል እምነት ነው።

ከሁሉ በላይ ልክ ለጋዝ፣ ለወርቅ፣ ለታንታለም፣ ለዩራኒየም እንደምንጨነቀው ሁሉ ለዛፎቻችንም መጨነቅ አለብን። የዝናብ ምንጭ ናቸው፣ የምግብ ምንጭ ናቸው፣ የመድኃኒት ምንጭ ናቸው፣ የመልካም አየር ምንጭ ናቸው። ማወቅ፣ መጠበቅ፣ ማስተማር አስፈላጊ ስለሆነ በዚህ ስፍራ ያለው ውበት፣ በእዚህ ስፍራ ያለው የመማር አቅም (Potential) ሁሉም ጋር እንዲዳረስ በርትተን ብንሠራ ጥሩ ነው።

410

ከመስከረም እስከ መስከረም

በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ እንደዚህ ያለ የበሰለ (Matured) ጫካ ቤተ መንግሥት ውስጥ ማግኘት ቀላል ነገር አይደለም። ብናሰፋው ደግሞ ለሁላችንም ጠቃሚ እና መልካም ይሆናል ብዬ አስባለሁ።

በጣም ደስ የሚል ሥራ ነው፤ ብናስፋፋው ይጠቅመናል።

ሰኔ 12፣ 2016 ዓ.ም

411

“ የምትተክል ሀገር፣ የሚያፀና

ትውልድ ”

ክቡር የቀድሞ ፕሬዝዳንት ሙላቱ ተሾመ፣

ክቡር የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስቴር ሃይለማርያም ደሳለኝ፣ ክቡር አፈ ጉባኤ ታገሰ ጫፎ፣

ክቡር አፈ ጉባኤ አገኘው ተሻገር፣

ምክትል ጠቅላይ ሚኒስቴር ተመስገን ጥሩነህ፣ የብልፅግና ፓርቲ ምክትል ፕሬዝዳንት አቶ አደን ፋራ፣ ክቡራን የሁሉም ክልል ርዕሳን መስተዳድሮች፣ ሚኒስትሮች የሀገር ሽማግሌዎች፣

አምባሳደሮች፣

ከሁሉ በላይ ኢትዮጵያን የምትጠብቁ የጦር መኮንኖች የነገይቱ ኢትዮጵያ ተረካቢ ወጣት ታዳጊዎች ሁላችሁም እንኳን በሰላም ለእዚህ ቅዱስ ዓላማ የላውንች ወይም የቅድሚያ ማስጀመሪያ ፕሮግራም መጣችሁ እንኳን ተገናኘን ለማለት እወዳለሁ።

የእዚህ አመት የግሪን ሌጋሲ የያዝነው ሞቶ የምትተክል ሀገር የሚያፀና ትውልድ የሚል ነው። እንደ ሀገር እንተክላለን እንደትውልድ ደግሞ እናፀናለን። ይሄ ሞቶ የተመረጠበት ዋነኛው ዓላማ ሃላፊነቱን በአግባቡ የማይወጣ ትውልድ ሀገር ለልጆቹ እዳ ያሸጋግራል እኛ ላይ እዳ ወድቋል ይህንን እዳ ለልጆቻችን ማሸጋገር የለብንም። የወደቀብን እዳ አለም ስትፈጠር ዛፍ መትከል የሰው ልጆች ተግባር አልነበረም። ፈጣሪ ዛፍን ሰጥቶናል የእኛ ተግባር የነበረው ዛፍን መንከባከብ ነው። ሃላፊነታችንን በወጉ ልንወጣ ስላልቻልን የተተከለ ዛፍ መንከባከብ ብቻ ሳይሆን ዛፍ መትከልም መንከባከብም ስራችን ሆነ። በገዛ ጥፋታችን መንከባከብ ብቻ የነበረውዝን ስራችንን ወደ መትከል እና ወደ መንከባከብ አሸጋገርነው። አሁን ዛሬ የማንተክል የማንከባከብ ከሆን ከጥቂት አመታት በኋላ አፈር እየተሸረሸረ እየተወሰደ ከሆነ ጊዜ በኋላ እንትከል እንኳን ብንል ለመትከያ ቦታ የሚሆን አፈር አናገኝም። የተቆረጠ ዛፍ በሶስት አመት በአምስት አመት በአስር አመት ሊተካ ይችላል።

የተወሰደ አፈር ግን በአንድ ሺህ አመት አይተካም አፈር መልሶ የልማት ምንጭ ለመሆን በጣም በርካታ ሺህ አመታት ይፈልጋል። መንከባከብ ተስኖን መትከል ተጨማሪ እዳ እንደሆነብን ሁሉ መትከል ቢሳነን ደግሞ ነገ እንደ ሰው መኖር (exist) ማድረግ

412

ከመስከረም እስከ መስከረም

ወደ የምንቸገርበት ደረጃ ስለምንሸጋገር ሃላፊነት የምንወጣ ማህበረሰብ፣ ሰዎች፣ ህዝቦች እንድንሆን የምትተክል ሀገር የተተከለውን ደግሞ የሚያፀና ትውልድ እንዲሆን ታስቦ የወጣ ሞቶ ነው። ሰው የልማዱ ባሪያ ነው። ልምምድ በቀላሉ የምንገላገለው ነገር አይደለም። ሰዎች ደጋግመው ትናንት የነበረን ስህተት የሚደግሙት ከልምምዱ የተነሳ ነው። ልምምድ (አውት ካሙን) ብንገምት እንኳን ደግመን ከማጥፋት ለመቆጠብ እና እራስን ለመግዛት ያስቸግራል። የልምምዱ ባሪያ የሆነ ግለሰብ በህብረት ደግሞ የምናደርገው ልምምድ ባህል ይሆናል።

ግለሰቦች እየቆረጡ ብዙሃን ደጋግመው እየቆረጡ ዛፍ መቁረጥ ባህል ሆኖ ከአርባ ፐርሰንት የደን ሽፋን ወደ ወደ ሶስት ፐርሰንት አውርዶናል። ይሄንን አደገኛ ባህል ይሄንን አደገኛ ልምምድ ይሄንን ያሰረንን አደገኛ በሽታ መግራት ማስተካከል ካልቻልን ልጆቻችን መትከል እንኳን የሚችሉበት ምድር ያጣሉ። እኛ ቢያንስ ዛሬ ለመትከል እና የተበላሸውን አፈር ለማከም የሚያስችል እድል አግኝተናል። ልጆቻችን ላይ ተጨማሪ እዳ እንዳይሆን ይህንን ከልማድ እስር መገላገል እና መትከልን ባህል ማድረግ ዛሬ ካለው ትውልድ የሚጠበቅ ይሆናል። ከባዕድ ልምምድ እስር ለመገላገል የሚያስፈልገው የፓራድይም ሽፍት የሚያስፈልገው የአመለካከት ለውጥ መተግበር ነው። (cli-mate change) በሰሚት አይቀየርም፣ በስብሰባ አይቀየርም፣ በሱፍ ለባሾች አይቀየርም (climate change) እጃቸውን ጠቅልለው በሚተክሉ ጀግኖች ብቻ ነው የሚቀየረው። ይህንን ይህንን ተግባር በመፈፀም ለዓለም ማስተማር ከእኛ ይጠበቃል።

አፍሪካ አበክራ መትከል ካልቻለች መጸኢው የአለም ተስፋ መሆኗ ይቅርና የአለም ሸክም ሆና ትቀጥላለች። ያ እንዳይሆን ኢትዮጵያዊያን የአርያነት ሚናችንን መወጣት ይኖርብናል። መትከል ምግብም ነው ውበትም ነው። የምንተክለው ምግባችንን ነው የምንተክለው ለአይናችን የሚያምር የሚመችን መስክ ለማየትም ጭምር ነው። ባለፉት አምስት አመታት ኢትዮጵያ ውስጥ በነበረው (የግሪን ሌጋሲ) እንቅስቃሴ በጣም በርካታ ውጤት አግኝተንበታል። (ግሪን ሌጋሲን) ከጀመርን ቢያንስ ስድስት ቢሊየን የቡና ችግኝ ተተክሏል። ዘንድሮ ካገኘነው በላይ በሚቀጥለው አመት የበለጠ ምርት እናገኛለን ቡና ከተከልን ቢያንስ ሶስት አመት ስለሚፈጅ የመጀመርያውን ፍሬ ለመስጠት በአትክልት በፍራፍሬ በሀገር ውስጥም ለውጪ ኤክስፖርትም ውጤት እያገኘን መጥተናል። ይሄንን ልምምድ ለማስፋት በእጅጉ አስፈላጊ መሆኑን እንደከዚህ ቀደሙ ሃሳብ ሳይሆን እራሱ ተግባር የሚናገረው ጉዳይ ስለሆነ በዚህ አመት ያስቀመጥነውን ግብ ለማሳካት መላው ኢትዮጵያዊያን በከፍተኛ (ዲሲፕሊን) እና ርብርብ እንደ ከዚህ ቀደሙ የመትከል ስራችንን እንሰራለን።

የእዚህ አመት ግባችን ሁለት ነው። ቢያንስ ቢያንስ ቢያንስ አርባ ቢሊየን ችግኝ መድረስ አርባ ቢሊየን ለመድረስ ሰባት ነጥብ አምሥት ቢሊየን ችግኝ መትከል አለብን ማለት ነው። ከዚያ በላይ ልናሳካ የሚያስችል እድል ደግሞ አለን። ችግኝ መትከል ከማንኛውም የፖለቲካ እሳቤ የፀዳ ነው። በምርጫ ጊዜ የድምፃችን ቁጥር ይለያያል። በመትከል ጊዜ ግን ከመቶ ሃያ ሚሊየን ህዝብ ይህ ተግባር ይጠበቃል። ለምን ለምን ያላችሁ እንደሆነ ችግኝ ዛሬ የምንተክለው ለነገ ነው። ማንም ሀገሩን ቢወድ ማንም ለልጆቹ መልካም ሀገርን መተው ቢወድ ዛሬ ችግኝ መትከል አለበት።

413

ዛሬ (inavest) ማድረግ አለበት። የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች እና አባላት ግን ከእኛም በላይ መረባረብ ይጠበቅባቸዋል። ምክንያቱም የእነሱ ተስፋ ነገ አሸንፈን ሀገር እንመራለን ስለሆነ ነገ ሀገር ለመምራት እንደ እኛ ሃያ ሶስት ፐርሰንት (coverage) ያላትን ሳይሆን አርባ ሃምሳ ፐርሰንት (coverage) ያላትን ሀገር ለመረከብ ዛሬ (invest) ማድረግ ይጠበቅባቸዋል።

የሀይማኖት አባቶች ሽማግሌዎች ወጣቶች ታዳጊዎች መትከል ይኖርብናል። ይህ ባህል በጣም በጣም አስፈላጊ ነው። ይሄን ማድረግ ስንችል ኢትዮጵያ የእራሷን ህልም ፈታ ለሌሎች የምትተርፍ ትሆናለች። ሁላችንም መገንዘብ ያለብን በህልም የምናደርገው ሩጫ ምንም እንኳን ከስቃዩ ብዛት የሙቀት ስሜት ቢሰማንም ከአልጋችን ፈቀቅ አንልም። ከብዙ ድካም በኋላ እራሳችንን የምናገኘው እዛው አልጋ ላይ ነው ። በህልም የምንጓዝ ሳይሆን በተግባር የምንተክል መሆን አለብን ያን ስናደርግ ኢትዮጵያችን ትቀየራለች። ሰዎች ወደ ጫካ ሲሄዱ ያ ኋላ ቀርነት ነው። ጫካን ወደ ሰዎች ማምጣት ግን ዘመናዊነት ነው።

ኢትዮጵያዊያን ወደ ጫካ የምንሄድ ሳይሆን ጫካን ወደ ሰዎች የምናመጣ ዘመናዊ ህዝቦች መሆን ይጠበቅብናል። እኛ ወደ ጫካ ስንሄድ በጫካ መኖር የሚገባቸው በተፈጥሮ ጫካ የእነሱ የሆነ የዱር አራዊቶች ከእኛ እግር የተነሳ ይደነብራሉ ይሸሻሉ ጫካ ወደ እኛ ብናመጣው እነሱም በሰላም ይኖራሉ እኛም በሰላም እንኖራለን እና ስልጣኔን ዘመናዊነትን ለማረጋገጥ ጫካን ወደ ሰዎች ማምጣት ይኖርብናል። ማንም ሀገር ግብርና ላይ (energy) ላይ ቴክኖሎጂ ላይ (invest) ካደረገ ካለምንም ጥርጥር ነገን ይዋጃል። ነገን ለመዋጀት ቁጥሩ እያደገ የመጣውን (poppula-tion) መመገብ ነገን ለመዋጀት የኢንዱስትሪ መስፋፋትን ሊሸከም የሚችል (የኢነርጂ) ሀብት ማመንጨት ነገን ለመዋጀት እና አብሮ ለመጓዝ ቴክኖሎጂን ማወቅ መፍጠር መለማመድ ያስፈልጋል። በእነዚህ ላይ (invest) ያደረገ ሀገር ምንም ጥርጥር የለውም የብልፅግናን መንገድ አያይዞታል ማለት ነው። ኢትዮጵያ ትበለፅጋለች ስንል በግብርና ላይ የምናደርገው ኢንቨስትመንት፣ (በኢነርጂ) ላይ የምናደርገው ኢንቨስትመንት፣ በቴክኖሎጂ የምናደርገው ኢንቨስትመንት፣ ከባቢያችን መልሰን ለማከም ለልጆቻችን ግሪን ከባቢን ለመተው የምናደርገው ጥረት አመላካች ስለሆነ ነው። የተከበራችሁ ኢትዮጵያዊያን በእዚህ ስፍራ ያላችሁ እንግዶች ኢትዮጵያ እንደ ጨረቃ ነች። ጨረቃ አመቱን ሙሉ ሙሉ ብርሃን አትሰጥም።

ጨረቃ አመቱን ሙሉ አናያትም አንዳንዴ ደመና አንዳንዴ ግርዶሽ ይሸፍናታል። ነገር ግን ግርዶሽ ይሸፍናታል እንጂ አያጠፋትም ደመና ይሸፍናታል እንጂ አያጠፋትም ምድር እስክትሰበሰብ ኢትዮጵያ እንደ ጨረቃ ትኖራለች። ኢትዮጵያ እንደ ጨረቃ መኖሯ ላይቀር ነገር ለልጆቻችን ረሃብን፣ ልመናን፣ ድህነትን የገረጣ ማንነትን ከምናስረክብ ዕዳዎቻችንን ከፍለን የተሻለ ሀገር ለልጆቻችን ለማስረከብ መትጋት ይኖርብናል። (ከግሪን ሌጋሲ) ጎን ለጎን በከተማ ልማት የምናደርገው ጥረት (gray) የሆነውን የከተማ ከባቢ ወደ ግሪን እንቀይር ያልንበት ዋነኛው ምክንያት በየአመቱ ከተሜነት እያደገ ነው። ስልጣኔ ዕድገት ብልጽግና ከከተሜነት ጋር በቀጥታ ይያያዛል። ሰው ወደ ከተማ መፍለስ መኖር ሲጀምር የከተማ አውራ ጎዳናዎች ዛፎች ካልተስፋፉ እንደእኛ ልምምድ ዛፍ መቁረጥ ብቻ ሳይሆን ላስቲክ እየለጠፉ ጭቃ እየቀቡ መኖር

414

ከመስከረም እስከ መስከረም

ልማድ ሲሆን የኤሌክትሪክ መስመሩም ስርዓት የለውም፤ የውሃ መስመሩም ስርዓት የለውም፤ መጸዳጃ መንገዱ ስርዓት የለውም። በዚያ ምክንያት ብንፈልግም ባንፈልግም የኖርን እየመሰለን በሽታ ተሸካሚዎች እንሆናለን። በሽታ ደግሞ መድኃኒት ለማያመርት እንደእኛ ላሉ አገራት በጣም ከፍተኛ ስብራት ነው።

ለዚህ ነው አዲስ አበባን ግሪን ማድረግ አለብን፣ ዛፍ መትከል አለብን፣ መንገድ ማስፋት አለብን፣ ዎክ ዌይ ማስፋት አለብን ያለነው። እሱ ብቻ አይደለም ቀለማት ይናገራሉ። ቀለማት ትርጉም አላቸው፤ ምግብ እንድንበላ አፒታይታችን የሚከፍቱ የቀለም ዓይነቶች አሉ። እንድናስብ ካልም እንድንሆን የሚያግዙ የቀለም ዓይነቶች አሉ። ከተማው እንዳሻው ቡራቡሬ የሚሆን ከሆነ ብዙ ቡራቡሬ ስሜት እንዲፈጠርብን ስለሚያደርግ በሚታወቅ ውህድ ቀለሞቻቸን መስተዋቶቻችን ከባቢዎቻችን ቢሰሩ የተረጋጋ ሀገር ለመፍጠር ያግዛል። ኢትዮጵያ ውስጥ የጀመርነው የግሪን ሌጋሲ ስራ አዲስ አበባ ላይ በብዙ ስፍራ ይታያል። ሪቨር ሳይዶቻችን ሪቤልድ እያደረግን ነው፤ ተራሮቻችንን እየተከልን ነው። ከኮንሶና ከሀረር የመጡ በእርከን ስራ የተካኑ የኢትዮጵያ አርሶ አደሮች አዲስ አበባ አካባቢ ሰፊ ስራ እየሰሩ ነው። ከጥቂት ጊዜ በኋላ አዲስ አበባ እንደብዙ ከተሞች ግሪን፤ በየሰፈሩ ፓርኮች የሚታዩባት ትሆናለች። ይህንን ግን ማለም ሳይሆን ማድረግ ስለሚያስፈልግ በጋራ እንድንቆም፣ እንድንተክል፣ እንድናሳምር በመድከም በመልፋት የሚገኝን ፍሬ አብረን እንድንቀምስ አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

በመጨረሻ የጀመርነው የልማት ስራ ከልምምዳችን ውጪ ስለሆነ ቤቶች እናፈርሳለን፤ አጥሮች እናፈርሳለን፣ አንዳንድ የኤምባሲ ከባቢዎች እንነካለን። ይህን የምናደርገው ለግል ጥቅም አይደለም። ይህን የምናደርገው ለጋራ ጥቅም ነው። የሚሰራው ስራ በሚሰፋው መንገድ በሚለማው ልማት ሁላችንም በጋራ ተጠቃሚ ስለምንሆን ለሀገር እንደሚከፈል መስዋእትነት መቁጠር ከሁላችን ይጠበቃል። በጣም በእጅጉ የሚተባበሩን ኤምባሲዎች አሉን። እነዚህ ኤምባሲዎች በውስጣቸው አዲስ አበባ መኖሪያችን ኢትዮጵያ ሀገራችን ከህዝቦቿም ጋር ተባብረን ልማቷን ማፋጠን አለብን ብለው የሚያምኑ ናቸው። ለእነርሱ ከፍተኛ ምስጋና እናቀርባለን። መትከል ሁሉም በኢትዮጵያ ውስጥ የሚንቀሳቀስ ሰው ግዴታ ነው። ምክንያቱም ያላማረ ኢትዮጵያ ውስጥ መኖር ለሁላችንም አስፈላጊና ጠቃሚ አይደለም፤ ለልጆቻችንም መሻገር የለበትም። ኢትዮጵያውያን እንበርታ፤ ኢትዮጵያውያን እንትከል፤ ኢትዮጵያውያን እንስራ ኢትዮጵያውያን እንሰብሰብ ጫካን ወደ ሰው እናምጣ እኛ ወደጫካ አንሂድ እንተባበር የሰዎችን ምዋርት አንስማ የበለጸገች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን ማስረከብ በእጃችን ያለ ጉዳይ ነው። እናደርገዋለን አመሰግናለሁ።

ሰኔ 15፣ 2016 ዓ.ም

415

የባህል መድሀኒት እውቀት ያላት

ሀገራችን

ዛሬ ለመጀመሪያ ጊዜ የተዘጋጀውን በሀገር ውስጥ ለጤና የሚያገለግሉ መድሃኒቶች ግብዓቶች ተመርተው ለእይታ የቀረቡትን ኢንዱስትሪዎች እና ምርቶች ለማየት እድል ስላገኘሁ እናንተንም እንዲህ ስላየኋችሁ የተሰማኝን ታላቅ ደስታ አስቀድሜ ልገልፅ እወዳለሁ። በእርግጠኝነት ኢትዮጵያዊያን በሚቀጥሉት ቀናት በእዚህ ኤግዚቢሽን ማዕከል መጥተው ኢትዮጵያ ውስጥ የሚመረቱ መድሃኒቶችን ካዩ በከፍተኛ ደረጃ ተስፋ ይሰንቃሉ። ብዙ ሰው ኢትዮጵያ አምርታ ከሰላሳ በላይ ሀገራት መድሃኒት ኤክስፖርት አድርጋለች ቢባል ማንም ሰው አያምንም የሚያምነው መጥቶ ካየ በኋላ የሚደነግጡ አሉ አሁን ስናገር እራሱ በጣም በጣም (impre-sive) ነገር ነው ዛሬ ያየነው ያው ሁላችሁም እንደምታውቁት የኢትዮጵያዊያን የአኗኗር ዘዬ (clean) እና (green) መሆን አለበት የተባለበት ዋናው ምክንያት በቀጥታ ከጤናችን ጋር ትስስር ስላለው ነው። የአኗኗር ዘዬ ነው አብዛኛውን በሽታ የሚያመጣብን። ሁላችሁም እንደምታውቁት ግብርና ላይ ሰፊ ኢንቨስትመንት እያደረግን ነው በስፋት ስንዴ እያመረትን ነው አሁን ደግሞ በስፋት ዶሮ እንቁላል ወተት ስጋ ለማምረት እንቅስቃሴዎች ተጀምረዋል። እነዚህን ምርቶች በገፍ ማምረት ስንችል እንዴት መጠቀም እንዳለብን አብረን በእኩል ማሰብ ካልቻልን ምግብ ብቻ ሳይሆን በሽታም እንመገባለን ማለት ነው። አብዛኛው የሰው ልጅ በሽታ ምግቡ የአኗኗር ዘዬው ነው።

ለጤና የሚሰጠው ቦታ ነው ለእዚያም ለመከላከል እንዲያመች መፀዳጃ ቦታዎች በስፋት ለመስራት እንደተጀመረ ይታወቃል። (walk way) በጣም በስፋት እያስፋፋን ነው። በተለይ አዲስ አበባ የምትኖሩ ሰዎች እንደው ከአደራ ጭምር የምጠይቃችሁ ብዙዎቻችሁ በእግር ወደ ስራ ቦታ (walk) ማድረግን መለማመድ ያስፈልጋል ይጠቅመናል። ሰላሳ አርባ ደቂቃ ከወዳጆቻችን ጋር እያወጋን በእግር ብንሄድ ሌላ ስፖርት ባንሰራም ለእለቱ በቂ ነው። የአመጋገብ ስርዓታችን ጤናን ስለሚያውክ ሰዎች ትንሿን የመከላከል ስራ ባለመስራት ትልቁን እዳ ትልቁን ገንዘብ ወደ ማውጣት ስለሚገደዱ የገባችሁ በዚህ ስፍራ በዚህ ሙያ ላይ በዚህ ሙያ አካባቢ ያላችሁ ሰዎች ላልገባቸው ሰዎች ማስተማር እና ማሳየት ያለባችሁ ጤና አብዛኛውን በመከላከል ልናቆመው እንችላለን። መቶ ፐርሰንት ባይሆንም አብዛኛውን ከዚያ ሲያልፍ ግን መድሃኒት ካላመረትን ሆስፒታል ካልሰራን ብዙ ሰዎች ይጎዳሉ። በዚህም ምክንያት በርከት ያለ ቦታ ሰፋፊ ሆስፒታሎች እየገነባን ነው። ባለፉት ጥቂት ወራት ውስጥ የተመረቁት ይታወቃሉ። በሚቀጥለው ሶስት ሳምንት ውስጥም እንደዚሁ ትላልቅ ሆስፒታሎች ምናልባት በኢትዮጵያ ደረጃ ከፍተኛ በቁጥር ደረጃ ከፍ ያለ አቅም ያላቸው ይመረቃሉ። ይሄ ጉዳይ ይቀጥላል። ሆስፒታል እንሰራለን ሀኪም በስፋት እናመርታለን። ይሄም ሆኖ ግን መድሃኒት ላይ የምንሰራው ስራ በተሟላ ደረጃ

416

ከመስከረም እስከ መስከረም

ካልተደገፈ እና ካልተመራ መቶ ሃያ ሚሊየን ህዝብ ይዘን ችግር ውስጥ እንገባለን። ይሄ ግምት አይደለም ኮሮና ወረርሺኝ አለምን ሲወር የአፍሪካ ሀገራት በህብረት ቫክሲን የማምረት አቅም ስላልነበራቸው ከሚያመርቱ ሀገራት በገንዘብ ለመግዛት ጥያቄ አቅርቦ ነበር። ሁላችሁም እንደምታውቁት መጀመሪያ እኛ ከወሰድን በኋላ ከተረፈን እንጂ አሁን አንሰጣችሁም ነው የተባልነው ለኢትዮጵያ አይደለም ለአፍሪካ ከአንድ ቢሊየን በላይ ህዝብ ላለው አህጉር ማለት ነው።

በእኛ አህጉር (vaccine) የማምረት ልምምዱ አናሳ ነው። በእዚህ ምክንያት የኢትዮጵያ መንግስት ጉዳዩ አሳሳቢ መሆኑን ተገንዝቦ ላለፉት ሰላሳ አመታት እና ከዚያ ጊዜ በላይ የቆየውን (ፖሊሲ ሪቫይስ) አድርጎ መድሃኒት ማምረትን በሚመለከት የተለየ ድጋፍ ማድረግ አለብን ያንን የሚያደርግ ተቋም ያስፈልጋል ብሎ ስራ መጀመራችን ይታወቃል። በእዚያም እንቅስቃሴ ላለፉት አመታት ኢትዮጵያ ውስጥ በግዢ ከምንጠቀምባቸው መድሃኒቶች ስምንት ፐርሰንት ብቻ ነበር በሀገር ውስጥ የምናመርተው። ዛሬ ሰላሳ ስድስት ፐርሰንት ደርሰናል ይሄ በጥቂት አመታት የመጣ ለውጥ ነው። ብንበረታ እነዚህ ኢንዱስትሪዎች ብናግዝ ግን ለእኛ ብቻ ሳይሆን ለውጭ ገበያም ከፍተኛ አቅም አላቸው። ዛሬ ያየነው ነገር አብዛኛው ኢንዱስትሪ (የኮንቴነት) ችግር የለውም የመድሃኒት ችግር የለውም ትልቁ ችግር ኮንቴነሩ ነው። ማሰማመሩ (ፓኬጂንጉ) ነው ያልቻልነው እንጂ መድሃኒቱን በሚመለከት በጣም አስደማሚ ነገር ነው ዛሬ ያየነው። ይሄን መንግስት ማገዝ አለበት ማህበረሰቡ ማገዝ አለበት ለእራሱ ሲል። መቶ ሃያ ሚሊየን ህዝብ በወታደር ብቻ አንከላከለውም ከክላሽ እና ከሚካኤል ውጪ ወረርሽኝ መጥቶ ህዝባችን ሊያጠፋብን ይችላል። ለዚህ ኢንዱስትሪያል ፓርኮቻችን ክፍት ናቸው በህብረት በትብብር ለሚሰሩ ኢትዮጵያዊያን እና ከኢትዮጵያዊያን ጋር ተባብረው የሚሰሩ የውጭ ዜጎች ሁሉ ክፍት ነው። መድሃኒት የማምረት የመድሃኒት መገልገያ መሳሪያ ብቻ የማምረት ከፍተኛ ፍላጎት ኢትዮጵያ ውስጥ አለ ብቻ ሳይሆን አስቻይ ሁኔታም አለ። ገበያው አለ ከአንድ ቢሊየን ዶላር በላይ ማርኬት ኢትዮጵያ ውስጥ አለ። አንድ ቢሊየን ዶላር ማርኬት ያለው ሴክተር መሳተፍ ለማንም ሰው ተመራጭ ነው። ገበያው ካለ የመንግስት ፖሊሲ ግልፅነት ካለ ኢንዱስትሪያል ፓርኮች አቃፊ ከሆኑ በዚህ ዘርፍ ፍላጎት ያላቸው አቅም ያላቸው ሰዎች ቢሳተፉ አዋጭ እንደሆነ በቀላሉ መገንዘብ ይቻላል።

በኢትዮጵያ ደረጃ አሁን የሚያስፈልገን እዚህ ቅድም ያየናቸውን አምራቾች ሰብሰብ ማድረግ ነው። ሰብሰብ አድርጎ ኢንዱስትሪያል ፓርክ እንዲገቡ ፋይናንስ እንዲያገኙ ማድረግ ነው። ቀስ ብለን ደግሞ በአፍሪካ ደረጃ ያንን ነገር ማምጣት ያስፈልጋል። እኛ እና ኬንያ ብንተባበር እኛ እና ዮጋንዳ ብንተባበር እኛ እና ሩዋንዳ ብንተባበር ብዙ ገበያም አለ። ብዙ ፍላጎትም ስላለ በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ያለ ሀገር ረጅም ዘመናት የባህል መድሃኒት የመጠቀም የማምረት ልምድ ያለው ሀገር ትንሽ የሳይንሱ ነገር ቢታከልበት ለሌሎችም ፍቱን መድሃኒት እንደሚሆን ጥርጥር የለውም። ትናንት ግሪን ሌጋሲ በዚህ ዓመት የምንተክለውን (prelaunch) ፕሮግራም ነበረን ማታ (ግሪን ሌጋሲ) ምግብ ነው፣ (ግሪን ሌጋሲ) መድሃኒት ነዉ፣ ግሪን ሌጋሲ ውበት ነው። በዚህ (sector) ያላችሁ ሰዎች (ኢንዲጂኒየስ ፕላንቶችን) በተለይም ለመድሃኒት ጥቅም የሚውሉ (ፕላንቶችን) በስፋት መትከል አለብን ብዙዎቹ ምርቶች ቅድም

417

ያየኋቸው ከየጫካው ቅጠል ቅርፊት እየለቀሙ መድሃኒት የሚያመርቱ ናቸው ለእነሱ ሰፋ ያለ (plantation) ያስፈልጋል። ብዙ (plant) ስንተክል እራሱ የተፈጥሮ ኡደቱ ጤና ከመስጠት ባሻገር መድሃኒት ካሰብንም ለማምረት ስለሚያግዝ ሁላችሁም መትከል እንዳትረሱ ስትተክሉ ደግሞ ኢትዮጵያዊያን ሀገር በቀል የሆኑ (ፕላንቶች) መትከል እንዳትረሱ ከዛም በተጨማሪ ለመድሃኒት ጥቅም እና አገልግሎት የሚውሉ ተክሎችን በተለይ ሁኔታ ደግሞ እንድንተክል አደራ ማለት አፈልጋለሁ።

በጥቅሉ ጊዜው ክረምት ነው። መላው የኢትዮጵያ ህዝብ በተለይም የአዲስ አበባ ነዋሪዎች ልጆቻቸውን በስፋት እዚህ ቦታ አምጥተው ኤግዚቢሽን እንዲያሳይዋቸው አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ብዙ ተማሪ ሲያይ አዕምሮው ይነቃል ምን እንደሚፈልግ ምን እንደሚያስብ ወደ የት እንደሚሄድ ከዚህ ቀደም ይሄ ኤግዚቢሽን አልነበረም ሰው በየፋክትሪው እየሄደ ልጆቹን ማሳየት ይቸገራል። ሰብሰብ ብሎ ሲመጣ መጠቀም አለብን። መጥቶ ከሚያይው አንድ ሚሊየን ተማሪ አስር ሺው ሃያ ሺው ፈልጎ እና ፈቅዶ በዚህ መስክ ቢሰማራ ይሄን እያሰበ ቢማር ግቡን እያወቀ ቢማር ውጤታማ ይሆናል። እና ተማሪዎችን ትምህርት ቤት ለመላክ ዩኒፎርም ለመግዛት ጠዋት ማታ ለማመላለስ መከራ የምንበላ ወላጆች እንደዚህ አይነት ኤግዚቢሽን ሲመጣ መረባረብ ያስፈልጋል። በአንድ ቀን ኤግዚቢሽን የህይወት ስንቅ ሊገኝ ስለሚችል ይሄ እድል እንዳያመልጠን አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ይሄንን ኤግዚቢሽን ያዘጋጀው የጤና ሚኒስቴር እና ክብርት ዶክተር መቅደስ በጣም በጣም ትልቅ ስራ ነው የሰራችሁት ኢትዮጵያ ምን ያክል አቅም እንዳላት ለማየት እድል ስላገኘን እናንተንም እንዲሁ ማመስገን እፈልጋለሁ። ከሁሉ በላይ ግን ተሳታፊ የኢንዱስትሪው ባለቤቶች እናንተ ትላልቅ ስራ ነው እየሰራችሁ ያላችሁት ገንዘብ እየሰራችሁ ብቻ ሳይሆን ህይወት እየታደጋችሁ ነው። የእናንተ ዘርፍ ከሌላው ለየት የሚያደርገው ህይወት ታዳጊን በመሆኑ ነው እና ለዚህ ድንቅ ስራ ለእዚህ ድንቅ ጅማሮ እናንተንም በከፍተኛ ደረጃ ማመስገን እፈልጋለሁ። በድምሩ እኔ በጣም በጣም ደስ ብሎኛል። ተስፋ ሰንቂያለሁ ይህ ነገር እንዲስፋፋ እና እንዲበረታ የኢትዮጵያ መንግስት ሙሉ ድጋፍ ያደርጋል።

ድጋፍ ማለት ያው በኢትዮጵያ አቅም ልክ ማለት ነው። ከጎናችሁ ነን በሃሳብ በምክር በትናንሽ ገንዘብ እንዲሁም ኢንዱስትሪያል ፓርክ እንድትገቡ እናመቻቻለን። እናንተም እስከ አሁን ታግላችሁ ብቻቹሁን መጥታችኋል አሁን ደግሞ በህብረት የኢትዮጵያን የመድሃኒት ችግር እንድትፈቱ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ይሄ ነገር እንዲቀጥል እንዲበረታ ኢትዮጵያዊያን ማምረት እንዲችሉ ሁላችንም ከጎናቸው እንቁም። ባህላዊ መድሃኒት ኢትዮጵያ ውስጥ የሚያመርቱ ግለሰቦች ቡድኖች ማናናቅ አያዋጣም መደገፍ ነው የሚሻለው ብዙ እውቀት ስላለ እኛ የምናወራውን ቋንቋ ስለማይናገሩ እኛ በምንገልፅበት መንገድ ስለማይገልፁ ብናራክሰው ስለምንጎዳ እሱን ብንደግፍ ይሻላል። የእነሱን ግብዓት ወስዶ ትንሽ ቀለም ቀባብቶ መልሶ በውድ ዋጋ የሚልክልንን እያደነቅን ዋናውን ሀገር በቀል እውቀት ከምናራክስ የሚጎድለው ነገር ካለ ደግፈን ወደ የሚፈለገው (standard) ብናመጣ ጠቃሚ ስለሚሆን ሀገር በቀል እውቀቶች አቅሞች እና መድኃኒቶች መደገፍ የሁላችን ስራ እንዲሆን አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

ሰኔ 16፣ 2016 ዓ.ም

418

ከመስከረም እስከ መስከረም

ከተማችንን የምንሰራው

እኛ ነን

ከሁለት ሳምንት ገደማ በፊት ፒያሳ ላይ የተገናኘን እለት መልሰን እንደምንገናኝ ቃል ገብተን ነበር። ያኔ በገባነው ቃል መሰረት ዛሬ ደግሞ ከሜክሲኮ እስከ ሳር ቤት ያለውን እንዲህ ያማረን ጎዳና ለማየት ነው የመጣነው፤ በጣም ደስ የሚል ስራ ነው። እንግዲህ በተደጋጋሚ እንዳነሳሁት ከተማችንን ማስዋብ፣ ከተማችንን መስራት፣ መቀየር እንፈልጋለን። እንደዚህ አይነት ከፍተኛ ጥማት እና መሻት አለን። ከተማችንን የምንሰራው እኛ ነን፤ ሌላ የሚሰራልን ሰው የለም። ሌላ ሊተች ይችላል፤ የእኛን ሀገር ማንም አይሰራም። ይሄ ሀገር ሀገራችን ነው፤ የምንወደው ሀገራችን ነው፤ በትጋት እና በቅንነት መስራት እንዳለብን እናምናለን። ለህዝባችን ቃል በገባነው መሰረት ምንም እንኳን ሁኔታው ምቹ ባይሆንም በከፍተኛ ትጋት ያማረ ነገር መስራት ተችሏል።

እንግዲህ የአዲስ አበባ ህዝብ መላው የኢትዮጵያ ህዝብ ማወቅ ያለበት ኢትዮጵያም እንዲህ ውብ መሆን ትችላለች። ልጆቿ ከተባበሩ፣ ከሰሩ ማስዋብ እና መቀየር ይቻላል። በእርግጥ ብዙ ሀገር ስንሄድ የምናደንቀው የምንደመምበት ስራ ይሄው ነው። ንጹህ አስፓልት፣ ንጹህ የእግረኛ እና የብስክሌት መንገድ (Walk Way and bike root)፣ የሚመች መስክ መንገድ ነው የሚታየው። እዚያ ስናይ የሚደነቅ እዚህ ስንሰራው ግን ስህተት ሊሆን አይችልም። እዚያ ስናየው ስልጣኔ እዚህ ስንሰራው ኋላ ቀርነት ሊሆን አይችልም። እዚያ ስናየው የመንግስታት እና የህዝብ የጋራ ጥረት ውጤት አፍሪካ ላይ ግን የማይታይ ተደርጎ የሚገለጸው ነገር ስህተት መሆኑን በተግባር አሳይተናል። እዚህ ቦታ ላይ በጣም ብዙ ነገር ተምረናል፤ አንደኛ ስራ ተምረናል፤ በሶስት ሽፍት (Shift) ቀን እና ማታ መስራት በዚያ መንፈስ መስራት ተምረናል። ንጹህ ነገር መስራት ተምረናል፤ መትከል ተምረናል፤ ማስፋት ተምረናል። የመሰረተ ልማቱን (infrastructure) እንዳያችሁት በየከተማው የምንሰራው ኮሪደር ስራ ቢያንስ ቢያንስ በአንድ ወገን ሶስት መኪና የሚያሳልፍ በሌላ ወገን ሶስት መኪና የሚያሳልፍ፤ እስከ አምስት የሚያሳልፉ አሉ። በየትኛውም የአለም ስታንዳርድ በከተማ (ለዳውን ታውን) በጣም ሰፊ የሚባል ጎዳና ነው። ከዚያ በተጨማሪ የብስክሌት መንገድ (bike root) አለው፤ አሁን እንደምታዩት የእግረኛ መንገድ (walk Way) በጣም ሰፊ አለ።

እዚህ ውስጥ መሰረተ ልማት (infrastructure) አለ፤ እዚህ ውስጥ ስራ የመቻል ልምምድ አለ፤ እዚህ ውስጥ ለሃብታም የመኪና ጎዳና ለድሃው ደግሞ የእግረኛ መስክ አለ፤ ለልጆች ደግሞ የብስክሌት እና የስኮተር መሄጃ (Len) አለ። ይሄ በጣም ሁሉን ያካተተ (inclusive) የሆነ ለደሃውም ለሀብታሙም የሚመች፤

419

ሲያዩት የሚያረካ፤ ለብዙ የአፍሪካ ሀገራት ትምህርት የሚሆን ነገር ነው።

አንድ እንደው ከድፍረት ጋር መናገር የምፈልገው ነገር መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ እንዲገነዘብ የምፈልገው ኢትዮጵያ እየተሰራች ነው፤ የኢትዮጵያ መንግስት እየሰራ ነው። ይሄ እኛ እዚህ እንደዋዛ የምናየው ስራ በብዙ አፍሪካ ሀገራት አይታይም። ብዙ ችግር ቢኖርብንም እየሰራን እየለወጥን ነው ያለነው። ሁለተኛ ማረጋገጥ የምፈልገው ነገር በዚህ መንገድ ሳናቆራርጥ ለጥቂት አመታት አዲስ አበባን ከሰራን ካለምንም ጥርጥር በአለም ላይ ምርጥ ከሚባሉ ከተሞች፤ በአፍሪካ ላይ ምርጥ ከሚባሉ ከተሞች አንዷ ትሆናለች። እራሷ መልክዓ ምድሯ፣ አየሯ የተመቸ ነው። ስንሰራ ደግሞ ያን ውበት የበለጠ (More) ማጉላት ማውጣት እንችላለን። የተሻለ ለዐይን የሚማርክ፣ ለጤና የሚመች፣ ለኑሮ ምቹ የሆነ ከተማ እናደርገዋለን። እስከ አሁን እየፈረሰ ያለው ሁላችሁም እንደምታዩት አሳዛኝ የኑሮ ዘዬ ነው። በጣም እጥፍጥፍ ያለ ነገር ነው፤ የምንመኘው አይደለም። ቢያንስ በእኛ ይብቃ ወደ ልጆቻችን አይሸጋገር የምንለው የኑሮ ዘዬ እንጂ ብዙ የሚያስቀና አይደለም። እሱን እያፈረስን ግን በፍጥነት ደግሞ እየገነባን እንደዚህ ዓይነት ነገር ለትውልድ ማሸጋገር አለብን።

ለአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች ለመላው ለኢትዮጵያ ህዝብ ያለኝ መልዕክት ሶስት ነው። አንደኛ ማድነቅ፤ ውብ ስፍራ፣ ውብ ስራ ስናይ እናድንቅ፤ በማድነቅ ውስጥ ትምህርት ስላለ። ሁለተኛው ከማድነቅ ቀጥሎ የሚመጣው ማስቀጠል ነው። በዚህ መርካት፣ በዚህ መቆም አደገኛ ነገር ነው። ማስቀጠል አለብን፤ ብዙ ማስፋት አለብን። ከከተሞቻችን ከአዲስ አበባ ወጥተን ብዙ ከተሞች ጋር መድረስ አለብን። ይሄ የምናየው ውበት ኢትዮጵያን ማዳረስ አለበት፤ ሲቻል ሲቻል ወደ አፍሪካ ማደግ አለበት። ማድነቅ ከቻልን፣ ማስቀጠል ከቻልን ሶስተኛው ወሳኝ (critical) ጉዳይ መጠበቅ ነው። ዘላቂነትን (sustain) ማረጋገጥ፤ አንዴ ሰርቶ ነገ የሚበላሽ ሳይሆን እየጠበቁ (maintain) ማድረግ ያስፈልጋል። የእረፍት ቦታ (raist room) እየሰራን ነው፤ የመኪና ማቆሚያ (Parking) እንደምታዩት በየቦታው እየሰራን ነው። እና ሰዎች ከተማቸው የእነሱ ስለሆነ፤ ሀገራቸው የእነሱ ስለሆነ ከማድነቅ በኋላ መጠበቅን (maintain) ማድረግን የሁላችን ልማድ ባህል እና የአሰራር ዘዬ እንዲሆን አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ባለፈው ፒያሳ ላይ እንዳልኩት በቅርቡ ደግሞ ሌላ ቦታ እንገናኛለን። ሁሉም ጋር መልካም ስራ ነው ያለው። በእርግጥ ዝናብ አለ፤ አንዳንዴ በስራው ጥበት ምክንያት ሰዎች ይጉላላሉ ግን እንጨርሰዋለን፤ እየጨረስነው ነው። እንጨርሰዋለን፤ ጀምረን የማንጨርሰው፣ ቃል ገብተን የማንፈጽመው ነገር የለም። ቃል ከገባን ከልብ ለመፈፀም ስለምናደርግ እንፈፅማለን፤ የሚያስቸግረን ፈተና ካለ ህዝባችን በግልፅ የምንናገረው ይሆናል።

በመጨረሻ ያለኝ መልእክት ይሄ መንገድ ሲሰራ ሰዎች አጉላልተናል። ትራፊክ ይዘጋል፣ መንገድ ይዘጋል፤ ብዙ መጉላላቶች ነበሩ። ያ ሁሉ ግን ለእዚህ ውበት ነው፤ ያ ሁሉ ግን ለከተማችን እድገት ነው። እና በዚህ ስራ ስንሰራ በነበረው ሁኔታ የተጉላሉ፣ የደከሙ፣ የተሰላቹ ሰዎች ካሉ በዚሁ አጋጣሚ ይቅርታ እንዲያደርጉልን፤ ሀገራችንን ለማስዋብ ካለን ፍላጎት አንዳንዴ ትርፍ ሄደን ከሆነ በዚያ መንፈስ እንዲረዱን አደራ እያልኩ። አዲስ አበባ ላይ የጀመርነው ነገር ገና ጅማሮ ነው። እኛ በእርካታ መጠለፍ አንፈልግም፤ መትጋት እንፈልጋለን። የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳድር በጣም ከፍተኛ

420

ከመስከረም እስከ መስከረም

ጥረት አድርገዋል። የፌደራል ሰራተኞች ጥረት አድርገዋል። መላው የኢትዮጵያ ወጣቶች እዚህ ቦታ ላይ ጥረት አድርገዋል። ያው ሁላችሁም እንደምታውቁት ዲዛይኑም፣ ገንዘቡም፣ ስራውም የበለጠ (More) የእኛው ነው። አብዛኛው ነገር በእኛ የሆነ ነው። ብዙ ከፍተኛ ተቋራጭ (Contractor) የተጠቀምንበት ስራ አይደለም። ይሄ እንዲቀጥል የአዲስ አበባ ከተማ ትጋቱ እንዲቀጥል። የአዲስ አበባ ህዝብ ለለውጥ ያለውን ትጋት እንዲቀጥል እንዲያስቀጥል። የኢትዮጵያ ህዝብ እንደዚህ አይነት ለውጦች ፍላጎት (Dimand) እንዲያደርግ እንዲያስቀጥል ያስፈልጋል። ከበረታን በጥቂት አመታት የምንመኘውን ብዙ ጊዜ ያልነውን ብልፅግና እንጨብጠዋለን።

ሰኔ 21፣ 2016 ዓ.ም

421

በገበታ ለትውልድ እየለማ

የሚገኘውን የለጎ ሀይቅ ፕሮጀክት

አሁን የምንገኘው በደጋጎቹ ሀገር ወሎ ነው። ዘንድሮ ‘የምትተክል ሀገር የሚያፀና ትውልድ’ በሚል መሪ ቃል ስድስተኛውን ዙር የ’ግሪን ሌገሲ’ (Green Lega-cy) ፕሮግራም ጀምረናል። በዚህ ዓመት ለመትከል ያቀድነው ከሰባት ነጥብ አምስት ቢሊዮን ችግኝ በላይ ነው። ሲደመር እስከ አሁን ከተከልነው ጋር ከአርባ ቢሊዮን በላይ ስለሚሆን፣ ቅድም እንዳያችሁት የዘንድሮ አተካከላችን በቁጥር ብቻ ሳይሆን ጥራት ላይም ያተኮረ ነው። የተከልነው በሙሉ የሚበላ ፍሬ ነው። እዚህ የምንተክለው የምንበላውን፣ የምንተክለው መድኃኒታችንን፣ የምንተክለው የምናየውን ውበት እና ጤናችንን ጭምር እንደሆነ የሚያሳይና የሚያረጋግጥ ስራ ነው። የኢትዮጵያ መንግስት እና የኢትዮጵያ ህዝብ ላለፉት ጥቂት አመታት ዘርፈ ብዙ የሆኑ ስራዎችን እየሰሩ ይገኛሉ። ለምሳሌ ‘ልመና ይብቃን’ በሚል በምግብ ራሳችንን መቻል አለብን ብለን በግብርናው ዘርፍ እጅግ አመርቂ የሚባል፣ ዓለም የተደነቀበትን ስራ መስራት ጀምረናል። ነገር ግን ያ የግብርና ስራችን ፀንቶ ውጤታማ የሚሆነው ስንተክል ነው። የምንተክለው በግብርና ዘርፍ የጀመርነውን መልካም ስራ ለማፅናት እና ለማስቀጠል ካለን ፍላጎት ነው።

በአፍሪካ ውስጥ የአንደኛው እና ሁለተኛው ትላልቅ ግድቦች ኢትዮጵያ ትገነባለች። በኢነርጂው ዘርፍ በተለይም በንፁህ (clean) ኢነርጂ ላይ ኢንቨስት በማድረግ ኢትዮጵያ ቀዳሚ ስፍራ የምትይዝ ናት። ብዙ ሀብት ነው የምናፈሰው። እነዚያ ግድቦቻችን ስንሰራ ከሞላ ጎደል በኢትዮጵያ ህዝብ አንጡር ሀብት እና ለዓለም የሚገነቡ ግድቦች ናቸው። ከሌለን ሀብት ላይ ቀንሰን የምንገነባውን ይሄንን ግድብ ካልተከልን ውሃ ስለማይዝ፣ ውሃ ካልያዘ ደግሞ ግድቡ ዋጋ የለውም። በኢነርጂ ዘርፍ ለምናደርገው ስራ በእጅጉ ያግዛል። በሌላ መንገድ ኢንዱስትሪን በሚመለከት ባለፉት ሁለት ሶስት አመታት ‘ኢትዮጵያ ታምርት’ ብለን በጣም ሰፋፊ ስራ ጀምረናል። ብዙ ኢንዱስትሪዎች ወደ ስራ ገብተዋል። ለእነዚህ ኢንዱስትሪዎች ግብዓት የሚሆኑ አብዛኛው ነገር ከግብርና እና ከምንተክለው ችግኝ የሚገኝ ነው። ጭማቂ (Juice) ፕሮሰስ የሚያደርጉ ፋብሪካዎች ካሉ አሁን የተከልናቸው ፍሬዎች ግብዓት ይሆናሉ። አልጋ ብንሰራ፣ ሶፋ ብንሰራ፣ መስኮት ብንሰራ፣ በር ብንሰራ፣ የምንተክላቸው ተክሎች ለኢንዱስትሪው ግብዓት ሆነው ያገለግላሉ። ስንተክል ሀገርን አረንጓዴ እያለበስን ብቻ ሳይሆን ለኢንዱስትሪው ግብዓት፣ ለግብርናው ግብዓት፣ ለኢነርጂው ውሃ ለሁሉም ዘርፎች ጉልበት የሚሆን ነገር እየጨመርን ነው ማለት ነው።

በከተማ እንዳያችሁት ደሴንም ቅድም አይተናል። በኮሪደር ልማት ጥሩ እንቅስቃሴ

422

ከመስከረም እስከ መስከረም

ተጀምሯል። አዲስ አበባ ላይ እንደምታዩት አዲስ አበባን አረንጓዴ (green) ለማድረግ ሰፊ ስራ እየሰራን ነው። ይሄ ሁሉ የከተማ ልማት እንቅስቃሴያችን መትከል ይፈልጋል። መትከልን መለማመድ አለብን። መትከል ለልጆቻችን የምንሰጠው ሀብት ነው። መትከል ለነገ የምንሰጥ ኢንቨስትመንት (invest) ነው። ይሄ ነገር አድጎ ማን በጥላው እንደሚጠለል፣ ማን ከፍሬው እንደሚበላ አናውቅም፤ ግን ትውልድ ያገኘዋል። ያን እያሰብን ነው የምንሰራው። ኢትዮጵያ ካለምንም ጥርጥር በምግብ ራሷን ትችላለች። ኢትዮጵያ ካለምንም ጥርጥር ከተሞቿን ትቀይራለች። ኢትዮጵያ ካለምንም ጥርጥር ከእዳ ቀንበር ትገላገላለች። ኢትዮጵያ ካለምንም ጥርጥር አርዓያ የሆነ ስራ በአፍሪካ ትሰራለች፤ ብልፅግናዋን ታረጋግጣለች። ይሄ ግን ምኞት መሆን የለበትም፤ ይሄ ግን ንግግር ብቻ መሆን የለበትም።

የተግባር ስራ፣ አፈር መንካት፣ መትከል ይፈልጋል። ከተማ ማፅዳት፣ የእግረኛ መንገድ(walk way) መስራት ይፈልጋል። ይሄንን አበርትተን ከሰራን በእርሻ ላይ ያመጣነው ውጤት በስንዴ ዓለም እንደመሰከረው እጅግ አመርቂ ውጤት አምጥተናል። በሩዝ በአምና እና ዘንድሮ መካከል ከእጥፍ በላይ ውጤት አምጥተናል። በቡና ላይ ከፍተኛ የምርት እድገት አምጥተናል። ይሄ ነገር እንዲበራከት ከፈለግን መትከል ያስፈልጋል። ስንተክል ያ ውጤት እየጎመራ፣ እያበበ፣ እያሸበረቀ፣ የኢትዮጵያን ውበት እያወጣ ስለሚሄድ ከሁሉ በላይ ያማረች፣ ንፁህ የሆነች፣ ለኑሮ ምቹ የሆነች፣ ተስማሚ የሆነች፣ ለቱሪስት መስህብ የሆነች ኢትዮጵያን ለማየትና ለመገንባት የሚፈልግ ማንም ትውልድ ቢኖር ቀላሉ ስራ መትከል ነው። አስፓልት የውጪ ምንዛሬ ይፈልጋል፤ ግድብ የውጪ ምንዛሬ ይፈልጋል፤ ህንፃ የውጪ ምንዛሬ ይፈልጋል፤ መትከል ግን አቅልለን ልንሰራው የምንችለው ስራ ነው። በእኛ እጅ የሚሰራ ነው። መቶ ሰላሳ ሺህ በላይ የችግኝ ማፍያ ጣቢያዎች (ነርሰሪዎች) በኢትዮጵያ ውስጥ አሉ።

በብዙ ቢሊየን ችግኝ ማምረት እንችላለን። ይሄን ጉልበታችን ተጠቅመን ብንተክል፣ ብናስውብ ለልጆቻችን ውብ ሀገር ለመተው እድል ሰጪ ነው። እና ሀገሩን የሚወድ ማንም ዜጋ እድሜው የገፋ ቢሆን፣ ያነሰ ሴት ቢሆን፣ ወንድ ቢሆን፣ የተማረ ቢሆን፣ ያልተማረ ቢሆን፣ ለእያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ከተወለደበት እስከ አሁን በደረሰበት ደረጃ ድረስ ኢትዮጵያ ብዙ ሰጥታለች፣ ብዙ አበርክታለች። ለኢትዮጵያ መልሶ የሚሰጠው በመትከል ነው። ይሄ የመንግስት ስራ፣ የአንድ ፓርቲ ስራ፣ የአንድ ዘመን ስራ አይደለም፤ የመላ ኢትዮጵያዊያን ቀጣይነት ያለው የመትከል፣ የማስቀጠል፣ የማፅናት፣ የመጠበቅ ስራ ነው። በእዚህ ስራ ተባብረን አብረን ብንቆም ሀገራችን ያማረች ትሆናለች። ይሄ እየመጣ ያለውን ፍሬ፣ እየመጣ ያለውን ውጤት በመድከም፣ በመስራት፣ በመትጋት ብቻ ስለሆነ የምንጨብጠው፤ በእዚያ መንገድ እንድንሰራ ለሁላችንም አደራ እላለሁ።

ዛሬ በደሴ ከተማ በነበረኝ ቆይታ እጅግ አመርቂ የልማት እንቅስቃሴዎች አይቻለሁ። ብዙ መንገዶች እየተሰሩ ነው። እዚህ ሃይቅ ሃርጎ አካባቢ የዛሬ ሶስት ዓመት አራት ዓመት ገደማ ለመንገድ ፕሮጀክት መጥቼ ነበረ። ያ መንገድ አሁን በጥሩ ሁኔታ እየተሰራ ነው ያለው። ወደ እዚህ ወደ ጭፍራ ወደ አፋር የሚሄድ መንገድ ነው። ሃይቅን ወሎን ከአፋር የሚያገናኝ በጣም ትልቅ መንገድ ነው። እሱም እየተሰራ ይገኛል። ለ’ገበታ ለትውልድ’ የምንሰራው ፕሮጀክት የተመረጠው ክንፍ ኢትዮጵያ

423

ወሎ ሃይቅ ነው። ይኸው እንደምታዩት የ’ገበታ ለትውልድ’ ፕሮጀክታችንም በጣም አመርቂ በሆነ የስራ እንቅስቃሴ ላይ ይገኛል። ውብ ቦታ ላይ ነው ያለው። ውሃ አለ፣ ተራሮች አሉ፤ እጅግ የሚያምር መልክዓ ምድር እና ውበት አለ። አሁን ደግሞ በብዛት ፍሬ ተክለናል። እዚህ የመጣ ቱሪስት ከእኛ ማሳ ገብቶ ፍሬ ይበላል፤ በውሃችን ይዋኛል፤ አሳ ያጠምዳል፤ ተራሮቻችን ላይ የእግር ጉዞ (ሃይክ) ያደርጋል፤ ከደጋጉ ህዝባችን ጋር ይተዋወቃል፤ ከታሪኩ ይቋደሳል። እዚህ መጥቶ ኪሳራ የለም። ከውበት፣ ከመልካምነት፣ ከገራገርነት ተቋድሶ የሚሄድበት ሀገር ስለሆነ ስራችን ሲያልቅ ለብዙ ቱሪስቶች መስህብ፣ ለልጆቻችን ደግሞ የስራ እድል እንደሚሆን ተስፋ ይደረጋል። ያው አሁን እንደምታየው በጣም በርካታ ወጣቶች እየሰሩ ነው ያሉት። የስራ እድል ፈጥረናል፤ ተስፋ ፈጥረናል፤ የሚያምር የስራ ጥራት በጊዜ የሚጠናቀቅ ስራ አለማምደናል። እነዚህ ጉዳዮች ሲሰናሰሉ፣ ሲደመሩ እኛ ስንደመር ያማረች የበለፀገች ኢትዮጵያን ለመጨበጥ ያስችላል። ማንም ሀገር በዓለም ታሪክ ለማደግ ሲነሳ፣ ሲያኮበክብ ከውስጥም ከውጭም በርካታ ዱላዎች ይገጥሙታል። መነሳትን ይሁን ብሎ የሚቀበል ሰው የለም። ሊነሳ የወደደ፣ ሊነሳ የፈቀደ፣ የጨከነ ግን ጆሮውን ደፍኖ አይኑን ከአላማው፣ ከፍላጎቱ፣ ከራዕይው ሳይነቅል ተግቶ ከሰራ ካለምንም ጥርጥር ያሳካዋል። ቻይና አሳክታለች፤ ኮሪያ አሳክታለች፤ ሲንጋፖር አሳክታለች፤ አሜሪካ አሳክታለች፤ ጀርመን አሳክታለች፤ ኢትዮጵያ ከማንም አታንስም፤ እናሳካዋለን። የምናሳካው ግን ጨክነን በመስራት ብቻ ነው። ተባብረን ከሰራን የበለፀገች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን ለማስረከብ እንደምንችል ጥርጥር የለውም። በእዚያው መንፈስ፣ በእዚያው እምነት ነው የምንተጋው፤ ውጤቱም ያማረ ነው። እኛ እጅግ በጣም ደስተኞች ነን፤ ከህዝባችን ጋር ሆነን የበለፀገች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን እናሸጋገራለን።

እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ። መልካም የመትከል፣ የማፅናት፣ የመጠበቅ፣ የማስዋብ ጊዜ ይሁንልን። ክረምቱን እያንዳንዷን ቀን ተጠቅመን ኢትዮጵያ ላይ ተጨማሪ ሀብት፣ ተጨማሪ ውበት፣ ተጨማሪ ፀጋ እናለብሳታለን። አመሰግናለሁ።

ሰኔ 29፣ 2016 ዓ.ም

424

ከመስከረም እስከ መስከረም

‘ ገበታ ለትውልድ ’ በአርባምንጭ

አርባ ምንጭ በጣም ተወዳጅ ስፍራ ስለሆነ በተደጋጋሚ መጥቼ የማየት እድል አግኝቻለሁ። በመጣሁ ቁጥር ዐይኔ ይበልጥ እየተገለጠ ስለሚሄድ ያለኝን እይታ እያሳደገው ይሄዳል። እና ዛሬ ሁለት ስሜት ይምታቱብኛል፤ በአንድ በኩል ተስፈኝነት በሌላ በኩል ደግሞ ቁጭት እና ንዴት።

ከተስፈኝነቱ ለመጀመር፣ አሁን እዚህ ያለንበት ሀይቅ ከዚህ በስተግራዬ እንደምታየው በቅርብ ርቀት ይታያል። ከዚህ በቀኝ በኩል ማንጎ፣ አቮካዶ፣ ሙዝ፣ ፓፓያ፣ ከስር ስር ደግሞ ስኳር ድንች፣ በጣም በርካታ ስር ስሮች እዚሁ አስራ አምስት፣ ሃያ፣ ሰላሳ ሜትር እዚሁ በእዚህ ቦታ ላይ አሉ። ትንሽ ደግሞ እልፍ ስትል ሃምሳ ሜትር የቦቆሎ ምርጥ ዘር ለክልሉ የሚዘጋጅበት ቦታ እዚህ ነው ያለው። በቆሎ ምርጥ ዘር አለ፣ ሙዝ አለ፣ ማንጎ አለ፣ አቮካዶ አለ፣ አፕል አለ፣ ንፁህ (Fresh) ውሃ አለ። እሱ ብቻ ደግሞ ሳይሆን ተራራውን ተመልከት፤ ዙሪያውን ማንም ሰው ዐይኑን ጨፍኖ እዚህ ጋር ብታመጣው ትንሽዬ ነገር ብንሰራ ኢትዮጵያ ውስጥ ነው ያለሁት ብሎ ሊያስብ አይችልም። አስደናቂ የሆነ የእግዚአብሔር እጅ ስራ፣ ውብ የሆነ ስፍራ ታያለህ፤ ከነሙሉ ጥቅሉ (Package) ማለት ነው። እዚህ ላይ እኛ ትንሽ ስራ እና ትልቅ ተስፋ ይዘን መጥተናል። ስራው የገበታ ለትውልድ፤ ያው የሚታወቁ የቱሪስት መስህብ የሆኑ ስራዎች ናቸው። ተስፋው ግን የወሰድነው መቶ ሄክታር ቦታ ነው። ከኤርፖርቱ አምስት ደቂቃ የመኪና መንገድ (Drive) ነው። በብስክሌት ወይም በእግረኛ መንገድ (Bike or Walk Way) መምጣት ይቻላል። ከኤርፖርት በያዝነው ቦታ ላይ በጣም ዘመናዊ (Modern) እርሻ ቦታዎች አሉ። ከእሱ ጎን ለጎን ግን ዘመናዊ ከተማ (Modern City) አለ። ከጋሞ፣ ከጎፋ፣ ከወላይታ በርካታ ሰዎች ወደ ደቡብ አፍሪካ፣ ታንዛኒያ፣ የተለያየ ሀገር ሄደዋል። እነዚህ ሰዎች እዛ የሄዱት ሕይወታቸውን ለመለወጥ፣ ለማሻሻል ነው። አሁን እኛ እዚህ ጋር ሪዞርት ብቻ ብንሰራ እና ሰዎች እየመጣችሁ እዩ ብንል በቂ አይደለም። የጊዜ መጋራት (Time Share) ፅንሰ ሀሳብን (Concept) የተጠቀመ፣ በውጭ ሀገር ያሉ ኢትዮጵያዊያን እዚህ የሚገነባውን የሪል እስቴት ዓይነት ቅርፅ (Form) ያለውን ቦታ በጊዜ መጋራት እያንዳንዱን ቤት እየገዙ ቢገነቡ፣ አንደኛ ከተማቸውን ይገነባሉ፤ ሁለተኛ ሲመለሱ ዞሮ መግቢያቸው ስለሆነ ቤት ይኖራቸዋል፤ ሦስተኛ ቤቱ ግን ከሆቴል ጎን ስለሆነ በአመት አንዴ መጥተው አንድ ወር ያርፉበታል፤ አስራ አንድ ወር ደግሞ ይከራይ እና ገንዘብ ያመጣል። ኢንቨስትመንቱ ንግድ (Business) ነው፤ እንዲሁ ቤት ብቻ ሳይሆን ንብረት (Property) ብቻ ሳይሆን፣ እዛው ያለ ለሆቴል ገንዘብ የሚያመጣ ነገር ነው። የከተማውን ገፅታ (Face) ይቀይራል። የጎልፍ ክለብ የዲዛይኑ አካል ነው። አስበው ከስርአተ ልማት (Infrastruc-ture) አንፃር ኤርፖርቱ አለ፤ ከኤርፖርት እዚህ የሚያገናኝ አውራ መንገድ (High Way) እየገነባን ነው። ከውኃ አንፃር ንፁህ (Fresh) ውሃ እዚህ ጋር

425

ተጋድሟል። የሚታዩት አዕዋፋት ማመን አትችልም፤ እንዳየኸው ነው በጣም በርካታ አዕዋፋት የሚታዩበት ቦታ ነው። ፀሐይ መጥለቂያ (Sunset) እና ፀሐይ መውጫ (Sunrise) ያለበት ቦታ ነው። ተራሮች ውብ ናቸው።

የእግር ጉዞ (Hike) ማድረግ ለሚፈለግ ሰው በጣም የተመቹ ናቸው። እነዚህ ሁሉ ትላልቅ ተስፋዎች በአንድ ጊዜ የሚታይበት እና የሰውን ልብ የሚያሞቅ ነገር ታያለህ። እኛ መጠነኛ አልጋ ያለው፣ መጠነኛ አገልግሎት (Facility) ያለው ሪዞርት እንሰራለን። ልክ እንደ ወንጪ እንደ ጎርጎራ ያለውን የዚህ ቦታ አቅም (Poten-tial) ግን ከዛ በላይ ነው። ጎልፉ ሲሰራ በርካታ ቪላዎች ከታከሉበት ቆንጆ የከተማ ሞዴል ይፈጠራል። ምግቡ እዚሁ ነው ያለው፤ ውሃው እዚሁ ነው ያለው፤ ለዐይን ያለው ውበት የሚታሰብ አይደለም። ይሄ ተደማምሮ ሲታይ ልብን የሚያሞቅ ተስፋ፣ ለትውልድ ሊሠራ የሚችል የተጨበጠ ተስፋ እንዳለ የሚያሳይ እና በጣም ደስ የሚል ነው።

በሌላ መንገድ ደግሞ በቁጭት እና በብስጭት እንድታይ የሚያደርግህ አሁን የሆነ ሰው መጥቶ “ይሄ ቦታ ኢትዮጵያ ነው? ማንጎ እንደዚህ የሚጣፍጥ ማንጎ እዚህ ጋር አለ? ሙዝ ተመልከት ተንዠርግጎ ይታያል፤ ይበላል። አፕል እዚህ አለ። ይሄ ንፁህ (Fresh) ውሃ ነው።” እንደዚህ ዓይነት አምራች ቦታ ነው እና የኢትዮጵያ ግዛት ነው ቢባል “እንዴት ይሄን ይዛችሁ ትለምናላችሁ? እንዴት ሰው ይሄን ምድር ይዞ ምግብ ይለምናል? አውሮፕላን ይለምን፣ መኪና ይለምን፣ ሳተላይት ይለምን፤ እንዴት ምግብ ትለምናላችሁ?” ብለው አይሰድቡንም ወይ የሚለው ጉዳይ ቁጭት ይፈጥራል። ይሄን የመሰለ ሀገር ተሰቶን ተባብረን መሥራት ባለመቻል ምግብ መለመን አሳፋሪ ነገር ነው። ባያበቅል እንደ አንዳንዶቹ በረሃ ቢሆን ኖሮ “የተሰጠን ምንም አይደለም፤ ተፈጥሮ ከልክሎናል” ይባላል። ብዙ አፍሪካ ውስጥ ሰፋፊ የመሬት የቆዳ ስፋት ያላቸው ሀገራት ጥቂቱ ቦታ ነው ለምርት የሚሆነው፤ አብዛኛው በረሃ ነው።

የእኛ ግን እንደምታዩት ነው። በየትኛውም ጫፍ ብትሄድ ለማምረት፣ ለመብላት፣ ለመጥገብ፣ ለማካፈል፣ የተቸገረውን ለማገዝ የሚያስችል ብቃት አለ። ይሄን የመሰለ መስክ፣ ይሄን የመሰለ ውኃ፣ ይሄን የመሰለ አየር ይዞ መለመን ደግሞ በእጅጉ ያስቆጫል። እና በአንድ በኩል ቁጭት የሚሰማኝ የተሰጠንን ማየት ተስኖን፣ ያለንን ማወቅ ተስኖን፣ የእኛን እያራከስን እየናቅን፣ የሰው እንደናፈቅን፣ የሰው እንዳደነቅን፣ ከንቱ ሆነን ዘመናችንን መጨረሳችን ያሳዝነኛል።

በሌላ መንገድ ደግሞ ‘ገበታ ለትውልድ’ ለአርባ ምንጭ ይዞ የመጣው ተስፋ በተለይ ከሃሳብ አንፃር ይዞ የመጣው ሀሳብ (Idea) ያስደስተኛል። ምክንያቱም እኛ የምንሠራው በጣም ውስን ሥራ ነው። ሃሳቡ (Idea) ግን ከተማውን ይለውጠዋል (transform)። አርባ ምንጭ አንዱ በደቡብ በኢትዮጵያ ቀጠና ውስጥ ከፍተኛ አቅም (Potential) ያለው፣ የቱሪስት መስህብ የሆነ፣ ብዙ ልንሠራበት የምንችል ቦታ ነው። ‘ገበታ ለትውልድ’ ያንን ብቃቱን ፈልቅቆ ለማውጣት የሚያስችል ሥራ ስለጀመረ በጣም ደስ ብሎኛል። ቦታው ከባድ ነው፤ ስራው ቀላል አይደለም። እንደተለመደው እንደለመድነው ተግተን፣ ጨክነን በመሥራት አርባ ምንጭን በመቀየር ለኢትዮጵያዊያን፣ ለኢትዮጵያ ልጆች፣ ለደጋጉ የአርባ ምንጭ ሕዝብ ያው የጋሞ

426

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሕዝብ ፍቅር የተሞላ ሕዝብ ነው፤ በጣም ደግ ሕዝብ ነው፤ በጣም አዛኝ ሕዝብ ነው። እና ይሄ ሕዝብ ይገባዋል። የሚገባውን ነገር ነው ያገኘው። ይሄንን ልምምዳችንን ስራ ተምረን፣ መተባበር ተምረን፣ ገንዘብ ተምረን፣ ዲዛይን ተምረን እያሰፋን ስንሄድ ኢትዮጵያችን ያማረች፣ የተዋበች፣ የምታስቀናን፣ ለኑሮ የምትመች ትሆናለች። እና ተስፋውም ብስጭቱም ተደምሮ የኢትዮጵያን ብልፅግና ለማረጋገጥ የሚያግዝ ስለሆነ እንሻገራለን፣ እንበርታ፣ እንችላለን፣ አለን፣ እናውጣው ማለት እፈልጋለሁ። እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

ሰኔ 29፣ 2016 ዓ.ም

አርባ ምንጭ

427

ከተማችንን እናስውባለን፣ ያልነውን

እ እንፈጽማለን

ጅግ የተወደዳችሁ የሰላም በር ከተማ፣ የቁጫ ወረዳ እና አካባቢው ነዋሪዎች በሙሉ፣ ዛሬ በዚህ መንገድ ዐይን ለዐይን ተያይተን በጋራ ለትውልድ የሚጠቅመውን ችግኝ ለመትከል በመቻላችን የተሰማኝን ታላቅ ደስታ

እየገለፅኩ ፈጣሪያችን የተመሰገነ ይሁን ማለት እፈልጋለሁ። ወደ እዚህ ስፍራ ለመምጣት የፈለግንበት ዋናው ምክንያት አንደኛ ሰላም በር ስለሆናችሁ፣ ሰላም በሀገራችን በእጅጉ አስፈላጊ ስለሆነ፣ ወደ ሰላም በር መጥተን ከሰላም በር ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ሰላምን እንድንመኝ፣ ሰላምን እንድናውጅ ትክክለኛው ቦታ ይህ ስለሆነ ሰላም ከሰላም በር ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ እንዲደርስ ለመግለፅ ነው። ሁለተኛው መንግስታችን የመረጠዉን ሕዝብ ብቻ ሳይሆን በአንዳንድ ምክንያት ያልመረጠውን ህዝብ ለማገልገል ቃል መግባቱን ታስታውሳላችሁ። በዚህ ወረዳ የእኛ ፓርቲ አልተመረጠም። ያልተመረጠው ግን በሰላማዊ እና በዲሞክራሲያዊ መንገድ ስለሆነ፣ ሰላም ለሚወድ እና ዲሞክራሲን ለሚለማመድ ህዝብ ማኩረፍ ሳይሆን አብሮ መትከል፣ አስፓልት መስራት፣ ፍቅር መስጠት ያስፈልጋል ብለን ነው የመጣነው። የመረጡንን እንደምናገለግል ሁሉ ያልመረጡንን ማገልገል ሀገራዊ ግዴታችን መሆኑን በሰላም በርም በባህርዳርም ያሳየነው ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ በሰላማዊ መንገድ የማይመርጡንን በፍቅር ለማገልገል የገባነው ቃል ማረጋገጫ ስለሆነ፣ ለእዚያ ማስታወሻ እንዲሆን ዛሬ እኔ እና እናንተ ፍቅርን፣ ችግኝን፣ ሰላምን፣ አንድነትን፣ መሻገርን እንተክላለን፤ ያም ለልጆቻችን የሚበቅል ይሆናል። በመጨረሻ አደራ ልላችሁ የምፈልገው በሰላም በር የተሰራው አስፓልት አንድ መንገድ መሆን ሲገባው ሁለት መንገድ ሆኖ የተሰራበት ዋናው ምክንያት ሰላም በር ጥንታዊ ከተማ ብቻ ሳይሆን የወሎው፣ የጎንደሬው፣ የትግሬው፣ የእኛ የአባ ጅፋር ልጆች ሁሉ መናገሻ በሆነች ከተማ መንታ መንገድ ቢሆን ይገባታል ተብሎ ነው። ነገር ግን ቅድም ስመጣ አንድም ችግኝ አላየሁም። የዚህች ከተማ ወጣቶች አደራ የምላችሁ ለአስፓልቱ የወጣው ገንዘብ ፍሬያማ የሚሆነው፣ ሰላም በር ውብ የምትሆነው መሃል ላይ በደንብ ችግኝ መትከል ስንችል ስለሆነ፣ ሰላም በርን አመዳም ሳይሆን ያማረች ከተማ ስለሚያደርጋት የዛሬ ወር ሙሉ በሙሉ ተተክሎ ቪዲዮ በፕሬዝዳንታችን በኩል እንደሚደርሰኝ ተስፋ አደርጋለሁ። ይህ ከተደረገ ደግሜ መምጣቴ አይቀርም ማለት ነው። ልነግራችሁ የምፈልገው እናንተ ሰላም አላችሁ፣ እኛ ደግሞ ፍቅር ይዘን መጥተናል።

ፍቅር እና ሰላም ደግሞ ኢትዮጵያን ያሻግራል!

ሰኔ 29፣ 2016 ዓ.ም

428

ከመስከረም እስከ መስከረም

ፍቅር እና ሰላም ኢትዮጵያን ያሻግራል

የዛሬ ውሎአችን ከሰሞኑን ካደረግናቸው የቀጠለ ነው። ፒያሳን እና ሜክሲኮን እንዳየነው ሁሉ ዛሬ ደግሞ ከአራት ኪሎ ወደ ኬንያ ኤምባሲ ወይም ወደ ቀበና የሚሄደውን መንገድ እያየን ነው። በጣም ጥሩ ስራ ነው የተሰራው። በንፅፅር ይሄ አካባቢ ትንሽ ጥራቱ (Quality) ዝቅ ስለነበረ አሁን ግን መንገድ ሰፍቷል፣ የእግረኛ መንገድ (Walk Way) ሰፍቷል፣ በየቦታው የመኪና ማቆሚያ (Park-ing) ተሰርቷል፣ በየቦታው ለልጆች መጫወቻ የሚሆን ትናንሽ መጫወቻ ስፍራዎች ተሰርቷል። አረንጓዴ ስፍራ (Green Area) በስፋት ተተክሏል። በተለይ ቀበና ገደል ውስጥ ከራስ አሳምባ ፊት ለፊት እስከ አዋሬ ያለው ገደል ውስጥ እየተፈጠሩ ያሉ አረንጓዴ ስፍራዎች በጣም በጣም የሚያስደስቱ እና ለከተማው በከፍተኛ ደረጃ የኦክስጂን ምንጭ ሊሆኑ የሚችሉ ናቸው። እንደሚታየው እንግዲህ ከ’ግሪን ሌጋሲ’ በኋላ አሁን በጀመርነው ስራ የከተማችን አረንጓዴ የመሆን አቅም በጣም እያደገ መጥቷል። የሚታይ ነው፤ ከሰማይ ላይ ይታያል፣ በሳተላይት ይታያል፣ በእግሩ ወርዶ ለሚሄድ ይታያል። ነገር ግን አሁንም ብዙ መትከል ይጠበቅብናል።

የተሠራው ሥራ እጅግ አስደማሚ ነው። በዚህ ስራ የተሳተፉ ሰዎች፣ የከተማው መሥተዳድር፣ ሌሎች የግል ዘርፍ (Private Sector)፣ ሲፈርስባቸው የተባበሩን ሰዎች፣ በተለያየ መስክ ድጋፍ ላደረጉልን ሰዎች ምስጋናዬን ማቅረብ እፈልጋለሁ። በእኔ በኩል ያው የጀመርነው ስራ ፈር እየያዘ መልክ እየያዘ ነው። ከበረታን፣ ከገፋን፣ ከቀጠልን ስራው የበለጠ ከተማችንን እያሳመረ እንደሚሄድ ተስፋ አደርጋለሁ። ሰሞኑን አርባ ምንጭም እንደዚሁ የኮሪደር ልማት ለማየት ታድዬ ነበር። በየቦታው ሙከራዎች አሉ። ዋናው ነገር አንደኛ ቀጣይነቱ (Continuity) ነው። ማስቀጠል አለብን፤ እንዲሁ ወከፍ ወከፍ አድርጎ መተው ሳይሆን የባህላችን አካል መሆን አለበት። የምንናገረውን መተግበር፣ የተገበርነውን ደግሞ ጠብቆ ማስቀጠል አንዱ መለመድ ያለበት ነገር ነው። ሁለተኛው ደግሞ ጥገናው (Main-tenance) ነው። አሁን ሰራን፣ አሁን ተከልን፤ ከተውነው እና ከሄድን እሱም ይተወዋል።

ጥበቃ ይፈልጋል፣ እንክብካቤ ይፈልጋል። እሱን ለማድረግ የሰፈሩ ሰውም፣ የሰሩ ሰዎችም፣ በዚህ የምናልፍ ሰዎችም ሁላችንም የሚበላሽ ነገር ስናይ መንከባከባችንን፣ አለመበላሸቱን ማረጋገጥ አለብን። ሀብታችን ነው፤ ሊበላሸ ስለማይገባ። ሦስተኛው ጥሩ ነገር የመኪና ማቆሚያ (Parking) ነው። እዚህ ጋር ፓርኪንግ አለ፣ እዛ ጋር ፓርኪንግ አለ፤ በየቦታው ተሞክሯል። አዲስ አበባ ትልቁ ችግር የመኪና ማቆሚያ (Parking) የለም፤ ሰዎች መኪናቸውን የሚያቆሙት ዋናው መንገድ ላይ ነው። ያ ደግሞ መንገዱ ከተሰራበት ዓላማ ውጭ ስለሚውል የትራፊክ መጨናነቅን

429

(Traffic Jam) ስለሚያበዛ ሰው እንደልባቸው እንዳይንቀሳቀሱ ያደርጋል። አሁን ሙከራዎች አሉ። ሰዎች መቆም ሲፈልጉ ወደ ማቆሚያ ስፍራዎቹ (Park-ings) እየገቡ ማቆም አለባቸው። መንገድ ላይ መቆም መከልከል ይኖርበታል። አሁን ደግሞ ሰዎች በእግር ሲሄዱ (Walk) አስተውላችሁ ከሆነ ዋናው አስፓልት ላይ ያደርጋሉ።

ሰው መሄድ ያለበት የእግረኛ መንገድ (Walk Way) ላይ ነው። አስፓልት መንገድ ለመኪና ብቻ መተው አለበት። ይሄን እንደ ልማድ አብረን ማሻሻል አለብን። አሁን ከተማችን እያማረ ነው፤ ባህላችንም ማማር አለበት። ባህላችን ላይ ትንሽ ሥራ ያስፈልጋል። በቀጣይ ሳምንታት ጀምሮ ባለፈው የተዋጣውን ሽንት ቤት በየቦታው እናስፋፋለን። ለእዚህ ሁሉም ሰው ዘብ መሆን አለበት፤ ከተማውን ንፁህ አድርጎ ለመጠበቅ ሁሉ ሰው ዘብ መሆን አለበት። በተረፈ ጅማሮው በጣም በጣም ደስ የሚል ነው። እንቀጥላለን፣ እንበረታለን፣ ከተማችንን እናስውባለን፣ ያልነውን እንፈጽማለን። ህዝባችን ላደረገልን ድጋፍ፣ ለትብብሩ፣ ለሞራሉ፣ ለገንዘቡ፣ ስለ ሁሉ ነገር እጅግ አድርገን እናመሰግናለን። እንበርታ ነው፤ የበረታ፣ የተሰበሰበ ይሻገራል። ይሄ ዘመን የሚፈልገው ሰብሰብ ማለት፣ መበርታት ነው። ያን ካደረግን ውጤታማ ነገር እንደምንሰራ ሙሉ እምነት አለኝ። በጣም ደስ የሚል ነው፤

እንኳን ደስ ያላችሁ።

ሐምሌ 1፣ 2016 ዓ.ም

430

ከመስከረም እስከ መስከረም

ለመገናኛ ብዙኃን የዕውቅና መርሀ ግብር

ክቡር አፈ ጉባኤ፣

ክቡር የፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት፣

ክቡር አደም ፋራህ፣

ክብሯን ሚኒስቴሮች፣ ፕሬዝዳንቶች፣

በዚህ ስፍራ የተገኛችሁ እንግዶች፣

የሚዲያ ተቋማትን እውቅና (recognize) ለመስጠት፣ እንዲበረታቱ፣ እንዲሰሩ ለማድረግ የተዘጋጀው ፕሮግራም በጣም ጥሩ ሃሳብ ነው። ሚዲያን በሚመለከት ኢትዮጵያ አብዝታ ጥንቃቄ ማድረግ ያለባት ዘመን ላይ ደርሰናል። በርከት ያሉ ይዘት (Content) የሚፈጥሩ ሰዎች ስላሉ፣ ትክክልም ቢሆን ትክክልም ባይሆን በርካታ መረጃዎች በስፋት ይሰራጫሉ። እነዚህ መረጃዎች ዕዳና ፍዳ እንዳይሆኑ፣ ምንዳ መሆን እንዲችሉ በጣም ከፍተኛ ጥንቃቄ ያስፈልጋል። አሁን የምንኖርበት ስቃይ ሁሉ የትናንትና ታሪክ (Story) ውጤት ነው። ትናንት ሰዎች ጥንቃቄ መውሰድ ሳይችሉ አረም ስለዘሩ ዛሬ መከባበር፣ መዋደድ፣ መተጋገዝ፣ መተማመን ላልቶ፣ በረባ ባረባው የምንዋቀስ፣ የምንካሰስ፣ የምንጋደል እንድንሆን ያደረገን ትላንት የተዘራው እንክርዳድ ነው። ዛሬ ሰዎች አሁን ያለን ሰው የጠላን መስሎን፣ የተቃረን መስሎን የምንተክላቸውን እንክርዳዶች ልጆቻችንን ያባላሉ። ጥንቃቄ ያስፈልጋል። በተለይ በዚህ ሙያ የተሰማራችሁ ሰዎች በትህትና (Hum-bly) መምከር የምፈልገው ነገር፣ በየቀኑ የምትሰሯቸውን ይዘቶች (Contents) በአመት ደምራችሁ፣ ታናሽ እህት ካላችሁ ወይም ታናሽ ወንድም ካላችሁ እንዲገለበጥ (Transcribe) እንዲደረግ አድርጋችሁ፣ ዓመቱን ሙሉ የዘራችሁትን ዘር አንድ ሳምንት ሪትሪት ወጥታችሁ “ምን ነበር ዓመቱን ሙሉ የሰራሁት?” ብላችሁ ብታዩት፣ ምን ያክል መርዝ እንደ ረጫችሁ እና የእናንተ መርዝ ስንት ትውልድ እንደሚያበላ ይገባችሁ ነበር። ነገር ግን ዛሬ ብለነው ነገ ስለምንዘነጋው፣ በተደመረ መንገድ ስለማይታይ ብዙ ሰዎች ጥፋታቸውን ለማየት እድል አያገኙም። አደገኛ ነገር እንዳንሰራ፣ ኢትዮጵያን እንድናስቀድም፣ የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅም (Na-tional Interest) እንድናስቀድም፣ ሰላም እንድናስቀድም፣ መከባበር እንድናስቀድም፣ ፍቅር እንድናስቀድም ያስፈልጋል። ለዛ ምቹ የሆነ ሀገር ስላለን፣ ብዙ ያልተነገረ ታሪክና ባህል ስላለን እነሱን ማሸጋገር ብንችል መልካም ይሆናል።

431

አንዳንዶች ሳናግራቸው “ምንም አይደል፤ ብዙ ተመልካች የለውም፤ ብዙ ሰው አያዳምጠውም እና ያሻውን ቢል” ይላሉ። ግን ስህተት ነው። አሁን በሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) የሁላችንም ይዘት (Content) ሰው ቢሰማውም ባይሰማውም መተንተን (Analyze) የሚችሉ መሣሪያዎች (Tools) አሉ። ስለ ኢትዮጵያ ቱሪዝም፣ ስለ ኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት፣ ኢትዮጵያ ሰላም፣ ኢትዮጵያዊያን ከሚያወሩት ከሚፅፉት ነገር በመነሳት ኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን የሰላም ሁኔታ፣ የልማት አዋጪነት ሁኔታ የሚተነብዩ፣ የሚተነትኑ (Analyze) ሲስተሞች አሉ። ብዙ ገንዘብ ያላቸው፣ እውቀት ያላቸው ሰዎች በየእለቱ እኛን መከታተል የማይችሉ እነዚህ አይነት ሲስተሞች በመጠቀም የወጣውን ሪፖርት አድርገው ስለ እኛ ያስባሉ። ለዚህ ነው ብዙ ሰዎች ሲመጡ “ኢትዮጵያ እንደዚህ ናት ወይ?” የሚሉት። ስለ እኛ የሚሰማው እና እኛ ስለ ሀገራችን የሚታሰብና ሀገራችን ፈፅሞ የሚገናኝ አይደለም። ሌላው ዓለም የምንናገራቸው ነገሮች ጥንቃቄ የሚያስፈልገው ለልጆቻችን የሚተርፍ ዕዳ ስለሆነ ብቻ ሳይሆን፣ ባልተገባ መንገድ ሰዎች የሚገነዘቡን ከሆነ ልማትን፣ ብልጽግናን መመኘት (Aspire) አንችልም። እኛው “አትምጡ” እያልን፣ እኛው “ችግር አለ” እያልን፣ እኛው “የማይረባ ሀገር ነው” እያልን መልሰን “ኑ እና በጋራ ሆነን እናልማ” ማለት አይቻልም። አንዳንዴ ከዚያ ከፋ ሲል ኢትዮጵያ እርዳታ እንዳይሰጣት፣ ኢትዮጵያ በዚህ መንገድ ጫና እንዲደረግባት የሚል ትንሽ ከፍ ከፍ ያሉ ነገሮች ይታያሉ። እነዚያም ቢሆኑ መታሰብ አለባቸው። መንግስታትን መቃወም ችግር የለውም። ሚዲያዎች የመንግስታት ደጋፊ መሆን አይጠበቅባችሁም። በተለይ የእኔ ደጋፊ መሆን አይጠበቅባችሁም። የሚጠበቅባችሁ እውነት ብቻ መግለጥ ነው። እውነትን ለልጆቻችን ትርፋማ በሚያደርግ መንገድ የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅም አስቀድሞ መግለጥ ከቻላችሁ ስራችሁን፣ ሚናችሁን በደንብ ተወጣችሁ ማለት ነው።

በሽልማት ውስጥ ብዙ የሚጠብቃቸው ተቋማት ነበሩ፤ በሌላ መድረክ ይታዩ እንደሆን አላውቅም። ከብዙዎቹ አንዱን ለመጥቀስ ‘ኢንስ ኦፍ አባይ’ (Ins of Abay) ወይም ‘ኪንግስ ኦፍ አባይ’ (Kings of Abay) የሚባል አንድ ዩቲዩብ አለ። ኡስታዝ ጀማል የሚባል ሰው ልክ ደመወዝ እንደሚከፈላቸው ጋዜጠኞች ነጋ ጠባ በአረብኛ ኢትዮጵያ ላይ የሚሰራጨውን መርዝ በአማርኛ እየተረጎመ ስለ ኢትዮጵያ የሚጣበቅ ጀግና አለ። ብቻውን ይሄ ሰው ብቻውን፣ የእናንተን መስፈርት (Cri-teria) ሳላይ፣ ብቻውን ግለሰቡ ለእኔ የቢቢሲ ነው! ብቻውን እንደነዚህ አይነት ሀገራቸውን የሚወዱ እና ስለ ሀገራቸው ብቻ፣ ስለ መንግስት አይደለም፣ ስለ ሀገራቸው ብቻ እውነትን የሚገልጡ ሚዲያዎች በእጅጉ ማበረታታት (Encourage) ያስፈልጋል። ሌሎቹም በጣም በርካታ ሚዲያዎች አሉ፤ እውነት ላይ ተንተርሰው የሀገራቸውን ውበት ለመግለጥ የሚሰሩ። እነሱን ታሳቢ ያደረጋችሁበት መንገድ እንደሚኖር ተስፋ አደርጋለሁ። ከሌለ ቢያንስ ኡስታዝ ጀማልን እኔ እንዳመሰገንኩት ይታወቅልኝ። የኢትዮጵያ ሚዲያዎች አንዳንዶቹ ሆን ብለው፣ ብዙዎች ደግሞ ሳይገባቸው በኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም ላይ የቆመ ሀሳብ የሚያራምዱ መሆናቸው ብቻ ሳይሆን፣ የዚያ አጀንዳ ምንጭ (Source)፣ የዚያ መልዕክት ብዙ ጊዜ ግራ ያጋባል።

432

ከመስከረም እስከ መስከረም

በጣሊያን ወረራ ጊዜ ዘማቾች፣ አርበኞች ጫካ ሲወጡ አብረዋቸው ሞራል የሚሰጡ በዘፈን የሚያግዛቸው ሰዎች ይዘምቱ ነበር። እና በአንደኛው አካባቢ ያሉ አርበኞች የእኛን ማሲንቆ የተሸከመ፣ በአማርኛ የሚናገር፣ ድምፁ በጣም የሚያምር አዝማሪ አብሯቸው አለ። እና በእነሱ መካከል የቆመው፣ የእነሱን መልክ፣ የእነሱን ድምፀት፣ የእነሱን ቋንቋ፣ የእነሱን ዘዬ እና የሚያውቁትን ባህላዊ መሳሪያ ተጠቅሞ ነው። ሲዘፍን ግን በጣም በሚያምር ድምፁ “እጃችሁን ስጡ! እጃችሁን ስጡ!” እያለ ነበር የሚያዜመው። እና መጨረሻ ላይ ሞራል አልነበረም፤ ሰዎቹ ምን አሉ? “አንተ የእኛ! ድምፅህ የእኛ! ማሲንቆህ የእኛ! ግጥሙ ግን የአንተ አይደለም” አሉት። ግጥሙን ከወራሪዎች ተውሶ አርበኞች መካከል ገብቶ እጃቸውን እንዲሰጡ በእራሳቸው ቋንቋ ሲቀሰቅስ አልሰሙትም። እንደዚህ አይነት የተውሶ ግጥሞች፣ የተወሰዱ ይዘቶች (Contents)፣ የተወሰዱ መልዕክቶች (Messages) በሚኖሩበት ሰዓት ምንም እንኳን ግጥሙ ቢያምርም፣ ዜማውና ቅላጼው ቢያምርም ዘፈኑ ግን ቀስቃሽ መሆን አይችልም። እንደዚህ አይነት ከሌላ ዓለም የምንወስዳቸውን መልዕክቶች ተንተርሶ የሚሰሩ ስራዎች የኢትዮጵያን ብልፅግና እና ህልውና አደጋ ውስጥ ስለሚከቱ በጥንቃቄ ማየት ያስፈልጋል።

ለምሳሌ የአዲስ አበባ ኮሪደር ልማት ታስታውሳላችሁ፤ በጣም ብዙ ነገር ተብሎለታል። ዛሬ ግን ብዙዎች በጉጉት የሚጠብቁት፣ ብዙዎች “እኛም ጋር ይድረስ” ብለው የሚያስቡት ልማት ሆኗል። ያኔ ካለ አግባብ አብዝተው የከሰሱ ሰዎች ዛሬ በዚያ ጎዳና የሚጓዙ፣ በእግር የሚሄዱ (Walk)፣ ስፖርት የሚሰሩ ከሆነ ፍትሃዊ (Fair) አይደለም ማለት ነው። ፍትሃዊ አይደለም። ያኔ “አይረባም” ካሉ መማራቸውን በግልፅ እራሳቸውን አይተው “ተምረናል” ካሉ በቀር በዝምታ ዝም ብሎ መጠቀም ትክክል አይደለም። እና እንደዚህ አይነት አንዳንዱ ደግሞ ይብሳል፤ “ያኔ ያልነው እኮ በደንብ ስላልነገራችሁን ነው” ብሎ መልሶ የሚከስ አለ። ያኔም ከሳሽ አሁንም ከሳሽ ማለት ነው። እና ሚዲያዎች ብዙ ይጠበቅባችኋል፤ የኢትዮጵያን ልክ፣ የኢትዮጵያን እውነት፣ የኢትዮጵያን ፍላጎት መግለጥ አለባችሁ። አንዳንዶች ትላልቅ ሚዲያ መገንባት ይፈልጋሉ፤ አንዳንድ ጋዜጠኞች ትላልቅ የሚዲያ ሰው መሆን ይፈልጋሉ። በትንሽ ሀገር ውስጥ ትልቅ ሚዲያ ሊኖር አይችልም። ትልቅ ሀገር ስንገነባ ትልቅ ሚዲያ፣ ትልቅ ጋዜጠኛ ይፈጠራል።

አሁን የህንድ ሚዲያዎች እንደምታዩት በአንድ ጊዜ ከእነ ሲኤንኤንና ቢቢሲ የተስተካከለ አድማጭና ተመልካች እየያዙ የመጡት ወይም የቻይና ሚዲያዎች እንደዛ ያደጉት ከሀገራት እድገት ጋር ነው ሚዲያዎች የሚያድጉት። እና ብቻችሁን ማደግ ስለማትችሉ፣ ባደገች ሀገር ውስጥ ያደገ ሚዲያ፣ ባደገ ሚዲያ ውስጥ ያደገ የጋዜጠኛ ማንነት ለመያዝ እንዲቻል በሀገራችን እድገት ላይ በጋራ በትብብር በስምምነት እንድንሰራ አደራ እያልኳችሁ፣ ይህ ጅማሮ የውድድር እና የእውቅና (Recognition) ፕሮግራም ሙሉ ላይሆን ይችላል። ልክ እንደ ኮሪደር ልማቱ፤ የኮሪደር ልማት ብዙ ጥቅም አምጥቷል፤ በዚያው ልክ ደግሞ ጥፋት ሊኖረው ይችላል። ተለማማጆች ስንሰራ እናበላሻለን። ሚዲያ እውቅና (Recognize) አድርገን ስለማናውቅ ባልተገባ መንገድ እውቅና (Recognize) አድርገን ሊሆን ይችላል። የቀራችሁ ሚዲያዎች ማሰብ ያለባችሁ ግን መጀመራችን በእራሱ ትልቅ እርምጃ ነው።

433

እውቅና መደረግ ያለባቸው ካልን ስህተት እየታረመ፣ መስፈርት የተስተካከለ፣ በሙያ አይን እየታየ ይታረማል። እና ቀረን ብላችሁ የምታስቡ የሚዲያ ተቋማት እና ግለሰቦች ካላችሁ፣ ኢትዮጵያ በሰራችሁት ልክ ዛሬም ቢሆን ነገ ሁላችሁንም እውቅና (Rec-ognize) ታደርጋለች። በጥፋት መንገድ ያላችሁ ወደ ቀና መንገድ እንድትመጡ አደራ እያልኩ፣ በየትኛውም መንገድ ብትሰለፉ ግን የኢትዮጵያን ብልፅግና ማንም ማቆም አይችልም። እኔን ጨምሮ ማንም ማቆም ስለማይችል የሚሻለው ተስማምቶ ሀገር ማበልፀግ፣ ሀገር መለወጥ መሆኑን እየገለፅኩ፣ ኢትዮጵያችን ሰላም እንድትሆን፣ ብልፅግናችን እውን እንዲሆን፣ ፍቅራችን፣ ሰላማችን፣ አንድ መሆናችን እንዲመለስ ምኞቴን እገልፃለሁ። ኢትዮጵያ ለዘላለም የተባረከች ትሁን።

እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

ሐምሌ 3፣ 2016 ዓ.ም

434

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሀገር በቀል የአፈር ጥበቃ

እውቀቶች

ዘንድሮ “የምትተክል ሀገር፤ የሚያፀና ትውልድ” በሚል መሪ ቃል (Motto) በሀገር አቀፍ ደረጃ ከሰባት ነጥብ አምስት ቢሊዮን በላይ ችግኞች ለመትከል ንቅናቄ ተጀምሯል። የችግኝ ዝግጅቱ ከበቂ በላይ የተረጋገጠ ነው። ስምንት ቢሊዮን ገደማ ችግኞች ፈልተዋል። የሰዉ መነቃቃት እና የመትከል ፍላጎት እናንተም እንደምታስተውሉት በጣም በጣም ጥሩ ነው።

ግን ዘንድሮ ከዚህ ቀደም ከምናደርገው የአተካከል ዘዬ በተወሰነ ደረጃ እንዲለወጥ እና እንዲሻሻል ያሰብነው ለምሳሌ ይህ ስፍራ በባህርዛፍ የተሞላ ነበር። በባህር ዛፍ ከመሞላቱ የተነሳ የአገር በቀል (Endogenous) ዛፎች ጠፍተው፣ አፈር በጣም ተሸርሽሮ ዳገቱ ያለ ይመስላል፣ ዛፉ ያለ ይመስላል፣ አፈሩ ግን የለም። ያን ለመታደግ ከሃረር እና ከኮንሶ ሙያተኞች በማምጣት እዚህ አካባቢ ያሉትን ሰዎች በመቅጠር ይሄን የመሰለ እርከን እንደምታየው በጣም በጣም የሚያምር እርከን ተሰርቷል። እዛ ላይ በአብዛኛው የፍራፍሬ (Fruit Belt) እንዲሆን ፖም (Apple) ነው እየተከልን ያለነው። አፈሩን መታደግ ችለናል። የሚበላ ነገር እየተከልን ነው ያለነው። ያ ክፍት ቦታም የአገር በቀል ዛፍ (Endogenous Tree) ስለምንተክል ዛፍነቱ፣ ጫካነቱ የተጠበቀ ይሆናል። ነገር ግን ይሄንን ተራራ በእርከን መልክ ባንሰራው የምንተክለው ማንኛውም ችግኝ በቀላሉ አይበቅልም፣ ምክንያቱም (Because) አፈሩ ተበልቷል፣ ተሸርሽሯል እና አፈሩን ለመታደግ ኖራ እየጨመሩ፣ ማዳበሪያ እየጨመሩ መልሶ ዳገቱን ምርታማ ለማድረግ የሚያስችል ስራ ነው የተሰራው።

በሌላ መንገድ የኮንሶ እና የሃረር አርሶ አደሮች ይሄን የምታየውን እርከን በጣም በአጭር ቀናት ምናልባት ሁለት ሳምንት ቢበዛ (Maximum) ነው የፈጀባቸው። ይሄን የመሰለ ልምድ፣ ይሄን የመሰለ እውቀት ኢትዮጵያ አላት። የኮንሶ እውቀት፣ በሃረር ያለው እውቀት፣ በትግራይም እንደዚህ አይነት እርከን እየተሰራ ያለ እውቀት በሀገር ደረጃ ሊስፋፋ እና ሊያድግ ሲገባው እኛ ግን ከሌሎች ሀገራት በመጡ ሙያተኞች ኮንክሪት እንጠፈጥፋለን። ለምሳሌ የወንዝ ዳርቻ (River Side)። በብዙ ከተሞች የወንዝ ዳርቻ ፕሮጀክቶች መደረግ ይችላሉ። ለእነሱ የተለየ ግንባታ አያስፈልግም። ከኮንሶ እና ከሃረርጌ ሙያተኛ አምጥተህ የአካባቢውን (Lo-cal) ሰው ቀጥረህ ደረጃውን በእርከን እርከን ከሰራህ በኋላ ዛፍ ብትተክል፣ በእግር የሚኬድበትን መንገድ (Walk) እንደዚህ አድርገህ ብትሰራ፣ ማንም የውጪ ሙያተኛ፣ የውጪ ቁሳቁስ (Material) ሳይመጣ ውብ እና አረንጓዴ (Green) ከተሞች መፍጠር እንችላለን።

435

አዲስ አበባ ላይ በጣም በርካታ ቦታዎች አሉ። በየከተሞቻችን አሉ። ሌላ ሰው መጠበቅ የለብንም። ሙያው አለ፣ ድንጋዩ አለ፣ ሰው አለ። እኛ ብንሰራው፣ ዛፉን ብንተክል፣ የሚበላ ፍሬ (Fruit) ብንተክል ያማረ አካባቢ መፍጠር እንችላለን። ያም ልምድ እንዲሆን መትከል ብቻ ሳይሆን አፈርን መጠበቅ፣ መትከል ብቻ ሳይሆን ምግብ እንዲሆን፣ የአገር በቀል ዛፍ (Endogenous Tree) እንዲሆን ለማድረግ ሙከራ እየተደረገ ነው። እና ጥራቱ በእራሱ የሚወስደው ጊዜ አለ። እንደ ከዚህ ቀደሙ ተክሎ ዞር አይደለም። ጥራቱ እንክብካቤ ይፈልጋል። ዝግጅቱም እንደምታዩት ከበድ ይላል። ነገር ግን አሁን ወደ እዛ ማደግ አለብን።

እስከ አሁን የነበረው የመብቀል ምጣኔ (Rate) ሰማንያ በመቶ (Percent) ገደማ ነው የሚባለው። ከእዚያ ለማሻሻል እንድንችል ቅድመ ዝግጅቱ በችግኝ ዝግጅቱ፣ በቦታ መረጣውም፣ በእርከን ስራውም፣ በአፈር እና ማዳበሪያ ዝግጅቱም አብሮ ከሄደ ከዚያ በላይ የማብቀል አቅም ልንፈጥር እንችላለን። ያው አዲስ አበባ ላይ እንደምታዩት አሁን ከአስራ ስምንት በመቶ (Percent) ገደማ እየደረስን ነው። ሽፋናችን ስንጀምር አዲስ አበባ ሁለት በመቶ (Percent) ገደማ ነበር። በጣም በረሃ፣ ዛፍ የሌለው ከተማ ነው። በርትተን ከሰራን በሚቀጥሉት ጥቂት አመታት ሰላሳ በመቶ (Percent) ብናደርሰው ትክክለኛ ደረጃውን (Standard) የጠበቀ የከተማ፣ የግንባታ እና የአረንጓዴ ከባቢ ስብጥሩ ትክክል ይሆናል ማለት ነው። ያን ካደረግን ለጤናችን፣ ለአካባቢያችን፣ ለዝናቡ፣ ለአየር ንብረት (Climate) ለፈለግነው ነገር እጅግ በጣም ጠቃሚ ነው የሚሆነው። እና መትከል አለብን። የተተከለውን ማፅናት አለብን።

ኢትዮጵያን የምናፀናው በውትድርና ህይወታችንን ከፍለን ብቻ ሳይሆን አፈሯን፣ ውሃዋን፣ ዛፏን፣ መልክዓ ምድሯን በመጠበቅ ጭምር ነው። ይህ ካልተጠበቀ ምድሩም ቢኖር ስለማያበቅል፣ ምርት ስለማይገኝበት ሰው ጥሎት መሄዱ አይቀርም። እና ብዙ ቦታ ኢትዮጵያ ውስጥ የጠፉ አካባቢዎች ሲጀመር ጀምሮ ገላጣ ተራራ ሆነው ሳይሆን ሰዎች መንከባከብ፣ መጠበቅ ባለመቻላቸው ነው። አሁን የምናየው ድርቅ፣ አሁን የምናየው ችግር የመጣው። መልሰን ያን ማከም፣ ማዳን ከፍተኛ ሀብትና ጊዜ የሚጠይቅ ነገር ነው ግን ማድረግ አለብን። ለማንም የምንተወው ሳይሆን እኛ አክመን፣ አሻሽለን ለትውልድ የምናሸጋግረው መሆን ስላለበት በዚህ አግባብ ነው ስራው እየተሰራ ያለው።

በጣም በጣም ደስ ይላል። እዚህ ሆነህ ከተማውን ስትመለከት እጅግ ያማረ እይታ (View) ነው ያለው። ምግብ ከሆነ፣ የተጠበቀ ተራራ ከሆነ ወደፊት ለልጆቻችን ትልቅ ቅርስ ይሆናል ማለት ነው። ከዛ ባሻገር ተራሮቹን የሚያያይዝ ፕሮጀክት ስላለ በሶስት አራት ዓመት ጊዜ ውስጥ አብዛኛው ተራራ ይሄ ጫካ የሚታየው የአገር በቀል (Endogenous) እያደረግን ለከተማችን የኦክስጂን ምንጭ (Source) እናደርገዋለን። እቅዱ አልቋል። ስራውን በየቦታው ጀምረናል። ማገናኘት ነው የሚቀረን። የጥቂት ዓመት ጉዳይ ካልሆነ በቀር አዲስ አበባ አረንጓዴ ከተማ (Green City)፣ ንፁህ ከተማ (Clear City) መሆኗ አይቀሬ ነው። ያን ለማድረግ ደግሞ እንደዚህ ዓይነት ጨከን ያሉ፣ በትላልቅ ህልም የተሞሉ፣ ነገን አርቀው የሚያዩ ስራዎች የግድ ያስፈልጋሉ። እየሆነ ያለውም ይሄ ነው። ውጤቱን እንግዲህ አብረን

436

ከመስከረም እስከ መስከረም

እናያለን።

አመሰግናለሁ።

ሐምሌ 4፣ 2016 ዓ.ም

437

ጽ ጽዱ ኢትዮጵያ ንቅናቄ ዱ ኢትዮጵያን ለመስራት ከቅርብ ጊዜ ወዲህ አንዳንድ ስራዎች መጀመራቸው ይታወቃል። በተለይ ፅዱ ጎዳና ኑሮ በጤና ብለን አዲስ አበባ ላይ የጀመርነው ንቅናቄ በርካታ ሰዎች ተሳትፈውበት በገንዘብ አግዘውን ስራ መጀመሩ ይታወቃል። የእዚህ ስራ ዋነኛ አላማ ያልተገባ የማይመች ባህላችንን ለመቀየር ነው። ኢትዮጵያዊያን ከየት እንደተጀመረ ባይታወቅም በከተማ ውስጥ በአውራ ጎዳና ላይ በየቦታው ሰው እያየን እንፀዳዳለን። ያ ደግሞ አሁን ከምናስበው እድገት እና ጉዞ ጋር፤ ከጤናም፤ ከባህልም አንጻር ተቀባይነት ያለው ልምምድ አይደለም። ያን ልምምድ በአዋጅ ልናስቆመው አንችልም። ከዛሬ ጀምሮ ሰዎች በየቦታው ሽንታችሁን እንዳትሸኑ ብለን ልናስቆመው አንችልም። ያን የምናስቆመው የባህል ለውጡ በማስተማር እና ያንን ተፈጥሯዊ ሰርቪስ ማግኘት የሚችሉበትን ምቹ ከባቢ መፍጠር ነው።

አሁን በሚሰራው በኮሊደር ልማት ፕሮጀክት ውስጥ በየቦታው እንደዚህ አይነት ሽንት ቤቶች ተዘጋጅተዋል። ለእነሱ እንዲሆን ህዝብ ተባብሮ በጣም በርካታ ሰዎች አግዘው ስራ ተጀምሯል። የዛሬ ጉብኝታችን ዋና አላማ ያ ሰዎች ያዋጡት ገንዘብ ያ የተጀመረው የስራ ጅማሮ ምን ደረሰ የሚለውን ለማየት ነው።

እንዳያችሁት ስንጀምረው ጽዳትን ለማምጣት፤ ስንጀምረው ጤናችንን ለመጠበቅ ብቻ አስበን ቢመስልም በጣም በርካታ ሰዎች ስራ ይዘውበታል። የስራ እድል ፈጥሯል። በኢንዱስትሪያል ፓርክ ውስጥ እንደዚህ አይነት ምርት (product) መፍጠር የሚችሉ ኢትዮጵያዊያን ወንድ እና ሴት ወጣቶች ማየት ችለናል። ይሄ በአንድ በኩል የስራ አጥነቱን ችግር ይቀንሳል። ሌላው የባህል ለውጥ ለማምጣት የምፈልገውን ነገር እውን ያደርጋል። አብዛኛው ነገሩ በሀገር ውስጥ የሚሰራ ስለሆነ (ከኮንቴነሮች) የሚሰራ ስለሆነ አነስ ባለ ዋጋ ግን ትልቅ አገልግሎት (service) መስጠት የሚችል ነገር ማስቀመጥ አንችላለን። ወደፊት ሀብት እየመጣ ሲሄድ (በቴክኖሎጂ) የታገዙ ቦታዎች መፍጠር ይቻላል። አሁን ግን ዘላቂ (durable) የሆነ ጠንካራ ነው። በክረምትም በበጋም (container) ጠንካራ ነው። ዝናብ አያስገባም። ውስጥ ያለው ማጠናቀቂያ (finishing) በፈለገው መመዘኛ የትኛውም ቤት ካለው ፅዱ ሽንት ቤት ደረጃ (standard) የሚያንስ አይደለም። ይሄን ነገር ማስፋት አለብን።

አሁን እየሰራን ያለነው ባለፈው ባገኘነው ገንዘብ ነው። እንደ ጅማሮ እንደ ዓይን መግለጫ ነው። አዲስ አበባ ላይ ከጀመርን በኋላ የክልል ከተሞችም ይሄንን ልምድ ወስደው በየከባቢያቸው እንደዚህ አይነት ስራ በመስራት ከተማቸውን ጽዱ፤ የዜጎቻቸውን ጤነኛ፤ ለወጣቶቻቸውም ስራ የሚፈጥሩ እና የፈጠራ (innova-tive) ሀሳብም (አይዲያም) አለው። በውስጡ ከአንድ ቦታ ወደ አንድ ቦታ ስትሄድ

438

ከመስከረም እስከ መስከረም

መሻሻሎች መለወጦች በዲዛይን በአሰራር አለ። እና ይሄ በጣም ጠቃሚ ነገር ነው። ይሄ መስመር ሲይዝልን ለኢትዮጵያን ቀጥለን ደግሞ እንደ ተነሳሽነት (initia-tive) ማንሳት የምፈልገው ኩሽና ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ኩሽናዎች ምግብ ማብሰያ አይመስሉም። የብዙ ቆሻሻ መጠራቀሚያ ናቸው። መጋዘን (store) ናቸው። እዚያ ተበስሎ የሚወጣ ምግብ ለጤና እምብዛም ምቹ አይደለም። (kichen) ቀለል ያለ ብዙ እቃ የሌለበት ልክ እንደዚሁ ጸዳ ያለ ቢሆን ምግብ ስለሚዘጋጅበት ጽዱ መሆን አለበት። ኢትዮጵያ ውስጥ ሳሎን ትልቅ ክብር አለው። ኩሽና ትልቅ ክብር የለውም። የሳሎን ብፌ እና ቴሌቭዥን ሶፋ ትልቅ ክብር አለው። ሽንት ቤት ትልቅ ክብር የለውም። ነገር ግን በሽንት ቤቱ ምክንያት በኩሽናው ምክንያት ሰዎች በሽተኛ ይሆኑና መጨረሻ ላይ ያ ሳሎን የማይታደገዉ ሰው ይፈጠራል ማለት ነው። ማተኮር ያለብን ጤናችን ላይ ነው። ሽንት ቤት ንጹህ መሆን አለበት። ኩሽናችን ንጹህ መሆን አለበት።

ጓሮዋችን ንፁህ መሆን አለበት። ሳሎናችን መለስተኛ በርጩማ ካለ በቂ ነው። ሳሎን እንደ እቃ ቤት ሁሉም አይነት እቃ ሞልተንበት ኩሽናችንን እንደ እቃ ቤት ማድረጉ ብዙም የማንጠቀምባቸውን ኮተቶች መሸከም ጥሩ አይደለም። ጥቂት የሚያስፈልጉን ነገሮች ብቻ ይዞ ጸዳ ያለ አይነት የአኗኗር ዘዬ መከተል ያስፈልጋል እና መጀመሪያ ምግብ ነበረ በጣም አስፈላጊው (ኢምፖርታንቱ) ለእዚያ ነበር ስንዴ ላይ (fo-cus) ያደረግነው። ከምግብ በኋላ ደግሞ ከስንዴ እና ሩዝ በኋላ በጣም አስፈላጊው (ኢምፖርታንቱ) ጉዳይ (nutrition) ነበር።

ለዛ ነው ሌማት ላይ ትኩረት ያደረግነው። እንቁላል፣ ስጋ፣ ወተት ስለሚያስፈልግ ማር ስለሚያስፈልግ ስንዴ ብቻውን በቂ ስላልሆነ የሌማት ጉዳይ መስመር እየያዘ እና ደግሞ ተነሳሽነቱ (ኢኒሼቲቩ) በብዙዎች ተቀባይነት አግኝቶ ስራ ሲጀምር ከዚያ ደግሞ የጽዳት ጉዳይ አብሮ ይመጣል። የበላ ሰው (የኒውትሪሽን) ምግቦች በበቂ ያገኘ ሰው ጥሩ ኩሽና ጥሩ መፀዳጃ ካላገኘ ዞሮ ዞሮ በአንዱ መጨረሻ (ኤንድ) በሽተኛ መሆኑ አይቀርም። ሙሉ ዑደቱ (ሳይክሉ) የተሰናሰለ የተያያዘ እና ለሰው ልጅ ጤና ለሰው ልጅ የኑሮ ዘዬ ምቹ እንዲሆን እንደዚህ አይነት ተነሳሽነቶች (ኢኒሼቲቮች) ትርጉም አላቸው። ብቻቸውን ሳይሆን ማየት ያለብን በሙሉ ፓኬጁ (ፓኬጁ) ነው። አንዴ ብናዘምበው አይተገበርም። ግን አንደኛውን ተግብረን ሰው አውቆት ጥቅሙን ተገንዝቦት ሁለተኛውን ሶስተኛውን እያልን ስናያይዘው የምናስባትን ጽዱ፤ ለኑሮ ምቹ የሆነች፤ ለዜጎች ጤንነት ምቹ የሆነች ኢትዮጵያን ለመስራት የሚያስችል ይሆናል እና የመጣንበት ዋናው ምክንያት ሰዎች እኛን አምነው ገንዘብ አዋጥተዋል። ተነሳሽነቱ (ኢኒሼቲቩ) በጣም አስፈላጊ ተነሳሽነት (important initiative) ነው። ምን ላይ እንዳለ ክትትል ይፈልጋል፤ ቁጥጥር ይፈልጋል፤ ማገዝ ይፈልጋል። ለእዚያ ነው ያለነው የመጣነው። ያየነው ስራ በጣም በጣም ተስፋ ሰጪ ነው። በሚቀጥሉት አንድ ወር ሁለት ወር በርከት ያለ ቦታ መስጠት ሽንት ቤት አዲስ አበባ ውስጥ ማየት እንደምንጀምር ተስፋ አደርጋለሁ። በጣም ጥሩ ጅማሮ ነው። እንበርታ እላለሁ። አመሰግናለሁ።

ሐምሌ 4፣ 2016 ዓ.ም

439

ጎርጎራ የምናልመውን ማንም ሊፍቀው

በማይችል መንገድ የጻፈ ፊደል፣

ክቡር አፈ ጉባኤ፣

ክቡር ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር፣

ክቡር ፕሬዝዳንት፣

ክቡራን ሚኒስቴሮች፣

ክብርት ከንቲባ፣

የተከበራችሁ የሀገር ሽማግሌዎች፣

በዚህ ስራ የተሳተፋችሁ ኢትዮጵያዊያን ወንድ እና ሴት ልጆች፣

ከዚህ ስፍራ ውጪ የምትከታተሉን መላው የከባቢው ነዋሪዎች እንኳን ደስ ያላችሁ፣ እንኳን ደስ አለን። ከትላንት ጠዋት ጀምሮ የጎርጎራ ፕሮጀክት (Project) አፈፃፀም ሙሉ ቀን ስንጎበኝ ስንገመግም ነው የዋልነው። የጎርጎራ ፕሮጀክት ማለፊያ ነው፤ እጅግ ውብ ነው። ጎርጎራ እጅ በአፍ የሚያስጭን ፕሮጀክት ሆኖ ተጠናቋል። ይህንን ፕሮጀክት ለህዝብ፣ በቅን ሃሳብ፣ ሀገርን በማልማት ቅን ሃሳብ ቢጀመርም፣ ያን ሃሳብ እንደ ኮንትራክተር (Contractor) ሳይሆን እንደ ባለቤት፣ ተከፍሎት ሳይሆን ከገንዘቡ ተቆርሶ፣ የእሱ ሳያንስ ወንድሞቹን፣ አሮጊት እናቱን አሳትፎ፣ ቃልን፣ እምነትን፣ መታመንን፣ ለሀገር መትጋትን እንዳለ ብቻ ሳይሆን በግል ዘርፉ (Private Sector) ተስፋ እንድጥል ያደረገኝን ወንድሜን ካሳሁንን በከፍተኛ አክብሮት ላመሰግነው እፈልጋለሁ።

ካሳሁን ዛሬም ቅሪት እንዳለ፣ ዛሬም ታማኝ ሰዎች እንዳሉ፣ ዛሬም ሃገር ወዳድ ሰዎች እንዳሉ ለእኔም ለወጣቶችም ማሳየት የቻልክ እድለኛ ሰው ነህ፤ እንኳን ደስ አለህ ማለት እፈልጋለሁ። ዶክተር ፍሰሃ ብዙ ተምሮ፣ ብዙ አስተምሮ፣ ብዙ ለፍቶ ይሄንን ፕሮጀክት አሁን ያለበት ደረጃ እንዲደርስ አድርጓል። የዶክተር ፍሰሃን ከብዙ የፕሮጀክት ስራ አስኪያጆች (Project Managers) የሚለየው አንድም ብር ሳንከፍለው በሀገር ፍቅር ስሜት ሀገሩን እያገለገለ ያለ፣ ከውጪ ከመጡ ዳያስፖራዎች (Diasporas) መካከል በታማኝነት ፍሬ የሚያፈራ ፕሮጀክት መርቶ ያሳየ ስለሆነን ዶክተር ፍሰሃን እጅግ አድርጌ ላመሰግን እፈልጋለሁ። ዮሴፍ በዲዛይኑ፣ ካሌብ አካባቢውን (Environment) በማሳመር፣ ሚኪ ካሌብን በማገዝ፣ እርዚቅ በመታመን እና በማገልገል፣ ሌሎች ስማቸውን የማልጠቅሰው ወጣቶች በዚህ ስፍራ ላደረጋችሁት ትጋት፣ ጥረት እና ለተገኘው ውጤት በእራሴ እና በፌደራል መንግስት ስም የከበረ ምስጋና ላቀርብላቸው እፈልጋለሁ።

የተከበራችሁ ነዋሪዎች፣ የስራ ሃላፊዎች፣ ጎርጎራ ያስተማረን ነገር ሀገር በእጆች እንጂ

440

ከመስከረም እስከ መስከረም

በምላሶች እንደማትሰራ ነው። ሀገርን ለመስራት ጠንካራ እጆች፣ አፈር የማይጠየፉ እጆች፣ ዝናብ የማያባርራቸው እጆች እንጂ በዩቲዩብ ተሰቅለው የሚናገሩ ምላሶች ሀገር እንደማይገነቡ ጎርጎራ አስተማሪ ሆኖ አልፏል። ሀገር በሚሰራ እጅ እንደሚገነባ ሁሉ፣ በሚያወራው እጅ አልተፈጠረም፣ አይታነጽም፣ አይፀናም፣ አይቆይም። ሀገር ለማፅናት፣ ሀገር ለማቆየት፣ ሀገርን አስውቦ ለትውልድ ለማሸጋገር የሚሰሩ፣ የሚተጉ እጆች ምን ማድረግ እንደሚችሉ ጎርጎራ በነበረኝ መመላለስ ውስጥ ማየት ችያለሁ። ለመጀመሪያ ጊዜ የመጣሁት ፕሮጀክቱን ለማስጀመር ነው። ያኔ ምን መልክ እንዳለው ጎርጎራን አስታውሳለሁ። ፕሮጀክት ተጀምሮ እስኪጠናቀቅ አስራ ሰባት ጊዜ መጥቻለሁ። በዚህ ጊዜ ሂደት ውስጥ ሁሉ ጎርጎራ ከምን ተነስታ ወዴት እያደገች እንዳለች ለማየት እድል አግኝቻለሁ። ከሁሉ ጊዜዎች አንደኛው በጣም የማስታውሰው ከህወሓት (TPLF) ጋር ውጊያ ላይ በነበርንበት ሰዓት እና ህወሓት ወደ ሸዋ ሲገሰግስ እኔ የጎርጎራን ፕሮጀክት ለማየት ለመገምገም እዚህ ስራ መጥቼ ነበር። በወቅቱ ያኔ የውጊያው ጉዳይ የሚያስፈራቸው ሰዎች “ወደ ሸዋ እየገሰገሰ ወደ ጎርጎራ አይከብድም ወይ?” ብለውኝ ነበር። እኔ ግን የማምነው በአንድ እጅ ውጊያ፣ በአንድ እጅ እርሻ፣ በአንድ እጅ ከተማ፣ በአንድ እጅ ግድብ፣ በአንድ እጅ ኢንዱስትሪ (Indus-try) እንጂ አንድ በአንድ እያሉ ኢትዮጵያን መለወጥ ይቻላል የሚል እምነት እኔም፣ ፓርቲዬም፣ መንግስታችንም ስለሌለው እዚህም ሆኖ፣ አዲስ አበባም ሆኖ ውጊያውን እየመሩ ጎርጎራንም መምራት ያስፈልጋል። ያ ባይሆን ኖሮ ዛሬ እንዲኮራ ብለን ፕሮጀክቱን ማስመረቅ ባልቻልን ነበር።

ጎርጎራ ትናንት ሳየው የገባኝ ጎርጎራ ፊደል ነው፤ ጎርጎራ ድምፅ ነው፤ ጎርጎራ ምስል ነው። ጎርጎራ ፊደል ሆኖ ታሪክን ጽፏል። ማንም ሊሰርዘው፣ ማንም ሊደልዘው በማይችል መንገድ ታሪክ የፃፈ ፕሮጀክት ነው። ጎርጎራ ድምፀት ሆኖ ህልማችንን በከፍተኛ ድምፅ ለህዝባችን መናገር ችሏል። ጎርጎራን አይቶ ህልማችንን መገንዘብ የማይችል ሰው አይኖርም። ጎርጎራ ስዕል ነው፤ ሃሳባችንን ላልተረዱን ግልጥ አድርጎ ያሳያል። ጎርጎራ ታሪክ ፅፎ፣ ህልም ፈቶ፣ ሃሳባችንን ገልጦ ያሳየበት ፕሮጀክት ነው። ከዚህ ቀደም ስንናገር፣ ራዕያችንን ስንገልጥ ያልተገነዘቡን፣ ያላመኑን፣ ያልተረዱን ወንድም እና እህቶቻችን፣ ዛሬ ጎርጎራን አይተው፣ ስራችንን አይተው ሃሳባችንን መገንዘብ ካልቻሉ በጣም ከባድ ይሆናል። እና ስራችን ከቃላችን ጋር ተመሳክሮ ልባችንን ገልጦ ያሳየ ፕሮጀክት በመሆኑ የሰራችሁ፣ የለፋችሁ፣ የዚህ ፕሮጀክት ባለቤት የሆናችሁ እንኳን ደስ አላችሁ ማለት እፈልጋለሁ።

በዚህ ፕሮጀክት ቅድም እንዳነሳሁት ታሪክ እና ትውልድ መስካሪ ይሆናሉ። ለህዝባችን ያለንን ህልም፣ ያለንን ፍላጎት ጎርጎራ ለትውልድ ይገልፃል። ታሪክም እንደምታውቁት ሳያዳላ ሳያዛባ ምን አይነት ህልም እንዳለን ለህዝባችን ማሳየት ይችላል። ነገር ግን የብልፅግና ህልማችን፣ የህዝባችን ሕይወት የመለወጥ ፍላጎታችን ጎርጎራ ፕሮጀክትን ብቻ በመስራት የሚከናወን አይሆንም። ጎርጎራ ብቻውን ከሆነ ደሴት (Is-land) ነው። ሰው ትኬት (Ticket) ቆርጦ፣ ገንዘብ አውጥቶ ጎርጎራ ብቻ ሊመጣ አይችልም። የእኛ መሻት ሰውዬው ካለበት ሀገር ባህርዳር የሚያርፍ ከሆነ በውሃ እዚህ መድረስ እንዲችል ነው። የፌዴራል መንግስት ተቋም ሆነው የባህር ትራንስፖርት (Transit) ሁለት ትላልቅ መርከቦች ከመቶ ሰማንያ ያላነሰ ሰው የሚይዙ መርከቦች ገዝቶ በጅቡቲ መድረሳቸው ይታወቃል። በቅርቡ ተጓጉዘው ጎርጎራ

441

ፕሮጀክት ጋር ይደርሱና በጎርጎራ በባህርዳር መካከል የትራንስፖርት (Trans-port) ማሳለጥ ስራውን ይሰራሉ። ለወጣቶች የስራ እድል ይፈጥራሉ። ለቱሪስቶች ምቹ የመገናኛ አውታር ሆነው ያገለግላሉ።

ባህርዳር ላይ ባህርዳር ሲፈጥራት ውብ ናት። ውበቷን መግለጥ እንጂ ውበት መጨመር እምብዛም አይቻልም። ያም ሆኖ የፌዴራል መንግስት በኢትዮጵያ ከቦሌ ኤርፖርት (Airport) ቀጥሎ ትልቁን ተርሚናል (Terminal) እና በጣም እጅግ ዘመናዊ ተርሚናል ባህርዳር ላይ እየገነባ ይገኛል። ከአዲስ አበባ ውጪ በየትኛውም ክልል ከተሞች የባህርዳር ተርሚናል ሳይዝ እና ጥራት የለም፤ እስከ አሁን ወደፊት እንገነባለን እስከ አሁን ግን የለም። ከትራንዚቱ በተጨማሪ በባህር ዳር ከተማ ብቻ የፌደራል መንግስት ከሰላሳ ሶስት ኪሎ ሜትር ያላነሱ መንገዶች ሁለት መንገድ (Two Way) የሚባለው መንገድ መሃል ያለው መንገድ እየገነባን እንገኛለን፤ በተለይ ከኤርፖርት ወደ ከተማ የሚወስደውን አውራ መንገድ (Highway) እየገነባን ነው።

በቅርቡ ያስመረቅነውን ድልድይ ታስታውሳላችሁ፤ ባህር ዳር ላይ በዛ ደረጃ የፌደራል መንግስት ኢንቨስት (Invest) የሚያደርግበት ዋናው ምክንያት ውብ ናት፤ በመንገድ እጥረት፣ በኤርፖርት አለማማር፣ በሆቴሎች እጥረት ያ ውበቷ ሳይገለጥ እንዳይቀር ለማስቻል ነው። ከሆቴል አንፃር ይሄንን ድንቅ ፕሮጀክት የሰራው ግለሰብ የዚህኑ ሃምሳ ያህል ታናሽ ወንድም ወይም ታናሽ እህት ባህርዳር ጫፍ ላይ እየሰራ ይገኛል። ሆቴል ከሰራን፣ ኤርፖርት ካለን፣ መንገዶቻችን ያማሩ ከሆኑ፣ ከባህርዳር ወደዚህ ለማምጣት መርከቦች ካሉን በቀላሉ ቱሪስቶች ወደዚህ ስፍራ መጥተው የዚህን ስፍራ ውበት ታሪክ ማድነቅ ይችላሉ ማለት ነው።

በዚህ እንዳይታጠሩ ጎንደር ታሪክ ጠገብ የደጋጎች እና የውቦች ሀገር መሆኑን በተደጋጋሚ ገልጫለሁ። ያ ውብ ሃገር በመንግስታት ትኩረት መነፈግ ምክንያት ላለፉት አመታት ተዘንግቶ የቆየ ከተማ ነው። ዛሬም ጎንደር ታሪክ የሚገልጠው መቶ አመታት ተሻግሮ ካልሆነ በቀር ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ጎንደርም ጎንደር የሚያሰኙ ስራዎች እምብዛም አይታዩም። በቅርቡ ባደረግነው ግምገማ የመገጭ ፕሮጀክት ተጨማሪ ሰባት ቢሊየን ብር ጠይቆን ግንባታ ስራውን ጀምሯል። ከአዘዞ ኤርፖርት እስከ ጎንደር ከተማ ያለውን መንገድ ከተቋራጮች ወስዶ የፌደራል መንገዶች ባለስልጣን እየሰራው ይገኛል።

ያ በቂ ባለመሆኑ የፋሲል ቤተ መንግስት ድጋሚ በቅርቡ ስራውን ጀምሯል። ከዚህ ቀደም ጎንደር ስንመጣ እና የፋሲል ፕሮጀክት ስናስጀምር ባይቋረጥ ኖሮ ዛሬ ፋሲል ከጎርጎራ ጋር ይመረቅ ነበር። ነገር ግን ልማት በደንብ ባልተረዱ ሰዎች፣ አልሚዎችም ባልተረዱ ሰዎች ያኔ ተደናቅፎ ቆይቶ፣ አሁን ከህዝቡ በቀረበልን ጥያቄ እና የሀገር ሽማግሌዎች፣ የክልሉ መንግስት ባቀረበው ጥያቄ መልሰን የፋሲል ቤተ መንግስትን እንደ ዩኒቲ ፓርክ (Unity Park)፣ እንደ ሃይስላሴ ቤተ መንግስት (Palace)፣ እንደ አባ ጅፋር ቤተ መንግስት (Palace) አስውበን ለማደስ ጀምረናል። ነገር ግን ፋሲል ከተማ መሃል ያለ ስለሆነ ብቻውን ተነጥሎ እንደ ጎርጎራ መሆን ስለማይችል፣ በፋሲል ብቻ ቢታጠር የጎንደርን ውበት ስለማይገልጥ ፒያሳን ከፋሲል ጋር አያይዘን የኮሪደር

442

ከመስከረም እስከ መስከረም

ፕሮጀክት ዛሬ በጎንደር ተጀምሯል።

ይህ ከፒያሳ እስከ ፋሲል የሚሄደው ፕሮጀክት የአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ፣ የኢንዱስትሪ ሚኒስተር፣ በርካታ ባለሃብቶች አቶ ካሳሁንም ጨምሮ ባደረጉልን ድጋፍ ፒያሳ አካባቢ ጥንታዊ ምስሉን እና ቅርፁን እንዲይዝ፣ ማረፊያ ቦታዎች፣ ሽንት ቤቶች፣ አዲስ አበባ ያየነውን አይነት መብራት አግኝቶ፣ አንድ ቱሪስት ከዚህ ጎንደር አንድ ሰዓት ነድቶ ቢደርስ ከፒያሳ እስከ ፋሲል በእግሩ መንቀሳቀስ እንዲችል፣ የፒያሳን ጥንታዊነት እና ውበት ማየት እንዲችል፣ ከዛም አልፎ ወደ ፋሲል ሲሄድ የተያያዘ የተሳሰረ እንዲሆን አይን ለመግለጥ የጀመርነው ስራ ሲሆን፣ ምንም አይነት ማደናቀፍ ካልገጠመን ይሄንን ፕሮጀክት አንድ አመት ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ እናጠናቅቃለን።

ይህ አይን ገላጭ ፕሮጀክት የጎንደር ከተማ ከንቲባ፣ የሰሜን ጎንደር ዞን አመራሮች፣ የአማራ ክልል አመራሮች፣ የሀገር ሽማግሌዎች እና ወጣቶች መገንዘብ ያለባቸው፣ ጎንደር ላይ አንዲት ጭልፋ ማር ጠብ እናደርጋለን እንጂ ጎንደርን መቀየር፣ ጎንደርን ማልማት ብዙ ድካም፣ ብዙ ጥረት ይጠይቃል። ይህ ስራ አይን ለመግለጥ ነው። የቀረውን ልክ ባህርዳር ላይ፣ ደሴ ላይ እንደሚደረገው የጎንደር ከንቲባም በጀመረው መንገድ የክልሉ ፕሬዝዳንት እየደገፉት ሙሉ ገጽታዋን የማስዋብ ስራ እንደሚሰራ ተስፋ አደርጋለሁ። የጎንደር ነዋሪዎች፣ የሀገር ሽማግሌዎች፣ ምሁራን በጣልያን ጊዜ የተሰራውን ፒያሳ ቅርስ ብለን እየጠበቅን በልጆቻችሁ የሚሰራን ስራ ማደናቀፍ ነውር ነው። ማንም ይስራው ማን፣ ለአማራ ህዝብ፣ ማንም ይስራው ማን ለጎንደር ህዝብ፣ ለባህር ዳር ህዝብ እስከ ጠቀመ ድረስ ተባባሪ እና ደጋፊ ነው መሆን ያለብን። ስራ ከሆነ፣ ጥፋት ከሆነ መከላከል ይቻላል። የፋሲል ቤተ መንግስትን፣ የፒያሳ ፕሮጀክትን፣ የውሃ ፕሮጀክትን፣ የመንገድ ፕሮጀክትን መላው የጎንደር ከተማ እና ነዋሪዎች እንዲደግፉ፣ እንዲያስጨርሱ፣ ከጎን እንዲቆሙ፣ እንዲጠብቁ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። አንዴ እድሉ አምልጧል፤ ድጋሚ ካመለጠ አስቸጋሪ ስለሚሆን ጥንቃቄ ቢደረግ መልካም ነው።

ለመላው የአማራ ክልል ነዋሪዎች እና በዚህ ያላችሁ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች በድጋሚ ማስገንዘብ የምፈልገው ነገርን፣ ሀገርን ለትውልድ ማነጽ፣ ሀገርን ለትውልድ መገንባት ስንመርጥ እና ስንፈልግ በጣም ከበድ ከበድ ያሉ ውሳኔዎች መወሰን ይጠይቃል። እነዚህ ውሳኔዎች በወቅቱ ተቀባይነት ላይኖራቸው ይችላል፤ መስካሪው ታሪክ፣ ፈራጁ ትውልድ ነው የሚሆነው። ልክ እንደኛው ደሃ ሀገር የነበራቸው ሀገር ያነጹ ሰዎች ያለፉበት መንገድ የሚያሳየው ጠንከር ያለ ውሳኔ ወስኖ ለትውልድ ዛሬ ውብ ሃገር ትቶ ማለፋቸውን ነው። ከእነዚህ ታላላቅ መሪዎች መካከል ሲንጋፖርን የሰሩ፣ ሲንጋፖርን መሰረት የጣሉ፣ በእነሱ አገላለጽ መስራች አባት (Found-ing Father) ተብለው የሚወሰዱት የቀድሞ መሪ ሊ ኩዋን ዩን (Premier Lee) ብንወስድ በጣም በርካታ ትላልቅ ውሳኔዎች ወስነዋል።

ከእነዚህ ውሳኔዎች መካከል ጥቂቱን ለመግለፅ፣ የቀድሞ መሪ ሊ በአንድ ወቅት መላው የሲንጋፖር ህዝብ እንግሊዘኛ ቋንቋን መግባቢያው ማድረግ አለበት፣ ትምህርት ቤት በእንግሊዘኛ ብቻ መማር አለብን፣ ብሔራዊ ቋንቋችን እንግሊዘኛ መሆን አለበት የሚል ውሳኔ ሲወስኑ ከፍተኛ ችግር ፈጠረ። የእራሱ ባህል፣ የእራሱ ቋንቋ ያለው

443

ህዝብ ነውና “እንዴት እንግሊዘኛ ቋንቋ እንድንናገር፣ እንድንማር ታስገድደናለህ? ደግሞ ይባስ ብለህ በቅኝ አገዛዝ (Colony) የገዙንን ሀገር ቋንቋ መርጠህ እንዴት ትጭንብናለህ?” የሚል ተቃውሞ ገጥሟቸው ነበር። እሳቸው ግን “ለዛሬ አይጠቅመንም፣ ለልጆቻችን ያስፈልጋቸዋል፣ አሁን ካልጀመርነው ስለማይደረግ ተወስኗል” ብለው ስራውን ሰሩት። ከባድ ነበር፣ በጊዜው አጨቃጫቂ ነበር፣ በጊዜው አወዛጋቢ ነበር፤ ዛሬ ግን ጠቅሟቸዋል።

ሁለተኛው ከባድ ውሳኔ ያኔ ሲጀምሩ በሀገር ውስጥ ያለው ባለሙያ በቂ ስላልሆነ ከውጪ ከየትኛውም ዓለም ብቃት ያላቸው፣ ተሰጥኦ (Talent) ያላቸው፣ ክህሎት (Skill) ያላቸው ሲንጋፖርን ለመገንባት የሚያግዙን ሰዎች ከያሉበት ሀገር እናመጣለን የሚል ውሳኔ ሲወስኑ፣ “እኛ ስራ አጥተን ልጆቻችን ስራ አጥተው በምንቸገርበት በዚህ ጊዜ እንዴት ተብሎ ነው ከውጪ ባለሙያ አምጥቼ ሀገር እሰራለሁ የምትለው? በዚያም ሳያንስህ ትናንት በቅኝ ግዛት (Colony) ከገዙን ሀገራት ከእንግሊዝ ሀገር ባለሙያዎች አምጥተህ መልሰህ በከፍተኛ ደመወዝ ልታሰራብን ነው?” የሚል ከፍተኛ ተቃውሞ ገጥሟቸው ነበር። እሳቸው ግን ልምድ ያለው፣ ሙያ ያለው ሰው መጥቶ የእኛን ልጆች እያስተማረ ካልሰራ በቀር ሀገር ማነፅ እና ማሸጋገር አይቻልም ብለው በወቅቱ በጣም ከበድ ያለ ውሳኔ ወስነው ነበር። እነዛ ባለሙያዎች መጥተው ልጆቻቸውን አስተምረው፣ ሀገር አንፀው ከመጡበት ሀገር የበለጠ ሀገር ሰርተው ሄዱ።

ሶስተኛው እጅግ አከራካሪ እና አጨቃጫቂው ውሳኔ የደመወዝ ጭማሪ ነበር። የቀድሞ መሪ ሊ በሲንጋፖር ሙስና መኖር የለበትም፣ ሙስናን ለማጥፋት ሹመኞች ከፍተኛ ደመወዝ ተከፋይ መሆን አለባቸው የሚል ሃሳብ ያነሳሉ። “እኛ ድሃ ሆነን ሳለን የሃገሪቱን በጀት በሙሉ በደመወዝ ልታባክንብን ነው ወይ? ይሄ ተገቢ አይደለም” የሚል ከፍተኛ ተቃውሞ እና ጫና ደርሶባቸው ነበር። እሳቸው ግን በቂ ተከፋይ፣ ሙስናን (Corruption) የሚጠየፍ፣ በቂ ተከፋይ፣ በእውነት ህዝብ የሚያገለግል ሹመኛ ካልፈጠርን በስተቀር ሀገር መገንባት አንችልም የሚል ውሳኔ ወሰኑ። ዛሬ ሲንጋፖር ሙስና እምብዛም ከማይታይባቸው ሀገራት አንዷ ነች። ነገር ግን የሲንጋፖር ጠቅላይ ሚኒስትር በዓመት ሳይሆን በወር የሚከፈላቸው ደመወዝ ኢትዮጵያ ውስጥ አፈጉባኤው፣ ሁለቱም አፈጉባኤዎች፣ ምክትል አፈ ጉባኤዎች፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እና ምክትሉ፣ ክብርት ፕሬዝዳንቷ፣ የኢፌድሪ ፕሬዝዳንት፣ ሁሉም ሚኒስቴሮች፣ ሁሉም ዴታዎች ተደምረው የእሳቸውን የአንድ ወር ደመወዝ አያገኙም።

እንደዚህ አይነት ጭካኔ የተሞላበት ውሳኔ ፍሬ ቢያፈራም፣ ለትውልድ መሰረት ቢጥልም መጀመሪያ ላይ ይጎረብጣል። የእኛም ሁኔታ እንዲሁ ነው። “እንስራ፣ መሰረት እንጣል” ስንል ዛሬ አታካች፣ አድካሚ፣ አሰልቺ፣ አጨቃጫቂ እንደሆነ እንገነዘባለን። ነገር ግን በዛ መንገድ ማለፍ ካልቻልን የበለጸገች ኢትዮጵያ ለልጆቻችን ማሻገር ስለምንቸገር ስለሆነ፣ አንዳንድ ውሳኔዎቻችን ዛሬ ባንገነዘባቸው፣ አንዳንድ ሃሳቦቻችን ዛሬ ግልጥ ብለው ባይገቡን፣ ስራዎቻችን እያያችሁ ተባባሪ እና ደጋፊ እንድትሆኑ፣ ያለንበት ጉዞ ከፍተኛ ስጋት (Risk) መውሰድ፣ ጠንካራ ውሳኔ መወሰን፣ ተግቶ መስራት የሚጠይቅ ነው። ያን ካደረግን የበለጸገች ሀገር እንፈጥራለን። የተሰራች ፈጣሪ አድልቶ የሰራት ሀገር ናት፤ በእኛ ስንፍና ለማኝ ከምትሆን ተግተን ከልመና

444

ከመስከረም እስከ መስከረም

እንድንገላገል መላው የኢትዮጵያ ህዝብ ቁርጠኛ እና ተባባሪ መሆን ይኖርበታል።

በመጨረሻም የስኬታችን ሚስጢር ተናግረን የመጀመር፣ ጀምረን የመጨረሳችን ዋናው ሚስጢር የፈጣሪ አብሮነት ነው። ፈጣሪ እየደገፈን ብቻ ሳይሆን ከእኛ ጋር እየሰራ ነው፤ ከእኛ ጋር ወርዶ እየሰራ ነው። ህዳሴን ጨርሰናል፣ አሳክተናል፤ ስንዴ አሳክተናል፤ ከተሞች እያሳካን ነው፤ በቴክኖሎጂ አስደማሚ ውጤት እያመጣን ነው፤ የጀመርነው ሁሉ ፍሬ አፍርቶ ለትውልድ መሰረት እንዲጥል እያደረገ ያለው የፈጣሪ አብሮነት ነው። እርሱ ከእኛ ጋር እስካለ ድረስ እንሰራለን፣ እንጨርሳለን። እርሱ ሲጨርስ እኛም ለመጨረስ ዝግጁዎች ነን።

ከዚያ በፊት ያሉ ከንቱ ሙከራዎች ግን ስራ ከማደናቀፍ አልፈው ውጤት ስለማያመጡ፣ የኢትዮጵያ ህዝብ መንቃት፣ መማር፣ ማወቅ፣ መሰብሰብ፣ ማስተዋል አለበት። በተሰጠን ጊዜ ሰርተን ለትውልድ መሰረት እንድንጥል እድል በሰጠን መንገድ ተባባሪ መሆን ካልቻለ እንደ ከዚህ ቀደሙ ጊዜ ማባከን ስለሚሆን፣ እንፍጠን፣ እንበርታ፣ እንትጋ፣ እንስራ፣ ሰላምን አብዝተን እንውደድ፣ ውጤት እናምጣ፤ ልጆቻችን እኛ ባለፍንበት አሳፋሪ እና አሳዛኝ መንገድ እንዳያልፉ፣ ታሪካችን በአዲስ ገጽ እንዲጀመር የሁላችሁ ብርታት እና ድጋፍ እንዳይለየን እያልኩ፣ ፈጣሪያችን በብዙ ስለረዳን፣ ስላሳካልን፣ ይሄን ውብ ሀገር ይበልጥ አስውበን ልጆቻችን ማስረከብ እንድንችል ስላደረገን ክብር ምስጋና ለአምላካችን ይሁን ማለት እፈልጋለሁ። ክቡር ፕሬዝዳንት፣ ክቡር የጎርጎራ ነዋሪዎች ከዛሬ ጀምሮ ጎርጎራ የእናንተ ነው፤ እንዳልነው አስውበን ጨርሰን ዛሬ አስረክበናችኋል። ከዛሬ በኋላ ያለው ጉዳይ የእናንተ ጉዳይ ይሆናል። ተመላልሰን አስቸግረናችሁ ይሆናል፤ ይሄ ምናልባት የመጨረሻ ጉዞአችን ሊሆን ይችላል ጎርጎራ። ከእንግዲህ በኋላ እኛ አናስቸግራችሁም፤ ቱሪስቶችን በመሳብ፣ በማስተናገድ ተጠቃሚ እንድትሆኑ፣ ልጆቻችሁን ተጠቃሚ እንድታደርጉ አደራ እላለሁ። አመሰግናለሁ።

ሐምሌ 6፣ 2016 ዓ.ም

445

ከተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲ ተወካዮች

ጋር ያደረጉት ውይይት ክፍል አንድ

የወሰን እና የማንነት ጥያቄዎች በአገው፣ በወላኔ፣ በትግራይ እና በጉራጌ መነሳታቸውን አንስቻለሁ፤ እነዚህን ነገሮች የኢትዮጵያ ፓርቲዎች በደምብ ሊያስቡበት ይገባል። ክልል የሚል ስያሜ ያገኙ ብሔሮች አገር የመሆን ፍላጎት ሊያድርባቸው እንደሚችል ስጋት አለ፤ ነገር ግን አገር መሆን የሚያመጣው መልካም ነገር ካለ ነው እንጂ እንዲሁ አገር ልሁን ማለት ጥቅሙ ምንድነው? የክልል ጥያቄ ተመልሷል ምን ዋጋ አለው ሲባል ለምሳሌ አገው በመቶ ፐርሰንት ራሱን የሚያስተዳድር ሕዝብ ነው፣ ልዩ ዞን፣ ምክር ቤት አለው፣ በልጆቹ ይተዳደራል፤ ጥያቄው በአማራ ክልል ከሚሆን በፌዴራል መንግስት ስር ብሆን አይነት ጥያቄ ነው የሚሆነው።

አገው ትልቅ ታሪክና ሕዝብ ያለው፣ ኦሮሞን፣ አማራን፣ ትግራይንና አፋርን የሚያስተሳስርና በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ትልቅ ሚና የተጫወተ ኃይል ነው። አገው ራሱን በራሱ ሲያስተዳድር ከሕገ መንግስት አንጻር የጎደሉ ጉዳዮች ካሉ መጠየቅ መብቱ ነው። አገው ከሲዳማና ከትግራይ የሚለየው ክልል አለመባሉ ብቻ ነው እንጂ ምክር ቤት አለው፣ በራሱ ቋንቋ ይሰራል፣ በራሱ ቋንቋ ይማራል። የወላኔ ጥያቄ ደግሞ ገና እንደ አገው ብሔር ያልተባለ፣ ልዩ ወረዳ የሌለው በመሆኑ አሁን ልዩ ወረዳ ይምጣ የሚል ነው። ከልዩ ወረዳ በኋላ ይቆማሉ ወይ፣ ወይስ ወደ ልዩ ዞንና ክልል ይቀጥላል የሚለው የሚታይ ይሆናል።

ይህንን ጉዳይ ልብ ልትሉ ይገባል፤ እኛ እንደ ኢህአዴግ አልዘጋነውም፣ የሕዝቦችን ጥያቄ ለማስተናገድ ሞክረናል፤ ክልሎችም ጂኦግራፊያዊም ተራርቀው ታጭቀዋል በሚል ሞክረናል። እውነት ለመናገር ግን ይህ ክልል፣ ዞን፣ ወረዳ የመበራከት ጥያቄ የደሞዝ ጥያቄና የገንዘብ ችግር አመጣ፤ ፓርላማ ላይ ደሞዝ መክፈል የማይችሉ ክልሎች አሉ የሚል ጥያቄ ተነስቷል። አንድ ክልል የራሱን ገቢ አሻሽሎ በሕገ መንግስት መሠረት በፌዴሬሽን ቀመር የሚያገኘውን ሀብት ወስዶ ልማት ማምጣት የእሱ ስራ ነው። ወረዳና ዞን እንሁን ካልን በኋላ ለተወሰኑ ሰዎች ስራ የምንፈጥር ከሆነ ችግር አለበት።

የጉራጌን ጉዳይ በተመለከተ ብዙ ውይይት አካሂጃለሁ። ጉራጌ ልቡ ትልቅ ነው፣ በጣም የተዘረጋ ነው፣ በሰፈር የታጠረ አይደለም። ፖለቲከኞች ክልል ክልል ቢሉም ጉራጌ ሁሉ ቦታ ልክ እንደ አገው ግሉ ነው፣ በሄደበት ስራን ቅድሚያ ሰጥቶ የሚሰራ

446

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሕዝብ ነው። ይሄ ጉዳይ የጥቂት ሰዎች ወይም ፓርቲ ጉዳይ ነው ወይስ የመላው ጉራጌ የሚለው መፈተሽ ይጠይቃል። ጉራጌ መለወጥና እድገት ይፈልጋል፣ አዲስ አበባም፣ ኦሮሚያም፣ ኢትዮጵያ ውስጥም መብቱ ተከብሮ እንደ ዜጋ መንቀሳቀስ ይፈልጋል። ለጉራጌ የሚያስፈልገው መልካም የሥራ አውድ፣ መልካም ፖሊሲዎች፣ በሕግ አግባብ ከመንግስት ጋር መነጋገር እና ልጆቹን ራሱ ማበልጸግ ነው። ጥያቄው ይሙት ማለቴ አይደለም፤ ካለ በደንብ እየተወያየንበት እንሂድ። ባለፈው በደንብ ተወያይተን፣ ሀብታም፣ ምሁርና ሕዝብ አወያይተን ነው የሄድንበት፤ በችኮላ የተኬደ ጉዳይ አልነበረም።

የደንጋም ጉዳይ ከከምባታና ጠንባሮ ጋር ያለው ወንድማማችነት ይጠናከር፤ የሚጎል ነገር ካለ ግን ይታይ። ለአገው ጥሩ የሚሆነው የአገውን ሕዝብ በጋራ ማወያየትና ስሜቱን መረዳት ነው። የብልፅግና አመራሮች፣ የክልሉ ፕሬዝዳንትና የአገው ፓርቲዎች ተጨምረው ሕዝቡን እናወያይ። ስለ ሞትና ጉዳት ለተነሳው ደግሞ የሰብዓዊ መብት ምርመራ በእራሱ መንገድ ያጥናል፤ እኛም ኮሚቴ አዋቅረን እናጠናለን። የሚታረም ጉዳይ ካለ እናስተካክላለን፣ በሕግ መጠየቅ ያለበት ካለ እንጠይቃለን። ለአገው ሞት በፍፁም አንፈልግም፤ ማስተካከያ አድርገን ሕዝቡን በጋራ እናወያይ።

አሁን ባለው ሁኔታ ወላኔም ይሁን ማንም ሰው ጥያቄውን የሚፈፅመው በተለመደው የሕግ ስርዓት መንገድ ብቻ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትር ቢሆኑ እንኳ በክልልና በፌዴሬሽን ስርዓት ያለው ነገር በደብዳቤ የሚወሰን አይደለም። ከአቅሜ በላይ በሆኑ ጉዳዮች ከእኔ መጠበቅ ትክክል አይደለም፤ እኔ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አባል አይደለሁም። መጮህ ለመጮህ እድል ማግኘት ራሱ ትልቁ የፖለቲካ እርምጃ ነው። ከዚህ ቀደም ከጠቅላይ ሚኒስትር ጋር ወላኔ ማለት የሚያስችል እድል አልነበራችሁም፤ አሁን ይሄ ሁሉ ሰው የእናንተን ኬዝ እንዲሰማ ማድረግ የፖለቲካል ትግል ውጤት ነው።

የአገውን ታሪክና ማንነት ለማወቅ የተደረገው ጥረት ቀላል አይደለም፤ ክልሉም ኮንሽየስ እንዲሆን ሆኗል፤ ብዙ እመርታ አለ። የእናንተ ልፋት ፍሬ እንዳላፈራ ማሰብ የለባችሁም። ፖለቲካ ማለት ሃሳብን በተደራጀ መንገድ መደመጥ ባለበት ቦታ ማስደመጥ ነው። የእርሶ ሚና በሕግ አግባብ ያን ሕዝብ እንዲሰማ አድርጎ መግለጥ፣ ማስተማር እና ማሳየት ነው። ይሄ መድረክ ራሱ ሃሳቦቻችሁን የምትናገሩበት ትልቅ እድል ተደርጎ ሊወሰድ ይገባዋል። በትግልዎ ምክንያት መንግስት አቴንሽን ሰጥቶ ከሕዝቡ ጋር እንዲወያይና ችግር እንዲፈታ ተጽእኖ ፈጥረዋል።

ኢኮኖሚን በሚመለከት፣ እኛ የወረስነው ኢኮኖሚ ሃምሳ ስምንት እስከ ሃምሳ ዘጠኝ ፐርሰንት የኢትዮጵያ ጂዲፒ ዕዳ ነበረበት፤ ደሞዝ መክፈል አንችልም ነበር። ላለፉት ሃያ ሁለት፣ ሃያ ሦስት ዓመታት ሳያቋርጥ ኢንፍሉኤሽን እያደገ ነበር። እርሻው ምርታማ ያልሆነበት፣ ኢንዱስትሪው ውጤታማ ያልሆነበት፣ በርካታ ኢንዱስትሪዎች የቆሙበት፣ ቱሪዝም የተዘነጋበት ኢኮኖሚ ነበር የተረከብነው። አሁንስ ከዚህ ሁሉ ነፃ ወጣን? አልወጣንም፤ ግን የውጪ ዕዳ ቢያንስ አስራ ሰባት ነጥብ አምስት ፐርሰንት ከጂዲፒ አውርደነዋል። ኢትዮጵያ በአፍሪካ ውስጥ አስር ዋና ዋና ዕዳ ያለባቸው ሀገራት ዝርዝር ውስጥ የለችም። የዕዳ ቀንበር አልተሰበረም ግን በከፍተኛ ደረጃ አሻሽለናል። በኢንፍሉኤሽን ላይም ሰፊ ስራ እየተሰራ ነው።

447

ለውጡ ሲመጣ ሰማንያ ስድስት ቢሊየን ዶላር የነበረው የኢትዮጵያ ጂዲፒ ባለፉት አምስት ዓመታት ከሁለት እጥፍ በላይ አድጎ ሁለት መቶ አምስት ቢሊየን ዶላር ደርሷል። በግብርናው ዘርፍ አስራ አራት ሚሊየን ሄክታር ነበር የሚታረሰው፤ አሁን ግን በአመት ሃያ አምስት እስከ ሃያ ስድስት ሚሊየን ሄክታር እንጠብቃለን። ባለፈው ዓመት ያመረትነው የሰብል ምርት ከአምናው ብቻ በመቶ ሚሊየን ኩንታል ይበልጣል፤ ለዚህ ነው ስንዴን ማስገባት ያቆምነው። ኢትዮጵያ ብዙ አቅም አላት፤ በፍራፍሬ፣ በስንዴ፣ በሩዝ፣ በቡና እና በሻይ አስደማሚ ነገሮች አሉ።

በኢንዱስትሪው አጎዋ ታገደ ሲባል አለቀልን የሚል አስተሳሰብ ነበር። ነገር ግን አሁን ስድስት፣ ሰባት፣ ስምንት የሚጠጉ የኤሌክትሪክ መኪና የሚያመርቱ ኢንዱስትሪዎች ኢትዮጵያ ውስጥ አሉ። በቱሪዝም ዘንድሮ ሰላሳ ስምንት ሚሊዮን የሀገር ውስጥ ቱሪስት ተመዝግቧል። ይሄንን ማስፋት አለብን፤ በሚቀጥለው ዓመት ከፍተኛ የቱሪስት ፍሰት ይጠበቃል። በማዕድን (ማይኒንግ) ላይ ትልቅ አቅም አለን፤ ነገር ግን እንደዚህ አይነቱ ስሜታዊ ጉዳይ (Sensitive Sector) በጋራ ካልተሰራበት አይሆንም። በፕሮጀክቶች ደግሞ ህዳሴ ግድብ ከሞተበት እንደተነሳና አሁን ላይ ግድቡ ተጠናቆ ተርባይኖች እየተገጠሙ እንደሆነ ተናግረዋል። ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የኢኮኖሚ ጉዞ ለመዳን ያለ ሕመም እንደሆነ መገንዘብ ያስፈልጋል።

ሙስና፣ ፍትሃዊነትና ሰርቪስ ተነስተዋል። ሰርቪስ የብልፅግና ዋነኛው አጀንዳ ሆኖ እየተሰራ ነው። እንደ መንግስት ገንዘብ ስለማናሸሽ ነው ልማት የምንሰራው። በውስጣችን ግን ብዙ አጭበርባሪና ሌባ አለ፤ እሱን ለማጥራት እየሰራን ነው። ባለፉት አምስት ዓመታት ውስጥ ወለኔ መርካቶ ያለው ነጋዴ ሀብቱ እጥፍ ጨምሯል። ስራ ስምሪት (Employment) ላይ ጉልህ ለውጥ አምጥተናል፤ በሶስት ፈረቃ (Shift) የሚሰራ ወጣት እየተፈጠረ ነው። ስራ የሞላበት ሀገር ነው ብለን እንዳንኮራ ገና ነን፤ ስራ የለም ካልንም ትክክል አይደለም። በሚቀጥለው ዓመት ከኢኮኖሚ ሪፎርም ጋር ተያይዞ ብዙ ስራዎች እንደሚፈጠሩ ተስፋ አለ።

ዲፕሎማሲን በሚመለከት ኢትዮጵያ በዘመኗ ከፍተኛ ዲፕሎማቲክ ድል እያመጣች ነው። ለምሳሌ ብሪክስን የገባነው በከፍተኛ የዲፕሎማሲ ጥረት ነው። ከማንም አገር ጋር የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅም እስካከበረ ድረስ መሥራት እንፈልጋለን። ከእናንተ ጋር ባለው ሁኔታ ደግሞ ውይይቱ ይቀጥል፤ የሚቻለውን ከሥር ከሥር እየፈታን እንሄዳለን። በፓርቲ ደረጃም ቢሆን ጥያቄያችሁ የጥቂት መብቶች (Minority Rights) መከበር ከሆነ ለምን አብራችሁ አትሆኑም? ለብቻ ፓርቲ ከመሆን ሰብሰብ ብትሉ በፓርላማ ተፅዕኖ ትፈጥራላችሁ፤ ስልጣንም በደንብ ትጋራላችሁ። ብልፅግና ከእናንተ ጋር ተወያይቶ መሥራት ይፈልጋል፤ የቸገረን ነገር የፓርቲዎች ቁጥር መብዛቱ ነው።

የትምህርት ጥራትም በጋራ ለትውልድ መሥራት እንደሚቻል ያሳየንበት ሴክተር ነው። ባለፉት አምስት ዓመታት ሰላሳ ሺህ መዋለ ሕፃናት እና የዜሮ ክፍል ገነባን፤ ይህ ሁሉ መምህር ቅጥር ፈጥሯል። ወጣትና ሴት ላይ ትኩረት ያለበት ፖሊሲ አለ፤ በአካል ጉዳተኞች ዙሪያ ግን ትናንሽ ጅማሮዎች ቢኖሩም ሰፊ ሥራ ያስፈልጋል።

448

ከመስከረም እስከ መስከረም

የብልፅግና ፓርቲ አስራ አምስት ሚሊዮን አባል አለው፤ ይህ ሁሉ ሕዝብ አንድ ቋንቋ አይናገርም። በሰው አንተማመንም፤ ነገር ግን በውስጣችን ያሉ አጭበርባሪዎችንና ሌቦችን የምንለይበትና የምናስወግድበት ሥርዓት አለን።

በቤንሻንጉል የመብራት ችግር አለ፤ አሁን ጠላቶች እየሄዱ መብራት መቁረጥ ስራቸው ሆኗል፤ እኛ ደግሞ በየቀኑ መጠገን ስራችን ነው። እነዚህ ሰዎች የትግል ዘዴያቸው ስኳር ፋብሪካ እንዳይሰራ አገዳ ማቃጠል፣ መብራትና ቴሌኮሙኒኬሽን መስመር መቁረጥ ከዚያም ስልክ የለም ብሎ መጮህ ነው።

የትግራይ የውጊያ ጊዜ ጥሩ አልነበረም፤ ከውጊያው በኋላ ግን ሕዝቡ ከፍተኛ እፎይታ አግኝቷል፣ ሰው አይሞትም። በመንግስት በቢሊዮን የሚቆጠር ወጪ በማውጣት ትምህርት ቤት፣ ኢንዱስትሪ፣ አየር መንገድ፣ ቴሌኮም እና መብራት ጨምሮ በርካታ ሰርቪሶች እንዲጀመሩ ተደርጓል። ከስምምነቱ አንጻር ዘጠና ዘጠኝ ፐርሰንት ተሳክቶልናል። የተፈናቀሉ ሰዎች በራያም በጸለምትም እየተመለሱ ነው። ህወሓት አሁን ማድረግ ያለበት ከምርጫ ቦርድ ጋር በመሥራት በሕጋዊ መንገድ ተመዝግቦ ጉባዔ ማካሄድ ነው፤ ያ ካልሆነ ወደ ጦርነት መመለስ ይሆናል። ሕግ ተበጅቷል፤ በሰላም መፍታት የሚያስችል ነገር እያለ ወደ ጎን ትቶ መሄድ አጠቃላይ ጥፋት ያመጣል።

የዲሞክራሲ ምኅዳሩ በምርጫዎች እየመጣ ሲሄድ ይሻሻላል። ሀገራዊ ራእይ፣ የኢትዮጵያ አንድነት፣ ሉዓላዊነት፣ ብልጽግና እና ልማቷ ላይ የጋራ አቋም መያዝ አለብን። ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የፖለቲካል አውድ በጨለማ ውስጥ እንዳለ ሰው ነው፤ ከዚህ ከጨለመ እሳቤ ወጥተን የምንነጋገርበት መንገድ መከተል ይጠቅማል። አቅማችን በፈቀደ መጠን ተወያይተን በጋራ ሆነን ኢትዮጵያዊ ቅርጽ ያለውን ዲሞክራሲ ለማስፋት ፍላጎት አለን። ቀጣዩ ምርጫ ከባለፈው የተሻለ፣ ብዙ የሚያሳትፍና የሚታመን እንዲሆን ጥረት እናደርጋለን። የማንነትን በሚመለከት ግን በፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕግ መሠረት ብንሄድ ነው የሚሻለው። ስለመጣችሁና ስለነበረን ቆይታ አመሰግናለሁ፤ ችግኝ መትከል አትርሱ።

ሐምሌ 16፣ 2016 ዓ.ም

449

ነገን መዋጀት የሚችል አስተሳሰብ

ያለው ትውልድ በመገንባት

ክቡር አፈ ጉባኤ ታገሰ ጫፎ፣

ክቡር አፈ ጉባኤ አገኘሁት ተሻገር፣

ክቡር ምክትል ጠቅላይ ሚኒስቴር ተመስገን ጥሩነህ፣ የጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት ክቡር ቴዎድሮስ ምህረት፣ ክቡራን የክልል ርእሰ መስተዳደሮች፣

ከንቲባዎች፣

ሚኒስቴሮች፣

ክቡርነትዎ (Your Excellency) አብደላ ናስር እና የተከበረው ልዑክ (Distinguished Delegation)፣ የተከበራችሁ የኢትዮጵያ ወጣቶች፣ በመጀመሪያ እንኳን ደስ አላችሁ።

እንደኛ ሀገሩን ለሚወድ እና ብሩህ ኢትዮጵያን ነገ ለማየት ለሚመኝ ሰው ትውልድ ላይ እንደሚዘራ ዘር የሚያስደስት ነገር የለም። የዛሬው ስራ በግብርናው ዘርፍ (Sector) በምግብ እራስን ለመቻል “ስንዴ ላይ አበክረን እንስራ” ብለን በግብርና ስንጀምር አስራ አራት ሚሊዮን ገደማ የነበረው ሄክታር ዛሬ ወደ ሃያ አምስት ሚሊዮን ሄክታር መሬት አድጎ ምርታችን በከፍተኛ ደረጃ ማደጉ ይታወቃል። በጣም በጣም ጥሩ ድል ነው። ጥሩ ጅማሮ ነው። ከዛሬው ጋር ግን አይስተካከልም። በኢንዱስትሪ (Industry) ረገድ በመቶ የሚቆጠሩ ኢንዱስትሪዎች በተለያየ ምክንያት ስራ አቁመው “ኢትዮጵያ ታመርት” በሚል ጥንቃቄ በርካታ ኢንዱስትሪዎች ወደ ስራ ገብተው ለብዙ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶች የስራ እድል እንደፈጠሩ ይታወቃል። በጣም ጥሩ ስራ ነው። ከዛሬው ጋር ግን አይስተካከልም።

በቱሪዝም ዘርፍ (Tourism Sector) ኢትዮጵያ ታሪክ እና ባህል አላት፤ ብዙ ሊታይ፣ ሊነገር የሚችል ሃብት ያላት ሀገር ናት። “ቢሰራባት” ተብሎ ሰፋፊ መዳረሻዎች ለመገንባት ጥረት መደረጉ ይታወቃል። ማታ ማታ እንደምታዩት በአዲስ አበባ ከተማ በጣም መነቃቃት አለ፤ ብዙ ሰዎች እግራቸውን ያፍታታሉ። ያን ማየት ለእኛ በጣም ደስታ ይሰጠናል። ያም ቢሆን ግን ከዛሬ ስራ አንፃር ምንም አይደለም። ትልቁ ስራ ትውልድ ላይ መልካም ዘር መዝራት ነው። ኢትዮጵያ ተስፋ አላት። ኢትዮጵያ ትበለፅጋለች። የኢትዮጵያ ብልፅግና የሚረጋገጠው ግን ነገን መዋጀት የሚችል እሳቤ እና ብቃት ባላቸው ወጣት ሴት እና ወንድ ልጆቻችን ነው። ልጆቻችን ላይ ካልሰራን የነገው ተስፋ በተሟላ ሁኔታ ብሩህ ሊሆን አይችልም።

ዛሬ የምናስጀምረው የአምስት ሚሊዮን የኮድ አድራጊዎች (Coders Ini-tiative) ከጥቂት ወራት በፊት ከተወደዱ እና የኢትዮጵያ ወዳጅ ከሆኑ

450

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሼህ መሃመድ ቢን ዛይድ ጋር በኢትዮጵያ በነበራቸው ጉብኝት ከተስማማንባቸው አካባቢዎች (Areas) አንዱ የነበረ ሲሆን፤ ላለፉት ጥቂት ወራት በርካታ ንግግሮች እና ስራዎች ሲሰሩ ቆይተዋል። ትንሽ ወደ ኋላ መለስ ብዬ ለማስታወስ፤ በትምህርት ረገድ ዋናው ስራችን ሊሆን የሚገባው ከታች ከመሰረቱ የተበላሸውን፣ የተናጋውን የትምህርት ስርአት “ታች ላይ እንስራ” በሚል፤ በአስር ሺህዎች የሚቆጠሩ መዋለ ህፃናት ባለፉት አምስት አመታት ገንብተናል። ያ ግንባታ፣ ያ ኢንቨስትመንት (In-vestment) በአምስት አመት፣ በአስር አመት ውጤቱ አይታይም። ምክንያቱም ከታች ከመሰረቱ የተሰራ ስራ ስለሆነ ጊዜ ይፈልጋል።

ከአመት በፊት ታስታውሱ እንደሆነ በኢትዮጵያ የአስራ ሁለተኛ ክፍል መግቢያ ፈተና ተፈትነው ከፍተኛ ውጤት ያመጡ በመቶ የሚቆጠሩ ተማሪዎች በሙሉ በተለያየ ዩኒቨርሲቲ በዩናይትድ አረብ ኢሚሬትስ የትምህርት ዕድል (Scholarship) እንዳገኙ ይታወሳል። አሁን በጥሩ ሁኔታ እየተማሩ ይገኛሉ። በጣም ጥቂት ናቸው። ኢትዮጵያ መቶ ሚሊዮን ህዝብ ያላት ሀገር አንድ ሺህ ሰው አስተምራ የነገ ተስፋዋን ልትጨብጥ አትችልም። የነገ ተስፋችንን ማረጋገጥ የምንችለው በሚሊዮን የሚቆጠር ሰው ነገን በሚዋጅ እሳቤ እና ድርጊት ላይ ጊዜውን የሚያጠፋ ከሆነ ነው። “አምስት ሚሊዮን ኮድ አድራጊዎች” ያልነው ሰግተን ነው። የእኛን ትጋት፣ የእኛን ፈጥኖ ዕድል (Opportunity) የመጠቀም (Grab) ልምምድ ፈርተን ነው እንጂ ከበረታን እስከ ሰባት ሚሊዮን ልናሳድገው እንችላለን። መፍጠን ከቻልን፣ ተግተን ከሰራን እድሉ ክፍት ነው።

አምስት ሚሊዮን የኮድ አድራጊዎች ኢትዮጵያ ፈጠረች ማለት በሃገር ውስጥ እና በውጪ በቀላሉ ስራ ሊያገኙ የሚችሉ፣ ስራ ሊፈጥሩ የሚችሉ፣ ኩባንያ ሊፈጥሩ የሚችሉ ሰዎች ፈጠረች ማለት ነው። ስትገቡ አስተውላችሁ ከሆነ የኢትዮጵያ ታዳጊዎች በሮቦቲክስ (Robotics)፣ ሳይበር ደህንነት (Cyber Security)፣ አርቲፊሻል ኢንተለጀንስ (Artificial Intelligence)፣ በፕሪሲዥን ፋርሚንግ (Precision Farming) እንዲሁም በፋይናንሻል ኢንክሉዥን (Financial Inclusion) በጣም የሚያስደንቅ ነገር አሳይተውናል። ከውጪ ስለዚህ ጉዳይ ማሰባቸው፣ ማውራታቸው፣ ቴክኖሎጂ (Technology) ማዘጋጀታቸው ውሎ ሲያድር የነገዋን ኢትዮጵያ ይበልጥ ተስፈኛ ሳትሆን ተስፋዋን የምትጨብጥ፣ የምትኖር ያደርጋታል። እናንተ ወጣቶች እያንዳንዱ የምትፅፉት መስመር የኮድ (Line of Code)፣ እያንዳንዱ ተግባር (Function)፣ ምርት (Product) ከመሆኑ በፊት ለአለም እውቀት እያበረከታችሁ እንደሆነ ማሰብ ይጠበቅባችኋል።

አንድ መስመር ከመፃፍ ነው ተግባር (Function) የሚፃፈው፤ አንድ ተግባር ከመፃፍ ነው የተሟላ ሲስተም (System) ማዳበር (Develop) የሚቻለው። ሀ ብሎ ሳይጀመር ፐ ጋር አይደረስም። ዛሬ ኮድ ማድረግ (Coding) መማር ማለት ከዚህ ቀደም ሹፌር ሆኖ ጎማ ሲተነፍስበት ጎማ መቀየር የማይችል እና አንድሮይድ አፕሊኬሽን (Android Application) እየተጠቀመ አንዳንድ ችግር ሲገጥመው ያንን ማስተካከል (Fix) ማድረግ የማይችል ሰው ነገ እኩል ናቸው። መኪና ይዟል ጎማ መቀየር አይችልም። የተወሰነ ኮድ መፃፍ የማይችል ሰው ችግር

451

(Problem) ቢኖርም ያንን ችግር የሚፈታበት መንገድ ይቸገራል። ኮድ ማድረግ ነገ ተራ ልምምድ ነው የሚሆነው። ያኔ ልጆቻችን ግራ የገባቸው እንዳይሆኑ ከወዲሁ መልካም ዘር ሊዘራባቸው ይገባል። እነዚህ ወጣቶች አደራ ልላቸው የምፈልገው ነገር የሚደበቅ እውቀት ፍሬ አያፈራም፤ የሚደበቅ ኮድ ፍሬ አያፈራም።

በአለም ደረጃ ክፍት ምንጭ (Open Source) በጣም ብዙ የኮድ አድራጊዎች የጨነቃቸውን፣ የቸገራቸውን ነገር በነፃ ተምረው፣ በነፃ አስተምረው አሁን የምናየውን ቴክኖሎጂ መፍጠር አስችሏል። በኢትዮጵያ ደረጃ በሚኖረው ክላውድ (Cloud) እነዚህ አምስት ሚሊዮን የኮድ አድራጊዎች የሚፅፉትን ኮድ ወደ አንድ የዳታ ማዕከል (Data Center) እያመጡ የሚቸግራቸውን ችግሮች (Problems) እዛ እየጠየቁ፣ የተሻለ ግንዛቤ ያላቸው ሰዎች እንዲመልሱ እያደረጉ መሄድ ከቻሉ፣ ኢትዮጵያ ተስፋ ያለው ለነገው ቴክኖሎጂ በመሳተፍ ብቻ ሳይሆን በመፍጠርም ትርጉም ያለው ሚና የሚጫወት ወጣት መፍጠር እንችላለን። መጽሐፍ ደብቀን አንብበን ለፈተና እንደምንዘጋጀው አይነት ልምድ በኮድ ማድረግ ላይ አይሰራም። በኮድ ማድረግ የሚሰራው ያለንን ሰጥተን፣ ያልገባንን ጠይቀን ያ ሲሰናሰል ነው ኮድ የተሟላ ውጤት የሚያመጣው። በኮምፒዩተር ሳይንስ (Computer Sci-ence) ቋንቋ ኮንካቴኔሽን (Concatenation) ይባላል።

አንድ ተግባር (Function) ከሌላ ተግባር ካልተሳሰረ የተሟላ ሲስተም ሊፈጥር አይችልም። ያ ደግሞ የሚሆነው በመደበቅ ሳይሆን ያለንን በመስጠት፣ በመስነፍ ሳይሆን በመትጋት፣ በመሰናሰል በመደመር ከሰራነው ምንም ጥርጥር የለውም የኢትዮጵያ ተስፋ በእጃችን የምንጨብጠው ተስፋ፣ በልጆቻችን አእምሮ፣ ልብ ውስጥ እና እጅ ውስጥ ይሆናል። ይሄን እንዲሆን ወላጆች ልጆቻችሁን በማስመዝገብ፣ መምህራን ተማሪዎችን በማስመዝገብ፣ የመንግስት ሰራተኛ የሆኑ ማንኛውም ፍላጎት ያላቸው ሰዎች በየተቋሞቻቸው ይህንን ፈተና እንዲፈተኑ ማበረታታት (Encour-age) አለብን። ምክንያቱም ሰርተፍኬሽኑ (Certification) ነው ዋናው ነገር፤ ኮድ ማድረግን በአካባቢው (Locally) መማር ትችላላችሁ። ግን በዚህ ሰርተፋይድ (Certified) ስንሆን በቅርቡ የጀመርነው የርቀት ስራ (Re-mote Job) በቢፒኦ (BPO) የሚሰራው የውጭ ምንጭ (Outsourcing) ስራ በከፍተኛ ደረጃ ትልቅ ገበያ (Market) ሊፈጥር ስለሚችል፣ ሰርተፋይድ ወጣቶች እንድትሆኑ፣ የምትፈጥሩ፣ የምትተጋገዙ፣ ችግርን የምትረዱ (Appre-ciate)፣ ያን ለመፍታት የምትጥሩ፣ ችግር ለመፍታት እና ኢትዮጵያን ብልፅግና ለማየት የጀግናችሁ እንድትሆኑ አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

አጋጣሚ ሆኖ ስልጠናው ቨርቹዋል (Virtual) ስለሆነ እንደ ሌሎች ጉዳዮች በብሔር፣ በሀይማኖት፣ ፖለቲካ አይሰራበትም። የትኛውም ጫፍ ያለ ሰው ካለበት ቦታ ተመዝግቦ መማር ይችላል። የበረታ ይማራል፤ በየትኛውም ሀይማኖት፣ በየትኛውም ብሔር፣ በየትኛውም ቡድን (Group)፣ በየትኛውም ሰፈር የምታስቡ ሰዎች ሁሉ ይሄንን እድል፣ ይሄን አጋጣሚ (Opportunity) መጠቀም እንድትችሉ እና የነገዋን ኢትዮጵያ ተስፋ እንድታለመልሙ በታላቅ በታላቅ ትህትና ልጠይቃችሁ እፈልጋለሁ። እድል አግኝተናል ማበላሸት የለብንም።

452

ከመስከረም እስከ መስከረም

የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች (UAE) በብዙ ዘርፍ እያገዘችን ነው፤ ሼህ መሃመድ ቢን ዛይድ በጣም ወዳጃችን ናቸው። ሼህ መሃመድ ቡራሼ በጣም ወዳጅ ናቸው። ከእነዚህ ወዳጆቻችን ጋር ትውልድን በሚሰራ ስራ ላይ አተኩረን እየሰራን እንገኛለን። ይሄም ውጤታማ እንደሚያደርገን ጥርጥር የለውም። ከዚህ ቀደም በመካከለኛው ምስራቅ እና በኢትዮጵያ መካከል ያለውም ያልተገባ እሳቤ ሙሉ በሙሉ ተቀርፏል ባይባልም የተሻለ ጅማሮዎች አሉ። በጣም የሚገርማችሁ በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ አንዳንድ ብሔሮች ከእነ ስማቸው በአረብ ሀገር ውስጥ አሉ። ከእነዚያ ብሔር ስያሜ ጭምር በአረብ ሃገራት ውስጥ በጎሳዎች (Clans) ይገለፃሉ። ቋንቋችን በብዙ ይዋሃዳል። ባህር የምንለው አረብኛ እና አማርኛ፣ በረንዳ የምንለው፣ ቤት የምንለው በጣም ብዙ ቋንቋዎቻችን ከአረበኛ ጋር የተወራረሱ ናቸው። ከእምነት ባሻገር። በጂኦግራፊ (Geographically) በቀይ ባህር ከመለያየታችን ውጪ ከብዙ ሚሊዮን አመት በፊት ሁለቱ ጂኦግራፊዎች የተገጣጠሙ እንደሆነ ብዙ አመላካች ወረቀቶች (Documents) አሉ።

አሁንም መካከለኛ ምስራቅ ከእኛ ያለው ርቀት ቀይ ባህር ውስጥ እስከ ስልሳ ኪሎ ሜትር የራቀ ነው። ይሄንን ቅርበት፣ ይሄንን ጂኦግራፊ እነሱ ጋር ባለው እውቀት፣ እነሱ ጋር ባለው ሀብት አስተናስሎ መጠቀም ያስፈልጋል። ገበያችን ናቸው፣ ወንድሞቻችን ናቸው፣ የቅርብ አጋሮቻችን ናቸው፤ ከእነሱ ጋር ያልፈጠርነው ዝምድና ርቀን ማሰብ እንቸገራለን። ምስራቅ አፍሪካ ከሁሉ የአፍሪካ ቀጠናዎች በተለየ ሁኔታ ከመካከለኛው ምስራቅ ጋር በሐይማኖት፣ በጂኦግራፊ ይቀራረባሉ። ይሄንን ዕድል (Opportu-nity) ለማድረግ የጀመርነው ዲፕሎማቲክ ጥረት አጠናክረን የምንቀጥል ይሆናል። እዚያ ያሉ ልጆቻችን ትምህርት ብቻ አይደለም፤ የዩናይትድ አረብ ኤሚሬትስ ባህል (Culture)፣ ቋንቋ፣ ስልጣኔ እየተማሩ ነው ያሉት፤ እነዚያ ልጆች ሲመረቁ (Graduate) በሁለቱ ሀገራት መካከል ድልድይ ሆነው እንደሚያስተሳስሩ ይታመናል። እነዚህ አምስት ሚሊዮን ኮድ አድራጊዎች ግን ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለአፍሪካም አዳዲስ ተስፋ፣ አዳዲስ የእድገት ትልም የሚቀርፅ እንደሚሆኑ ይገመታል። ተባብረን በመስራት እየታየ ያለውን የኢትዮጵያን ብልፅግና ተሯሩጠን ለመጨበጥ መትጋት ይኖርብናል። እድሜያችሁ የገፋ ኢትዮጵያውያን ቢያንስ የምትሄዱበት የእግረኛ መንገድ (Walkway) እየሰራን ስለሆነ በእሱ እየተዝናናችሁ መልካም መልካም ነገር እንድታስቡ፣ ወጣት ኢትዮጵያዊያን ሳታረጁ የበለጸገች ኢትዮጵያን እንደምታዩ ተስፋ እያደረጋችሁ፣ ታዳጊ ኢትዮጵያዊያን ኢትዮጵያን ብቻ ሳይሆን አፍሪካን የመዋጀት፣ አፍሪካን የመቀየር ሃላፊነት እናንተ ላይ እንደሚወድቅ አውቃችሁ እንድትዘጋጁ፣ የእኛ ትንሽ ነው የእናንተ ብርቱ ነው። የእኛ ኢትዮጵያ ነች የእናንተ አፍሪካ ነው። ለእዚያ እራሳችሁን እንድታዘጋጁ፣ ካሉባት ከሰፈር ወሬ እንድትጠበቁ፣ ለብልፅግናችን በትብብር እንድንተጋ፣ ለሰላም እንድንተጋ፣ ለልማት እንድንተጋ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። እንደሁሌው ኢትዮጵያ ትበለፅጋለች፤

እናመሰግናለን።

ሐምሌ 16፣ 2016 ዓ.ም

453

የክረምት ልዩ የመምህራንና የትምህርት ቤት

አመራሮች ስልጠና

መልካም ዛሬ ከሦስት ወር ተኩል ገደማ በፊት ተገናኝተን ስትራቴጂካዊ በሆኑ ጉዳዮች ላይ ለመምከር ተስማምተን በያዝነው ቀጠሮ መሰረት ነው የምንገናኘው። ከቀድሞ ውይይታችን በብስለት፣ በጥልቀትና በስትራቴጂያዊነት ከፍ ያሉ ጉዳዮችን በመነጋገር ሊስተካከሉና ሊታረሙ የሚገባቸውን ጉዳዮች ለመቀየር እንዲሁም በጋራ ልንሰራባቸው የምንችላቸው ጉዳዮች ላይ የጋራ አቅጣጫ ለማስቀመጥ ነው። የዚህ አይነት ውይይቶች ከመምረጫ ሰሞን ግርግር በላይ ለመቀራረብ፣ ለመተዋወቅ እና አብሮ ለመስራት የሚረዱ በመሆናቸው ውጤታማነቱ እየታየ ድግግሞሹ (Frequency) እየጨመረ ቢሄድ መልካም እንደሚሆን ተስማምተን ነበር።

በየክልሉ ውይይት ሲደረግ እንደነበረ መረጃ አለኝ። የሚሻለው የጋራ ሀሳባችሁ በሚመለከታቸው ሰዎች ሪፖርት ቀርቦ፣ በቀረበው ሪፖርት ላይ በቂ ካልሆነ ተጨማሪ ሀሳቦች ተነስተው ብንወያይበት መልካም ይመስለኛል። የጋራ አቋሞቻችሁን ከሚመለከታቸው ከሰማን በኋላ የጎደለ ካለ ከእናንተ ቢጨመርበት እና ያንን ጉዳይ (Issue) አዳብረን ብንወያይ ፍሬም የያዘ ይመስለኛል። የሚያግባባን ከሆነ የሚመለከታቸው ሀላፊዎች አጠቃላይ እስከ አሁን የነበረውን የውይይት መንፈስ እና ዋና ዋና ጉዳዮች ቢያቀርቡ።

በጋራ ውይይታችሁ መጀመሪያ ላይ የተነሳው እና አንኳሩ ጉዳይ እንዴት በትብብር ለሀገር ጥቅም መስራት እንችላለን? የሚል ነው። ትብብር ሲባል በሕግ፣ በፖሊሲ፣ በአፈጻጸም፣ በስልጣን መጋራት፣ ባለመዋከብ፣ ለጥያቄዎች ምላሽ በመስጠት እና በመተማመን ለሀገራዊ ጥቅም በጋራ መቆም የምንችልበትን እድል መፍጠር ነው። ይህ ማንኛውም ሀገሩን የሚወድ፣ ስለልጆቹ ግድ የሚለው እና ነገን አርቆ የሚያይ ግለሰብ ሊያስብበት የሚገባ ነው።

ትብብርን፣ ፉክክርን እና ምክክርን ለይተን ብናይ መልካም ይሆናል፤ በሁሉም ጉዳይ ትብብር ማምጣት ስለሚያስቸግር።

ትብብር የሚያስፈልገው በሀገር ጥቅም እና ክብር ጉዳይ ነው። ነገን አርቆ በማሰብ የግድ የእኔ ፓርቲ ወይም መንግስት ሳንል ስለ ሀገር እና ስለልጆቻችን መተባበር ያስፈልጋል። ለምሳሌ በግብርናው ዘርፍ ከለውጡ በፊት አስራ አራት ሚሊየን ሄክታር አካባቢ ይመረስ የነበረ ሲሆን አሁን ሀያ አምስት ሚሊየን ደርሰናል። ይህ የሁላችንም ርብርብ ይፈልጋል፤ ለምግብ ሉዓላዊነት ወሳኝ ነው። የክላስተር ቴክኖሎጂና መስኖ (Cluster Technology and Irrigation) እንዲስፋፋ የሁላችንም አቋም መሆን አለበት።

454

ከመስከረም እስከ መስከረም

ፉክክር የሚያስፈልገው በፖሊሲ ጉዳዮች ላይ ነው። ይሄ በፓርቲዎች መካከል መንቃት፣ መማማር እና የተሻለ ሀሳብ መውለድ ያስችላል። ለምሳሌ የኢኮኖሚ አቅጣጫን በተመለከተ - ብዝኃ ዘርፍ (Multi-sectoral) ወይስ በአንድ ዘርፍ (Sector) ላይ ማተኮር? ይህ ለህዝባችን የተሻለውን ፖሊሲ ለማሸነፍ እድል ይሰጣል።

ምክክር የሚያስፈልገው ትላንትና ላይ የነበሩንን ስብራቶችና ቁስሎች ለመጠገን ነው። ሳንመካከር ዘላቂ መፍትሔ ማስቀመጥ ስለማንችል ሕዝባችንን አወያይተን መክረን መሄድ ያስፈልጋል። አሁን ችግሩ ያለው ጥቂት ፓርቲዎች ‘ነገ’ ውስጥ ሲሆኑ፣ ጥቂቶች ግን ሙሉ በሙሉ ‘ትላንት’ ውስጥ በመኖራቸው ነው። ትላንትናን በምክክር አርቀን ጠግነን፣ ነገን በጋራ ራዕይ (Vision) እና ማዕቀፍ (Frame) አስቀምጠን፣ በአፈጻጸም ላይ ደግሞ እየተፎካከርን ካልሄድን የምንፈልጋትን ኢትዮጵያ ማረጋገጥ አንችልም። የቅድሚያ (Priority) መጣረስ ከሌለ በብዙ ጉዳይ እንስማማለን።

ለምሳሌ የተፋሰስ ስምምነት (CFA)ን በሚመለከት የአባይ ተፋሰስ ሀገራት በጋራ ኮሚሽን አቋቁመን በትብብር እንስራ የሚለው ሀሳብ አስራ ምናምን ዓመታት በኋላ በቅርብ ጊዜ ቀሪ ሀገራት አስፈርመው ወደ አፍሪካ ህብረት ቀርቧል። ይህ ለሁላችን የሚጠቅም ነው። ሌላው ምሳሌ የከተማ ልማትና ቤቶች ጉዳይ ነው። ከፍተኛ የውሃ እጥረት ባለበት ሀገር፣ ሰዎች ከአሳዛኝ የኑሮ ዘይቤ ወጥተው ቤት ያግኙ ሲባል መለያየት ተገቢ አይመስለኝም። አልፎ አልፎ ሌብነት፣ የጥራት መጎደል እና መፍረስ ሊያጋጥም ይችላል፤ ነገር ግን ዋና አላማው የሰዎችን ሕይወት ማሻሻል ነው።

አሁን ዓለም ላይ ቀውስ (Crisis) የሌለበት ሀገር የለም። ልዩነቱ ያንን ቀውስ ሀገር እንዳያፈርስ፣ ትውልድ እንዳይንድ ሊከላከል የሚችል ተቋም (Institu-tion) ያላቸው ሀገራት መቀጠላቸው ነው። ተቋም ካልገነባን እኛም ጋር የሚፈጠሩ ጉዳዮች ያገዳድላሉ። ሁሉ በሕግ ይገዛ፣ በሥርዓት ይገዛ የሚለውን ብንይዝ የትብብር እሳቤዎቻችን ፍሬ ያፈራሉ።

እኛ እንደ ፓርቲ ከእናንተ ጋር ቀርበን ለመወያየት፣ ብቃታችሁን አይተን በየትኛውም ደረጃ ባለው ስልጣን ለማካተት፣ በፖሊሲ ጉዳዮች ለመመካከር እጅግ ዝግጁዎች ነን። የቀረን ሁለት ዓመት ነው፤ በዚህ ጊዜ ውስጥ ሙያ ያለውና ሀገሩን የሚወድ ሰው ክፍት ነን። አጠቃላይ ሀገር አቀፍ ውይይት (Inclusive National Di-alogue) የሚባለው ከብልጽግና ይልቅ እናንተን ነው የሚጠቅመው። እኛ ቁርጠኛ (Committed) ነን። የወጡ እና ‘እንዋጋ’ ላሉትም ጭምር ‘ኑ እንነጋገር’ እያልን ነው።

ሁለተኛው አንኳር ጉዳይ የፖለቲካ ምህዳር ነው። የፖለቲካ ምህዳር ይስፋ ስንል በእኛ ሁኔታ፣ ባህልና አቅም ልክ ካልሆነ በቀር ሌላ ቦታ ያለውን መተግበር (Apply) ያስቸግራል። የኢትዮጵያ የፖለቲካ ፓርቲዎችን፣ ቡድኖችንና ግለሰቦችን በአራት ዋና ዋና ምድብ (Category) መክፈል ይቻላል።

455

በራሳቸው መንገድ ለሀገራቸው የሚሰሩ: መንገዱ የግላቸው ቢሆንም ግባቸው ለሀገር መስራት ነው። ከእነዚህ ጋር በትብብር መንፈስ አብሮ መስራት አዋጭ ነው።

በራሳቸው መንገድ በሀገራቸው ላይ የሚሰሩ: ማፍረስ፣ መጣላት፣ ግጭትና ጭቅጭቅ የእነሱ ሀሳብ (Idea) ነው። እነዚህን በይበልጥ ለመምከር፣ ለመገሰጽ እና ለመመለስ ጥረት እናደርጋለን።

በራሳቸው መንገድ ለሌሎች የሚሰሩ: ስማቸው ኢትዮጵያዊ ቢሆንም የሚያገለግሉት ለሌላ ነው። ፕሮግራም (Program) እና ራዕይ የላቸውም። እንደተሸጠ የእግር ኳስ ተጫዋች ውሰዷቸው።

በሌሎች መንገድ ለሌሎች የሚሰሩ: መንገዱም ስራውም የሌሎች ነው። እነዚህን በሕግ ነው የምንጠይቃቸው። በንቃት (Consciously) ለሌሎች የሚሰሩ ኃይሎችን ለኢትዮጵያ ፋይዳ አላቸው ብለን አናምንም።

የፖለቲካል አውዱን በዚህ መንፈስ ተመልከቱ። የእናንተን ቅድሚያ (Prior-ity) ለመስራት እኛ እዚህ ያለነው አይደለንም። እኛ ለሕዝቡ በምርጫ ክርክር የገባነውን ቃልና ፕሮግራም (Program) ነው የምንሰራው። ሂደቱን (Pro-cess) የምናምን ከሆነ የሚከተለውን ውጤት መቀበል አለብን።

ለውጥ ሲመጣ የዲሞክራሲ ተስፋዎች የሚታዩት፣ በኋላ ደግሞ እየጠበቡ የሚሄዱት ለምንድነው የሚለውን መመርመር ጠቃሚ ነው። መንግስታት ሙሉ በሙሉ ስላልሞከሩ ብቻ አይመስለኝም፤ እኛ በሥነ-ምግባር (Ethically) ፖለቲካን በአግባቡ (Properly) መጫወት ያልቻልነው ለምንድነው? የሚለውን ማየት ያስፈልጋል።

የተፈናቀሉ ሰዎችና የፈረሱ አውታሮች መልሶ ግንባታ ተነስተዋል። ጥሩ የሚባል ጅማሮዎች አሉ። የፖለቲካል ምህዳሩ በጋራ ትብብርና ጥረት ነው የሚሰፋውም። ውጤታማ (Successful) የሆነ ምርጫ እንዲኖር የትላንትናን በደምብ ያላየ ሰው ነገን ማየት አይችልም። ለውጡን መገንዘብ (Recognize) አለብን፤ እንዲሰፋ አብረን እንስራ። ከእኛ ፓርቲ አባላት ውጪ በርካታ የፓርላማ አባላትና የመንግስት ሰራተኞች ቢኖሩ ይጠቅማል ብለን እናምናለን።

ሰላምን በሚመለከት ኢትዮጵያውያን በሰላም ጊዜ መባላት እንጂ ከውጪ ወራሪ መጣ ሲባል ነው አንድ የምንሆነው። የፖለቲካ ፓርቲዎች ‘ይበላሃል እንዳይበላህ እኔ አለሁልህ’ በሚል መመስረታቸው ጠንካራ መሰረት ያለው አንድነት አያመጣም። በትብብር እንዴት ሁሉም ዜጋ እኩል ዕድል (Opportunity) አግኝቶ የሚሰራባትን ሀገር መፍጠር እንችላለን? ወሰን (Boundary)ን በሚመለከትም ሰውን የሚያክል ነገር መግደል ጥቅም የለውም፤ በቂ ቦታ አለን።

ከነባሩ ጋር ተላምዶ መኖር፣ መጠራጠር እና ለውጥ ለማምጣት መሞከር ሦስት አይነት ኃይሎች (Forces) አሉ። በጥርጣሬ ውስጥ መሆን ላለመወሰን እና ላለመስራት

456

ከመስከረም እስከ መስከረም

ጉልበት ይነሳል። ለምሳሌ አረንጓዴ አሻራ (Green Legacy) መጀመሪያ ላይ ጥርጣሬ ነበር፤ አሁን ግን ተጽዕኖው (Impact) ይታያል። የከተማ ልማት ኮሪደር (Urban Development Corridor) ጥሩ ነው፤ ይሄ ይታረም መባል ነው ያለብን እንጂ ሙሉ ሀሳቡን (The Whole Idea) ማጠልሸት ለውጥ እንዳይመጣ ያደርጋል።

ኢትዮጵያ አሁን ባለችበት ደረጃ ሰው ክላሽንኮቭ (Kalashnikov) ይዞ መንግስት መጣል አይችልም፤ ይህንን አረጋግጥላችኋለሁ። አያዋጣም። ኦሮሚያም፣ አማራም፣ ትግራይም ያለው ኃይል (Force) እርስ በእርሱ የሚባላው ማዕከሉ (Center) ኢትዮጵያ ስላልሆነች ነው። ሰላም በሕግ፣ በአመለካከት (Atti-tude)፣ በምክክርና በውይይት ይመጣል። ሆደ ሰፊ ሆኖ ‘ኑ እንነጋገር’ ከማለት ውጪ ምን ያደርጋል? ካልተወያዩ ግን ሕግ ማስከበር ይገባል።

ምርጫን በተመለከተ ተቋም መገንባት ቀላል አይደለም፤ መሰረት (Founda-tion) ያስፈልገዋል። የምርጫ ቦርድ ማሻሻያ አዋጅ ባለፈው ምርጫ በታሪካችን የተሻለው ምርጫ እንዲሆን አድርጎታል። የምርጫ ቦርድ ገለልተኛና ነጻ ሆኖ እንዲሰራ ሙከራ ተደርጓል፤ እኛም እጃችንን አልገባንም። የሲቪል (Civil) ማኅበረሰብ አዋጅ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የሥነ-ምግባር አዋጅ፣ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን መቶ ፐርሰንት ነጻ ተቋም እንዲሆን ተደርጓል። የፀረ ሽብር ሕጉ ተሻሽሏል፤ የሚዲያ (Media) ሕግ ተሻሽሎ የሚዲያዎች ቁጥር ከመቶ ፐርሰንት በላይ አድጓል። በስልሳ ቋንቋ ሚዲያ ይተላለፋል።

መዋከብና መታሰር በሚመለከት በርካታ እርማቶች ተደርገዋል። የእናንተ የፓርቲ አባል የሆነ ሰው ወንጀል ከሰራ በሕግ አግባብ መጠየቅ አለበት። በእኛ በኩል ግን መርጠን የምናጠቃ ከሆነ ጥፋት ነው። ክፍተት (Gap) ባለበት ሁሉ እናሻሽላለን። የምርጫ ሕግ ላይም ተወያይተን ለኢትዮጵያ የሚበጅ ነገር እስካመጣን ድረስ አብረን እንሰራለን።

በአጠቃላይ ሂደቱ ሀገርን ያስቀደመ፣ ማዕከላዊ ፍላጎቱ የጋራ (Collective) የሆነ፣ በውይይት፣ በምክክር እና በድርድር ላይ የተመሰረተ፣ ሀገር የሚያጸናና ተቋም የሚገነባ እንዲሆን ፍላጎታችን ነው።

ሐምሌ 15፣ 2016 ዓ.ም

457

የትርክት ዕዳና በረከት የተሰኘው

መፅሃፍ ምረቃ ላይ

ክቡራት እና ክቡራን ዛሬ በጎፋ አካባቢ በመሬት ርደት ምክንያት ብዙ ወገኖቻችን ሕይወታቸው ስላለፈ ለአንዲት ደቂቃ ከመቀመጫችሁ ብታስታውሷቸው። አመሰግናለሁ። የተከበራችሁ የመንግስት የስራ ሃላፊዎች፣ ታላላቅ ምሁራን፣ ታላላቅ ሰዎች እጅግ የተወደድክ የተከበርክ ሙዓዘ ጥበባት ዲያቆን ዳንኤል ክብረት እንዲሁም የሕይወት አጋሩ ድንቋ እህታችን ባልተቤቱ ልጆቹም ሁሉ እንኳን ደስ አላችሁ። ዳንኤል ክብረት ሠላሳ አራት ጻፈ ይሄንን ግን ተጠበበበት። ጻፈው ብሎ መናገር ሙዓዘ ጥበባት ብለው ያወጡት ሰውዬ ማን ነበሩ ብዬ ጠይቄው ነበር።

ትክክለኛ ስም ስላወጡለት ያንን በዚህ መጽሐፍ ስለገለጠው እሳቸውም እንኳን ደስ አላቸው። ሙዓዘ ጥበባትም መጽሐፍ ሳይሆን የጻፍከው ኢትዮጵያን ነው የሳልካት። ሁለት ነገር ነው ያየሁበት የተሳለች ኢትዮጵያ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ አለች። እንደገና የተገለጠው ደራሲ ደግሞ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ አለ። ኢትዮጵያን ለማወቅ ለመገንዘብ የሚፈልግ ሰው ካለ እንኳን ፖለቲካ የሚጫወት እዛ አካባቢ የሚያጅብም ሰው ቢሆን የግድ ይሄንን መጽሐፍ ማንበብ አለበት። ሁለተኛ ዳንኤል በውልደት ሰፈር፣ በእምነት ሰፈር፣ በፆታ ሰፈር እራሱን አጥሮ የማይቀመጥ ከድንበር በላይ ተሻግሮ የሰው ልጅ ለማገልገል ፍቃድ ያለው ትጉህ ሰው መሆኑን መፅሐፉ ግልጥ አድርጎ ያሳያል። አድሎ በሌለበት ሁኔታ የኢትዮጵያን ታሪክ እና ስብራቶች እጅግ አስደሳች በሆነ ቋንቋ በተባ ብዕር ነው የገለጠው። በእርግጠኝነት በዚህ ቤት ያለፋችሁ እና የምትኖሩ ሰዎች መቶ ፐርሰንት እርግጠኛ ሆኜ የማወራው የአንድ ሴሚስተር ሁለት ሶስት ኮርስ የዚህን መጽሐፍ ያክል እውቀት አይሰጡም በእርግጠኝነት ነው የማወራው።

አይ ይሰጣል የሚል ተከራካሪ ካለ ይጻፍ እና እንሟገታለን በጣም ብዙ ጥልቀት ያላቸው ሀሳቦች በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ተዳሰዋል። እንግዲህ የኢትዮጵያ እዳ እና በረከት ምንጩ ትርክት ነው መጽሐፉም እንደሚለው በተደጋጋሚ እንደሚነገረው። የኢትዮጵያን አሁን ስንመለከት የኢኮኖሚ ስብራት፣ የታሪክ ስብራት አብሮ የመሳቅ የመብላት የመጋራት ልምምድ እና ባህል ስብራት ሁሉ ትርክት ነው። ሰዎች ታሪክን ሲጽፉ ሲጽፉ ስለሚያዳሉ። ታሪክን ሲጽፉ እራሳቸውን እዚያ ውስጥ አጉልተው ስለሚያሳዩ ሌሎችን በማስቀየም ከመሰብሰብ ይልቅ የመበተን ነጠላ ትርክትን ልምምዳችን ያው እንዲህ በፍቅር እንዳንሰባሰብ በእጅጉ ጎድቷል። ይሄንን ጉዳይ መለስ ብለን እንድናይ እንድናስተውል የሚያግዝ ሀሳቦች በዚህ መጽጽፍ ተዳሰዋል። ትርክት ሲባል መረጃ ነው፣ ዳታ ነው የእውቀት ምርጭ ነው። አንድ ሰው ስለማያውቀው ነገር ሲሰማ፣ ሲያነብ እሱን ተንተርሶ ነዉ ሃሳብ የሚፈጥረው እሱን ተንተርሶ ይጽፋል እሱን ተንተርሶ ይናገራል። በስህተት የሚፃፉ እና የሚነገሩ ሀሳቦች ዛሬ እምዛም ባይገቡንም ውለው አድረው የራሳቸው የሆነ ስብራት ይፈጥራሉ። በክሪፕሮግራፊ ሁለት የሚተዋወቁ ሰዎች በመመስጠር በኢንክሪፕሽን ይነጋገራሉ። በኢንክሪፕሽን ሲነጋገሩ ፍሬም እና

458

ከመስከረም እስከ መስከረም

ፓኬት የሚባል ነገር አለ እነዛ ፍሬሞች እና ፓኬቶች የሚያውቁት ዜሮ እና አንድን ብቻ ነው። አንድ የተሟላ መልዕክት ከአንደኛው ጫፍ ወደ ሌላይኛው ጫፍ ሲሄድ በዚህ ፍሬም ወይም ፓኬት ውስጥ አንድ ዜሮ ወይም አንድ አንድ ብትጠፋ ሙሉ መልዕክቱ ስለሚበላሽ ሌላኛው ጫፍ አያየውም። የመጀመሪያው የክሪፕት ትንተና ስራ ያቺ የጠፋችውን ዲጂታል ቁጥር መፈለግ ነው። የት ጋር የትኛው ፓኬት ላይ እንደጠፋች የት ጋር እንደጎደለች ብሎ ካየ በኋላ እሷን በመተካት በሙሉ ሃሳቡን ማግኘት የሚችለው። ለምሳሌ ትርክትን እንውሰድ ጽሁፍ በስእል ሊጻፍ ይችላል በቅርጽ ሊቀመጥ ይችላል። ትርክት የሚለውን አንድ ቃል ከጊዜ ብዛት ት ብትጠፋ ት ብትወድቅ ርክት የሚል ቃል ነው የምናገኘው ርክት እዳ እና በረከት በዳንኤል ክብረት ቢባል እና ትርክት ዕዳ እና በረከት በዳንኤል ክብረት ቢባል ገና ከርእሱ በውስጤ ያለውን ሀሳብ ሳናይ ርእሱ በእራሱ ምን ማለት እንደፈለገ ያስቸግረናል። ይሄው ትርክት የሚለው ቃል የጠፋችው ደግሞ ር ብትሆን ትክት ይሆናል። አንዲት ቃል ጠፍታ ሙሉ ሀሳቡን ትበጠብጣለች። ብዙ የእኛ ነገር እንደሱ ነው ስናጀግንም፣ ስንወቅስም፣ ስንወድም፣ ስንጠላም እውነትን በመፈለግ ሳይሆን እንደፈለግ ሳይሆን ቃላት እያራገፍን፣ ሃሳብ እያራገፍን የፈለግነውን መርጠን ስለምንሰካካ መጨረሻ ላይ ስብራት ያስከትላል።

በዚህ መጽሐፍ ውስጥ አንድ የሚገርምህ ሃሳብ ተነስቷል። በአስራ ሰባት ሥልሳ ሦስት ጀምስ ብሩስ የተባለ ስኮትላንዳዊ ሰው ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ እንደመጣ ይናገራል። ይሄ ሰው የመጣው አስራ ሰባት ሥልሳ ሦስት ነው። ግን የጻፈው መጽሐፍ ስለእሱ የሚናገሩት ሰዎች ሁሉ የተናገሩት የዓባይን ምንጭ ስላገኘ ሰው ነው። የዓባይን ምንጭ ያገኘው ሰው ተብሎ ተነግሯል ተፅፏል። ማን ይህ ስኮትላንዳዊ መቼ መቶ አስራ ሰባት ሥልሳ ሦስት። እንደ ሀቅ እንኳን ቢታይ በአስራ ሥድስት አስር ገደማ ሌላ አውሮፓዊ ሰው ስፔናዊ ፔድሮ የሚባል ሰው መቶ ነበር። የመጀመሪያው ጎብኚ አውሮፓዊ የሚል ስያሜ እንኳን ልይዝ የማይገባው ሰው የአባይን ምንጭ ያገኘው ሰው ተብሎ በታሪክ ውስጥ ተጠቅሷል ብዙዎች አንብበው ጠቅሰውታል። ይሄ ሰው በዚያ ስፋራ የሚገኙ የጎጃም አርሶ አደሮች ግሽ ዓባይ ብለው ስያሜ እንደሰጡት አያውቅ ይሆናል። የዓባይ ምንጭ መሆኑ ብቻ ሳይሆን በዓባይ ምንጭነት እንደተዘፈነ፣ በዓባይ ምንጭነት ስያሜ እንደተሰጠ፣ በአባይ ምንጭ ዙሪያ ሰዎች እንደሚኖሩ በእራሳቸው መንገድ ታሪክ እንዳላቸው ተዘንግቶ አንድ የሆነ ሰው፣ የተመረጠ ሰው፣ የተቀባ ሰው መጥቶ ያየለት አገኘው ተብሎ ተጽፏል። መጽሐፍ ነው ወይም ኢንግሊዞች አውስትራሊያን ሲወሩ ባልተለመደ መንገድ በሁለት እግሯ የምትራመድ፣ የምትሮጥ፣ የምትዘል እንሰሳ ያያሉ። ይቺ እንሰሳ ምን ትባላለች ብለው ሲጠይቁ በራሱ ቋንቋ ሰውዬው ካንጋሮ። አለ ካንጋሮ ማለት አላውቃትም ማለት ነው። እስከ አሁን አላውቃትምን አገኘናት ብለው ይፅፋሉ እነሱ። ታሪክ እንደዚህ ነው።

በእኛ ሁኔታ ኢትዮጵያ የተሰራችበት የትኛውም ጫፍ ቢሆን ኢትዮጵያዊያን ተሰናስለው ተሳትፈውበታል። በእኔ እዕድሜ በእኔ ዕድሜ ኢትዮጵያ እና ሱዳን ተዋግተው ነበር በኢትዮጵያ አስራ ዘጠኝ ሰማኒያ ስምንት ሰማንያ ዘጠኝ አካባቢ። ከትግራይ፣ ከአማራ፣ ከደቡብ፣ ከምስራቅ ከሁሉም ጫፍ ኢትዮጵያዊያን ሞተዋል። ከዚያ በኋላ ከኤርትራ ጋር በነበረን ውጊያ ሁላችሁም እንደምታስታውሱት ከሁሉም ጫፍ ኢትዮጵያዊያን ሞተዋል። ከሱማሌ ጋር በነበረ ውጊያም እንዲሁ። ያን ኩነት የጻፉ ሰዎች ግን

459

በብዙ ጽሑፋቸው እንዲያውም በብዙ መድረኮች በድፍረት ጭምር በዛ መንገድ አልገለጡትም። ይሄን ውጊያ ስንመራ ብለው ተናገሩ እንጂ ኢትዮጵያዊያን ሞተው ያገኙት ድል እንደሆነ አይነገርም። በዚያ ምክንያት አሁንም ያሉ ጉዳዮች ለጥቂት ሰዎች ግለሰቦች የሚሰጥበት ምክንያት ታሪክን ከእውነት ጋር ለመርመር የሚፈቅድ ልብ ለመድከም የፈቀደ አእምሮ ጊዜ ወስዶ እውነትን ለማግኘት የሚተጋ ማንነት ባለመፍጠራችን ምክንያት እኛ ተዋሕደን የኖርን ህዝቦች መስካሪ በማያስፈልገው ሁኔታ አንዳችን በሌላችን ውስጥ መኖራችን እየታየ የመለያየትን መልእክት እራሳችን ፈጥረን፣ እራሳችን ደርሰን ደራሲም ሰይመንለት ሳንሸማቀቅ ስለምንዘራ አሁን ያለንበት መከራ ያለንበት ጣጣ ለኢትዮጵያዊያን እጅግ አሳሳቢ በሽታ ትርክት የወለደው መሆኑን ለማመላከት ብቸኛው መንገድ ይሄንን መጽሐፍ በጥንቃቄ ማንበብ ነው። ባንዲራም፣ ጠባብነትም፣ ትምክህትም፣ ፌደራሊዝም ሁሉ ነገር ተጽፏል እዚህ መጽሐፍ ውስጥ። ያልነካካው አካባቢ የለም። እና ደጋግሜ አንብቤዋለሁ ጽሑፍ መቼት የሚባል ነገር አለው። መቼቱ ሲሰፋ ያንን ሰብስቦ መልዕክት ማስተላለፍ ከባድ ነው። ስለ ባንዲራ ብቻ ችግር የለውም። ይፃፋል ስለጠባብነት ብቻ ችግር የለውም ይፃፋል። ብዙ ጭብጦችን በጊዜ ሰፍተው የሚታዩ እና ብዙ ማጣቀሻ የሚፈልጉ ሃሳቦችን ግን ሰብስቦ፣ ሰንዶ በዚህ መልክ ማስቀመጥ የሚቻል አልመሰለኝም። በመጠኑ የማንበብ ልማድ ስላለኝ በዚህ ደረጃ ሰፋፊ ሀሳቦች አጭቆ የያዘ መፅሃፍ ብዙ አላየሁም።

የተከበረችሁ ኢትዮጵያዊያን በሌሉ ገዢዎች አንጣላ። እነሱ ወደማይመለስበት ሄደዋል። ቢያጠፉም ቢያለሙም ከእንግዲህ በኋላ ፈራጁ እሱ ፈጣሪ እንጂ እኛ አይደለንም። ስለ እነሱ ስንጨቃጨቅ ልጆቻችንን ሀገር አልቦ እንዳናደርግ። ታሪክ የምንማርበት ታሪክ ወደ ኋላ መለስ ብለን እውቀት የምንገበኝበት እንጂ ታሪክ እስረኛ ሊያደርገን አይገባም። የታሪክ እስረኞች በዝተናል ትላንትና ውስጥ ውለን የምናድር ትላንትናን የምናመነዥግ የምናኝክ ነገን ለማየት የምንቸገር በጣም በርካታ ሰዎች አለን። ዳኒ ከጽሁፉ በላይ እዚህ ቤት ስላመጣኸን ይሄ ቤት ደግሞ ነፃነት ስለሚሰጥ እንደፈለጉ መናገር ስለሚቻል ብዙ ምሁራንም ስላሉ። ብዙ የኢትዮጵያ ዓይነት ታሪክ የሌላቸው ሀገራት ኑ እንቀመጥ እና ትላንትና የለንም ነጋችንን እንፃፍ ብለው ሀገር በሰሩበት አለም ውስጥ እንደ እኛ ተነግሮ፣ ተነቦ፣ ታይቶ የማይጠገብ እና የማያልቅ ታሪክ ያለን ስብስቦች በታሪክ ጉዳይ የምንጣላ ሳንሆን። እየፈለፈልን የምናስተምር እየፈለፈልን የምንሰጥ ብንሆን የተገባ ይመስለኛል። ትናንት እንግዶች ነበሩን ከመካከለኛው ምስራቅ የመጡ የዓድዋ ሙዚየምን አይተው ምን እንዳሉ ብነግራችሁ በጣም ትደነቃላችሁ። ደግነቱ በታሪክ ተወልደን በታሪክ አንቀልባ ታዝለን ታሪክ ስንሰማ ኖረን በታሪክ ላይ የተኛን ሰዎች ያ ነገር ቢወደስ አይገባንም። ምክንያቱም ናፋቂዎች ነና ያለንን ሳይሆን የሌለን ስለምንናፍቅ አይገባንም። ኢትዮጵያዊያን የሚያኮራ ታሪክ አለን። ኢትዮጵያዊያን ስናልፍ ስናገድም ያጠፋናቸው በርካታ ሰዎች አሉ። እስከ አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ሰው እንጂ መልአክ ተሹሞ አያውቅም። ስሙን ብታሳምሩም ብታሳንሱም ሰው ነው ሰው ደግሞ ደካማ ነው። ሰው ደካማ ስለሆነ ያጠፋል ያለማል በማን ላይ በእናቱ ላይ፣ በሚስቱ ላይ፣ በልጁ ላይ እንኳን በእናንተ ላይ አመሰግናለሁ።

ሐምሌ 16፣ 2016 ዓ.ም

460

ከመስከረም እስከ መስከረም

የኮይሻ ግድብ ስራ ሂደት ግምገማ

ሰላም ነው። የኮይሻ ፕሮጀክት ወይም ጊቤ አራት የሚባለው ፕሮጀክት ከህዳሴ ቀጥሎ በጣም ትልቁ ግድብ ነው። ብዙ ጊዜ እንዳልነው ከአፍሪካ ሶስተኛ ትልቁ ግድብ ነው። አንደኛው ህዳሴ ነው። በኢነርጂም አንፃር ሲታይ ከፍተኛ ኃይል ማምረት አቅም አለው። ከለውጡ በኋላ ትንሽ ቆይተን ነበር የመጣነው ስንመጣ ምንም አይነት የግድብ ስራ አልተሰራም። ይሄ ቦታ ዝቅተኛ ቦታ አራት መቶ ሰማንያ ገደማ በሲ ሌቭል ያለው አንድም ኩንታል ሲሚንቶ አልነበረውም። እኔ መጀመሪያ ስመጣ ወደታች ይቆፈር ነበር አለት ለማግኘት ዛሬ ሰማንያ ስምንት ሜትር ወደ ላይ ከፍ ብሏል። ወደ ጎን መቶ ስልሳ ሜትር ነው አንድ ስታዴም ተኩል የሚያክል ስፋት አለው ወደ ጎን ብቻ። ወደ ላይ ሰማንያ ስምንት ሜትር ነው አንድ ስታዲየም ተኩል የሚያክለው ወደ ጎን ያለው መጠን ነው። ከመጣሁበት ጊዜ ጀምሮ እስከዛሬ ወደ አራት ሚሊየን ኩንታል ሲሚንቶ በልቷል። አራት ሚሊየን ኩንታል ሲሚንቶ ፈሶበት ነው ሰማንያ ስምንት ሜትር ላይ የደረሰው። ከእዚህ በኋላ የቀረን ቢበዛ ሶስት ሚሊዬን ኩንታል ነው። እነሱን በሚቀጥለው ሁለት አመት ሁለት አመት ተኩል ገደማ የግድቡን ስራ እንጨርሳለን ብለን እንጠብቃለን።

እንዳየኸው በቀንም በማታም ስራ ይሰራል። አስራ አራት ጊዜ መጥቻለሁ። ከፍተኛ ክትትል ይደረጋል። የቦርድ አባላት፣ የጠቅላይ ሚኒስተር ቢሮ፣ ከፍተኛ ሃላፊዎች በየሳምንቱ ይገመግማሉ፣ በየወሩ ቁጥጥር ይካሄዳል እኔም እንዳልኩህ በተደጋጋሚ እመጣለሁኝ እና እዚህ ስፍራ ያለው ለውጥ ያስደምማል። ባለፉት አምስት አመታት አምስት አመት ተኩል ቢበዛ ይሄን የሚያክል ግዙፍ ስራ አይናችን እያየ ተፈጠረ። በዛው ልክ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ አድጓል ማለት ነው፣ በዛው ልክ በእዚህ ሰፈር የነበሩ እኔ ስመጣ ሊበተኑ ነበር፣ ስራ ቆሟል ፕሮጀክቱ ገንዘብ አልነበረውም ይሄ ሁሉ በሺህ የሚቆጠር ኢትዮጲያዊ በልቶ አድሯል ማለት ነው፣ ስራ ተምሯል ማለት ነው እና ልክ ልጅን እንደማሳደግ ነው። በጣም ተስፋ ይሰጣል በጣም ደስ ይላል። በማታ እንዳየኸው ተጉዘህ አትጨርሰውም፣ አይተህ አትጨርሰውም፣ በጣም ሰፊ ስራ ነው በሺህ የሚቆጠር ሰራተኛ ነው የሚሰራው። ወታደሮች ናቸው እዚህ ያለ ሰራተኛ በግንባር ላይ ለሃገሩ ተፋልሞ ከሚሞት ወታደር ተለይቶ አይታይም። ቀን ከማታ በእዚህ የአየር ሁኔታ ውስጥ የሚሰራ በጣም ብርቱ ኢትዮጵያ ከሁሉም ጫፍ የተሰበሰቡ ኢትዮጲያዊያን ያሉበት ስፍራ ነው። እኔ ደስ ይለኛል እድገቱን ስለማየው ባለፈው እንኳን ስመጣ ሰባ አራት አካባቢ ገደማ ሜትር ነበር አሁን ሰማንያ ስምንት ደርሷል።

አየዋለሁ እድገቱን ለውጡን ስለማየው በጣም ተስፋ ይሰጠኛል። ብዙ ችግሮች ነበሩብን የሲሚንቶ እጥረት አለ፣ የትራንስፖርትና የዕቃ አቅርቦት ችግር አለ፣ የውጭ ምንዛሬ ችግር አለ ብዙ ነገር እያጣበብን ነው ስንሰራ የቆየነው። ያን የምናደርግበት

461

ዋናው ምክንያት የኢትዮጵያ ችግር የእለት የእለቱን ብቻ እየሰራን አንፈታውም ለትውልድ ማሸጋገር የሚገቡን ወሳኝ የሃብት ዘርፎች አሉ። ከእነዚህ ውስጥ አንዱ ኃይልን ማምረት መቻል ነው። ይሄ እና ህዳሴ ሲያልቁ የሚያመርቱት ኃይል በኢትዮጵያ ኃይል አቅም ላይ ከፍተኛ የሆነ እመርታ ያመጣሉ። ከዛ በተጨማሪ የምንይዘውን ውሃ አስበው ይሄ ግድብ ሲያልቅ የእዚህ ውሃ መጨረሻ ጫፍ እስከ ጊቤ ሶስት ይጠጋጋል። የውሃ ትራንስፖርት፣ በፓምፕ አንዳንድ የልማት ስራዎች፣ ግድብ በብዙ መልኩ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ ለመደገፍ የሚያስችል ስራ ነው። በኃይል ላይ በምንሰራው ልክ ግብርና ላይ እንሰራለን፣ ግብርና ላይ በምንሰራው ልክ ኢንዱስትሪ ላይ እንሰራለን፣ እዛ በምንሰራው ልክ ቱሪዝም ላይ እንሰራለን ማዕድን ማውጣት እንደተጠበቀ ሆኖ። እነዚህ መሰረቶች በምናስበው ልክ እየፈፀምን ከሄድን ምንም ጥርጥር የለውም ኢትዮጵያ እርዳታ የማትለምን፣ በብድር የማትተበተብ፣ ልጆቿ በስራ አጥነት የማይቸገሩ የማይሰደዱ፣ ብዙዎችን ለመሳብ የሚያስችል ብቃት ያላት ሀገር ትሆናለች። ከዚህ ጨበራ ጩርጩራ የጥቂት አርባ፣ አምሳ ደቂቃ፣ አንድ ሰአት መኪና ነድተህ ዝሆን ታያለህ፣ ጨበራን የመሰለ ነገር አለ እና እዚህ መጥቶ ሰውን ይሄን ግድብ አይቶ ጨበራ አይቶ መሄድ ማለት ለማንም ሰው ለኢትዮጲያዊያንም ለማንም ሰው እጅግ ከፍተኛ የስህበት ማእከል ነው። በጣም የሚያምሩ ተራሮች አሉ፣ አረንጓዴ ናቸው፣ ለአካባቢ ተስማሚ ነው በጣም ይመቻል በተለይ ክረምት ጊዜ እንደ አዲስ አበባ አካባቢ ያለ ሰው ወደ እዚህ ቢመጣ በጣም ብዙ ነገር ያያል እንደ ኢትዮጵያም ትኮራለህ።

ይሄ ስራ በጣም ጥቂት የውጭ ዜጎች ነው የምታይበት አብዛኛው ስራ የሚሰራው በኢትዮጲያዊያን ወጣቶች ነው። ይሄ ተስፋ ነው ለእኛ። ልጆቻችን ስራ እየተማሩ ነው ማታ እየሰሩ ነው የስራ ባህላችን እየተቀየርን ነው። አዲስ አበባ የምታዩት ቀን እና ማታ መስራት እዚህ አለ፣ ህዳሴም አለ፣ በየቦታው ነው ያለው ይሄ ሲሰናሰል ነው የምናስበውም ብልጽግና የሚያረጋግጠው። በተደጋጋሚ ኢትዮጵያ ትበልጽጋለች ስንል እየቃዝን አይደለም፣ ባዶ ህልም አይደለም፣ የምንጨብጠው እውነት ነው። ያ ግን ባቀድነው፣ በጀመርነው፣ እያየነው ባለው ውጤት እና ነገ በምናጭደው ፍሬ በሚታይ ነው የሚሆነው። በየቦታው ያሉ ስራዎች፣ ኢንቨስትመንቶች፣ እድገቶች፣ የሰው የትጋት ባህሪ፣ የስራ ልምምድ ዘዬ፣ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየመጣ ያለው ውጤት ድካማችን ፍሬ እያፈራ ስለሆነ የኢትዮጵያን ብልጽግና ለማረጋገጥ እጅግ አስቻይ የሆነ ሁኔታ እንዳለ አመላካች ነው። በጣም ደስ ይላል ፕሮጀክት በየጊዜው ማየት መመላለስ ቀላል ነገር አይደለም። ግን አሁን እኛ ባለን ባህል በግላችን ስራዎች እያየን የማንገመግም ከሆነ በሪፖርት እና በግምገማ ብቻ ስራ ልንመራ አንችልም፣ ስራ ልናውቅ አንችልም፣ ስራ ልንደግፍ አንችልም፣ ስራ ልንጨርስ አንችልም። መጀመር አይደለም ከባዱ ነገር መርቶ መጨረስ ነው። መጨረስም መለማመድ አለብን፣ ሪባንን መቁረጥም መልማመድ አለብን፣ በገባነው ቃል ልክ ፈፅመን ማሳየትም መለማመድ አለብን።

ቃል ክቡር ነገር ነው ቃል በገባንባቸው ልክ ተግባራዊ ለማድረግ እንደዚህ አይነት አድካሚ የሆኑ ክትትሎች ያስፈልጋሉ። እና ዛሬ የነበረው መውጣት፣ መውረድ፣ ማየት መጨረሻ ላይ ሲያልቅ ውጤቱ እያማረ ስለሚሆን በዛ መንገድ ነው የምናየው። በጣም ተስፋ ሰጪ ነው፣ በጣም ደስ የሚል ነው፣ ኢትዮጵያዬን እንኳን ደስ ያላችሁ። የጀመርነው ሁሉ ፍሬ እያፈራ ነው፣ የጀመርነው ሁሉ እያለቀ ነው፣ የኢትዮጵያ ብልፅግና ካለ ጥርጥር የሚጨበጥ እውነት እየሆነ ነው። በጥቂት አመታት ውስጥ

462

ከመስከረም እስከ መስከረም

እኛ ያየነውን ደጋግመን የነገርናችሁን ማየት ስለምትጀምሩ ወደ እናንተም ያ ስሜት ስለሚጋባ እየገባችሁ ስትመለሱ፣ ስንደጋገፍ፣ አብረን ስንቆም ደግሞ መንገዱ ቀላል ይሆናል። እና በጣም ደስ የሚል ስራ ነው ያየነው። እናንተም እንኳን ደስ ያላችሁ እኛም ደስ ብሎናል። ደግሞ መጥተን እናያለን በሚቀጥለው ደግሞ ስንመጣ ለውጥ እናያለን። አሁን በቀን ከአስር ሺህ ኩንታል በላይ በቀን ይበላል ይሄ ግድብ። አስር ሺህ ኩንታል ሲሚንቶ በቀን ይበላል። አስር ሺህ ኩንታል ሲሚንቶ ከሙገር፣ ከዳንጎቴ ነገ ደግሞ ከለሚ እዚህ ድረስ ማምጣት የዕቃ አቅርቦቱን አስቡት። በቀን ነው ያልኩት። በአመት እስከ አንድ ነጥብ አምስት ሚሊዮን ኩንታል ይበላል። በሚቀጥሉት ሁለት አመታት ሶስት ሚሊየን ኩንታል ሲሚንቶ ይበላል ተብሎ ይጠበቃል። እና ከባድ ስራ ነው፣ አታካች ስራ ነው፣ ከፍተኛ ክትትል የሚፈልግ ስራ ነው፣ ግን ደግሞ እንከውነዋለን እንፈፅመዋለን። መከናወን ሰጥቶናል ፈጣሪያችን የተመሰገነ ይሁን በፍሬ እንገናኛለን አመሰግናለሁ።

ሐምሌ 20፣ 2016 ዓ.ም

463

የክረምት ልዩ የመምህራንና

የትምህርት ቤት አመራሮች ስልጠና

ክቡር ፕሮፌሰር ብርሀኑ ነጋ የተከበራችሁ መምህራን በድጋሚ በዚህ መልክ እናንተን ለማግኘት በመቻሌ ከፍተኛ ደስታ ይሰማኛል፤ እንኳን ሰላም ሆናችሁ እንኳን በሰላም ተገናኘን። ሁላችሁም እንደምትገነዘቡት የኢትዮጵያ ሲቪል ሰርቫንት የሚባለው ከሁለት ነጥብ አምስት ሚሊየን በታች ነው። ከዚህ ውስጥ ኦልሞስት አንድ ሚሊየን ገደማው መምህራን ናቸው።

አምሳ ፐርሰንት አላችሁ፤ ከአርባ ፐርሰንት በላይ የኢትዮጰያ መንግስት ሰራተኞች ተብሎ የሚወሰዱት መምህራን ናቸው። ሁለተኛ ይሄ ሀገር እንደ ሀገር እንዲጸና፣ ትውልድ በቅብብሎሽ ሀገር ማስቀጠል እንዲችል የእናንተ ሚና በቀላሉ የሚታይ አይደለም። መምህራን የምታደርጉትን ታውቃላችሁ፤ ድካማችሁን ታውቃላችሁ፤ የእናንተ ሚና ከፍተኛ ነው። ቤተሰብ ተካይ ነዉ፤ ፍሬ እንዲያፈራ የምታደርጉት እናንተ ናችሁ፤ የሚተክል ቤተሰብ የሚያፈራ ትውልድ እንዲሆን መምህራን ያላችሁ ሚና አይተኬ ነው።

የእናንተ ሚና ቤተሰብ ሊተካው አይችልም። እንደ አትክልተኛ ቢወሰድ፣ አንድ አትክልተኛ በመኮትኮት ያ የተከለውን አትክልት እንዲበቅል ፍሬማ እንዲሆን እንደሚሰራ ሁሉ፣ መምህራን እንደዚህ ያለ ሚና ነው ያላቸው። ሰዎች ልጆች ህፃናት በቋንቋ፣ በባህል፣ በማንነት፣ ሀገርን በመውደድ ስሜት ሙሉ ሰው ሆነው እንዲፈጠሩ፣ የማንበብ፣ የመስጠት፣ የመውደድ፣ እራስን ለሌሎች አሳልፎ የመስጠት የሰዋትነት ባህሪ፣ ፈጣሪን የመፍራት፣ ቤተሰብ የማከበር የመሳሰሉ አንኳር አንኳር እሴቶች ጨብጠው የሚያድጉት በትምህርት ቤት ውስጥ ነው። ከዚህ አንፃር ሰው ሙሉ ሰው ሆኖ፣ ህልመኛ ሆኖ፣ ህልሙንም ሊፈታ የሚተጋ ሆኖ እንዲፈጠር የሚያደርጉት ቁልፉ ማህበረሰብ (ሶሳይቲ) ግንባታ አካል ተብሎ የሚወሰደው መምህር ነው።

ከዚህ አንፃር አንዳንድ ጊዜ ወላጆች እና መምህራን በሚና መደላቅ ሊፈጠርባቸው ይችላል። ወላጆች ተካይ ናቸው፤ ወላጆች የሚፈጥሩ ናቸው ልጆቻቸውን፤ ነገር ግን ልጆቻቸው ሙሉ ሰው እንዲሆኑ ፍሬያማ እንዲሆኑ የሚያደርጉት መምህራን ናቸው። ብዙዎቻችን ወልደን ሁለት ዓመት ሶስት ዓመት አቆይተን ትምህርት ቤት ስንልክ፣ በአንድ አመት ጊዜ ውስጥ ልጆቻችን በብዙ ነገር ባህሪያቸው ተቀርጾ ተቀይረው እንደሚመጡ ይታወቃል። እና ይህ እንዳይደበላለቅ፣ መምህር ከዚህ ቀደሙ ሁለተኛ አባት ተብሎ የሚከበር፣ የሚወደድ፣ እንደ ዓርአያ የሚወሰድ ሆኖ እንዲቀጥል፣ ኢትዮጵያም እንድትጠና እንደ መንግስት ከፍተኛው ሰራተኛ መምህር ነው። እንደ

464

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሀገር ትልቁ ወታደር መምህር ነው። አንድ ሚሊዬን ወታደር የለንም፤ የእኛ ወታደር ድንበር ይጠብቃል፤ የእኛ መምህራን ደግሞ ልጆች አንፀው ሀገር የሚወዱ እና የሚጠብቁ አድርገው ይሰራሉ። ሚናችሁ ከዚህ አንፃር እጅግ ከፍተኛ ስለሆነ ነዉ ተደጋጋሚ ለመምህራን የሚሰጠው ክብር ከፍ ያለ መሆን አለበት ብሎ መንግስት የሚያምነው፤ እኔም በዛ መንገድ ኮሙኒኬት የማደርገው።

ምናልባት መጨረሻ ላይ ኢትዮጵያን ዘር እምነት በብዙ እያመሳት ስለሆነ፣ መምህራን የታሪክ ተመራማሪዎች አንባቢዎችም ስለሆናችሁ፣ የሀይስኩል መምህራን መጽሐፍ በማንበብ አይታሙም፤ አብዛኛዎቹ አንባቢያን ናቸው። ታሪክ እንደምታገላብጡ ተስፋ በማድረግ፣ ኢትዮጵያ የብዙ ዘመናት ዜና መዋሎችን ብታገላብጡ፣ የእርስ በእርስ ጸብ፣ ግጭት፣ መበላላት ልክ እንደ ጌጥ ይዘነው የኖርነው ጉዳይ ነው። በቅርቡ ያየሁት አንድ መጽሐፍ ነው፤ የአጼ ናኦድ ዘመን መጀመሪያ አከባቢ ያለውን ታሪክ የሚያስስ ነው። ከአስራ አራት ሰማንያ ሰባት ጀምሮ ያለውን ነው። በዛ ዜና መዋዕል ላይ ምን ብሎ ያነሳል? ኢትዮጵያዊያን እንደ አሳ ተበላሉ ይላል። ማደርያ እንደሌላቸው የዱር አራዊት ሆኑ። እንደ አሳ እርስ በእርሳቸው ተበላሉ ይላል፤ ኢማጅን የዛሬ ስድስት መቶ አመት ገድማ ነው የማወራው። ይሄ ክፉ ባህል በውስጣችን የቆየውን በመሸፈን መደበቅ ሳይሆን፣ እውነታውን ገልጠን ልጆቻችን ከጸብ፣ ከጭቅጭቅ፣ ከመከፋፈል ወጥተው ሰብሰብ ባለ ሀሳብ ሀገራቸውን እንዲያንጹ ብንቀርፃቸው፣ በብዙ መንገድ ጥቅሙን አትርፎ ለልጆቻችን እና ለሀገራችን ይሆናል።

ይሄ እናንተ አትመከሩም፤ እኛን ሰርታችሁኋል፤ አሁን ትውልድ እየሰራችሁ ነው። ማንም ፍሬ አፈራው የሚል ሰው ቢኖር የእናንተ ውጤት ነው፤ ምንም ጥርጥር የለውም። በዚሁ እሳቤ ሀገር መውደድን፣ ሀገር ማስቀደምን ቅድሚያ አድርገን፣ ዘር፣ እምነት፣ ቤተሰብ የማይሻሩ እውነታዎች ቢሆኑም፣ ከሰው ልጅ በላይ እንዳይታይ፣ ሰውን የምንጠላ፣ ዘራችን አብዝተን የምንወድ፣ ሰውን የምንጠላ፣ ቤተሰባችን አብዝተን የምንወድ ብቻ ከሆነ የሚዛን ችግር ስለሚኖረው ውጤታማ አያደርገንም። በዚሁ አግባብ መምህራን የሰላም ሀሳብ እንዲበዛ፣ የልማት ሀሳብ እንዲበዛ፣ የመተባበር፣ የመደማመጥ፣ የመወያየት ሀሳብ እንዲበዛ፣ ትውልዱ ሀገሩን ህዝቡን የሚወድ የሚያገለግል እንዲሆን፣ ከሁሉ በላይ ደግሞ እርዳታ እና ለማኝ እንዳይሆን፣ የልመና ስፒሪት ኢትዮጵያ ውስጥ የተንሰራፋው እንደ ዋዛ ሳንጋፈጠው ቆይተን፣ አሁን ስንዴ መለመን ጌጣችን ሆኖ፣ አምርተን መርዳት ሲገባን የሰው ምርት መጠቀም ጌጣችን የሆነው ልጆቻችን ላይ በበቂ ስላልሰራን ጭምር ስለሆነ፣ በተቻለ ፍጥነት ልመና እንድናቆም፣ ተባብረን ሀገራችን እንድናለማ፣ አዳዲስ እሳቤዎች ኢኖቬት በሆነ መንገድ እየፈጠርን ብልፅግናችን ልናረጋግጥ፣ ከሁሉ በላይ ሀገር አንድ ሆና ፀንታ እንድትቀጥል እንድንሰራ፣ ሀገር ካለች የሚጎሉ ጉዳዮች ካሉ በውይይት በምክክር በጊዜ ብዛት ምላሽ ሊያገኙ ይችላል። ሀገር እንድትቀጥል ማድረግ ግን የሁላችንም የበዛ ሀላፊነት እንዲሆን አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

በሚኖራችሁ ቆይታ እንደሰማችሁት ስልጠናው ፎከስ የሚያደርገው ሙያችሁ ትምህርታችሁ ላይ ስለሆነ፣ በትምህርት ጥራት (ኳሊቲ) የጀመርናቸውን ስራዎች በእጅጉ ያሳልጣል ተብሎ ይታሰባል። አብዛኛው በዩኒቨርሲቲ የሚኖራችሁ ቆይታ የፖለቲካ ስልጠና አይደለም፤ የትምህርት የሰርጀክት ማትራችሁን በሚመለከት የተሻለ

465

እውቀት ግንዛቤ እንድታገኙ የሚያደርግ፣ እርስ በእርስ እንድትተዋወቁ የሚያደርግ፣ እውቀት ሸምታችሁ በሚቀጥለው የትምህርት ዘመን በተሻለ ብቃት ልጆቻችሁን ማስተማር እንድትችሉ፣ ያልተገኙ መምህራንን ማገዝ እንድትችሉ የሚያግዝ የአቅም ማበልፀጊያ የስልጠና ጊዜ ስለሆነ በእጅጉ ጠቃሚ እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ።

ፍላጎታችን በርከት ያሉ ሰዎች ማስገባት ነው፤ አሁን ባለው አቅም ስልሳ ሺህ ገደማ ገብቷል። በዚህም ብዙ ውጤት ይጠበቃል፤ በትምህርት ጥራት (ኳሊቲ) ብዙ ውጤት ይጠበቃል። መንግስታችን በፅህፃናት መዋያ፣ አንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት (ኤሊመንተሪ፣ ሃይስኩል) ያለውን ትኩረት ታውቁታላችሁ፤ በእናንተ መንገር አያስፈልግም። አቅም በፈቀደ መጥተን ትምህርት ቤት እየገነባን፣ መምህራን አቅማቸውን ለማሻሻል እየጣርን፣ ልጆቻችን ላይ መልካም ዘር ተተክሎ፣ የጸናች የበለጸገች የምትሸጋገር፣ በየቦታው የማትቆም ኢትዮጵያን እናስቀጥላለን የሚል እምነት ነው ያለን። በዚህ የእናንተ ትብብር ከፍተኛ ትርጉም ስላለው፣ ሚናችሁን እንድትጫወቱ አደራ እያልኩ፣ በመገናኘታችን በጣም ደስተኛ መሆኔን እና ቆይታችሁ ያማረ፣ የተዋበ፣ የተሳካ ውጤታማ እንዲሆን ከወዲሁ ምኞቴን እገልፃለሁ። እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ፤ መልካም ቆይታ።

ሐምሌ 22፣ 2016 ዓ.ም

466

ከመስከረም እስከ መስከረም

በማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራም ፖሊሲ ላይ

የተሰጠ ማብራሪያ

ጥሩ፣ እሺ። ሰሞኑን የማያቸው ብዥታዎች፣ አሁን የሚነሱ ጥያቄዎችም የሚያመላክቱት፣ አጠቃላይ የሪፎርሙን አካሄድ በተሟላ መንገድ መገንዘብ ላይ ውስንነት እንዳለ ነው። በሙሉ ካልተረዳነው፣ ሪፎርሙን ስቶክ ማርኬት ስንል ተረብሸን፣ ሞባይል ባንኪንግ ስንል ተረብሸን፣ ፋይናንሻል ሴክተር ሊከፈት ነው ስንል ተረብሸን ከሆነ አይሆንም። በሙሉ ሪፎርሙን ከተገነዘብን፣ አንድ በአንድ ያ ሪፎርም ሲሳካ እና ሲፈፀም ያለውን ሃሳብ፣ አጀንዳ ከዋናው ኢሹ ጋር ደምሮ ማየት ያስፈልጋል።

ብልፅግና ኢትዮጵያ ውስጥ እናረጋግጣለን ስንል፣ ልማት (development) እና መደመር (at the road map) በግልፅ ከየት ተነስተን የት እንደምንደርስ አስቀምጧል። በጨበጣ አይደለም የምንዋጋው። ያለንበትን ነገር ገምግመን፣ ምን እና እንዴት ብንሰራ የምናልመው የምናስበውን ብልፅግና ልናረጋግጥ እንችላለን ተብሎ ተደጋጋሚ ስልጠናዎች፣ ተደጋጋሚ ውይይቶች ተካሂደዋል። የእኛ ህሳቤ ለወደፊት (futuristic) ነው፤ ለዘለቄታው ልማት (for looking devel-opment) ማረጋገጥ ነው የምንፈልገው። ኢትዮጵያ ውስጥ ወደፊት መመልከት (futuristic) ማለት ብዙ ባጌጆችን እየጣሉ መሄድ ይፈልጋል ማለት ነው። በልማታዊ መደመር (developmenting) ኢትዮጵያ ውስጥ ብልፅግናን ለማረጋገጥ መሰረታዊያን የተባሉ ሀሳቦች አሉ። እነዛን መሰረታዊያን በተሟላ መንገድ ካልተገነዘብናቸው፣ እያንዳንዱን ሴክተራል ሪፎርም መረዳት (understand) ማድረግ ይቸግራል፤ ብልፅግናንም አናረጋግጥም።

መሰረታዊያን ወይም ፋውንዴሽን አምስት ናቸው። አንደኛው አንድነት (uni-ty) ወይም ቅንጅት (synergy) ያለው አንድነት (unity) ወይም ቅንጅት (synergy) ያልነው ሁሉንም አቅም፣ እያንዳንዱ ግለሰብ፣ እያንዳንዱ ቡድን ያለውን አቅም አሟጠን አሰናስለን መጠቀም አለብን። የሚንጠባጠብ እውቀት፣ የሚንጠባጠብ ሀብት መኖር የለበትም። ቅንጅት (synergy) ካልፈጠርን በስተቀር እንደ ሀገር አንዱ ፋውንዴሽን የላላ ስለሚሆን የተሟላ ብልፅግና አናመጣም። በብዙ ምሳሌ ሊገለፅ ይችላል። ለምሳሌ የቱሪዝም ሴክተር እንደ አንድ የኢኮኖሚ ሴክተር መወሰድ አለበት ካልን በኋላ፣ መንግስት ሀብት መመደብ (resource allocate) እያደረገ ያን ሴክተር ማነቃቃት ስለማይችል፣ እውቀት ያላቸው ሰዎች በእውቀት ቦታ በመለየት ዲዛይን በማድረግ፣ ገንዘብ ያላቸው ሰዎች ባንከሮችን ጨምሮ ብር በማዋጣት ኢትዮጵያ ውስጥ አዳዲስ መዳረሻ (destination) መፍጠር ተችሏል። ይሄ በግሉ ሴክተር እና መንግስት መካከል፣ እውቀት ባላቸው፣ ገንዘብ ባላቸው እና ፍላጎት ባላቸው ሀይሎች መካከል የተፈጠረ አንድነት (uni-ty) ቅንጅት (synergy) ነው። መንግስት ጎርጎራን ወንጪን መስራት ፈልጎ

467

እናንተ ባትግዙት አይሰራም፤ አይችልም፤ ሀብት (resource) የለውም። አንድነት (unity) በሁሉም ነገር እንዲሁ ይገለፃል ማለት ነው።

ሁለተኛው ፋውንዴሽን አካታችነት (inclusiveness) እና እኩልነት (eq-uity) ነው። አካታች መሆን አለበት። የምናልመው ብልፅግና በጣም ብዙ ደሃ ባለበት ሀገር ደሃን ዘንግቶ፣ ጥቂቶችን ለማበልፀግ፣ ሀብታም ለማድረግ የሚሮጥ ከሆነ የተሟላ የሀብት ክፍፍል አይፈጠርም። በመጨረሻም (ultimately) ሰላም አናረጋገጥም። ለምሳሌ መንገድ ስንሰራ፣ እኩል (equally) መኪና ለሌላቸው ሰዎች በቂ የእግረኛ መንገድ (walk way) እንስራ። ዝም ብሎ አይደለም ኮሪደር ልማት የተባለው የእዚህ እሳቤ፣ የእዚህ ፋውንዴሽን አካል ነው። እግረኛዎች በንፁህ መንገድ መሄድ ከቻሉ፣ መኪና ጋር መንገድ የማይጋፉ ከሆነ፣ ቢያንስ አደጋ ይቀንሳል ማለት ነው። ሁለተኛ አካታችነትን (inclusive) ለማሳየት፣ የሀብታም ልጆች ምግብ በልተው ትምህርት ቤት ሲሄዱ፣ የደሃ ልጆች በምግብ እጥረት ምክንያት ቤት እንዳይቀመጡ ተማሪዎችን እንመግብ። ከመገብናቸው እና መሰረታዊ ትምህርት (besic education) ካገኙ፣ የምናስበውን ብልፅግና ለማረጋገጥ መሰረታዊ ፋውንዴሽን ሊሆን ይችላል። አካታች (inclusive) ስንል ሀብታሞች በሪል እስቴት መሬት ወስደው ቤት ሊሰሩ ይችላሉ። የደሃ ቤት እንብጠግን ብለን ካልሰራን በስተቀረ ግን፣ እታች ያለው በዝቅተኛ ኑሮ ደረጃ የሚኖረው ማህበረሰብ (soci-ety) ካለበት ሁኔታ ሊወጣ አይችልም። ሪል እስቴት ስንገነባ፣ ለደሃው ቤት ስንሰራ፣ መካከለኛ ዝቅተኛ ገንዘብ ላላቸው ስንሰራ፣ ሲሰናሰን በመኖሪያ ቤት (hous-ing) ሊሆን ይችላል፣ በሌሎች መሠረተ ልማቶች (infrastructures) ብዙዎችን የሚያቅፍ አፕሮች እንከተላለን። አካታች (inclusive) ካልሆነ ግን ብልፅግና ዘላቂም አይሆንም፤ ኢትዮጵያን የምናስብበት ደረጃም አይወስድም።

ሶስተኛው ፈጠራ (innovative) መሆን አለብን። በለመድነው አቀራረብ (approach) ብንሄድ የኢትዮጵያን ችግር መፍታት ስለማንችል፣ ፈጠራ (innovative) የሆኑ መንገዶችን እንከተል። ያ ነው ቀጣይነት ያለው እድገት የሚያረጋግጥ። አንድ ነገር በሰራንበት መንገድ ሁሉን ነገር መስራት ካሰብን፣ ቴክኖሎጂን፣ እውቀትን፣ ኢንፎርሜሽን ለማወቅ ተነሳሽነት (inspire) የማናደርግ ከሆነ፣ እኛ ባለንበት የድህነት ጥልቅ ችግር መፍታት አንችልም። ፈጣሪ (innovative) መሆን አለብን። በጣም ብዙ የፈጠራ (innovative) ውጤቶች ይታያሉ በስራዎቻችን ላይ። ለምሳሌ ግብርናን ብንወስድ፣ አነስተኛ ማሳ ያላቸው አርሶ አደሮች ኢትዮጵያ ውስጥ መሬት ይዘው ማሳረፋቸው እውነት ነው፤ ይሄን መቀየር አይቻልም። ምርታማነት ለማሳደግ ግን ፈጠራ (innovative) በሆነ መንገድ በቡድን (cluster) ብናደርጋቸው፣ ቴክኖሎጂ በጋራ ቢጠቀሙ፣ በጋራ ቢያመርቱ፣ ምርት እና ምርታማነት ሊያድግ ይችላል ብለን በቡድን (clus-ter) የጀመርነው፣ ስንጀምር አስራ አራት ነጥብ ስምንት ሚሊየን ሄክታር ገደማ የነበረው የሚታረስ መሬት፣ ዛሬ ከሃያ አምስት ሚሊየን ሄክታር በላይ በልጧል። ፈጣሪ አቀራረብ (innovative approach) ነው እንጂ፣ አነስተኛ ይዞታ (small holders) ብለን እንደድሮ ብናወራ ኖሮ፣ በቡድን (cluster) ባናደርጋቸው፣ ኮምባይነር መጠቀም አንችልም። በቱሪዝም ቅድም እንዳነሳሁት ነው፤ በኢንዱስትሪም ብዙ ምሳሌ ማንሳት ይቻላል። ፈጣሪ (innovative) መሆን

468

ከመስከረም እስከ መስከረም

አለብን።

በአየር ንብረት (climate) ላይ የአለም ችግር ነው። አለም በሙሉ የአየር ንብረት ለውጥ (climate change) ጉዳይ ኢኮኖሚን ብቻ ሳይሆን፣ መሬት ላይ መኖር (survive) ማድረግ ወደሚያስቸግርበት ደረጃ እየሄደ ነው የሚል በጣም በርካታ የመሪዎች ስብሰባዎች (summits)፣ ስብሰባዎች፣ ኮንፈረንሶች አንሰማ ነበር። በእዚህ መንገድ አያዋጣም፤ ለአየር ንብረት ለውጥ (climate change) ገንዘብ ስጡን እያልን በመለመን በጣም በርካታ አመት አጥፍተናል። ፈጠራ (innovative) በሆነ መንገድ ይሄንን ጉዳይ ለመፍታት (tack-le) እንችላለን። እኛ ጥቅም (advantage) አለን፤ ሃያ፣ ሰላሳ፣ አርባ ሚሊየን ወጣት አለን። ይሄን ጉልበት ብንጠቀም፣ መንግስት መጠነኛ ሀብት ቢያፈስ፣ የአየር ንብረት ለውጥ (climate change) የሚያስከትለውን አደጋ ለነገው ትውልድ (generation) በተወሰነ ደረጃ መቀነስ ይቻላል። ኢትዮጵያ የተከተለችውን ፎርማት ብዙ ሀገር መከተል አልቻለም። ቢሊየንስ ኦፍ ችግኝ ተክለናል ሲባል አቅለን ማየት የለብንም። ብዙ ሀገራት ፍላጎት አላቸው፤ በዛ ደረጃ አንቀሳቅሰው (mobi-lize) አድርገው መስራት ግን አልቻሉም። አሁን በአለም ላይ ዘ ቢገስት ፎረስቴሽን የሚባል የእኛ ነው። ግን ይሄ ሁሉ ለውጥ በአረንጓዴ ስራችን ላይ የመጣው፣ ያላችሁ እንደሆነ ልዩ ሀብት አፍሰን አይደለም፤ ፈጣሪ አቀራረብ (innovative ap-proach) ነው። ሰርገኛውም፣ ለቀስተኛው፣ ተማሪውን፣ አስተማሪውም ጊዜውን፣ ጉልበቱን ሰጥቶ ያመጣው ውጤት እንጂ፣ ልዩ ገንዘብ አስቀምጠን የሰራነው ስራ አይደለም። እንደዚህ አይነት ፈጣሪ አቀራረብ (innovative approach) ከተከተልን፣ መሰረታዊያኑ የተሟላ ይሆናል።

አራተኛው ወሳኝ (critical) ጉዳይ፣ በተለይ በረጅም ጊዜ (long run) የሪፎርም አጀንዳ ላይ አጉልተን ያወጣነው መልካም አስተዳደር (good Gov-ernance) ነው። መልካም አስተዳደርን ካላረጋገጥን፣ አገልጋይ አመራርን (servant leader) ካላረጋገጥን፣ ለሚሰጡት አገልግሎት (service) ትናንሽዬ ነገር የሚለቃቅሙ ሰዎች እየበዙ ከሄዱ፣ የምናስበውን ብልፅግና ልናረጋግጥ አንችልም በሚል፣ ሲቪል ሰርቪስ ሪፎርም ያው ብዙዎቻችሁ እንደምታውቁት አግሬሲቭሊ ስራ ተጀምሯል። ከእዚሁ ሪፎርም ጊዜ ጋር ያልቃል ተብሎ ይጠበቃል። የግድ ነው፤ በራስ ሰር መስራት (automate) ማድረግም፣ የሰው አመለካከት (attitude) መቀየርም፣ ሌብነት የሚጠየፍ የመንግስት የስራ ሃላፊነት መፍጠርም ግዴታ ነው። ያን ካላደረግን፣ ቅድም ያነሳናቸው ፋውንዴሽኖች ብቻቸውን የተሟላ ውጤት አያመጡም።

አምስተኛው ወሳኝ (critical) ፋውንዴሽን ሰላም እና መረጋጋት ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ሰላም እና መረጋጋት ካልመጣ፣ ኢንቨስትመንት (invest-ment) አይመጣም። የቱሪስት ፍሰት (inflow) በምንፈልገው ልክ አያድግም። እኛም ተንቀሳቅሰን መነገድ፣ መማር እንቸገራለን። ሰላም እና መረጋጋት የግድ ነው፤ ያስፈልጋል በሚል። ባለፉት አይ ዶንት ኖው (I don’t know) አመታት ሁሌ እንደምሰሙት ሰላም ሰላም ሰላም ይባላል። ለምሳሌ እንደው ቀለል አድርጎ ለማንሳት፣ ባለፈው ሁለት ወር ሶስት ወር ገደማ በእኛ እና ትግራይ ካሉ ሀይሎች

469

ጋር ሁለት፣ ሶስት፣ አራት፣ አምስት ክስተቶች (incidents) ነበሩ፤ ግጭት የተጀመረብን (provoked) ወደማያስፈልጉ ትራክ የሚወስዱ ጉዳዮች ነበሩ። አያስፈልግም ብለን በተደጋጋሚ ተወያይተን ጉዳዩ መስምር እንዲይዝ አድርገናል። ባለፉት ሁለት ሶስት ወራት ከአስር ጊዜ በላይ ውይይቶች ነበሩን። ለምን ወደ ግጭት እንዳንገባ እስካሁን አልገለፅኩትም። ዛሬ እንድታውቁት በአማራ ክልል ከሚንቀሳቀሱ ሀይሎች ንግግር ከጀመርን ውለን አድረናል። በርግጥ አንድ ስላልሆነ ሀይሉ፣ ከዚህኛው ስንናገር ከዚህኛው አንግባባም፤ አንድ እንዲሆኑ ከፍተኛ ጥረት ሲደረግ ነበር ለንግግር እንዲመች። ግን ንግግር እያደረግን በተከታታይ (continuously) በተቃርኖ

ያሉ በአማራ ክልል የሚንቀሳቀሱ ሀይሎች ከመንግስት ጋር ንግግር የጀመሩ ቡድኖች አሉ። ለምን? ለንግግር ከሄድን፣ ሰላምን ካመጣን የምናስበውን ብልፅግና ስለሚያረጋግጥ።

ተመሳሳይ ሂደት (the same with through) ከሸኔ ኃይሎች ጋር አለ። እነሱም አንድ አይደሉም። ከተወሰኑ ክፍሎች (sectors) ጋር እንዲሁ ቀጣይነት ያለው ንግግር እያደረግን ነው። ይሄ ንግግር ፍሬአማ እንዳይሆን ያደረገው ጉዳይ በአንድ ስም የሚጠሩ በጣም ብዙ ኃይሎች ያሉበት ሁኔታ ስለሆነ፣ ከአንደኛው ክፍል (sector) ጋር መግባባት ሙሉ ውጤት ላያመጣ ይችላል። ግን አንድ በአንድ መጨረሻ የእዚህ ነገር መቋጫ ሰላም፣ ንግግር ስለሆነ፣ ልክ ትግራይ ሄደን ሄደን አዲግራት ስንደርስ መቀሌ ብንገባ ትርጉም የለውም፤ መጨረሻ ሰላም ስለሆነ፣ ሁለት ሶስት ነፍስ ቢድን ይሻላል ብለን እንዳቆምነው ሁሉ፣ አሁንም ኢትዮጵያ ውስጥ በተለያየ ምክንያት በተቃርኖ የቆሙ ኃይሎች ጋር እስከዛሬ ድረስ በሚስጥር ንግግሮች ስናደርግ ነበር፤ ሰላምን አብዝተን ስለምንፈልግ። እንደ ሀገር ባለው ጉዳይ ደግሞ ሁሉን ያካተተ ሀገራዊ ምክክር (inclusive national dialogue) ብለን ሁሌም የምንጮኸው፣ ሁሉም ሰው ጉዳይ (issue) አለው። ትናንትና ላይ የሚያነሳቸው ጉዳዮች አሉት። እነዚህን ጉዳዮች ተወያይተው በሰጥቶ መቀበል መርህ ፈር ካስያዛቸው እና የጋራ የሆነ ነገር ከፈጠርን፣ ሰላም እና መረጋጋት ካለ፣ መልካም አስተዳደር ከተሻሻለ፣ ፈጣሪ (innovative) መንግስት፣ ፈጣሪ ሀገር፣ ፈጣሪ ወጣት መፍጠር ከቻልን፣ የምናመጣው እድገት፣ የምናመጣው ብልፅግና አካታች (inclusive) ከሆነ፣ የሚተወው አካል ከሌለ፣ ለምሳሌ በፖለቲካው የሚመለከታችሁ እና የማይመለከታችሁ፣ አጋር እና ምናምን የሚባል ከቀረ፣ ልክ እንደዛው ኢኮኖሚ ላይም ተመሳሳይ (similar) ነገር ከወሰድን።

አምስተኛው በአንድነት (unified) ከሆንን፣ በእሳቤዎቻችን፣ በስራዎቻችን በአንድነት (unified) ከሆንን፣ እነዚህ መሰረታዊያን ከተሟሉ፣ የኢትዮጵያን ብልፅግና ለማረጋገጥ የሚያስችሉ በጣም በርካታ አስቻይ ሁኔታዎች በሀገራችን አሉ። እነዚህ መሰረታዊያን ካልተገነዘብን ግን፣ በቁንፅል አንዷን ሪፎርም ስንይ፣ ተገንጥላ ወጥታ እንደተባለው ከሌላ ሀገር ወይም ከሌላ ተቋማት በግድ የተቀበልነው ሀሳብ ሊመስል ይችላል። እነዚህ ፋውንዴሽን ፕሪንሲፕል አላቸው። መሰረታዊያን ብቻ ሳይሆኑ መርህ አላቸው። በምን መርህ ላይ ቆመን ነው የምንሰራቸው ተብሎ በግብረ መንገዱ (road map) ላይ በግልፅ ተቀምጧል።

አራት ዋና ዋና መርሆዎች (principles) አሉ። አንደኛው እና የመጀመሪያው

470

ከመስከረም እስከ መስከረም

መርህ (principle) አዳዲስ ሀሳብን መቀበል (new idea enter-tain) ማድረግ ነው። ቴክኖሎጂን መጠቀም፣ አዳዲስ ሀሳብን መቀበል (new idea entertain) ማድረግ ነው። “አይ፣ አሰራሩ አይፈቅድም፤ መመሪያው እንደዚህ አይልም፤ የለመድነው እንደዚህ አይደለም” የሚል ዘገምተኛ (derito) አስተሳሰብ ወደ ብልፅግና አይወስደንም። አዳዲስ ሀሳብ (new idea)፣ አዲስ እሳቤ መቀበል (entertain) ማድረግ ያስፈልጋል። ይህ መርህ ነው በሁሉም ስራዎቻችን። አዳዲስ እሳቤዎች ለምሳሌ... እዚህ ጋር ጥይት ቤት የሚባለው ካምፕ፣ ከእዚህ ቤት ቀጥሎ ያለው ካምፕ ለመቶ አመት ነበረ። የወታደሮች ካምፕ ሆኖ ነው የነበረው። መንግስት እስካሁን ባለው አሰራር ባለ ሀብቶችን ይጋብዛል፤ በጨረታ በሊዝ መሬት ይሸጣል፤ የሆነ ብር ይወስዳል፤ እነሱ ወስደው ከባንክ ብድር ካገኙ፣ በሆነ ሰዓት ሰርተው በፈለጉት ዋጋ ይሸጣሉ። ባለሀብቶች (inves-tors) በእዛ መንገድ ካልመጡ በቀር የቤቶች ችግር (housing prob-lem) የሚፈታ አቀራረብ (approach) አንከተልም ነበር። አሁን ግን እዚህ ጥይት ቤት ላይ ከአሁን በኋላ ቢበዛ (maximum) አንድ አመት በሞላ ጊዜ ውስጥ የሚያልቅ ፕሮጀክት ነው የማወራችሁ። ሰላሳ ስምንት ገደማ ብሎኮች ገደማ ያሉት ቤቶች ይገነባሉ። በሺህ የሚቆጠር ክፍል (unit) አለው። መሬቱ የመንግስት ነው። የሚሰራው የግል ዘርፍ (Private sector) ነው። አቀራረቡ (ap-proach) የመንግስት እና የግል ሽርክና (public private part-nership) ሆኖ የግል ዘርፍ (sector) ሆኖ የሚሰራው ግለሰብ ከሚሰራው ቤት ውስጥ ሰላሳ ፐርሰንት ገደማውን ለመንግስት ይሰጣል። አንድ ሺህ ስምንት መቶ ገደማ ክፍሎች (units) አሉ፤ ከእነዛ ውስጥ ስድስት መቶ ክፍል ለመንግስት ይሰጣል። የቀረውን ይሸጣል። በእዚህ አቀራረብ (approach) መቶ አመት ያጠረውን የቆርቆሮ የላስቲክ መናኸሪያ የነበረው ጥይት ቤት ከሰባት ስምንት ዘጠኝ ወር በኋላ ከተማ ይመስላል። ከእሱ በኋላ የአዋሬን ስራን ደግሞ በሌላ ፎርማት፣ በሌላ ፎርማት ደግሞ እዛ አካባቢ ያሉትን ሰዎች የቤት ችግር የሚፈታ አቀራረብ (ap-proach) እየተሰራ ነው። ሲደመር የግሉ እና ያኛው ሲደመር የዛሬ አመት የእዚህ ጊዜ አዋሬ በጣም ጥሩ ከተማ ሻል ብሎ ፓርክ የምንሄድባቸው አይነት ሰፈሮች መልክ ይይዛል።

ይሄን ያመጣው ምንድን ነው ያላችሁ እንደሆነ አዳዲስ ሀሳብን መቀበል (new idea entertain) ማድረግ ነው እንጂ በነበረው አሰራር አልተለመደም እንደዚህ አይነት ነገር። ሁለተኛው ማፍጠን (accelerate) ማድረግ ነው። አሉ ቁልፍ ዘርፎች (sectors)፣ መፍጠን ያለባቸው። ግብርና ቅድም እንዳነሳሁት በስንዴ፣ በሩዝ፣ በሻይ፣ በቡና መፋጠን (acceleration) ነው። በአየር መንገድ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከአፍሪካ አንደኛው አየር መንገድ ነው። የኢትዮጵያ አየር መንገድ ስድስት፣ ሰባት ቢሊየን ዶላር በዓመት (per annum) ገቢ (reve-nue) አለው። የኢትዮጵያ ኤርፖርት አዲስ አበባ ያለው ሃያ ሚሊየን ምናምን ሰው ያስተናግዳል። ትልቅ ኤርፖርት ነው። በአፍሪካ በተለመደው እሳቤ እዚህ ጋር ነው የምንቆመው። አሁን እያልን ያለነው ግን የለም፣ አደገኛ አለም እየመጣ ነው ያለው። አሁን ያለውን ኤርፖርት አራት አምስት እጥፍ የሚበልጥ ያስፈልገናል። ቢያንስ መቶ ተጨማሪ አውሮፕላን ማዘዝ አለብን። እድገቱን ማስቀጠል ካልቻልን በቀር አሁን ባለው እድገት ብንጠብቅ በሚቀጥለው አለም ልንወዳደር አንችልም። ማፍጠን

471

(acceleration) ቁልፍ ዘርፍ (sector) የሚባለው አንዱ እሱ ነው።

ቴሌኮም ለምሳሌ ቴሌኮምን ለውጪ ገበያ (market) መክፈት ልክ እንደዚሁ አጀንዳ የዛሬ ሁለት ሶስት አመት አከራካሪ ጉዳይ ነበር። እኔ ግን ዛሬ ላይ ሳስበው ሳፋሪ ኮም ከፍለን ብናመጣው እንኳን ያዋጣን ነበር። የኢትዮጵያ ቴሌኮም ሰላሳ ሰባት ሚሊየን ደንበኛ ይዞ፣ ሳፋሪኮም ሲመጣ ሰባ ስምንት ሚሊየን ተመዝጋቢ (subscriber) የገባው ፉክክር ስለሆነ ነው። የሞባይል ገንዘብ (mo-bile money) የሚባል ነገር እኮ በእንደዚህ ሰፋ ባለ ቡድን ሳይሆን፣ በትንሽ (small) በማክሮ ደረጃም አጨቃጫቂ ጉዳይ ነው፤ “አይታሰብም፣ ሲስተሙ ምናምኑ” ጭቅጭቁ ብዙ ነው። ዛሬ አርባ አምስት ሚሊየን ሰው በትሪሊየን የሚቆጠር ገንዘብ በሞባይል ገንዘብ (mobile money) ያንቀሳቅሳል። ይሄ በዛ ቁልፍ ዘርፍ (key sector) ላይ የተደረገ መፋጠን (acceleration) ነው። አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ምን ያደርጋል፣ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ምናምን የሚባሉ ተረቶች ነበሩ። ቁልፍ ዘርፍ (sector) ነው፤ ነገ የምንወዳደርበት ነው። መፋጠን (acceleration) ነው እሱም። ሁለተኛው መርህ (principle) ቁልፍ ዘርፍ (sector) ለይቶ በፈጠነ መንገድ እነሱን በሚቀጥለው አለም እንዲወዳደሩ ማስቻል ነው።

ሶስተኛው በመርህ ደረጃ የተያዘው መተግበር (implement) ማድረግ ነው። መናገር ብቻ ሳይሆን መፈፀም ነው። ማቀድ ብቻ ሳይሆን መፈፀም ነው። ሲታቀድ አንድ ሺህ አንድ ችግር አለ፤ ችግር አልባ የሚባል ስራ የለም። እነዛን ችግሮች እየፈቱ ማስፈፀም (execute) ማድረግ መቻል የእዚህ ለውጥ መርህ (princi-ple) አንዱ ቁልፍ እሳቤ ነው። ለምሳሌ ህዳሴ... ህዳሴን እኮ ለመተው አንድ ሺህ አይደለም አንድ ሚሊየን ምክንያት ነበረን። ገንዘቡ የለም፤ ገና ስራ ጀምሮ ያለው ኩባንያ ምንም ስራ ሳይጀምር ሳለ “እኔ እኮ እስካሁን ሳልሰራ ለቆየሁበት አንድ ቢሊየን ዩሮ አምጡ” ነው ያለው። አዲስ ኮንትራት አይደለም የማወራው። ስራ ለመጀመር ተጎድቻለው እና ካሳ ክፈሉኝ፤ ካልከፈላችሁኝ አልጀምርም ብሎ ከብዙ ድርድር በኋላ አምስት መቶ ሚሊየን ዩሮ ኢንጀክት አድርገን አስጀመርነው። ለኮንትራት አይደለም፤ ለማስጀመር ነው የማወራችሁ። በቂ ምክንያት ነበረ አሁን ገንዘብ የለንም እና እንቆይ ለማለት። እስከዛሬ ብዙ በይፋ አልተናገርም፤ እዚህ ያላችሁ ሰዎች በከፊል እንደምታውቁት ዛሬ የህዳሴ ግድብ የሲቪል ስራው ከድልድዩ በስተቀር መቶ ፐርሰንት አጠናቀናል። ይሄ ትልቅ ድል ነው። ይሄን ግድብ ስናጠናቅቅ ግን በአለም ላይ፣ በሀገር ውስጥ፣ በባንዳው፣ በገንዘቡ ስንት እና ስንት ምክንያቶች አሉ ለመተው ምክንያት ለመስጠት። የመንገዶች ልማት (corridor de-velopment) አዲስ አበባ ላይ የተጀመረውን እንመልከት። ፒያሳ ላይ እነዛን የሻገቱ ቤቶች፣ ሽንት ቤት ሻወር አይተው የማያውቁ ቤቶች ስናነሳ “ቅርስ ተነሳ” የሚል እኮ ጩኸት ነበር። አሁን ፒያሳን ያየ ሰው ግን ያንን ቋንቋ ይደግመዋል? ዛሬ ይደግመዋል? ፒያሳን እንዳሳካነው ይሄን የፋይናንሻል ሪፎርም እንሳካዋለን፤ አስበን፣ አቅደን፣ አስልተን ስለሰራነው ማለት ነው። የመንገዶች ልማት (corridor de-velopment) ክረምት እየመጣ ነው፤ አዲስ አበባ በጎርፍ ትወሰዳለች ያልተባለ ሟርት የለም። አዲስ አበባ ላይ ስራ አልጀመርንም። በጣም ዘመናዊ ከተማ (mod-ern city) ማድረግ እንችላለን። ተራራ አለው፣ ውሃ አለው፣ በጣም ተባባሪ

472

ከመስከረም እስከ መስከረም

ወጣት ህዝብ አለው። የሚያወሩትን ትተን አዲስ አበባን በጥልቀት እያየን ከመራነው፣ በአፍሪካ አይደለም በአለም ላይ አጓጊ ከተማ ማድረግ ይችላል። ቢያንስ ቢያንስ አዲስ አበባ ያለውን የአየር ሁኔታ (weather) ያው ታውቃላችሁ።

አለም ያለበት ነገር ገና ብዙ ይጠበቅብናል። ግን የመስራት ፍላጎታችንን እን በሶስት ወር በአራት ወር ምን ማድረግ እንደምንችል አሳይተናል። መናገር ብቻ አይደለም፤ ተግብረናል (implement)። የገበታ ፕሮጀክት የምታስታውሱ ከሆነ ኮይሻ፣ ጉርጎራ ምናምን ሲባል እኮ በጣም ብዙ ነው የነበረው ስሞታ እና ሀሜት። ዛሬ ግን ወንጪም፣ ጎርጎራም ሁሉም ጋር ብንሄድ እንደው በጣም መጠነኛ (humble) ለመሆን ቢያንስ በአፍሪካ በዛ ደረጃ ጥራት (quality) ያላቸው ሪዞርቶች ብዙ አይታዩም። በጣም የሚያምሩ፣ ለብዙ አመታት የሚያገለግሉ ዘላቂ (durable) የሆኑ ቦታዎች ተናግረን ሰርተን ጨርሰናል። አሁን መንገድ ልማት (corridor) ቢሾፍቱ ላይ፣ ጅማ ላይ፣ አርባ ምንጭ ላይ፣ ሃረር ላይ፣ ጎንደር ላይ፣ ባህር ዳር ላይ፣ ደሴ ላይ እንሰራለን፤ በአዲስ አበባ የሚቆም አይደለም እንሰራለን በየቦታው። የከተማ ልማታችንን (urbanization) ግራጫ (grey) ከነበረበት አረንጓዴ (green) እናደርገዋለን። በምን? ፈጣሪ (innovative) በሆነ መንገድ።

ብዙ ገንዘብ አለን፣ የለንም እንደሚወራው፣ የሚያግዙን ሰዎች አሉ? ማንም አላገዘንም። እኛ በዚህ ስራ እንደ ሀገር የሚሸሸውን ሀብት አስቀረን እንጂ፣ የተለየ ሀብት ከውጪ ያመጣነው የለም ለዚህ ስራ። መተግበር (implement) ማድረግ ግን ያስፈልጋል። ስንዴ እናመርት እና ማስመጣትን (import) እናስቀራለን ያልተቸን ሰው የለም። አምና ሩዝ ታስታውሳላችሁ በጣም ሰራን ተብሎ ሰላሳ ሰባት ሚሊየን ኩንታል ነው ያመረትነው። ዘንድሮ በጣም ካነሰ ሰማኒያ ሚሊየን ኩንታል እናመርታለን፤ በጣም ካነሰ። አይቻልም ነበር ቋንቋው፤ ይቻላል። ለምሳሌ ልማት ተመልከቱ። ዶሮ ላይ... ዶሮ እና እንቁላል ስንጀምር የነበረው ፈተና በውስጣችን የነበረውን አስታውሱት። የወላጅ ዶሮ (parent) የለም፣ የመሰረት ዶሮ (grandparent) የለም፣ ብዙ በሽታ አለ፣ ዶሮ አይመችም፣ የአየር ፀባዩ አይመችም። አሁን ስልሳ ሰማኒያ ሚሊየን ጫጩት ደርሰናል። በሚቀጥለው አመት እና ሁለት አመት ምንም ጥርጥር የለውም በመቶዎች እንመርታለን። ይሄ መተግበር (implement) ማድረግ ነው። ኢኒሼቲቭ ብሎ የአረንጓዴ አሻራ ተነሳሽነት (Green Legacy Initiative) ብሎ፣ የስንዴ ተነሳሽነት (Wheat Initiative) ብሎ፣ የቡና ተነሳሽነት (Coffee Initiative) ብሎ ሳይሆን ማድረግ፣ ማስፈፀም (execute) ማድረግ። ይሄ መርህ (princi-ple) ነው በሁሉም ስራዎቻችን ላይ። ይሄን ካላሳየን በፋይናንሻል ዘርፍ (area) መተግበር (implement) የማድረግ ልምምዳችንን ካላስቀጠልን አይሆንም።

አራተኛው መርህ (principle) መለወጥ (transform) ማድረግ ነው። መለወጥ (transform) ማድረግ አለብን። መሠረተ ልማታችን (infra-structure)፣ የኑሮ ደረጃችን፣ በስራ አጥነት ያሉ ችግሮች፣ አንድ አንዴ ደግሞ ስራው ተገኝቶ የሚሰራው ሰው ያበላሸዋል። የስራ ብቃት (workmanship) ችግር አለ። የሰለጠነ (trained)፣ ክህሎት (skilled) ያለው፣ የተሰጠውን

473

ጥንቅቅ አድርጎ የሚሰራ ሰው መፍጠር ብዙ ዘርፍ (sector) ላይ መለወጥ (transform) ማድረግ አለብን። እነዚህን አራት መርሆዎች (princi-ples) በመተግበር ብልፅግና ይረጋገጣል። በምን ላይ? በቅድሙ ፋውንዴሽን ላይ ቆሞ። ፋውንዴሽኖቹ ሲጓደሉ መርህን (principle) ማስፈፀም (exer-cise) ብናደርግም የተሟላ ለውጥ አይመጣም። ይሄ መርህ (principle) ግን እንዴት ይተገበራል? የ”እንዴት” ክፍል (the how part) እንዴት ነው የምንመልሰው? የግብረ መንገዱ (road map) ላይ ያሳያል። የ”እንዴት” ክፍል (the how part) ካላየን ፋውንዴሽን እና መርህ (principle) ብቻውን በቂ አይደለም። የ”እንዴት” ክፍልን (the how part) በአግባቡ (prop-erly) ስንረዳ፣ በዛ መነፅር እያየን ስንሰራ ካለምንም ጥርጥር የምናስበውን ነገር እንሳካለን። የ”እንዴት” ክፍል (the how part) ሶስት ቁልፍ ቦታዎች (ar-eas) አሉት።

አንደኛው መጠቀም (leveraging) ነው። ኢትዮጵያ ታሪክ አላት። ኢትዮጵያ በጣም ብዙ ነገር አላት፤ ዝም ብሎ እንደምንለው መባላት ብቻ አይደለም። ከእነዛ ወረቶች፣ ከእነዛ ጥራቶች (qualities)፣ ከእነዛ ጠንካራ ነገሮች መወሰድ አለበት። “ትላንትና አይረባም ገደል ይግባ” የሚል አቀራረብ (approach) ትክክል አይደለም። ከትላትና ጠቃሚ ጠቃሚ የሆነውን ነገር ተምረን ወስደን ለዛሬ ለነገ እንድንሰራበት እናደርጋለን እንጂ፣ ትላንት ምንም ከሌለ ኢትዮጵያ የለችንም ማለት ነው። ነፃ መሆናችን፣ ያልተገዛ መሆናችን በታሪክ ውስጥ ትርጉም ከሌለው ነገ ነፃ ለመሆን መሰቃየት የለብንም። ነፃ መሆናችንን ዋጋ (value) የምናደርግ ከሆነ ግን አድዋ ሙዚየም ያስፈልጋል ማለት ነው። ትውልድ (generation) መማር አለበት። አድዋ ሙዚየም ሳይሰራ፣ ትውልድ (generation) ነፃ መሆኑ ሳይማር፣ ልክ አንድ አጀንዳ ሲወሰን “የኢትዮጵያ አቋም አይደለም፤ ከአይኤምኤፍ ወስዳችሁት ነው” የሚል ቁንፅል እውቀት አየር ሊሞላ ይችላል። ለምሳሌ የታችኛውን ቤተ መንግስት (palace) ብንወስድ በተደጋጋሚ ተናግረናል። በሚቀጥለው አመት ከክረምት በኋላ ይመረቃል። ታችኛው ቤተ መንግስት (palace) በንጉሱ ጊዜ የተሰራ ነው፤ በጣም ጥሩ ስራ ነው። ከመማረጁ እና ከመቆሸሹ በስተቀረ። አሁን የተጨመረበት (add የተደረገበት) ዋጋ (value) ግን ቤተመንግስቱ ከነበረው ይዞታ ይበልጣል። ምንም ጥርጥር የለውም።

በጣም ሰፊ ግንባታዎች ተካሂደዋል። እዚህ ግንባታ ውስጥ አምስት አስር የሚጠጉ አጋሮች (partners) አሉ። በተወሰነ ደረጃ የፈረንሳይ መንግስት አግዘውናል። በተወሰነ ደረጃ ግለሰቦች የፈራረሱ ቤቶች፣ ጥንታዊያን ቤቶች በጣም አስውበው ጠግነው ምግብ ቤት (restaurant) አድርገዋል። እዛ ጊቢ እንደምታውቁት ሙሉ ውሃ (full water) አለ። ያን ሙሉ ውሃ ሁለት ሶስት ሰዎች ይጠቀሙበት ነበር። አሁን የኢትዮጵያ ህዝብ መጠቀሚያ እንዲሆን ስለታሰበ፣ በጣም ዘመናዊ (modern) የሚባል ስፓ አለው፣ ታሪካዊ (historical) ነገር አለው፣ በርካታ ነገር አለው። ግን ቅድም ባነሳሁላችሁ ፈጣሪ (innovative) በሆነ አቀራረብ (approach) ሰራነው እንጂ፣ ምንም አይነት ከመንግስት ገንዘብ ጋር የሚያያዝ ጉዳይ የለውም። ለምሳሌ በተደጋጋሚ ጫካ ይነሳል። ጫካን እንኳን ጨርሶ ማሳየት ነው ጥሩ የሚሆነው። ሰዎች ጫካ ላይ ሰዎች ለጉብኝት ይሄዱ እና ቤት

474

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይፈልጋሉ፤ ዋሻ፣ የጠቅላይ ሚኒስተሩን ቤት ይፈልጋሉ፤ “የታለ ቤቱ” ይላሉ። ጫካ ላይ የግለሰብ ቤት መስራት አልጀመርንም። አላማው እሱ አይደለም። አላማው ይሄ የድንጋይ እና የአስፓልት ብቻ የሆነው ከተማ ተጨማሪ አየር የሚያገኝበትን ክፍል (part) መጨመር ነው። ጫካ እየሰራን ያለነው አምስት ኮከብ ሆቴል (five star hotel) ነው። ጫካ እየሰራን ያለነው ሞል ነው፣ መሰብሰቢያ አዳራሽ ነው፣ መሠረተ ልማት (infrastructure) ነው። ከጥቂት ጊዜያት በኋላ እንከፍትላችኋለን። ብዙ አሉባልታ አለ በውስጥ እና በውጪ፤ እሱን ዝም ብለን ስራችንን የምንሰራው ስንገልጠው ስለሚታይ ነው። ስንገልጠው ይታያል፤ ችግር የለውም። ለምን ዓላማ (purpose) እንደምሰራ ያኔ ይታያል። አንደኛው መጠቀም (leverage) ማድረግ ከትናንትናው ወረት ጠቃሚ ነገር መውሰድ ነው።

ሁለተኛው መገንባት (build) ማድረግ ነው። መገንባት ነው። ደግሞ “ትላንትና እኛ ነፃ ወጣን፣ እኛ እንደዚህ ነበርን” እያሉ እየተረቱ መኖርም አይደለም። አዳዲስ ነገሮች መገንባት ያስፈልጋል። በሁሉም መስክ ከትናንት መማር፣ አዳዲስ አስፈላጊ ነገሮች ደግሞ መጨመር ያስፈልጋል። ያንን ካላደረግን፣ ተቋም የማንገነባ ከሆነ፣ ፕሮጀክት አዳዲስ ፈጥረን የማንሰራ ከሆነ፣ በነበረው ብቻ ተቸክለን ከተቀመጥን፣ ነገን አስውበን ልንሰራ አንችልም።

ሶስተኛው ወሳኝ (critical) “እንዴት” ክፍል (the how part) ግን ዝላይ (leapfrogging) ነው። ኢትዮጵያ አሁን በምትሄድበት ፍጥነት (pace) ከሄደች፣ በሃምሳ ስልሳ አመትም ቢሆን የምናስብበት ደረጃ አንደርስም። መዝለል (leapfrog) ማድረግ አለብን። አንዳንዴ ነገር ላይ ዝላይ ያስፈልጋል። ለውጡ ሲመጣ በ2ጂ እና በ3ጂ መካከል የሚሰቃይ ቴሌኮም ነበረን። ዛሬ የሚወራው ስለ 5ጂ ነው። ይሄ ዝላይ (leapfrogging) ነው። “ደረጃ በደረጃ (step by step) ቢባል፣ አፍሪካ እስኪደርስ ቢባል፣ ሌላ ሀገር ምን ደረሰ ቢባል” አናሳካውም። የሞባይል ባንኪንግ ዝላይ (leapfrogging) ነው። ስንዴን በሚመለከት ምርቱ አይደለም ዝላይ (leapfrogging)፤ አስተሳሰቡ (thinking) ነው፣ አመለካከቱ (viewpoint) ነው። የስንዴ እሳቤ “ከውጪ የሚገባውን ስንዴ እናቆማለን” አይደለም የሚለው፤ “ስንዴ እንልካለን (export)፣ የምግብ ሉዓላዊነት (food sovereignty) እናረጋግጣለን፣ በስንዴ የምትረዳ ኢትዮጵያንን እናስቆማለን” ነው የሚለው። እሳቤው በጣም ትልቅ ነው። ዝላይ (leapfrogging) ነው። መሆን የነበረበት “አስር ኩንታል ተገዛለህ፣ እሱን ተካ ነበር” እንዳይደለ እሳቤው መሸጥ እንችላለን፣ እርዳታ እናቆማለን ነው። ይሄ አሁን የምንገባበት ሪፎርም የሶስተኛው የዝላይ (leap-frogging) አካል ነው። ያንን ካደረግን ምንም ጥርጥር የለውም ብልፅግናን እንረጋግጣለን፤ ካልሆነስ መንደፋደፍ ነው።

ይሄን ለማድረግ አስቻይ ሁኔታ ኢትዮጵያ ውስጥ አለ? ፖለቲካዊ መድረክ (polit-ical landscape) ይመቻል? የኢኮኖሚ ስርዓት ይመቻል? የሰው ሃይላችን ያለበት የእውቀት ደረጃ፣ የብቃት ደረጃ፣ የኮሚትመንት ደረጃ ያስችላል ወይ? አቅም ፈጣሪዎች (enablers) አሉን ወይ? የሚል ጥያቄ በጣም ወሳኝ (criti-cal) ነው። አለበለዚያ ምኞት ዝርዝር (wish list) ነው የሚሆነው። አቅም

475

ፈጣሪዎች (enablers) በጣም በርካታ ጉዳዮች ቢነሱም፣ ሶስት ቁልፍ ጉዳዮች ግን የተለዩ አሉ።

አንደኛው ትምህርት (education) ነው። ትምህርት ዝም ብሎ ሳይሆን የመጀመርያ ደረጃ ትምህርት (early education) ነው። ስንት አመታችን ነው አሁን? የትምህርት ግብረ መንገድ (road map)፣ ግብረ መንገድ፣ ግብረ መንገድ ካልን መለስ ብላችሁ እዩ፤ የዚህ አጠቃላይ ለውጥ አካል ነው። በመጀመርያ ደረጃ ትምህርት (early education) ላይ ካልሰራን በቀር ኢኮኖሚ በምንለው ደረጃም ቢሆን የሚሸከመው አቅም የለም። በመጀመርያ ደረጃ ትምህርት (early education) በሚመለከት ባለፉት አምስት ስድስት አመታት ከሰላሳ ሺህ በላይ ኪንደርጋርደን፣ መዋለ ህፃናት ተገንብቷል ኢትዮጵያ ውስጥ፤ ሰላሳ ሺህ በላይ። እዛ የተማረ ሰው አምስት አመት፣ ስድስት አመት፣ ሰባት አመት ላይ ትክክለኛው ዘር የተዘራበት ሰው ነው፤ ሀገር ወዶ የሚጠብቀው በሚል እሳቤ ማለት ነው።

ዩኒቨርሲቲ ላይ ያው ሁሌም የምታውቁት ነው። ከፍ ሲል ደግሞ ወጣቶችስ? አምስት ሚሊየን ኮድ አድራጊዎች (Five Million Coders) እንዴት ነው የምታዩት? አምስት ሚሊየን ኮድ አድራጊዎች (Five Million Cod-ers) እንኳን ተግባሩ፣ ህልሙ እና ቅዠቱ እኮ በቂ ነው። የስንት ሀገር ህዝብ ብዛት (population) ነው አምስት ሚሊየን ህዝብ ማለት? አምስት ሚሊየን ወጣት ኮድ አድራጊዎች (coders) አስተምረን፣ በሀገር ውስጥም፣ በዓለም አቀፍም (internationally) የቤት ሰራተኞች ከምንልክ፣ የተማረ፣ ክህሎት (skilled) ያለው ሰው ብንልክ ያዋጣል በሚል እኮ አምስት ሚሊየን ወጣት በተለያየ የኮዲንግ ዘርፍ (area) ላይ እንዲማር ሰፊ ስራ ተጀምሯል። ይሄ አምስት ሚሊየኑ በጣም በአጭር ጊዜ ከፈጠንን ሊጠናቀቅ ይችላል። ከታች የሚመጣው እና መካከል ላይ ያለው ይሄ ሲዘጋጅ የኢኮኖሚ እድገቱን የሚሸከመው ትውልድ ይፈጠራል። በምን? በትምህርት (education)። አንዱ አቅም ፈጣሪዎች (enablers) እሱ ነው። ትውልድ (generation) ላይ መስራት፣ የትምህርት ጥራት (quality) የሚያጨቃጭቀን፣ ፈተና የሚያጨቃጭቀን ከእዚህ ጋር የሚያያዝ ነው።

ሁለተኛው አቅም ፈጣሪ (enabler) ፖሊሲ ነው። ዝም ብሎ የተደፋፈኑ ፖሊሲዎች አሉ። ተግባራዊ ያልሆኑ (pragmatist)፣ የርዕዮተ ዓለም (ide-ology) እስረኛ የሆኑ፣ “የእኛ መስመር፣ የእኛ እሳቤ” ያሉ፣ የኢትዮጵያን ልማት እና ጥቅም ያላስቀደሙ የፖሊሲ እሳቤዎች ነበሩ። በጣም በርካታዎቹ ተቀይረዋል፤ በማክሮ ኢኮኖሚክ ረገድ የሚታዩ፣ በዘርፍ (sector) ረገድ የሚታዩ። ለምሳሌ ኢንዱስትሪን ብቻ ብንወስድ፣ ግለሰቦች ፋብሪካ ማቋቋም (plant) ከማድረጋቸው በተጨማሪ የኢንዱስትሪ ፓርክ ብለን በዝላይ (leapfrogging)፣ የቴክኖሎጂ (technological) የኢንዱስትሪ አካባቢ (industrial envi-ronment) እንፍጠር እና ቴክኖሎጂን፣ ሮቦቲክስን እንተግብር (apply)።

ነፃ የንግድ ዞን (free trade zone) ፈጥረን እንደ ከተማ (city)

476

ከመስከረም እስከ መስከረም

ያሉ ኢንዱስትሪዎች እንፍጠር፤ ብዙ ገንዘብ ሳናወጣ፣ ሳንበደርበት። የኢንዱስትሪ ፓርክ ብድር ነው እንደምታውቁት፤ ተበድረን እንደገና ደግሞ የታክስ እፎይታ እያልን ክፈሉ ስንባል ኢንዱስትሪው ምንም አያመጣም። ነፃ የንግድ ዞን (free trade zone) ግን ባህሪው እንደዛ አይደለም፤ ባህሪው እንደዛ አይደለም። ያ የፖሊሲ ለውጥ በኢንዱስትሪ ረገድ መዝለል (leapfrog) ለማድረግ የሚያግዘን ነው። ግን በፖሊሲ ያላወጣናቸው፣ እኛ ዛሬ ያላወቅናቸው፣ ያልገቡን ጉዳዮች አሉ፤ ይኖራሉ። አውቀን አልጨረስንም።

ሶስተኛው የገንዘብ ድጋፍ (funding) ነው። ኢትዮጵያ ትበልፅግ፣ ቤት ትቀይር፣ እርሻ ትቀይር፣ ቱሪዝም ትቀይር፤ ገንዘብ (fund) ከሌለ ይሄ ሁሉ ነገር ሊሳካ አይችልም። የገንዘብ ድጋፍ (fund) ምንጭ አንደኛ መንግስት ነው። መንግስት ጣልቃ የሚገባ (interventionist) ነው፤ አስፈላጊ በሆኑ ቦታዎች (areas) ላይ ጣልቃ የሚገባ (intervene)፣ ስራ ፈጣሪ (entrepreneur) መንግስት ነው፤ ስራ የሚፈጥር፣ ሃሳብ የሚፈጥር፣ ሰርቶ የሚያሳይ ነው እንጂ ቁጭ ብሎ የሚጠብቅ አይደለም። ሁለተኛው የግል ዘርፉን (private sector) ማብቃት (empower) አለብን። የግል ዘርፍ (private sector) ባለፉት አራት አምስት አመታት አጠቃላይ ከሚከፋፈለው (disburse) ብድር ውስጥ ሰባ ሰማንያ ፐርሰንት ለግል ዘርፍ (private sector) ይሰጥ ተሞክሯል፤ ታውቃላችሁ። ብዙ የእራሱ ጣጣ ቢኖርበትም። አሁን የምንወስደው የፖሊሲ እርምጃ ያንን በብዙ መንገድ ያሻሽላል። ያንኑ እሳቤ ያሻሽላል። ከግል ዘርፍ (private sector) ውጪ ደግሞ ከየትኛውም አካል የሚገኝ ሃብት (resource) ካለ ለቅሞ ልማት ላይ ማዋል፤ ለቅሞ ማሸሽ አይደለም፤ ለቅሞ ለትውልድ በሚጠቅሙ ነገሮች ላይ ማዋል፤ ከየትም የተገኘ ሃብት (resource) በአግባቡ (prop-erly) መርተን ጥቅም ላይ ካዋልነው ለብልፅግናችን መስፈንጠሪያ ሊሆን ይችላል። የገንዘብ ድጋፍን (funding) የማናስብ ከሆነ፣ ከየት ሃብት (resource) እንደምናመጣ የማናስብ ከሆነ፣ ሌላው ሁሉ ህልማችን ቅዠት ሆኖ ይቀራል። ይሄ ልማት በመደመር (Development in Medemer) በግልፅ ግብረ መንገዱን (road map) አስቀምጦታል። ምንም አዲስ ሃሳብ የለበትም። ይሄን ሁሉ ሲያወራ ግን “ከግል፣ ከመንግስት፣ ከተለያዩ ኃይሎች ገንዘብ አምጥቼ፣ ፖሊሲ አሻሽዬ፣ ትምህርት (education) ላይ ሰርቼ ብልፅግናን አረጋግጣለሁ” አቅም ፈጣሪዎች (enablers) ናቸው። “ኢትዮጵያ መሬት አላት፣ ውሃ አላት፣ ኃይል (energy) አላት፣ ከፍተኛ ገበያ (market) አላት፣ ልታመርት ትችላለች” ብሎ ሲያስብ ምንም ፈተና (challenge) የለውም? ይሄ ነገር ፈተና አልቦ ነው ብሎ አያስብም። ፈተናዎች (challenges) አሉት።

አንደኛ የኢንቨስትመንት ክፍተት (investment gap) ነው። ቅድም እንደተነሳው ከፍተኛ ኢንቨስትመንት መሳብ ስንችል የኢንቨስትመንት ክፍተት (in-vestment gap) አለ። ይሄን በሁለት መንገድ መቀየር አለብን። ኢትዮጵያ ውስጥ አንድ ሺህ፣ አስር ሺህ፣ ሃያ ሺህ ባለሀብት (investor) አንፈልግም። ዝም ብሎ አንድ ሚሊየን ብር እያመጣ መሬት የሚወስድ ባለሀብት (investor) አንፈልግም። የምንፈልገው ነገር መቀየር የሚችል ባለሀብት (investor) ነው። መቶ ከሆነ መቶ፣ በተግባር (practically) ለውጥ የሚያመጣ፣ ሁላችን

477

ተረባርበን የምናግዘው ባለሀብት (investor) ነው እንጂ፣ ቀጥታ ሰተት አድርጎ መሬት የሚያሰጥ መሆን የለበትም። አሁን ማረም ያለብን መጠንቀቅ ያለብን አንድ ነገር ይሄ ነው። ቅድም የተነሳው እመጣበታለሁ። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ እና የሌሎች አፍሪካ ሀገራት ኢኮኖሚ በፍፁም አንድ አይደለም። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ዘጠና ዘጠኝ ፐርሰንት የኢትዮጵያውያን ኢኮኖሚ ነው። የእኛ ኢኮኖሚ ነው። የእኛ ኢኮኖሚ የሚሸከመውን ነገር ሌሎች ጋር እንዲሸከሙ ማስቻል ያስቸግራል። ነገር ግን ወደ እኛ የሚመጣ የኢንቨስትመንት ፍላጎት መንግስት መሬት ስላለው፣ ስለሚሰጥ፣ ዶላር እዚህ ጋር ሃምሳ እዚህ ጋር መቶ ስለሆነ ያን ለመጠቀም ከሆነ ዋጋ የለውም። አቅም ያለው፣ ነገር የሚቀይር ባለሀብት (investor) መሆኑ መረጋገጥ ይኖርበታል። የኢንቨስትመንት ክፍተት (investment gap) አለ ሲባል ትንሹን፣ ትልቁን ማግበስበስ እንዳይሆን ማለት ነው።

ሁለተኛው የመሠረተ ልማት ክፍተት (infrastructure gap) አለ። መንገድ የለም፣ መብራት አምርተን (generate) በየቤት ማድረስ አንችልም። ኤርፖርት በቂ የለም። ይሄ ወደብ አልባ ሀገር ነው። የትራንስፖርትና መላኪያ (lo-gistics) በጣም በጣም ቁልፍ ነው። በንግድ ስርዓት ውስጥ መሠረተ ልማታችን (infrastructure) አንዱ ዳውን ሳይድ (downside) ነው። ለእዚህ ጉዳይ እንደ ችግር የምንወስደው፣ እንደ ፈተና (challenge) የምንወስደው ጉዳይ ነው።

ሶስተኛው የተቋማት አቅም ነው። ተቋማት አቅም የላቸውም፤ ተቋማት (insti-tutions) የተሰጣቸውን ተልዕኮ ለመሟሟላት የሚያስችል ብቃት፣ ቴክኖሎጂ፣ አሰራር አልፈጠሩም። ሰው ይሾማል፣ ተቋሙን ሳይቀይር እንደው “መንግስት እኮ” እያለ ይውላል፤ የእራሱን ስራ ሳይሰራ ማለት ነው። ቤቱን ያደሰ ሰው ነው ጎረቤት ላይ ዋጋ (value) መጨመር (add) ማድረግ የሚችለው። ቤቱን ያላስተካከለ ሚኒስቴር፣ ያላስተካከለ የስራ ሃላፊ ስለሌላው ባይናገር ነው የሚሻለው። መጀመሪያ የእራስን ማስተካከል፤ ሁሉም የእራሱን ካስተካከለ ሲደመር ሀገር ተቀየረ ማለት ነው። የተቋም ችግር አለ።

እዳ አለ። ይሄ እዳ እኮ የኢትዮጵያ ህዝብ ማወቅ ያለበት ይሄ እዳ ቅናሽ (con-cessional) ቢሆን ኖሮ፣ ለንግድ ዓላማ (commercial) ባይሆን ኖሮ ምናልባት በተወሰነ መንገድ እንፈታው ይሆናል። ለንግድ ዓላማ (commer-cial) ሆኖም ለታለመለት አላማ ሙሉ በሙሉ ውሎ ቢሆን ኖሮ፣ መቶ ብር አምጥተን ለስራው አውለን ቢሆን ኖሮ፣ ለንግድ ዓላማ (commercial) ሆኖም ባቀድነው ጊዜ ጨርሰን ቢሆን ኖሮ፣ ለንግድ ዓላማ (commercial) ሆኖም መክፈል እንኳን ቢያቅተው እራሱን ማስተዳደር ቢችል ኖሮ... የኢትዮጵያ ጅቡቲ ባቡር እኮ እስከ ትናንትና ድረስ ድጎማ (subsidized) ይደረጋል። እራሱ እራሱን ማስኬድ (run) ማድረግ አይችልም እንኳን እዳ ሊከፍል። የአዲስ አበባ ላይት ሬል ዌል እኮ ዛሬ ዛሬ አንድ ግለሰብ ባስ እና አይሱዙ ገዝቶ “መንግስትን ደጉመኝ” አይልም፤ የእራሱን አይሱዙ ጠግኖ፣ ነዳጅ ሞልቶ ነው የሚሰራበት። እኛ በመቶዎች በሚቆጠር ሚሊየን (hundreds of million) ያወጣንበት ባቡር ከተማውን ከማበላሸቱም በላይ እራሱን ማስተዳደር አይችልም። እዳም ከፍለን

478

ከመስከረም እስከ መስከረም

ለእሱም በየ በየወሩ፣ በየአመቱ እየደጎምን ነው የሚኖረው። እንደዚህ አይነት ብድሮች ኢትዮጵያን ገድለዋታል፤ እነዚህን ብድሮች የሆነ ቦታ ላይ ማስተካከል ካልቻልን ችግር ነው።

እዳን በሚመለከት ባለፉት ስድስት አመታት በየትኛውም ዓለም አቀፍ መድረክ፣ የአፍሪካ ህብረት (African Union) ጨምሮ “እዳ እዳ” ያላልንበት ጊዜ የለም። እንደምታውቁት እና አሁን አራት ነጥብ ዘጠኝ ቢሊየን ዶላር (4.9 Bil-lion Dollar) እዳ የሚቀንስ ነገር ሲመጣ “አሃ እሷ ነገር እንኳን ጥሩ ናት፤ ችግሩን እንይ” እንጂ አይባልም? ደምሮ እንዴት ይጣላል? አራት ነጥብ ዘጠኝ ቢሊየን (4.9 Billion) ማለት እኮ ህዳሴ ማለት ነው። ሰዎች ከመሬት ተነስተው የህዳሴን መገንቢያ የሚያክል ገንዘብ “እንካችሁ” ሲሉን እንዴት ነው አቅልለን የምናየው? ባይሰርዙትሳ እንከፍላለን፤ ግድ ነው። ከፈልን እኮ ባለፉት ስድስት አመታት ኮሮናም እያለ፣ ጦርነትም እያለ ከአስር ቢሊየን ዶላር በላይ የመንግስት ብቻ (አየር መንገድ፣ ቴሌኮም አይጨምርም) የመንግስት ብቻ ከአስር ቢሊየን ዶላር በላይ እኮ እዳ ከፍለናል። መክፈል ግድ ስለሆነ። አሁን እዳ ሲሰረዝ የሚያላግጡ ሰዎች የሚገርሙት... ሰላሳ ሚሊየን ዩሮ ለቦንድ አንከፍልም ያኔ ስንል “ኢትዮጵያ ድሃ አደረገች (default አደረገች)፣ አቼቼ ገዳዬ” እያሉ የሚደንሱ ሰዎች እኮ ናቸው አሁን መልሰው ደግሞ “እንዴት ተሰረዘ” የሚሉት ማለት ነው። በነገራችን ላይ ያኔ ሰላሳ ሚሊየን አንከፍልም ያልነው የዩሮ ቦንድ የእዚህ መልሶ የማዋቀር (restructuring) አካል እንዲሆን ግፊት ለመፍጠር ነው። ምን አገኘን? ኢትዮጵያ አንድ ሚሊየን ገደማ ዩሮ ተበድራለች የሆነ ጊዜ። በእዚህ ሽግሽግ አሁን በተፈጠረው ነገር ቢያንስ ቢያንስ ቢያንስ ያ አንድ ሚሊየን ወደ ስምንት መቶ ሺህ ዝቅ ብሏል። ይሄን ለማትረፍ ነው ሰላሳውን እምቢ ያልነው። ስምንት መቶ ሚሊየን ማለቴ ነው። ያኔ እምቢ ባንል እና የእዚህ አካል ባይሆኑስ “እሱን በተለየ መንገድ ያዙት (handle አድርጉት)” ሊባል ይችላል። “የለም በጋራ ነው የምናየው” ስላልን አሁን እዚህ ውስጥ ገብቶ ቢያንስ ሁለት መቶ ሚሊየን ዶላር መቆጠብ (save) ማድረግ ተችሏል። ቢያንስ ነው ያልኩት። አራት ነጥብ ዘጠኝ ዶላር እዳችንን ማሸጋሸግ በጣም ጥሩ ነገር ነው። ግን በቂ አይደለም። አለም የተጋጋች እንድትሆን፣ አለም በትክክለኛው ትራክ እንድትሄድ ያለአግባብ እዳ የጫኑ ሀገራት መሰረዝ አለባቸው። አሁንም አቋማችን እሱ ነው፤ መሰረዝ አለበት። የእኛም የሌሎች የአፍሪካ ሀገራትም። አሁን መሰረዝ አይደለም ሽግሽግ ነው፤ ሽግሽጉ በእራሱ ግን ትልቅ ድል ነው። በስንት ልመና፣ በስንት ጭቅጭቅ፣ በስንት ውዝግብ የመጣ ድል እኮ ነው። ዛሬ አይ ኤም ኤፍ ምናምን የሚባለው በነገራችን ላይ ኢኮኖሚስቶች፣ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚስቶች እዚህም ያላችሁ “ዎርልድ ባንክ እና አይ ኤም ኤፍ ልክ እኛ በቃ ስን እምቢ ስንላቸው እነሱ የሚጠፉ አይነት ነገር” እንደዛ እኮ አይደለም። ዎርልድ ባንክ ጋር የሚሰራ በጣም ብዙ አላማ አለን እና ዎርልድ ባንክ ልክ እኛን ወደ እነሱ ጉዳይ ማስገባት ለእነሱ የመጨረሻ ድል አድርጎ የሚወስድ እሳቤ ትክክል አይደለም፤ እንደዛ አይደለም ነገሩ።

ሌላው ፈተና (challenge) የውጪ ምንዛሪ (foreign exchange) ነው። ዶላርን በሚመለከት ኤክስፖርታችን ችግር አለበት። አብዛኛው በኮንትሮባንድ ነው የሚወጣው። በቂ ዶላር አናመነጭም። ፍላጎታችን ደግሞ ትልቅ ነው። የሀገር ውስጥ ምርት መጠቀም ላይ እንደ ማህበረሰብ የቀረን አለ። ገና በእዚያ ምክንያት

479

የዶላር ፍላጎታችን ከፍተኛ ነው። በፍላጎት እና አቅርቦት መካከል ቅድም ለተነሳው ከፍተኛ ክፍተት አለ። ያን ለመሙላት ምርታማነት (productivity) አንዱ መንገድ ቢሆንም። እኛ የማናመርታቸው ጉዳዮችን ደግሞ ለመግዛት የሚያስችል አቅም መፍጠርን ይጠይቃል። የኢትዮጵያ ወደ ውጪ መላክ (export) ችግር አለበት። አንዳንድ ሀገራት ወደ ውጪ መላክ ተኮር (export oriented) ብለው መቶ ፐርሰንት ለውጪው አለም ታሳቢ አድርገው ያመርታሉ። አንዳንድ ሀገራት ደግሞ በአፍሪካ ያመርቱ እና ምርጥ ምርጡን ወደ ውጪ ልከው (export) አድርገው ትንሽ ዝቅተኛ ጥራት (quality) ያለው እና የማይረባ በአገር ውስጥ (lo-cally) ይጠቀማሉ። አፍሪካ ውስጥ። እኛ ጋር ተመልከቱ ቡናን። ቡና እኮ በአለም ላይ በጣም ከሚጠቀሙ ሀገራት አንዷ ኢትዮጵያ ነች። ቡናውን ጠጥተን ጠጥተን ሲተርፍ እኮ ነው ወደ ውጪ የምንልከው (export) የምንለው። ብዙ ሳንጠቀም ወደ ውጪ የምንልከው (export) ምናልባት አበባ ካልሆነ በቀረ ሁሉም የእኛ ወደ ውጪ የምንልክባቸው (export items) በአገር ውስጥ (local-ly) የምንጠቀምባቸው ናቸው። ሁሉም ነገር ተጠቅመን ካበቃን በኋላ ትርፍ ነው የምንሸጠው። ወደ ውጪ መላክ ተኮር (export oriented) የሚባለው እንደዛ አይደለም። ሳትጠቀም አምርተህ ሸጠህ በዶላሩ አንዳንድ የሚያስፈልጉ ጉዳዮች መሟላት ነው። ይሄ ጉዳይ እንደ ፈተና (challenge) ይታያል። ምንም እንኳን የበለፀገች የተለወጠች ሀገር መፍጠር ብንፈልግም ችግሮች ደግሞ አሉብን። ጠንካራ ጎኖች አሉ፤ ይታወቃሉ። እነሱን መግለፅ አያስፈልግም፤ መተው ይሻላል።

የኢኮኖሚ መክፈት (Economic Open-Up) በሚመለከት ግን በጣም ይገርመኛል። የኢትዮጵያ ምሁር የኢኮኖሚ መክፈትን (Economic Open-Up) በሚመለከት ሁለት ሶስት እውነታዎች (facts) እንመልከት። አንደኛ አይ ኤም ኤፍ ከኢትዮጵያ ጋር በፕሮግራም መስራት የጀመረው በአስራ ዘጠኝ አርባ ስምንት (1948) ነው። በጃንሆይ ጊዜ በኤር ባስ ሳይሆን በዳኮታ እየመጣ ማለት ነው። ቀናት እየፈጀበት። ከንጉሱ ጋር በነበረው ፕሮግራም ከብዙ ድርድር በኋላ 1948 የእዛ ሰባ ምናምን አመት ማለት ነው። ንጉሱ ያገኙት ገንዘብ ሶስት መቶ ሺህ ዶላር ነው። የመጀመሪያው ፕሮግራም። በመንግስቱ ጊዜ፣ በደርግ ጊዜም ሁለት ፕሮግራሞች ነበሩ፤ ያልነበረ እንዳይመስላችሁ ማለት ነው። በእዚያ ጊዜ ደግሞ አስራ አንድ ነጥብ ስምንት ሚሊየን ዶላር ተገኝቷል፤ በእንደዚሁ አይነት ስምምነት (ar-rangement)። በኢህአዲግ ጊዜ መዋቅራዊ ማስተካከያ (structural adjustment) የሚባል ሳፕ (SAP) ታስታውሱት ከሆነ የምታውቁት ሰዎች፣ ኤፒአር ዲፒ (EPRDP) የሚባል ሶስት ፕሮግራሞች ነበሩ። ኢህአዲግ ሰማንያ ስምንት ሚሊየን ዶላር ገደማ አግኝቷል ከእዚህ ፕሮግራም። ምን አድርጎ? ሃምሳ ስምንት ፐርሰንት የመገበያያ ዋጋ መቀነስ (devaluation) ሰርቶ። ሃምሳ ስምንት ፐርሰንት የመገበያያ ዋጋ መቀነስ (devaluation) ሲሰራ ያኔ ነፃ (float) ቢደረግ ኖሮ ይሄ ሁሉ ስቃይ ዛሬ የለም። አዲስ ክስተት በቃ ተደርጎ የማያውቅ ነገር አሁን የመጣ አድርገው የሚያስቡ ሰዎች ይገርሙኛል፤ ወደ ኋላ እንዴት ዳታ እንደማያዩ። ሲሰራ ነበር ፕሮግራሙ። የእኛ ጊዜ ያለው ፕሮግራም የተለየ (different) የሚያደርገው ምንድን ነው? አንደኛ “በሀገር ውስጥ ያደገ የሪፎርም ፕሮግራም (Home Grown Reform Program) ስላለን እሱን ተቀበሉ” ነው፤ እሱን ተቀበሉ። እሱን ተቀበሉ ዝም ብሎ ቀላል ነገር አይደለም፤

480

ከመስከረም እስከ መስከረም

ቀላል ቋንቋ አይደለም፤ በውስጡ ጣጣ አለበት። ዘረዝረዋለሁ ችግሩን። ይሄም ሆኖ ግን የኢኮኖሚ መክፈት (Economic Open-Up) የሚል ውሳኔ (deci-sion) ይሄ መንግስት የወሰነው ከለውጡ ቢበዛ ከአንድ ወር በኋላ፣ ብልፅግና የሚባል ፓርቲ ሳይፈጠር፣ የኢህአዲግ ስራ አስፈፃሚ በእዚሁ አዳራሽ ውስጥ “ኢኮኖሚያችን ካልከፈትን (Open-Up) በቀር መቀጠል አንችልም” ብሎ ወስኗል። የሚዲያ ዘገባም ተመልከቱ፣ ቃለ ጉባኤም ተመልከቱ። ለምን ወሰነ? የውጪ ምንዛሪ ክምችት (reserve) በጣም ዝቅተኛ ሆኖ፣ ሁለት ሳውዲ እና ዩኤይ ያስቀመጡት (deposit) ገንዘብ ብቻ ነው የነበረው በእዚያን ጊዜ። ለእዛ ለጠቅላይ ሚኒስቴር ሐይለማርያም ምስጋና ይገባቸዋል፤ ብዙ ብለው በእሳቸው ጊዜ የመጣ ማስቀመጥ (deposit)። ያ ማስቀመጥ (deposit) ባይመጣ ኖሮ ያኔም የኢኮኖሚ ውድቀት (collapse) ያጋጥም ነበር። ያው እኛ ስለማናውቀው ታሪኩን ካልሆነ በቀር። በማስቀመጥ (deposit) መቀጠል ስለማንችል መክፈት (Open-Up) ያስፈልጋል ብለን በሀገር ውስጥ ያደገ የሪፎርም አጀንዳ (Home Grown Reform Agenda) አንድ ብለን ወደ አስር ቢሊየን ዶላር (10 Billion Dollar) ገደማ አምጥተን በተወሰነ ደረጃ የነበረውን ጭንቀት ማስተንፈስ ችለን ነበር። ኮሮና፣ ጦርነት ምናምን መጥተው፣ ተባባሪ አካላትም እጅ እና እግራቸውን ሰብስበው ወደ ኋላ ባይመለሱ በሀገር ውስጥ ያደገ የሪፎርም አጀንዳ (Home Grown Reform Agenda) የምንሄድበት እርምጃ ብዙ ርቀት ይወስደናል። ፈተናዎች (challenges) ስለነበሩ ያልተገመቱ፣ በሀገር ውስጥ ያደገ የሪፎርም አጀንዳ (Home Grown Reform Agenda) ሁለት እነዛን ችግሮች በሚቀርፍ መንገድ ወጣ ማለት ነው። ስለዚህ የፀደቀው ሪፎርም መንግስት ተቀይሮ አንድ ወር ወይም አንድ ወር ተኩል የመጀመሪያው የኢህአዲግ ስብሰባ ስራ አስፈፃሚ እኔ የመራሁት የመጀመሪያው አጀንዳ የኢኮኖሚ መክፈት (Economic Open-Up) ነው። የመጀመሪያው አጀንዳ። እና ምንም እዚህ ዛሬ ምናምን... ከዛ በኋላ መደመር በዝርዝር በፍኖት አስቀምጧል እንዴት አድርጎ ጉዳዩን እንደሚፈታ።

ሁለተኛ አፍሪካ ውስጥ አሁን የሚገርመው ነገር ኢትዮጵያ ከዓለም ክለብ ውስጥ ወጥታ ወደ ሌላ ቦታ እየገባች ቢሆን ኖሮ ቢያነጋግረን ባይከፋ ነበር። አፍሪካ ውስጥ ከአንድ እስከ አስር ትልልቅ ኢኮኖሚ ካላቸው ሀገራት እኛ በነበርንበት የተቆለፈ ኢኮኖሚ የሚሰራ ሀገር የለም። ሁሉም ሀገር በገበያ (market) ይዳኛል። እኛ ግን እዚህ ጋር እራሳችንን አስረን በሌላ መንገድ ደግሞ በገበያ (market) ውስጥ ጥቅም (advantage) መውሰድ እንፈልጋለን፤ አብሮ አይሄድም። ወደ ዓለም ተቀላቀልን እንጂ እኛ ከአለም አልወጣንም። አምስት ስድስት ከተዘጉ ሀገሮች ወጥተን ስራ እየሰሩ እና ወደሚያድጉ ሀገራት፣ ቆመው (stagnant) ያልሆነ ኢኮኖሚ ወዳላቸው ሀገራት ነው የገባነው እንጂ በእዚህ ሂደት እኛ ከሌላ ተአምር ተፈጥሮ ከአለም ወጥተን ለብቻችን የተነጠልን አይደለም።

ሶስተኛ የአፍሪካ አህጉር ነፃ ንግድ ቀጠና (AfCFTA) እኮ ፈርመናል። በአፍሪካ ውስጥ የጋራ ነፃ ንግድ ስምምነት (Common Free Trade Agreement) ፈርመን አብረን እንነግዳለን ብለን ዓለም አፍሪካ እየተዘጋጀ ባለበት ሁኔታ እኛ እንዴት ልንሰራ ነው? ነገ ታዲያ አሁን በተሟላ መንገድ የአፍሪካ አህጉር ነፃ ንግድ ቀጠና (AfCFTA) ስራ ላይ ቢውል እኛ በነበረን የንግድ አሰራር እንዴት አድርገን ነው

481

ከኬንያ ጋር፣ ከናይጄሪያ የምንነግደው፣ እቃ የምንቀያየረው? ኪሳራ (loss) ነው። የአፍሪካ አህጉር ነፃ ንግድ ቀጠና (AfCFTA) ብቻ ደግሞ አይደለም፤ የአለም ንግድ ድርጅት (WTO) አባል ለመሆን (accession) ለመግባት ላለፉት አስር ዓመታት (for the last ten years) ኢትዮጵያ ጥረት ታደርግ ነበረ፤ አሁንም በጣም ብዙ ድርድሮች አሉ እንደምታውቁት። እነዚህ ሁሉ ወደ ዓለም ገበያ ለመግባት የምናደርጋቸው ጉዳዮች እንደዚህ አይነት ደፋር ውሳኔ (bold de-cision) ካልወሰድን በስተቀር ውሎ አድሮ ኢትዮጵያን ተጠቃሚ አያደርጋትም።

ሌላው ግን አሳዛኝ ጉዳይ የእኛ ወርቅ በኮንትሮባንድ (smuggle) ይደረጋል። የእኛ የቅባት እህል በኮንትሮባንድ (smuggle) ይደረጋል። የቁም ከብት የኢትዮጵያ ቁም ከብት ጎረቤት ሀገር ሄዶ ወደ ውጪ ይላካል (export)። እና ለመዘረፍ እንዴት ይሄን ያክል ፍቃደኛ እንሆናለን? በእዚህ ምክንያት ያስፈልጋል ሳይሆን ቅድም ለተነሳው ይዘገያል ነው። ግን እንደዚህ አይነት ውሳኔ ትንሽ መጨከን ይፈልጋል። አሁን ከኢትዮጵያ ውስጥ ከሚያስከትለው ችግር አንፃር የተነሳው ጉዳይ በእውነት (re-ally) አዲስ ነገር ነው እንዴ የተወሰነው? አዲስ እኮ አልወሰንም። በመጀመሪያ ደረጃ ኢትዮጵያ የመገበያያ ዋጋዋን ቀነሰች (devaluation) የሚለው ስህተት ነው። እኛ የመገበያያ ዋጋን አልቀነስንም (devaluate አላደረግንም)፤ አዋህደናል (unify) ነው ያደረግነው። ሁለት ገበያዎች ነበሩ፤ አንዱ መቶ አንዱ ሃምሳ ሲራራቁ አደጋው ስለበዛብን “አዋህዱ (unify) ይሁኑ” ነው ያልነው። የመገበያያ ዋጋ መቀነስ (devaluation) ሳይሆን ማዋሀድ (unification) ነው። ሁለተኛው ነገር ግን ኢትዮጵያ ውስጥ ከነዳጅ እና ከማዳበሪያ ውጪ በብላክ ማርኬት የማይሰራ ምን ነገር አለ? ልብስን ጨምሮ። ለመሆኑ ባንኮች፣ የባንክ ፕሬዝዳንቶች እዚህ አላችሁ፣ የፕራይቬት ባንኮች በብላክ ማርኬት አይዘረዝሩም? ብር ኮሚሽን አይቀበሉም? ዝምድና (nepotism) የለም? “በገበያ ነው የሚሰራው” እንደዛ ነው ስራው? ይሄን ያክል የማይገባንማ አታድርጉን እንጂ እንደዛ አይደለም። ሌላው ቀርቶ ኮንትራት መንገድ ሲሰራ፣ ኮንትራት ሲሰጥ መንግስት፣ ኮንትራክተሮች በብላክ ማርኬት ሂሳብ ነው ዋጋ የሚያስገቡት። ምንም ምንም ስራ የለም ኢትዮጵያ ውስጥ በኖርማል በእዚህ በሃምሳ ብሩ የሚሰራ ስራ የለም። ነዳጅ ይገዛል መንግስት፣ ማዳበሪያ ይገዛል፤ ከእዚህ ውጪ ሁሉ ነገር ብላክ ማርኬት ነው። ሁሉ ነገር። አሁን ምን ተአምር ተፈጥሮ ነው ከሃምሳ ሰባት ገባ ተብሎ ዋጋ የሚጨመረው? እሱን እንነጋገራለን። ሁለተኛ ባንኮች “ገበያ እያያችሁ ወስኑ” ስላልን “ሰባት አድርጉ፣ ሃምሳ አድርጉ፣ ስልሳ አድርጉ” አንልም ግን ትክክለኛ እርምጃ አይመስለኝም እኔ አሁን የሄዳችሁበት የዋጋ መጠን ማዋሀድን (unification) አያረጋግጥም። እኛ ያልነው በብላክ ማርኬት እና በዋና ገበያ መካከል ያለው ልዩነት (difference) ትርጉም ያለው (significant) መሆን የለበትም፤ ትርጉም የለሽ (insignif-icant) እናድርገው ነው እንጂ ያልነው። እናንተ ሰባ እነሱ መቶ ሰላሳ ከገቡማ ምን ለውጥ አለው? ይሄ ንግግር ይፈልጋል ማለት ነው። በቂ አይደለም የተሰራው ስራ። ብላክ ማርኬትን የሚቀንስ አቀራረብ (approach) መከተል አለብን። አሁን ግን ኢትዮጵያ ውስጥ ለምሳሌ ቡና የሚሸጥ ሰው ልክ አዋጅ ማታ ዜና ሰምቶ ጠዋት አስር ብር የሚጨምር ምንም ምክንያት (reason) የለውም። መዝጋት ነው እንደዚህ አይነቱን፤ ጠንካራ በሆነ መንገድ ማስተካከል ይፈልጋል። ክልሎች ከባድ (seriously) ተከታተሉ (follow)። ይሄ ማለት ይሄን ለውጥ በግል ዘርፉ

482

ከመስከረም እስከ መስከረም

(private sector) ላይ ምንም አይነት ለውጥ (change) አያመጣም ማለት አይደለም። ለውጡ (change) ስለሚታወቅ በተሰላ መንገድ የሚደረግ ለውጥ ችግር የለውም። ይሄ መዝረፍ እና መቀማት ግን አይፈቀድም። አይፈቀድም። ለእዛ የተዘጋጀ ግብረ ኃይል አለ፤ ከፍተኛ ቁጥጥር ይደረጋል፤ እርምጃም ይወሰዳል።

ቅድም በእዳ ካነሳሁ በተጨማሪ ባንከሮች፣ የባንክ ሰዎች ስላላችሁ እዚህ፣ በለሆሳስ ፍፁም ሳያነሳ ያለፈው የንግድ ባንክ (Commercial Bank) ጉዳይ እናንሳ። ይሄ ሪፎርም አሁን የገባንበት ሪፎርም ያስፈልጋል ወይ አያስፈልግም ብለን ስንናገር፣ የንግድ ባንክ (Commercial Bank) ያስፈልጋል ወይ አያስፈልግም የሚል ጥያቄም አብሮ ማንሳት አስፈላጊ ነው። ይሄ ሪፎርም ካልተደረገ የንግድ ባንክ (Com-mercial Bank) ይፈርሳል። ይሄ ሪፎርም ካልተደረገ የንግድ ባንክ (Com-mercial Bank) ባንክ ሆኖ መቀጠል አይችልም። ይሄ እውነት ነው። እንዴት? በምታውቁት ፖሊሲ ሃያ ሰባት ፐርሰንት ቦንድ ቦንድ እየተባለ የንግድ ባንክ (Com-mercial Bank) ብር ሲሰበስብ ቆይቶ፣ ቅድም ባልኩት መንገድ በጊዜ ያላለቀ ፕሮጀክት ላይ ሲያፈስ ስለቆየ፣ ፕሮጀክቱ ገንዘቡን ለንግድ ባንክ መክፈል ስለማይችል፣ ንግድ ባንክ በከፍተኛ በማይከፈል እዳ ተዘፍቋል። ካልከፈለ ደግሞ ይወድቃል።

ምን ነበር በእኛ እና በአበዳሪዎች ወይም በአይ ኤም ኤፍ እና ዎርልድ ባንክ የነበረው ጭቅጭቅ? “እኛ የእኛን ሪፎርም ካልተቀበላችሁ ልንሰራ አንችልም” ካልንበት አንዱ ምክንያት (reason) ንግድ ባንክ ነው። ምን ብለን? ለንግድ ባንክ ተጨማሪ ሃብት (resource) ሲደመር ወይም ሲቀነስ ሰባት መቶ ሚሊየን ዶላር (700 Mil-lion Dollar) ካላስገባችሁ (inject) ሪፎርም አንቀበልም አልን። ለምን ወሰንን? ንግድ ባንክ ካልዳነ ይሄ ሪፎርም ዋጋ የለውም እና በአጭሩ የንግድ ባንክ (Commercial Bank) የንግድ ባንክ (Commercial Bank) መዳን ያለበት ተቋም ነው። በጣም አስፈላጊ (important) ተቋም (institu-tion) ነው። በእኛ በመንግስት ፖሊሲ አሰራር ድካም ምክንያት ከፈረሰ ግን፣ የግል ባንኮች (private banks) ቅድም እንደተነሳው ውስን አቅም ነው ያላቸው። የባንክ ላይ እምነትም ከተሸረሸረ እናንተን የሚያምናችሁ የለም፤ እንኳን የእናንተ የመንግስት ፈርሷል ትጠፋላችሁ ማለት ነው። ንግድ ባንክን ስናድን ሁሉንም ባንኮች እንደዳንን መታሰብ አለበት። ይሄ ሪፎርም አንዱ በጣም ቁልፍ መከራከሪያ የነበረው ንግድ ባንክን ማዳን አለብን የሚል ነው።

ሁለተኛውስ ድጎማ (subsidize) ማድረግ አለብን፤ ድሃ የሚጎዳበት አቀራረብ (approach) አንከተልም ብለን በጣም ብዙ ቦታ ላይ ተጨማሪ ሃብት (re-source) ያገኘንባቸውም አሉ፤ የተስማማንባቸውም አሉ። እኛ በእኛ ሂሳብ በጣም በጣም በጣም በጣም በጣም የተሳካ የሚባል ድርድር ነው ያካሄድነው። አጠቃላይ ውጤቱ ሲታይ ኢትዮጵያ ውስጥ የፖለቲካ ሪፎርም አካሄደን “ሱማሌውን፣ አፋሩን፣ ቤኒሻንጉሉን ሁለተኛ ዜጋ አይደለህም፤ የእዚህ ሀገር ባለቤት ነህ፤ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ቀጥታ መሳተፍ አለብህ” እንዳልነው ወሳኝ ውሳኔ፣ ይሄ ሁለተኛው በጣም ትልቁ ውሳኔ ነው። በጣም ትልቁ ውሳኔ ነው። ይሄን ምርጫን የሚያስብ መንግስት አይወስንም። አመት ተኩል ምርጫ ያለበት መንግስት አይወስንም። ይሄን ውሳኔ መወሰን የምትችለው ትውልድን ካሰብክ ብቻ ነው፤ የሀገር ብልፅግናን የምትመኝ

483

ከሆንክ ብቻ እንጂ ከፊትህ ለአቃቂር የሚመች መድረክ ባለበት ሁኔታ የሚወሰን ውሳኔ አይደለም። ችግር ስላለበት ይሄ ውሳኔ እንደ ኮሶ መድሃኒት ነው። የኮሶ መድሃኒት በጣም ነው የሚመረው፤ እሱን ከመውሰድ አንዳንዴ ሊመረጥ ይችላል። አሁን የሚመጡ ሰዎች እንዳሉ ጨካኞች ግን አንዴ ይጨልጡ እና ያን መራራ ወስደው ኮሶዋቸው ይሽራል። አለያም መድሃኒቱ ካልተወሰደ ያው የምታውቁት ነው ችግሩ። እኛ ችግር አለብን፤ የምንወስደው የሪፎርም እርምጃ ደግሞ የመረረ ነው። ባለን እኛ ዝግጅት እና አቅም መራር ነገር አለበት። ያን መራር ነገር ውጠን በሽታችን እንዲፈወስ ካላደረግን በቀር በቀጣይ የምናስበውን እድገት ልናረጋግጥ አንችልም። ይሄ በመቶዎች የሚቆጠሩ ባለሙያዎች (experts) አነጋግረናል፤ ዝም ብለን ዘለን የገባንበት ጉዳይ አይደለም። በጣም ብዙ የአለም ሙያተኞች ጋር ተወያይተንበታል።

በእዚህ ሪፎርም የሚጎዱ ሰዎች የሉም ወይ? ይሄ ሪፎርም በትሩን የሚያሳርፍባቸው ዜጎች የሉም ወይ? በዋጋ ንረት (inflation) መልክ የተነሳው ማለት ነው። አሉ፤ ይሄ ሪፎርም ጠንከር ያለ በትር የሚያሳርፍባቸው ሰዎች አሉ። ዝም ብሎ እንደው በቃ ነገ ብር እና ወርቅ የሚታፈስበት አይደለም፤ ችግር አለበት። በጣም ብዙ ጥቅም ስላለው ነው እንጂ የወሰድነው ችግር አለበት። እነማን ይጎዳሉ? አንደኛ የመንግስት ሰራተኛ። ለምን? አንድ ሺህ አምስት መቶ ብር ደሞዝ የሚበላ ሰራተኛ አለው መንግስት። አንድ ሺህ አምስት መቶ ብር በአሁኑ ደሞዝ ማሻሻያ ከዘጠና ቢሊየን ብር በላይ ተጨማሪ ሃብት ጠይቆናል። ከዘጠና ቢሊየን ብር በላይ። ምን አይነት አቀራረብ (approach) ተከተልን? ታች ያለው አንድ ሺህ አምስት መቶ ብር የሚበላው የመንግስት ሰራተኛ ሶስት መቶ እጥፍ ደሞዙን ጨመርን፤ ሶስት መቶ እጥፍ። በኢትዮጵያ ታሪክ ታይቶ አይታወቅም። ላይ ያለውን እስከ ሃያ አምስት ሺህ በላይ ያለውን “ለጊዜ ታገሰን” አልነው። የጨመርነው ታች ለሚጎዱት ነው። ይሄ ሪፎርም የሚጎዳቸው ሰዎች ላይ በርከት ያለ ሃብት ጨምረን፣ ትንሽ ሻል ሻል ያለ እና ለተወሰነ ጊዜ የሚቋቋሙ ሰዎች ደግሞ አቆየን፤ “ይበቃቸኋል” ማለት አይደለም፤ እነሱም ቢሆኑ በንፅፅር ግን በጣም እያለቀሰ የሚያድረውን ሰራተኛ ማገዝ አለብን ነው። እና ተሿሚዎች ምናምኖች ብዙ ላያገኙ ይችላሉ፤ ታች ግን አድርገናል። ይሄን ነው እንዴ የተከተሉት? “ችግር ተፈጠረ” ያላችሁበት ሀገር እንደዛ እኮ አይደለም። ችግር የተፈጠረባቸው ሀገራት የደሞዝ ጭማሪ የሚጀምረው ከላይ (እኛ ሰፈር) ነው እንጂ ታች አይደለም። የእኛ ተቃራኒ (opposite) ነው። ለእዚህ ነው አንዳንድ ሀገራት አድንቀው የቀረቡት። አቀራረቡ (approach) ድሃን በመጉዳት ሳይሆን የድሃን ጉዳት ለመጋራት የፈቀደ ስለነበረ ነው።

ሁለተኛ ተጎጂዎች አርሶ አደሩ። “ምርቱን በኖርማል ዋጋ ሽጥ፣ የዋጋ ንረት (in-flation) እንዳታመጣ” እያልነው ማዳበሪያውን ግን በውጪ ዶላር ምክንያት ስለሚጫንበት ማዳበሪያ ድጎማ (subsidize) ማድረግ እንቀጥላለን። አርሶ አደሩን ካላገዝነው በቂ ምርት አናገኝም። ለእዛስ ቢሊየንስ ይወጣል።

ሶስተኛ ነዳጅ። ነዳጅ በብዙ ክፍል (segment) ሊከፋፈል ይችላል። አንዳንዶቻችን የማይጎዳን መግዛት የምንችል ልንሆን እንችላለን። ግን ትራንስፖርት ላይ፣ ሸቀጣሸቀጥ ላይ ያለው ክፍል (part) ጉዳት ስለሚያመጣ፣ ለነዳጅ ድጎማ ብቻ መቶ ቢሊየን ብር ገደማ መንግስት ያወጣል። ምን ማለት ነው? ቀለል ለማድረግ ሁላችንም ነዳጅ

484

ከመስከረም እስከ መስከረም

የምንገዛው ከአረቡ ዓለም ነው፤ ይታወቃል። እኛም ብዙ የአፍሪካ ሀገራትም። ከገዛን በኋላ ብዙዎቹ ወደብ አላቸው፤ ለወደብ አይከፍሉም። እኛ ወደብ አልባ (land-locked) ነን። ያንን ውሃ ተሸክመን ለማምጣት ብር እንከፍላለን። ለወደብ ከፍለን ከአንድ ምንጭ (source) ገዝተን የእኛ የነዳጅ ዋጋ ግን ሰፈራችን ካለው ዋጋ ቢያንስ እንጂ አይበልጥም። ወደብማ ቢኖረን አስቡት እንግዲህ። ወደብ አልባ (landlocked) ሆነን ተጨማሪ ወጪ (cost) እየጨመርን (in-cur) ቢሆን፣ ድጎማ (subsidized) አድርገን ሰው እንዳይጎዳ ለማድረግ ጥረት ይደረጋል። ማን ይጠቅማል? ይሄ በጣም ብዙ ሰዎች፣ የግል ዘርፍ (pri-vate sector) ላይ ያሉ ሰዎች፣ ነጋዴዎች፣ ሰራተኞች ሁላችንን ይነካል ማለት ነው። እነዚህን እጅ አጠር ሰዎች ሪፎርም ጠንካራ ዱላ እንዳያሳርፍባቸው መንግስት ቢሊየንስ አውጥቶ አሁን ድጎማ (subsidize) ያደርጋል። ከስድስት ወር በኋላ ደግሞ ይገመግማል፤ ይገመግማል። “ድሃን የሚጎዳ ሪፎርም አንሰራም፤ እኛ ድሃ ተኮር ነን። ድሃን እየጎዳን መንገድ አንሰራም። ድሃን በሚጠቅም መንገድ ሪፎርሙን እንመራዋለን።”

ሁለተኛ በጣም የሚጎዱ ሰዎች አሉ፤ ብዙም የማይነገርላቸው፤ ከፍተኛ ጉዳት የሚደርስባቸው ሰዎች አሉ። ኮንትሮባንዲስቶች በጣም ይጎዳሉ። ወርቅ ማጭበርበር ይቸገራሉ። የቅባት እህል ማጭበርበር ይቸገራሉ። ከጎረቤት ሀገር ማሻጠር ይቸገራሉ። ገበያው (market) እዛም እዚህም እኩል ከሆነ ሰው በባህሪው ቢፈልግም በአብዛኛው ህጋዊ መንገድ ይከተላል። ኮንትሮባንዲስቶች ስለማይመቻቸው ዩቲዩበር እየገዙ ሊንጫጩ ይችላሉ፤ ግን አያስቆሙንም። እኛ ማስቆም አይችሉም። ድሃ እንዳይጎዳ እንሰራለን፤ እነሱን ደግሞ እንመክራለን። “እስከአሁን የዘረፋችሁት ይበቃል፤ አሁን ወደ ህጋዊ መንገድ ግቡ” እንላቸዋለን። አቀራረቡ (approach) እሱ ነው እንጂ “ይሄ ነገር ሲመጣ ጣጣ አለው” ብሎ የሚንጫጫ ሰው እና ጉዳት የሚያርፍበት ሰው የለም ማለት አይደለም። አንዱ ድሃው ነው። አርሶ አደሩ ነው። በከተማ የሚኖር ድሃም በማህበራዊ ደህንነት መረብ (safety net) መደጎም አለበት። በከተማ የሚኖረውም ድሃ ይጎዳል፤ ለእሱም በቂ እቅድ አለን። ከእዚያ ውጪ ግን ኮንትሮባንዲስቱም ወደ ህጋዊ መንገድ ግባ፤ የኢትዮጵያን ወርቅ፣ የኢትዮጵያን የቁም ከብት፣ የኢትዮጵያን የቅባት እህል አታሽሽ። ምክሩ እሱ ነው፤ ካልሆነስ ህግ ለማስከበር እንሰራለን።

ይሄ ሪፎርም የመሳካት ውጤቱም ያለመሳካት ውጤቱም በእኛ እጅ ነው ያለው፤ ወሳኙ እኛ ነን። ማን ነው ዋና ዋና ተዋናዩ (actor)? ለምሳሌ አርሶ አደር ጨክኖ ማምረት አለበት። በኮሮና ጊዜ መሬት ጦም ማደር የለበትም እንዳልነው፣ ምርት እና ምርታማነት ማደግ አለበት። በገጠር፣ በከተማ የጓሮ አትክልት ያልነው መስፋት አለበት። ምርት ካደገ ይሄን ትልም ለማሳካት በከፍተኛ ደረጃ ያግዘናል።

ሁለተኛ ወደ ውጪ ላኪዎች (exporters)። በእዚሁ ዶላር ምክንያት ለምሳሌ ዘንድሮ ከሁለት መቶ ሺህ ቶን በላይ ቡና መውጣት ሲገባው አልወጣም አለ። ለሚቀጥሉት አምስት ስድስት ወራት አርባ አርባ ሺህ ቶን በወር እንኳን ብናወጣ የምናወጣው የአምናውን ነው። ወደ ውጪ ላኪዎች (exporters) ህሊና (conscious) መሆን አለባቸው። ኢትዮጵያ ከወደቀች ይወድቃሉ። በፍጥነት

485

በእጃቸው ያለውን ሸቀጥ (commodity) እያወጡ ገንዘብ እንዲገባ ማድረግ አለባቸው፤ ካበላሹትስ ችግር ያጋጥመናል።

ሶስተኛ ቅድም እንዳነሳችው ገቢ ገቢ ስወራ አደገኛ ነገር ነው። ገቢ ሰዎች የሚገባቸውን ድርሻ ወስደው ቀሪውን ለመንግስት መስጠት ካልቻሉ ሪፎርሙ አደጋ ውስጥ ይገባል። ገቢ ማደግ አለበት። ወደ ውጪ መላክ (export) ማደግ አለበት። ምርት ማደግ አለበት። ይሄ ከተለዋዋጭነት ትዕዛዝ (elastic order) የሚጠበቅ ነው።

ሌላው ቁልፍ ምክንያት (factor) ግን መንግስት ነው። መንግስት ገቢ ሲሰበስብ የማይሰርቅ መሆን አለበት። አገልግሎት (service) በአግባቡ (prop-erly) የሚሰጥ መሆን አለበት። በስምንት ሰዓት ስራ እራሱን የሚያጥር መሆን የለበትም። ተጨማሪ ጥረት (effort)፣ ታታሪነት (devotion) ያስፈልጋል ለእዚህ ጉዳይ። የመንግስት ሰራተኞች እኛ ታች ያለው እንዳይጎዳ ደሞዝ ይጨመር እንደምንለው፣ እነሱም ሀገራችን እንዳትጎዳ ብለው በከፍተኛ ቁርጠኝነት (com-mitment) መስራት አለባቸው። እነዚህ ከተሟሉስ በጣም የተሳካ ጉዳይ ይሆናል። ከእነዚህ አንዳንዶቹ ቢያበላሹስ በዛው ልክ ሪፎርሙ ይጎዳል።

ሌላው አደገኛ አደገኛ ጥንቃቄ የሚያስፈልገው አካባቢ ስግብግብ ነጋዴ ነው። ስግብግብ ነጋዴ ያለአግባብ ዋጋ ከጨመረ አንደኛ ስራ ያበዛብናል፤ እኛ ሌላውን ስራ ትተን እዛ የሌባ እና ፖሊስ ጨዋታ እንጀምራለን። ሁለተኛ ያልተገባ ጉዳት ማህበረሰቡ ላይ ያሳርፋል። ማህበረሰቡ አስፈላጊውን መረጃ እንሰጣለን። የህግ አስከባሪ ኤጀንሲዎች (law enforcement agencies) ግልፅ መመሪያ እና እቅድ አላቸው። መንግስት እና ህዝቡ ተባብረው ስግብግብ ነጋዴዎች ካለአግባብ እንዳይጠቀሙ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳሉ። መንግስት ብቻውን አይደለም። መንግስት እና ህዝቡ በትብብር ያልተገባ አይነት የንግድ ስርዓት መፍጠር አይፈቀድም። ቀደም ሲል (already) ባለፉት ሁለት ሶስት አራት አመታት የኢትዮጵያ ገበያ ብላክ ማርኬት ሆኖ ስላበቃ ምንም አዲስ ነገር አያስፈልግም። እዛ ጥቂት ቦታዎች (ar-eas) አሉ፤ እነሱ ይደጎማሉ። ትርጉም ያለው (significant) የሆነ ለውጥ ሲመጣ የህግ አስከባሪ ኤጀንሲዎች (law enforcement agencies) የእርምት እርምጃ ይወስዳሉ።

ይሄ ሪፎርም ብዙ የተወያየሁበት፣ ብዙ የተጠቁበት፣ ብዙ ጊዜ ያሳለፍኩበት ስለሆነ ይሆናል ብዬ የማምነውም እናንተም ብታምኑ እና ብትተባበሩ ደስ የሚለኝ ሃሳብ አሁን የያዝነው በጀት አመት፣ ይሄ አመት ይሄ ሪፎርም ከባድ ጊዜ ነው። መዘጋጀት ያስፈልጋል። ነጋዴው እንደዚህ እንደዚህ ያደርጋል፣ ወደ ውጪ መላኩ (export) እንደዚህ እንደዚህ ያደርጋል፣ ገቢ እንደዚህ እንደዚህ ያደርጋል፤ ብዙ ጣጣ ይኖረዋል። ይሄን አመት ያንገጫግጨናል። ይሄን አመት በትብብር ቅድም ባነሳሁት ፋውንዴሽን፣ በአንድነት (unity)፣ በቅንጅት (synergy) መርህ ሳናዛንፍ፣ በመሻማት ሳይሆን በመስጠት፣ “ለእኔ ብቻ ሳይሆን ለእኛ” ብለን ከሰራን፣ ከሚቀጥለው አመት ጀምሮ ለአስር ተከታታይ አመታት ሳይቋረጥ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ያድጋል። ማደግ ስላችሁ ትርጉም ያለው (significant) የሆነ እድገት ያመጣል። በሚቀጥሉት አስር አመታት በሚኖረው እድገት አንደኛ ግብርና እንደ ዘርፍ (sec-

486

ከመስከረም እስከ መስከረም

tor)፣ እንደ ዘርፍ በእራሱ የሚያድገው ቢኖርም። አጠቃላይ ከጠቅላላ የሀገር ውስጥ ምርት (GDP) ያለው ድርሻ (share) አሁን አንድ ሶስተኛ ገደማ ካለው ከአስር ፐርሰንት በታች ይሆናል። አስር ዓመታት (ten years) ግብርና ያድጋል፣ ድርሻው (share) ግን ወደ አስር ፐርሰንት ዝቅ ይላል። ምን ማለት ነው? አገልግሎት (service) እና ኢንዱስትሪ በጣም ያድጋሉ ማለት ነው። ይሄ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ በተረጋጋ መንገድ ረጅም ጊዜ ለመውሰድ ያግዛል።

ሁለተኛ የኢትዮጵያ እዳ በሚቀጥሉት አስር አመታት ባልኩት መንገድ ከሄድን ከስምንት እስከ አስር ፐርሰንት ዝቅ ይላል። ስምንት ፐርሰንት እዳ ማለት ምንም ማለት አይደለም፤ ዝቅ ይላል። ያ ስምንት ፐርሰንት እዳ ግን ኢትዮጵያ ላይ ጫና እንዳያመጣ ኢትዮጵያ ወደ ውጪ ከምትልከው (export) ገቢ ከአስር ፐርሰንት በታች ብቻ ለእዳ አስተዳደር (debt management) ይውላል። ምን ማለት ነው? ለምሳሌ ዘንድሮ ሶስት ቢሊየን ዶላር (3 Billion Dollar) ወደ ውጪ ልከን (export) ሁለት ቢሊየን ዶላር እዳ የምንከፍል ከሆነ፣ አንዷን ቢሊየን ለምን እንደምናውላት አስቡ። ግን ሶስት ቢሊየን ዶላር ልከን ከእዛ ውስጥ አስር ፐርሰንቱን እዳ ለእዳ ክፍያ አውለን ዘጠና ፐርሰንቱን ለልማት ካዋልነው ጉዳቱ ዝቅተኛ ሊሆን ይችላል። በሚቀጥሉት አስር አመታት የግብርና ድርሻ (share) ከአስር ፐርሰንት በታች ይሆናል። እዳችን ከስምንት እስከ አስር ፐርሰንት ይሆናል። ከወደ ውጪ መላክ (export) ከአስር ፐርሰንት በታች እዳችን የምናስተዳድርበት (manage) ሃብት ይሆናል። ዘጠና ፐርሰንቱን ለልማት ለማዋል የሚያስችል አቅም ይፈጥርልናል።

እዚህ ጋር ትውልድ መጨነቅ ያለበት ቅድም ያነሳሁት ዝላይ (leapfrog-ging) ያልኩት ከወዲሁ ኢኮኖሚስቶች፣ በኢኮኖሚ ዙሪያ የሚሰሩ ሰዎች፣ ወጣቶች ማሰብ ያለባቸው፣ የዛሬ አስር አመት ገደማ ሌላ ዝላይ (leapfrogging) ካልተሳበ በስተቀረ ኢትዮጵያ አሁን ባሰብነው መንገድ ብቻ ከሄደች የመካከለኛ ገቢ አገር (middle income) ትራክ ውስጥ ትገባለች። አሁን አንድ አመት እንረባረብ እና የሚፈጥርብንን ጫና እንገታ (rest)። አስር አመት በተከታታይ (continuously) ያለውን እድገት በአግባቡ (properly) እንሰበስብ (harvest)። ከአስር አመት በኋላ ግን የመካከለኛ ገቢ አገር (middle income) ትራክ ውስጥ እንዳንገባ ደግሞ የምንዘልበት (leapfrog) አዲስ ትልም፣ አዲስ እሳቤ የእዛ ጊዜው ትውልድ ማሰብ፣ መዘጋጀት አለበት። ያ ከሆነ ቀጣይነት ያለው ልማት (continuous development) ማረጋገጥ ይቻላል። ያ እንዲሆን በእኛ በኩል ረዘም ላለ ጊዜ ዝግጅት ስላደረግን፣ የልማት እቅዶቻችን በማክሮ፣ በማይክሮም፣ በዘርፍ (sector) ደረጃም ግልፅ ስለሆኑ፣ የጀመርናቸው ስራዎች ስለሆኑ፣ ማስፈፀምም በትንሹ ተለማምደን ስላየን፣ እንደ መንግስት በማስፈፀም (execute) እናሳካዋለን የሚል ከፍተኛ እምነት፣ ተስፋ አለን።

አንዳንዶች በስጋት መልክ የሚያነሱት የኢትዮጵያ መንግስት ገንዘቡን ወስዶ ሰው አልባ አውሮፕላን (UAV) ሊገዛበት ነው፣ ድሮን ሊገዛበት ነው የሚል ስጋት ሰምቻለሁ። ለእነዛ ወገኖች ያለኝ መልዕክት በእዚህ ሪፎርም ዘመን እኛ ሰው አልባ አውሮፕላን (UAV)ን ለመሸጥ እየተዘጋጀን ስለሆነ ገበያ ፈልጉልን። አሁን እኛ ከግዢ ወጥተን

487

እንዴት እንሸጣለን ላይ ነው ሃሳባችን፤ አንድ አይደለም ቦታችን። በእዚህ ሪፎርም ዘመን ውስጥ ሰው አልባ አውሮፕላን (UAV) የሚሸጥበትን ገበያ (market) ፈልጉልን፤ እሱ ነው እኛን ያስጨነቀን እንጂ አሁን እንደከዚህ ቀደሙ አይደለም። እና ካለቦታው ከምንጨናነቅ የውጪ ገንዘብ የሚልከውም በህግ፣ ገቢ የሚከፍለውም በህግ፣ ወደ ውጪ የሚልከውም (export) በጊዜ፣ ቀን እና ማታ ሰርቶ፣ መንግስትም በከፍተኛ ሃላፊነት ስራውን ከሰራ ይሄ ለኢትዮጵያ ፍቱን መድሃኒት ነው። አሁን የወሰድነው የኮሶ መድሃኒት ቢመረንም ያሽራል። ከሻረ በኋላ ረዘም ላለ ጊዜ ጤነኛ ሆነን እንቆያለን። አሁን የገባነው ወደ ዓለም መድረክ ነው። ከጥቂቶች፣ ከተዘጉ፣ ከማያድጉ፣ ከሚታወቅ እቅድ ከሌላቸው ሀገራት ተርታ ወጥተን በግልፅ መንገድ ወደሚሰሩ ሀገራት ተቀላቅለናል። ይሄንን ነገር ኢትዮጵያውያን በአንክሮ ማየት አለባቸው። ችግሩን ደግሞ ለቅመን ስለለየን በተባበረ መንገድ እሱን መቀነስ... ችግር አልባ አይደለም፤ ችግር የሌለበት (problem free) የሚባል ሪፎርም የለም። ችግር አለ፤ ያ ችግር ግን ከገባን እና ከመራነው የሚስተናገድ (manage) የሚደረግ ነው። ሰው ድርቅ እየመራ፣ ሰው ጦርነት እየመራ፣ ሪፎርም የሚያስከትለው አደጋ (risk) መምራት እንዴት እንቸገራለን? ሃላፊነት ሁላችንም መወጣት ከቻልን ማለት ነው።

ባንኮች አካባቢ ከውጪ ባንኮች ጋር በሚያያዝ በተደጋጋሚ ነግሬያችኋለሁ፤ በተደጋጋሚ ኢትዮጵያ ውስጥ ሰላሳ ሰባት ባንክ በጣም ብዙ ነው። ብዙ ነው። እንደተባለው ባንክ ስላልሆነ ወደ ባንክ መምጣት አለበት። አምስት ስድስት ሆናችሁ ባንክ ሁኑ። አምስት ስድስት ሆናችሁ ባንክ በምትሆኑበት ሰዓት ዘር ከሌለው፣ መንደር ከሌለው ምናምን ከሌለው እና ባንክ ከሆናችሁ በቢዝነስ ህግ የምትመሩ ከሆነ የኢትዮጵያ መንግስት ልክ ገበሬን እንደሚጠብቀው (protect) ያደርጋችኋል። እናንተን አሁን ያለው ኪዮስክ ነው። ለአጎት ልጅ ለምናምን ልጅ መሸቀያ ኪዮስክ እንጂ ባንክ አይደለም፤ እውነቱ እሱ ነው። በዛ መንገድ ከሄድን አያዋጣም። ሰብሰብ በሉ። አቅም አላችሁ፣ ልምድ አላችሁ፣ ስንት አመት ሰርታችኋል። እናንተ እኮ አምስት ስድስት ብትሆኑ በጣም ትላልቅ ባንኮች ናችሁ። ቴክኖሎጂ ደግሞ እንዳይባል ሁለት ሶስት አመት ጀምራችኋል፤ የሞባይል ባንኪንግ ማስፋት ነው። እሱ ወደ ስቶክ መግባት ነው። ቶሎ ብለን። እነሱ በተቻለ መጠን ከእናንተ ጋር እንዲሰሩ እናበረታታለን (push እናደርጋለን)። ማበረታታት (push) ግን ማዘዝ አይደለም። ባለፉት አመታት የልምምድ ጊዜ አግኝታችኋል፤ በጣም ብዙዎቻችሁ በጣም የጠለቀ ልምድ (deep experience) አላችሁ።

እኔ ከእናንተ የተለየ ባንከር፣ ከላይ ከእናንተ የተለየ የባንክ ሙያ ያለው ሰው ይመጣል ብዬ የምጠብቀው ሰው የለኝም። ብር ሊመጣ ይችላል እንጂ በሙያ ደረጃ እናንተ የምትናቁ አይደላችሁም። የእኛ ባንኮች ችግር ሁሉም በየሰፈሩ ከአጎቱ ልጅ ጋር የባንክ ባለቤት መሆን ማሰቡ ነው። የመኪና ባለቤት ነው የሚሆነው እንጂ ባንክ ውስጥ ድርሻ (share) ነው የሚገዛው። ወደ እዛ ካልተኬደ የምናስበውን ነገር አያመጣም። ይሄን ደግሞ እርሶ በደንብ ያውቁታል። ሰብሰብ በሉ፤ መንግስት መደገፍ ያለበት ነገር ካለ ብሔራዊ ባንክ (National Bank) አንዱ ስራው የዋጋ ንረትን (inflation) መቆጣጠር ሳይሆን ባንኮቹ እንዳይጠፉበት መከላከል ነው። የብሔራዊ ባንክ (National Bank) ልጆች ናችሁ እኮ እናንተ ስትጠፉማ

488

ከመስከረም እስከ መስከረም

ዝም ብሎ እንዴት ያያችኋል? ለእዛ ነው ህግ ያሻሻልነው። ስልጣን ያለው (em-powered) ብሔራዊ ባንክ (National Bank) አለን፤ ዋና ስራው የገበያ ስርዓቱ እንዳይበላሽ ማድረግ፣ ልጆቹ ደግሞ እንዳይሞትበት ማድረግ ነው። በእዚህ የሚወሰድ የፖሊሲ እርምጃ ካለ እያየን እንወስዳለን። እርሶ እንደሚያውቁት ቴሌኮምን ለመግደል ነው።

ሳፋሪኮም የመጣው ሳፋሪኮም እንዳይገባ ተብሎ ነበር። ሳፋሪኮሞች በጣም እናመሰግናለን፤ ገብተው ቴሌኮምን ድጋሚ ወለዱት፣ ሪበርዝ አደረገ፣ እንኳን ሊሞት። ሴም ኢዝ ትሩ ለባንኮች፤ እናንተም እንደዛ እንደምትሆኑ ተስፋ አደርጋለሁ። ግን እንድትጠፉ አንፈልግም፤ እንድትጠነክሩ ግን እንፈልጋለን። አሁን ባለው መንገድ ከቀጠለ ስለማያዋጣ እንተባበር፣ በትጋት እንስራ። ሪስኩን ለይተን አውቀን ሚቲጌት እናድርግ፣ ለበለጠው፣ ለተሻለው፣ ለልጆቻችን የሚበጀውን ነገር አስፓየር እናድርግ። ያንን ካደረግን እናሳካዋለን የሚል እምነት ነው ያለኝ። እኔ ብቻ ሳልሆን ኢንተርናሽናል ፋይናንሽያል ተቋማትም ያ እምነት አላቸው። የእኛን ዝግጅት ስለሚያውቁ ያ እምነት አላቸው። ኢትዮጵያ ላይ ኤክሰፕሽናሊ ይሳካል ብለው ያምናሉ።

በዚሁ አጋጣሚ የአይ ኤም ኤፍ ፕሬዝዳንት ክርስቲና፣ የወርልድ ባንክ ቫይስ ፕሬዝዳንት የነበረች አሁን የአይ ኤም ኤፍ ዳይሬክተር ናት፤ በተለየ መንገድ ይህን አገር ትወዳለች። እርሷን በጣም ማመስገን አስፈላጊ ነው። ሁለተኛ የወርልድ ባንክ ፕሬዝዳንት አጄ እና ምክትሉም አን በተለይ አጄ ፕሬዝዳንት ሆኖ እንደተሾመ ፈረንሳይ አገር አንድ ፓናል ላይ ተገናኝተን ነበር፤ የተለመደው መንገድ እንደማይቀጥል ተስፋ አደርጋለሁ ብዬው ነበር። የሶስተኛ ዓለም ችግር የሚገባው ሰው ነው እና አጄንም በጣም ማመስገን እፈልጋለሁ። ሶስተኛው የእንግሊዝ መንግስት ነው። የእንግሊዝ መንግስት በዚህ ሪፎርም ብቻ አይደለም፤ በጦርነቱ ጊዜ፣ በኮሮና ጊዜ በየመሀሉ ባሉ ጉዳዮች ብዙ ወዳጆቻችን ግራና ቀኝ በሚሉበት ሰዓት ከኢትዮጵያ ጋር ያለውን የመደጋገፍ ወዳጅነት ሳያቋርጥ፣ እርዳታ ሳያቋርጥ፣ በዓለም መድረክ እኛን መደገፍ ሳያቋርጥ በአይ ኤም ኤፍ እና በወርልድ ባንክ ስብሰባዎች ኢትዮጵያዊ ሆነው ተከራከሩ። ኢትዮጵያዊ ሆነው ነው ለዚህ ሪፎርም የቆሙት። እነርሱ መግለጫ መስጠት ብቻ ሳይሆን እኛ የማንሰበሰብበት ቦርድ ላይ እኛን ሆነው ተከራክረዋል። እና የእንግሊዝ መንግስት ከፍተኛ የሆነ ምስጋና ይገባዋል። ሌሎች ብዙ ወዳጆች ያገዙን አሉ፤ እነርሱ ደግሞ የደገፉን አገራትን ተቋማትን እናመሰግናለን።

ከሁሉ በላይ የማክሮ ቲም በጣም የተፈተኑበት ስራ ነው። የእኛ ማክሮ የሁሉም ዓይነት ስብጥር አለበት። ከሲነሮቹ እንደነአቶ ግርማ፣ እንደነአቶ ተክለወልድ ያሉ ለረጅም ጊዜ በኢትዮጵያ ፋይናንስ የሰሩ ሰዎች አሉበት። ከወጣቶቹ እንደነማሞ፣ እንደነፍጹም እንደነኢዮብ ያሉ አሉበት። ከመካከለኞቹ ከመካከለኛው ዘመን ሪፎርሞች እነ አህመድ ሽዴ አሉበት። እነዚህ ሰዎች እውነት ለመናገር በጣም በጣም ከፍተኛ መስዋእትነት ከፍለዋል። ክርክሩ፣ ጭቅጭቁ፣ እርስ በርስም የነበረ ፍትጊያ፤ ይሄ ነገር እንዲሳካ የነበራቸው ጥረት በጣም በጣም የሚያስደስት ነው። ይሄ ኮሚትመንት፣ ይሄ ነገር እንዲሆን ያደረጋችሁት ኮሚትመንት ሪፎርሙ እስኪሳካ መቀጠል አለበት። የእናንተ ኮንቲኒየስ ሊደርሺፕ ያስፈልጋል፤ ፎሎው አፕ ያስፈልጋል፣ ቲም መሆናችሁ ያስፈልጋል። እስካሁን ለኢትዮጵያ ላደረጋችሁት ግን ከፍተኛ ምስጋና ማቅረብ

489

እፈልጋለሁ።

የሚዲያ ተቋማት ሰሞኑን የምትሰሩት ስራ ጥሩ ነው፤ ሰሞኑን ሞር ኤክስፐርቶች ሙያተኞች እያስገባችሁ ህዝባችን ችግሩንም በልኩ እንዲያውቅ፣ ጥቅሙንም አሳንሶ እንዳያይ ዕድል ስለሆነ ያገኘነው። ሊሰራ የሚገባውንም እንዲያውቅ እያንዳንዱ ስቴክሆልደር በጋራ ተባብሮ ኢትዮጵያን ካለችበት ድህነት ከእርዳታ ጠባቂነት የሚያወጣ ስራ ስለሆነ ይህንን መስዋእትነት ከፍሎ ልጆቹን ከለማኝነት እንዲገላግል ህዝቡን ማንቃት፣ ማስተማር ደግሞ ያልተገባ ነገር የሚፈልጉትን ሰዎች እንዲሁ ማንቃት፣ ማስተማርና ወደ ትክክለኛው መመለስ ይጠበቅባቸዋል። ሎው ኢንፎርስመንት ኤጀንሲስ ከድሮ በተለየ መንገድ እያንዳንዱ ሱቅ፣ እያንዳንዱ ሻይ ቤት የሚሰራ ሻጥር ካለ በዩኒፎርም ብቻ ሳይሆን ከዩኒፎርም ውጪ ከመንግስት የሚመለከታቸው አካላት ጋር በመሆን ቁጥጥር እንድታደርጉ በተሰጠው መመሪያ መሰረት ጥብቅ ስራ ይጠበቅባችኋል። የሚዲያውና የሎው ኢንፎርስመንት ኤጀንሲ ፍሬ የሚታየው ከዚህ በኋላ ባሉት ስራዎች ነው። የማክሮ እስካሁን ባለው ታይቷል፤ እናመሰግናለን። ሚዲያና ሎው ኢንፎርስመንት ግን ከዛሬ ጀምሮ ባለው ስራችሁ የሚታየው እንድታግዙን እንፈልጋለን።

የባንክ ሰዎች ቅድም ካልኩት ውጪ ሰው ማስተማር አለባችሁ፤ እናንተ ይገባችኋል ምን ማለት እንደሆነ፣ ችግሩም ጥቅሙም። የመንግስት መደገፍ አለመደገፍ አታድርጉት፤ ለመንግስት ደሞዝ አይደለም የመጣው ይሄ ሪፎርም፣ ለኢትዮጰያ ነው የመጣው ይሄ ሪፎርም። ችግርንም በሚዛን ጥቅሙንም በሚዛን ብታስተምሩ እኛም ስንሰራ የጎደለን ነገር ካለ እናርምበታለን። ላረጋግጥላችሁ የምፈልገው ነገር ግን ዓለም ላይ በዚህ ዙሪያ የበቃ እውቀት አላቸው የሚባሉ ሰዎች በሙሉ፣ አፍሪካ ላይ የሞከሩ አገሮች በሙሉ በመሪም በኤክስፐርት ደረጃም ስናነጋግር ነው የኖርነው እስኪሰለቸን ድረስ። እና ዝም ብለን የገባንበት ሳይሆን የጠቅላላ ሪፎርማችን አካል ነው፤ የኢትዮጵያን እስራት ይፈታል፤ ካለንበት ሁኔታ ያወጣናል፤ ምንም ጥርጥር የለውም። የማምረት አቅም ስላለን፤ ሰው ስላለን፤ ቴክኖሎጂ ጋር ሳቢ የሆነ ወጣት ስላለን ኮምፒት አድርገን አፍሪካ ላይ የተሻለ ኢኮኖሚ፣ የተሻለ አገር እንገነባለን የሚል ተስፋ ነው ያለው። ሁላችንም በትብብር ይሄን እንድንሰራ አደራ ማለት እፈልጋለሁ፤ የመጀመሪያ ቀን ሚዲያዎች እንዳሉት እኔም እደግመዋለሁ እንኳን ደስ ያላችሁ ታላቅ ሪፎርም ኢትዮጵያ ጀምራለች። ችግር የለውም ማለት አይደለም፤ ችግሩ ግን ኢምንት ነው ከሰራንበት። ሪፎርሙ ግን እንኳን ደስ ያላችሁ የሚያስብል ነው ቢያንስ 4.9 ቢሊዮን ዳላር እዳ ንግድ ባንክን ሴቭ ስላደረግን እንኳን ደስ ያላችሁ።

አመሰግናለሁ።

ሐምሌ 25፣ 2016 ዓ.ም

490

ከመስከረም እስከ መስከረም

አዲስ አበባ- በለውጥ ላይ ያለች ከተማ

በዚህ ስራ ውስጥ ብንገነዘብ ብዬ የማስበው አንደኛ ቁጠባ ነው። በጣም ውስን የሆነ ሀብት ነው ያለን፤ ይሄንን ሀብት ወደ ውጭ ሀገር የምናሸሽ ከሆነ እንደዚህ አይነት ነገር ሀገራችን በእኛ ሀብት የሰው ሃገር እንዲያሸበርቅ እናደርጋለን እንጂ የእኛ ሀገር እንዲያምር ማድረግ አንችልም። ሁለተኛው መፍጠን እና መፍጠር ነው፤ ገና ነዉ ሀገሩ አልተሰራም ከተማው አልተሰራምና ይበልጥ መፍጠን ይበልጥ መፍጠር አለብን።

በዚህ መንገድ ሳናቆራርጥ ለጥቂት አመታት አዲስ አበባን ከሰራን ካለምንም ጥርጥር በአለም ላይ ምርጥ ከሚባሉ ከተሞች በአፍሪካ ላይ ምርጥ ከሚባሉ ከተሞች አንዷ ትሆናለች። እራሷ መልከዓ ምድሯ የተመቸ ነው። ስንሰራ ደግሞ ያንን ውበት ሞር ማጉላት ማውጣት እንችላለን። የተሻለ ለአይን የሚማርክ፣ ለጤና የሚመች፣ ለኑሮ ምቹ የሆነ ከተማ እናደርገዋለን።

ዋናው ነገር አንደኛ ኮንቲኒቲ ነው ማስቀጠል የባህላችን አካል መሆን አለበት። የምንናገረውን መተግበር፤ የተገበርነውን ደግሞ ጠብቆ ማስቀጠል አንዱ መለመድ ያለበት ነገር ነው። ሁለተኛው ደግሞ ሜይንቴናንስ ነው። አሁን ሰራን፤ አሁን ተከልን ከተውነውና ከሄድን እሱ ይተዋል። ጥበቃ ይፈልጋል እንክብካቤ ይፈልጋል፣ እሱን ለማድረግ የሰሩ ሰዎችም በዚህ የምናልፍ ሰዎችም ሁላችንም መንከባከባችንን አለመበላሸቱን ማረጋገጥ አለብን ሀብታችን ሊበላሸ ስለማይገባ።

ሐምሌ 26፣ 2016 ዓ.ም

491

የመገናኛ ሲኤምሲ መስመር

ዛሬ ያየነው ከመገናኛ ወደ ሲኤምሲ የሚሄደው ኮሪደር ነው። እስካሁን ከሰራናቸው ኮሪደሮች ትንሽ ከበድ የሚለው ኮሪደር ይሄ ነው፤ ምክንያቱም በመሃል ላይ እንደምታውቁት ላይት ሬልዌይ መስመር ስላለ እንደፈለጉ ሆነው የፍስሽ ማስተላለፍያ፣ ቆሻሻ ማስተላለፍያ እና ከአንዱ ጫፍ አንድ ጫፍ ማገናኘት እንደ ሌላው አካባቢ እዚኛው ኮሪደር ቀላል አልነበረም።

ዛሬ ያየናቸው ስራዎች አንደኛ ግሪነሪ፣ ዎክዌይ፣ የህንጻ ውበት፣ የአስፋልት ስራዎች፣ የባይክሌን እና እንዲህ ያለ በየቦታው ህዝቡ ወጣ ብሎ ከልጆቹ ጋር የሚናፈስባቸው አነስተኛ ፓርኮች፣ ኳስ መጫወቻ ቦታዎች፣ ባስኬትቦል መጫወቻ ቦታዎች ለዚህ አከባቢ ህዝብ እጅጉ መገናኛ፣ መሰባሰቢያ፣ የጋራውን ነገር የሚያወጋበት ነገር ተፈጥሯል። እንግዲህ ሁላችን እንደምናውቀው ከዚህ ቀደም እንደዚህ አይነት ቦታ አዲስ አበባ ውስጥ ስሙ ኪስ ቦታ ይባላል። ኪስ ቦታ ማለት የሚቸበቸና ብር አየር በአየር የሚሸቀልበት ነው። ኪስ ቦታ ለመስራት አዲስ አበባ አይታወቅም። ኪስ ከሆነ ለህንፃ ይባልና አስፋልት ዳር ከሆነ ቶሎ ተብሎ ገንዘብ ይገኝበታል። ያ ገንዘብ ለከተማ መልሶ አልዋለም፤ ውበት አላየንም። አሁን ግን ከመንገድ ዳር በርከት ያሉ ሰዎች የሚኖሩበት አከባቢ ላይ እንደዚህ አይነት ስራ ሲሰራ እውነት ለመናገር በጣም በጣም ያስደስታል። ሰዎች ወጣ ብለው የሚናፈሱበት፣ የሚተክዙበት፣ የሚያነቡበት፣ የሚያሰላስሉበት፣ የሚያስቡበት መስክ፣ አውድ፣ ፕላትፎርም እያገኙ ከሄዱ ሃሳብያን ይፈጠራሉ። ተማሪዎች ከሚያዩት ነገር በተለይ ከተፈጥሮ ብዙ ይማራሉ። ዛፍ፣ ሳር፣ ውሃ፣ ሰማይን አርቆ ማየት ብዙ ነገር እንድንማር ያስችላል። የሰፋ ነገር ማየት የሰፋ እሳቤን እንድንይዝ ያደርገናል እና እንዲህ አይነት ስራ በጣም በጣም ጥሩ ነው።

ዛሬ ከአዲስ አበባ ከተማ አመራሮች ጋር ያየነው ከመገናኛ እስከ ሲኤምሲ ያለውን መሃል ላይ ያስቸገረን የባቡር መስመር ምን ማድረግ እንችላለን? የሚለውን እያየን ቆይተናል። እንግዲህ ውይይታችንን ከጨረስን በኋላ የባቡር መስመሩ መላ ካገኘ ከመገናኛ ሲኤምሲ ያለው መንገድ በጣም ሰፊ፣ አራት አምስት ዌይ ያለው መንገድ ብዙ ትራንስፖርት ሊያሳልጥ ይችላል። በጣም ብዙ ግንባታ ተገንብቷል እዚህ አካባቢ እንደምታዩት፤ ለእዚህ ቦታ ተጨማሪ ሃይ ዌይ ካልተሰራ ያንን ችግር ካልፈታን ይሄ ህዝብ ከዚህ አብዮት አደባባይ፣ ሜክሲኮ፣ ቦሌ የሚሄድበት ሰአት አንድ ሰአት ሁለት ሰአት ከሆነ እንደ ሀገር ጊዜ እና ገንዘብ እያጣን ነው። ሰዎች በጊዜ ስራቸውን ገብተው እንዳይሰሩ እያደረገ ነው፤ ነዳጅ ይጨርሳሉ፤ መንገድ ላይ ይቆማሉ፤ ያ ሁሉ ኪሳራ ነው። ያን ኪሳራ መቀነስ የሚያስችልበትን መንገድ እየመከርን ነው ያለነው፤ አሁን ግን በጣም ጥሩ ስራ ተሰርቷል።

492

ከመስከረም እስከ መስከረም

እንግዲህ አዲስ አበባ ከተማ አመራሮች በጣም አድርገን እናመሰግናለን። የፌዴራል አመራሮችን በጣም እናመሰግናለን፤ የአከባቢ ማህበረሰብ ስለተባበረ፣ ስላገዘ፣ አብሮን ስለቆመ እጅግ አድርገን እናመሰግናለን። ይህ ስራ ቀጣይ ነው፤ የመጀመሪያውን ዙር ነው ያየነው አምስት ኮሪደር። አሁን አጥንተን ጨርሰናል ተጨማሪ ኮሪደሮች እነዛ በቅርቡ የእዚህ መቋጫ ሲያገኝ ይጀምራሉ።

እንግዲህ እንደ እኛ ተስፋ፣ እንደኛ ግምት፣ እንደኛ መሻት በጥቂት አመታት ውስጥ አዲስ አበባ ዛፍ በየቦታው የሚታይበት፣ ሳር በየቦታው የሚታይበት፣ አበባ በየቦታው የሚታይበት፣ ልጆች ውሃ የሚቧርቁበት አከባቢ ያለበት፣ ለመኖር ምቹ የሆነ ይሄ ውትፍትፍትፍ ካለው ከተደረተው የከተማ ስርዓት ከፈት ፈት ያለ የከተማ ስርአት እንዲፈጠር ለማስቻል ነው። ጅማሯችን ጥሩ ነው፤ አሁንም መልዕክቴ ገና በጣም በጣም ጅማሮ ደረጃ ላይ ስላለን እርካታ እንዳይጠልፈን። የምናስበው ትልቅ ነው፤ የምናልመው ሰፊ ሀገር ነው። እኛ የምናስበው እና የምናልመው ቦታ የምንደርሰው እርካታን መግራት ከቻልን ብቻ ነው። ሰራን የሚል ስሜት ካለን ያበላሽብናል፤ የከተማችን ነዋሪዎች ይህ ስራ ለሁላችን ጠቃሚ ነው። አሁንም ድጋፋችሁ ይቀጥል፤ አሁንም ትዕግስታችሁ ይቀጥል፤ አሁንም ትብብራችሁ ይቀጥል፤ በጋራ አዲስ አበባ እናስውባት።

የአዲስ አበባ ከተማ አመራሮች ስራ ማለት የሰው ሕይወት ማሻሻል፣ ድህነትን መቀነስ፣ ስራ መፍጠር፣ መሰረተ ልማት መዘርጋት መሆኑን ተስማምተናል። ሌላ ፖለቲካ የለም፤ ፖሊሲያችን ስራ ነው። ስራ ከሰራን ብቻ ነው ኢትዮጵያ ውስጥ የምናስበው ነገር የምናሳካው። በማውራት የሚበሉ አሉ፤ በመስራት የምንኖር አለን። ምርጫው የእኛ ነው። በማውራት መኖርን ምርጫ ያደረጉት ሰዎች የእንጀራ ገመዳቸው እያጠረ እንጂ እየቀጠለ አይሄድም። በስራ መብላትን የሚያስቡ ሰዎች እንጀራቸው እየበዛ እየሰፋ እውቀታቸው እያደገ እየሰፋ ነው የሚሄደው እና መስራት አያጎድልም። መስራት አያከስርም ሁላችን ቀን ከሌሊት ብንሰራ ለሀገራችን ለኢትዮጵያ ለህዝባችን ብንሰራ ሽልማታችን በምድርም በሰማይም ነው።

ይሄ ስራ አድካሚ ነበር እንደምታውቁት። ይሄ ስራ በጣም ብዙ ጭቅጭቅ ያለበት ነገር ነው፤ ውጤቱ ግን ያማረ ነው። አንድ ነገር ብቻ ላንሳ፤ ይህንን ስራ ስንጀምር የዛሬ አራት አምስት አመት ገደማ አዲስ አበባ በነበረው ጥናት የአዲስ አበባ የግሪን ከቨሬጅ ከሶስት ፐርሰንት በታች ነበር፤ ቱ ፖይንት ሰርቲን ነበር፤ አሁን ወደ ሃያ እየቀረበ ነው። ማየት የፈለገ ሰው ከቦሌ እስከ ጎሮ ያለውን ግራ እና ቀኝ እየነዳ ይመልከት፤ ጫካ ነው እየፈጠርን ያለነው። ከሁለት ሶስት አመት በኋላ አዲስ አበባ ለማንም ውብ ለመኖር የምትመች የምታጓጓ ከተማ ትሆናለች። ውብ ህዝብ ነው ያለን፤ እጅግ ቆንጆ ህዝብ፣ ታታሪ ህዝብ፣ አፍቃሪ ህዝብ፣ አቃፊ ህዝብ ነው ያለው፤ ነገር ግን ሰው ሰውን ብቻ አያይም ኑሮውን ከባቢውን ያይና ይጠየፈናል። ያን መጠየፍን ከቀረፍን ያለምንም ጥርጥር ከአምስት አመት በኋላ ይህቺ ከተማ በጣም ብዙዎች ሊመጡባት የሚጓጉ ትሆናለች። ያን ለማድረግ ከህዝባችን ጋር ታጥቀን ተነስተናል። እንግዲህ

493

ከጀመርን እንደሚታወቀው እስከምንጨርስ ድረስ አናቋርጥም። ጅማሯችን መልካም ነው፤ አጨራረሳችን ያማረ እንዲሆን እንድንበረታ፣ እንድንተጋ፣ በጋራ እንድንቆም፣ ከወሬ ይልቅ ስራ እንድናስቀድም፣ ከጥላቻ ይልቅ ፍቅር እንድናስቀድም፣ ከውሸት ፕሮፓጋንዳ ይልቅ የሚታይ የሚጨበጥ የሚዳሰሰውን ነገር እንድናስቀድም አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

እየሰሩ፣ እየደከሙ፣ ውጤትም እያመጡ አንዳንድ ተራ ሰዎች በተራ ወሬ የሚያዳክሟቸው ሰዎች ካሉ ልመክራቸው የምፈልገው ነገር የእኛ ስራ ፍሬ እያፈራ እየታየ ነው ያለው። ለሚቀጥሉት ሶስት አራት አምስት አመታት እንኳን ኢትዮጵያዊ ዓለም ይመሰክራል። የሚያወሩት እየከሰሩ የሰራን እያተረፍን ስለምንሄድ ትኩረታችን ስራ፤ ማነጅ ማድረግ ያለብን ደግሞ እርካታን ከሆነ ውጤቱ ያማረ እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ። ዛሬ ጥሩ ስራ ነው ያየነው እንቀጥላለን! እንቀጥላለን፣ እንሰራለን፣ አዲስ አበባን እናስውባለን፤ የክልል ከተሞችን እናስውባለን፤ እርሻችን እናዘምናለን፣ እንደዚህ እናስፋፋለን፣ የኢትዮጵያን ሪፎርም እናሳልጣለን፣ የድህነት ስሟን፣ ታርጋዋን እናነሳለን፣ ልመናን እናቋርጣለን፣ የበለጸገች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን እናስረክባለን።

ነሐሴ 6፣ 2016 ዓ.ም

494

ከመስከረም እስከ መስከረም

የአዲስ ቱሞሮ ልዩ የኢኮኖሚ ዞን

ግንባታን ማስጀመሪያ

የነገዋን የአዲስ አበባን መልክ የሚያሳዩ ፕሮጀክቶች አዲስ አበባን እንደ ስሟ አበባ፣ አዲስ ለማስመሰል የተለመነው ትልም በተሟላ መንገድ እንዲሳካ የሚያደርጉ ስለሆነ፣ ይህ ፕሮጀክት ምንም እንኳ ረዘም ላለ ጊዜ ሰፋፊ ክርክሮች፣ ንግግሮች የነበሩት ቢሆንም ዛሬ በዚህ ሁኔታ መጀመሩ ትልቁ ህልማችን እንዲሳካ በእጅጉ የሚያግዙት ስለሆነ በዚህ ስራ የተሳተፉትን በሙሉ አስቀድሜ ለማመስገን እወዳለሁ።

አዲስ አበባን እንደ ስሟ አዲስ እንደ ስሟ አበባ ማድረግ ያለመው መንግስታችን ሶስት ዋና ዋና አሰራር ስርዓቶችን በማሰናሰል የእነሱ ድምር ውጤት ደግሞ ከተማችንን መልኳን፣ ቅርጿን እና ስታንዳርዷን ከፍ እንደሚያደርግ በማለም ነው። ከዚህ ውስጥ አንዱ በግል እና በመንግስት አጋርነት የሚሰሩ በከተማ ውስጥ ያሉ ከተሞች መገንባት ነው። ለምሳሌ የለገሀር ፕሮጀክትን ብንወስድ ልክ እንደ አዲስ ቱሞሮው በከተማ ውስጥ የሚገነባ ከተማ ነው፤ አዲስ ቱሞሮው እንደዚሁ ሌላ ከተማ ነው፤ መሃመድያ ሌላ ከተማ ነው፤ ጫካ ሌላ ከተማ ነው። እነዚህ ሰፋፊ የሚጠይቁ በግል እና በመንግስት ትብብር የሚሰሩ አዳዲስ ከተሞች ዲዛይናቸው፣ አሰራራቸው ስማርት ሲቲ እንደሚባለው ትንሽ ከፍ ያለና የነገዋን የከተማ ቅርፅ የሚያሳዩ ስራዎች የሚንጸባረቁበት ሰፋ ባለ ቦታ ላይ እጅግ የሚያምሩ እና አስፈላጊ የሚባሉ መሰተ ልማቶች የያዙ ናቸው። መኖሪያ ቤት፣ ሾፒንግ ሞል፣ ሆቴሎች፣ መዝናኛ ስፍራዎች በውስጣቸው ይይዛሉ።

ሁለተኛው ከዚህ ጋር ተሳስሮ የሚታየው በመንግስት የሚሰሩ የኮሪደር ልማቶች ናቸው። የኮሪደር ልማቶች ዋነኝ አላማቸው ዝቅተኛ አካባቢዎችን ከፍ ማድረግ አንደኛው ስራ ነው፤ ሁለተኛው በፕራይቬት የሚሰሩ የቆሙ ስራዎች ማገዝ፣ የተለያዩ ዶቶች ማገናኘት፣ መሰረተ ልማት መገንባት፤ የመብራት፣ የውሃ፣ የቴሌኮም ዝርጋታ አሰናስሎ መፈጸም ከአንደኛው ዶት ወደ ላይኛው ዶት ሲኬድ ሲምለስ እንዲሆን የተቀራረበ ስታንዳርድ እንዲኖረው በቀለም፣ በመንገድ ስራ፣ በመብራት የከተማውን ደረጃ ከፍ ማድረግ ነው።

ሶስተኛው የሚሰራው ስራ በግል፣ በግልሰብ የሚሰሩ ፋብሪካዎች፣ ህንፃዎች፣ የገበያ ማዕከላት አስፈላጊው ድጋፍ የተደረገላቸው የተደበቁ ፎቆች ወጣ እየተደረጉ ከሌሎች ስራዎቻችን ጋር እንዲያያዙ ማድረግ ነው። ለምሳሌ መገናኛ አከባቢ ብትወስዱ በጣም ቆንጆ ቆንጆ ህንፃዎች ዝቅተኛ ደረጃ ባላቸው ቤቶች ተደብቀው የቆዩትን ከተማው እነዚያን ዝቅተኛ ቦታዎች ምትክ ቦታ እየሰጠ ምንም እንኳን በግል የተሰሩ ህንፃዎች ቢሆኑም ከእነ ውበታቸው በከተማው ጌጥ መሆን እንዲችሉ አከባቢያቸውን የማስፋት

495

ስራ እየተሰራ ነው። እነዚህ ሶስት ስራዎች በግል፣ በግል እና በመንግሰት አጋርነት በከተማው የሚሰራው ሲሰናሰል የምናስበውን የከተማው ውበትና ቅርጽ ይሰጣል፤ እየሰጠም ይገኛል።

ለምሳሌ የቦሌ ኮሪደርን እንደ አካፋይ ብንወስድ ከቦሌ መገናኛ ሌላ ኮሪደር አለ። ከመገናኛ ጫካ፣ ከመገናኛ ሲኤምሲ፣ ከመገናኛ አራት ኪሎ የኮሪደር ስራ ያንን ሰፈር አስተሳስሮ የሚይዝ ይሆናል። አራት ኪሎ ከደረስን በኋላ ከአራት ኪሎ ፒያሳ፤ ከአራት ኪሎ መስቀል አደባባይ ሌላ የኮሪደር ልማት ትስስር ሲሆን፤ ከመስቀል አደባባይ ወደ ሜክሲኮ የሚመጣው፤ ከሜክሲኮ ወደ ሳር ቤት፣ ከሳር ቤት ወደ ጎተራ፤ ከጎተራ ደግሞ እዚህ አዲስ ቱሞሮ ወደ ቦሌ የሚሻገር ይሆናል። እዚህ ውስጥ ለገሃር ያለው የለገሀር ፕሮጀክት ከመስቀል አደባባይ እስከ ሜክሲኮ ባለ ኮሪደር ውስጥ አገናኝ ድልድይ ሆኖ የሚሰራ ይሆናል። ከለገሀር ፕሮጀክት እስከ ሜክሲኮ ኮሪደር ስላለ፤ ከሜክሲኮ ሳር ቤት ስንደርስ ማህመድያ የሚባለው በሸህ መሀመድ አላሙዲን የሚገነባው ሌላው ከተማ ደግሞ የሚያስተሳሰር ድልይ ይሆናል። ከሳር ቤት-ቄራ-ጎተራ ስንደርስ አዲስ ቱሞሮ ሌላ የሚያገናኝ በደረጃው ከፍ ያለ ከተማ ይሆናል። ጫካን ጨምሮ እንደዚህ የሚገነቡ ከተሞች እየተገናኙ ሲሄዱ የምናስበው ውብ ከተማ ከሶስት እስከ አምስት አመት ባለው ጊዜ ውስጥ ግልጥ አድርገው ማሳየት ይጀምራሉ።

ዛሬ በከተማችን በዓለም አቀፍ ስታንዳርድ ከፍ ያለ ቦታ የሚሰጣቸው ከአምስት በላይ ትላልቅ ሞሎች እየተገነቡ ይገኛሉ። የለገሀር ሞል፣ የመሀመድያ ሞል፣ የአዲስ ቱሞሮ ሞል እና በአድዋ ሙዚየም አካባቢ የሚገነባው ሞል፣ የጫካው ሞል ደረጃቸው አለምአቀፍ ስታንዳርድ የጠበቁ ናቸው። በከተማችን አንዱ ችግር ተብሎ የሚታሰበው ዘመናዊ ሞል ባለመኖሩ የሚመጡ ሰዎች ታሪካዊ ቦታን ካዩ በኋላ ለመገበያየት ብዙ ሊገበይ የሚችል ትራዲሽናል ልብሶች፣ እቃዎች ያሉበት ሀገር ቢሆንም ምቹ የገበያ ማከላት ባለመገንባታቸው ቱሪስቶች ሁለት ሶስት ቀን ለመቆየት ይቸገሩ ነበር። አሁን የሚገነቡ ሞሎች ሌላ ከተማ ልብስ ዕቃ ለመግዛት የሚጓዙ ሰዎችን ድካም፣ የአየር ትኬት የሚቀንስ ስራ እንደሚሆን ይጠበቃል።

በከተማችን የሚሰሩ ሞሎች፣ ታሪካዊ ቦታ እድሳቶች፣ አዳዲስ ሙዚየሞች፣ ፓርኮች፣ ግሪን ኤሪያዎች ከእንደዚህ አይነት ስራ ጋር ሲሰናሰሉ ከተማችንን ካለምንም ጥርጥር በአፍሪካ ምርጧ ከተማ እንደሚያደርጋት በሙሉ ልብ መናገር ይቻላል። በአፍሪካ ምርጥ ከተማ ለመገንባት፣ የምትጎበኝ፣ ለኑሮ ምቹ የሆነች ከተማ ለመገንባት ያለን የፖለቲካ እሳቤ እና የአስራር ስርዓት ስራ ነው። ጠዋት መስራት፣ ቀን መስራት፣ ማታ መስራት። ከስራ ውጭ ህልማችንን ልንፈታ የምንችልበት ምንም መንገድ የለም።

ክቡር ከንቲባ አሁንም በድጋሚ አደራ ልላቸው የምፈልገው ታላቅ ተልእኮ ነው የተቀበላችሁት። አዲስ አበባን ማልማት ማለት በብዙ የአፍሪካ ሀገራት የአንድ ሀገር ፖፑሌሽን መቀየር ማለት ነው። ትልቅ ከተማ ነው፤ በጣም ብዙ የተበላሹ ነገሮች ያሉበት ከተማ ነው፤ ይሄንን ከተማ በሚፈለገው ልክ ማሳደግ የእናንተን የበረታ ትጋት፣ የበረታ ልፋት ስለሚጠይቅ እንዳትሰላቹ፣ እንዳትዳከሙ በተጀመረው ትጋት ፕሮጀክቶች እያስፈፀማችሁ የከተማችንን ውበት እንድትገልጡ አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

496

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሁለተኛው የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች ከዚህ ቀደም አንዳንድ ጉዳዮች ሲነሱ ህልም፣ ፍላጎት ብቻ ይመስሉ ይሆናል። ዛሬ እየተጨበጡ ነው፤ እየታዩ ስለሆነ እኛ የምናስባት ከተማ ለመፍጠር በጣም ከፍተኛ ጥረት እና ድጋፍ አሁንም ያስፈልገናል። እሩቅ ነው ያለነው ከምናስበው ለመድረስ። የከተማው ሲፈርስ በመተባበር፣ ሲተከል መትከል፣ መፀዳጃ ቤት ሲገነባ በስርዓት በመጠበቅና በመገልገል፤ ከተማቸውን እንደ ባለቤት ሆኖ በመያዝ በማገዝ የበኩላቸውን ሚና መወጣት ከቻሉ በሶስት፣ በአራት፣ በአምስት ዓመት ጊዜ ውስጥ እጅግ ውብ ከተማ ለልጆቻችን ሰርተን ለማስረከብ የሚያስችል ብቃት ስለሚፈጥር የከተማችን ነዋሪዎች እንደ አልፎ ሃጅ ሳይሆን እንደ ባለቤት፣ እንደ እራስ ቤት፣ እንደ ራስ ከተማ እያሰብን እንድናፀዳ፣ እንድንተክል፣ እንድንተባበር አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

የግሉ ሴክተር ከፍተኛ መነቃቃት እየታየ መጥቷል። በተለይ በቅርቡ ያደረግነው የኢኮኖሚ ሪፎርም የግሉ ሴክተር በብዛት በኢትዮጵያ ውስጥ ኢንቨስት እንዲያደርግ በር የከፈተ ነው። የነበረውን ማርኬት ዩኒፋይ እያደረገ ነው፤ ብዙ ኢሌጋል ስራዎችን ወደ ህጋዊነት ያመጣ ነው። በዶላር እና በገንዘብ መካከል ያለውን ያልተገባን ዝምድና ለማረቅ የሚያግዝ ነው። ኤክስፖርት በማድረግ፣ ገቢ በማስፋት እና በማስገባት፣ አዳዲስ ኢንቨስትመንት በመሳብ፣ ሬሚታንስ በህጋዊ መነገድ እንዲመጣ በማድረግ ኢኮኖሚያችንን በከፍተኛ ደረጃ እንደሚያነቃቃ ይጠበቃል። የዛሬውም የአዲስ ቱሞሮ የዚሁ ሪፎርም አካል ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። ብዙዎች ጥያቄ እያቀረቡ ስለሆነ አዲስ አበባ መዘጋጀት፣ ማገዝ፣ መምራት ይጠበቅበታል።

ሚኒስትሮች ህልማችን የበለጸገች ያደገች ሀገር፣ ያደገች የበለጸገች ከተማን፣ ያደጉ የበለጸጉ ከተሞችን ለልጆቻችን መስራት ነው። መስራት! መስራት! መስራት! ይሄ ደግሞ ከፍተኛ ጥረት፣ ትጋት ስለሚጠይቅ በዚሁ አግባብ በትብብር መንፈስ ይሄንንም ሌሎች ስራዎችን እንድናሳካ ኢትዮጵያን አበልጽገን ከልመና እንድንገላግላት በታላቅ ትህትና ሁላችንም ጥያቄ እያቀረብኩ እንዳለምነው፣ እንዳሰብነው፣ እንደተመኘነው የበለጸገች ከተማን፣ የበለጸች ሀገርን ለልጆቻችን እናስረክባለን። በሩ ተከፍቷል፤ ስራው ተጀምሯል፤ ጉዞው ተቀጣጥሏል፤ ሊያቆም የሚችል አንዳች ነገር የለም፤ ጆሮአችንን ደፍነን በርትተን በመስራት ሀገራችንን ከድህነት መገላገል የሁላችንም የየለት ህልም እና የስራ አካል መሆን አለበት።

በዚሁ መንፈስ ስራው እንዲበረታ አደራ እያልኩ ፎርሲ እስካሁን በሰጠነው ስራ አመርቂ ውጤት አምጥቷል። የዚህ ሀገር ማናጃር፣ ቫይስ ፕሬዝዳንቱ እንዲሁም ፕሬዝዳንቱም ጭምር ስለሀገራችን ከፍተኛ ፍቅር ያላቸው እና በሰላም መደገፍ የሚያስቡ መሆናቸውን አስመስክረዋል። ነገር ግን አዲስ ቱሞሮ ከፍተኛ ትርጉም የሚሰጠውት ፕሮጀክት ስለሆነ የፕሮጀክቱ ሃላፊ፣ ቫይስ ቼይርማኑም፣ ቼይርማኑም እንዲሁ በከፍተኛ ክትትል በተቀመጠለት ጊዜ እና ጥራት እንደሚያስረክቡ ያለኝን ሙሉ እምነት እያረጋገጥኩ፤ የእኔ እና የቢሮዬ ከፍተኛ ክትትል፣ ድጋፍ እና ቁጥጥር እንደሚደረግ ከወዲሁ ላሳስብ እወዳለሁ። ለነበረን ጊዜ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

497

ፈጣሪ ኢትዮጵያን አብዝቶ ይባርክ፤ ከተማችንን አብዝቶ ይባርክ፤ ህዝባችንን አብዝቶ ይባርክ፣ ሰላማችንን ያብዛልን፤ ጥላቻ እና መቆራቆስ፣ አውርቶ ከመኖር ሰርቶ ወደ መኖር ያሸጋግረን አመሰግናለሁ።

ነሐሴ 8፣ 2016 ዓ.ም

498

ከመስከረም እስከ መስከረም

የሌማት ትሩፋት በሲዳማ ክልል

የሌማት ትሩፋት የሚለውን ጅምር ከጀመርን አሁን ሁለት አመት ሆኖናል። ዋነኛ አላማ የነበረው የዚያ ኢኒሼቲቭ ኢትዮጵያ ውስጥ ያመረትነውን ስንዴ የሚያባላን ፕሮቲን የማምረት አቅም እንድንፈጥር ነው። ፕሮቲን ሲባል በሌማት ትሩፋት የሚካተቱት እንቁላል አለ፣ ዶሮ አለ፣ ስጋ አለ የከብት ስጋ ማለቴ ነው፤ ወተት አለ ማርም ይጨምራል። እና ስንዴው ዳቦ ሲሆን ከማር ጋር፣ ከዶሮ ጋር፣ ከእንቁላል ጋር፣ ከወተት ጋር ማባያ ስለሚሆን በምግብ ሉዓላዊነት ለማረጋገጥ ያለንን ትልም ለማሳካት ያግዛል የሚል ትልቅ ህልም ያነገበ ነው።

ነገር ግን በሌማት ትሩፋት ውስጥ በተለይ የዶሮ ልማት እንደዚህ እንደምናስበው ቀላል ስራ አልነበረም። ያኔ ሃያ አምስት ቢበዛ ሃያ ስድስት ሚሊዮን ጫጩት በአመት ኢትዮጵያ ታመርታለች። የእኛ ህዝብ መቶ ሚሊዮን በላይ ነው። ሃያ አምስት ሚሊዮን ጫጩት እናመርታለን ሲባል በአመት አንድ ዶሮ እንኳን ለዜጋ አይበቃውም ማለት ነው። በአመት አንዳንድ ዶሮ እንኳን ብንል አይዳረስልንም። ኢትዮጵያ ውስጥ ዶሮ እንበላለን የምንለው ከዚህ ቀድም ዶሮ ሳይሆን ሽንኩርት ነው የምንበላው። ሽንኩርት ውስጥ ትንሽ ዶሮ ጨምረን ከዛ ዶሮ በላን እንላለን እንጂ ፕራይመርሊ የሚበላው ሽንኩርቱ ነው። ሽንኩርቱ መብላት ሳይሆን ወደ ዶሮ መብላት እንድንሸጋገር ነው የሚያስፈልገው። ተጠበሶ በጣም ብዙ ዘይት፣ ብዙ ሽንኩርት ሳይኖርበት ዶሮውን ከዳቦ ጋር እያደረግን መብላት እንድንችል ነው ዋናው ፍላጎቱ። እና ሃያ ስድስት ሚሊየን የነበረውን በአመቱ በጣም ገፋን ብለን አርባ አንድ ሚሊየን ገባን። በዚህ አመት በብዙ ትጋት እና ጥረት ወደ ሰማንያ ሚሊዮን ደረስን። ነገር ግን አሁንም አንድ ዶሮ በአመት ለአንድ ዜጋ አንድ ማድረስ አልቻልንም እንደ ሀገር።

የዚህ ማነቆ የሆነው ጉዳይ ዶሮ ቨርቲካሊ የተገናኘ ሊንኬጅ አለው። መጀመሪያ ግራንድ ፓረንት የሚባለው ወይም እንደ አያት የሚታየው በዚህ ስፍራ የሚሰራው ስራ ከዚህ ደግሞ ፓረንት የሚባል ቀጥሎ የሚመጣ ምርት አለ ከፓረንት በኋላ ደግሞ በስፋት ጫጩቶች በጣም በአጭር ጊዜ ውስጥ ጫጩቶች ይመረታሉ። እነዚህ ጫጩቶች ቢመረቱ ለህዝብ አከፋፍለን በየቦታው ሊሰራጭ ይችላል። ጫጩቱ ከሌለ ግን ፍላጎቱ ቢኖር ጫጩት በዶላር ስለሚመጣ ከውጭ ያስቸግራል በምንፈልገው ሳይዝ ማምረት። እና ይሄንን ግራንድ ፓረንት ለመጀመር እውነት ለመናገር ከሃያ በላይ መሪዎች አነጋግሬያለሁ እራሴ እንዲያግዙ። ወደ ኢትዮጵያ እንደዚህ አይነት ሲስተም ማስገባት እንደ ክልክል ነገር ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። ጥቂት ሀገር የያዙት በስፋት እያመረቱ ለአፍሪካ ገበያ የሚያቀርቡ ስለነበሩ እምብዛም ደስተኞች አልነበሩም።

499

ብቻ በብዙ ሰዎች ትብብር እና በአቶ ጀማልም ድጋፍ ለአቶ ጀማል ጥያቄ አቅርቤለት ነው ይሄንን ስራ እንዲያግዘን አቅርቤለት ሌላም ድጋፎች የሚያስፈልጉትን ስንደግፍ ቆይተን መጨረሻ ላይ ዛሬ የግራንድ ፓረንቱን ማሽን ሙሉ በሙሉ ተተክሎ ዶሮዎቹ ሳይገቡ ነው የመጣነው። ዶሮ ሲገቡ መግባት አይቻልም። አሁን የዛሬ አስራ አምስት ቀን ብንመጣ ልንገባና ልናይ አንችልም። ዶሮ ከገባ በኋላ በጣም ሴንሲቲቭ ስለሆነ አስቀድመን ማየት ስላለብን ነው ዛሬ የመጣነው። ከአስራ አምስት ቀን በኋላ ዶሮዎች ከገቡ በኋላ እንደዚህ አይነት በጫማ እየገቡ መጎብኘት አይቻልም ጥንቃቄ ስለሚያስፈልገው።

ይህ ዛሬ የምናየው የግራንድ ፓረንት ሲስተም እውነት ለመናገር ለኢትዮጵያ ሕዳሴ ነው። ለኢትዮጵያ ትልቅ በረከት ነው። የምናስበውን ህህልም በተሟላ መንገድ በሀገር ደረጃ ለማሳካት ከሀገርም አልፈን በኢስት አፍሪካ ማርኬት ውስጥ ቁም ነገር ያለው ስራ ለመስራት ያግዝናል። ምን ማለት ነዉ ይሄ? በአመት ቼይኑን ጠብቆ ይሄ ግራንድ ፓረንት ነው፤ ፓረንቱን ጠብቆ እስከ ጫጩት ድረስ በአመት ከዘጠና እስከ መቶ ሚሊየን ከዚህ ስፍራ ብቻ እናገኛለን። አሁን እንደ ሀገር ሰማንያ ነው ዘንድሮ ያመረትነው። ይሄ ኔክስት ይር ሙሉ ላይደርስ ይችላል ስድስት ወር ስለሚፈልግ እስኪዘጋጅ ድረስ ግን እስከ ዘጠና፣ ዘጠና አምስት ሚሊዮን ድረስ ከዚህ ብቻ እናገኛለን።

እንዴት እናገኛለን? ከዚህ እስከ ግማሽ ሚሊዮን ፓረንቶች ይመረታሉ። እነዚያ ፓረንቶች አምሳ አምሳ ሺህ አድርገን አስር የፓረንት ሴንተር ቢኖረን እነሱ በጣም በብዙ ሚሊየን ጫጩት ያባዛሉ ማለት ነው። አስር የፓረንት ሴንተር በአስር ዞን ኢትዮጵያ ካላት በጣም ከፍተኛ በረከት ነው። በሚቀጥለው አመት ዘንድሮ ሰማንያ ነው ያሳካነው፤ በሚቀጥለው ዓመት ዕቅዳችን መቶ አምሳ ሚሊዮን ለመድረስ ነው። ያንን የምናሳካው ይሄ ሰክሰስፉል ከሆነ ብቻ ነው። በደንብ ከሰራንበት በሚቀጥለው መቶ አምሳ ሚሊዮን ጫጩት እንደርስና ትናንት የዛሬ ሁለት አመት ሃያ ስድስት ሚሊየን በነበርንበት ጊዜ በአመት አምስት ሰዎች አንድ ዶሮ ይደርሳቸዋል፤ አምስት ኢትዮጵያዊ በአመት አንድ ዶሮ ይደርሰው ነበር፤ ከሶስት አመት ስራ በኋላ ቢያንስ አንድ ኢትዮጵያዊ አንድ ዶሮ በአመት የሚያገኝበት ደረጃ ደረስን ማለት ነው መቶ አምሳ ካመረትን። በእኔ እምነት በሶስት፣ አራት፣ አምስት አመታት ቢሊየንስ እናመርታለን። በርካታ ፓረንት ሴንተሮች እንፈጥራለን፤ ያንን ካሳካን በኋላ ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለኢስት አፍሪካ ማርኬት በጣም ትልቅ እድል እናገኝበታለን።

ይሄን የምልበት ዋና ምክንያት ዶሮ የአየር ፀባይ በጣም በጣም ይፈልጋል። እንደምታዩት ኤር ኮንዲሽንድ ነው ቦታው እራሱ፤ የአየር ጸባይ ይፈልጋል። ኢትዮጵያ የአየር ጸባይዋ ምቹ ነው። ዶሮ መኖ ይፈልጋል፤ በቂ የሆነ ምግብ ማግኘት ካልቻለ የዶሮ ልማት አይሳካም። አሁን ለምሳሌ በዚህ ቦታ ቅድም የጎበኘነውን ማሳ ብንወስድ ወደ ሶስት ሺህ ሄክታር የሚጠጋ በቆሎ፣ አኩሪ አተር፣ ቦሎቄ ሁሉ ይመረታል እንዳያችሁት በጣም በስፋት። በቆሎ እዚህ ቦታ ከስልሳ እስከ ሰማንያ ኩንታል በሄክታር ይገኛል። ይሄ ቦታ የዛሬ አራት ዓመት ምርት አልነበረውም። ኮሮና መጥቶ መሬት ጦም ማደር የለበትም ብለን ባወጅነው አዋጅ ነው ሶስት ሺህ ሄክታር እያመረተ ያለው እንጂ የዛሬ አራት አመት መቶ፣ ሁለት መቶ ሄክታርም አያመርትም። ክፍት ነበር ሐዋሳ እና

500

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሻሸመኔ ስንመላለስ የምናየው መንገድ ማለት ነው። አሁን ግን የምታዩትን በጣም ለዓይን አጥጋቢ የሆነ ተጉዘን የማንጨርሰው ምርት አምርቷል።

ይሄ በቆሎ፣ ይሄ አኩሪ አተር ፕሮሰስ ተደርጎ ለዶሮ ምግብ ነው የሚሆነው። በቆሎ አንበላም በዶሮ ስለምንበላው። ያን ምግብ ማምረት ካልቻልን መኖ ማምረት ካልቻልን የዶሮ ምርታችን እየጨመረ በሚሄድበት ሰአት በእዚያው ልክ የመኖ አቅርቦት ዲማንድ ስለሚያደርግ ያንን ካላሟላን የዶሮ ምርቱ ይደናቀፋል። አሁን የማናገኘውን አግኝተናል ግራንድ ፓረንቱ፤ ቀጣይ ደግሞ መኖ ላይ እንሰራለን። በስፋት ማምረት አለብን መኖ። መኖ ካመረትን፣ ዶሮ ካመረትን በኋላስ? ማረጃው የግድ ያስፈልጋል። ዶሮ ተጭኖ አዲስ አበባ መሄድ የለባቸውም፤ ሃዋሳ መሄድ የለባቸውም። ታርደው ታሽገው ነው መሄድ ያለባቸው ወደ ውጭም ቢሄዱ ሀገር ውስጥም ቢሰራጩ። እና ስራው ትንሽ ሰፋ ያለ ድካም እና ሀብት ይጠይቃል። ለእኔ ግን ትልቁ በርደን እናሳካዋለን ብየ የማላስበው ትልቁ ነገር በአጭር ጊዜ ውስጥ ግራንድ ፓረንት ነበር። ግራንድ ፓረንት ኢትዮጵያ ውስጥ፣ ኢስት አፍሪካ ውስጥ ማየት ቀላል ነገር አይደለም። ይሄ ግራንድ ፓረንት ተሳክቶልን አራት አምስት ግራንድ ፓረንቶች ኢትዮጵያ ውስጥ በተለያየ ጫፍ መትከል ከቻልን ካለምንም ጥርጥር አፍሪካን እንመግባለን ማለት ነው። ወደ እዛ አቅም የሚወስደን ነውና ብዙ ጥሩ ነገር ጀምረናል።

የኮሪደር ልማት ብለናል፣ የደሃ ምገባ ብለናል፣ የድሃ ቤት እድሳት ብለናል፣ የስንዴ ልማት ብለናል፣ መሬት ጦም ማደር የለበትም ብለን ቡና ላይ፣ ሻይ ላይ፣ ሩዝ ላይ፣ ጥሩ ጥሩ ስራ ሰርተናል። ሌማት ግን በጣም በጣም በጣም ኢምፕረሲቭ ስራ ነው። በአጭር ጊዜ ውስጥ ቅድም እንዳነሳሁት በብዙ እጥፍ እያደገ ያለ ደግሞ ውጤቱ የሚታይ ነው። ሀዋሳ ለምሳሌ አምና ስመጣ እንቁላል አስራ ሁለት፣ አስራ ሶስት፣ አስራ አራት ብር ነበር፤ አሁን ሰባት፣ ስምንት ቢበዛ ዘጠኝ ብር ነው፤ ይታያል ውጤቱ።

የእኛ ህልም እና መሻት ዶሮ በስፋት ተመርቶ፣ እንቁላል ተመርቶ፣ ማር ተመርቶ፣ በየቦታው ዳቦ፣ የተጠበሰ እንቁላል፣ ወተት ፍሩት ካለ ሰው ያን እየበላ ሳይቸገር ጊዜ ሳያጠፋ እንጀራ በማቡካት በመጋገር ያን ፕሮሰስ፣ ዶሮ ሽንኩርት ሲከትፍ መዋል፤ ያ አድካሚ ስራ ተገቢ አይደለም። ምግብ ለመኖር ብቻ ነው የሚበላው፤ ለመብላት አይኖርም። ለመኖር የሚያስፈልገንን ፈጠን ፈጠን አድርገን ከቀመስን በኋላ ወደሚቀጥለው ስራ ነው መሮጥ ያለብን እንጂ እራሱ ምግቡ ስራ ሆኖ እናቶች ሌሊት ተነስተው ሲያቦኩ፣ ሲጋግሩ፣ ሽንኩርት ሲከትፉ ያን ድካም የሚቀንስ መሆን አለበት። አጠቃላይ ካለን ሃያ አራት ሰዓት ውስጥ ምግብ ለማብሰል ሰው የሚያጠፋው ጊዜ ውስን ካልሆነ ልማት አይረጋግጥም። በቀላሉ ከሆነ ቦታ ወስዶ ሞቅ ሞቅ አድርጎ እየበላ መሄድ አለበት። በእግሩ የሚሄድ ከሆነ ዶሮ ሽንኩርት ሳይበዛበት፣ ዘይት ሳይበዛበት የሚበላ ከሆነ ጤነኛ ሰው ይኖረናል፤ ያልራበው ሰው ይኖረናል፤ በቂ ካርቦሃይድሬት እና በቂ ፕሮቲን ያገኛል፤ ያን አግኝቶ ደግሞ ሰፊ ሰአት ሊሰራ ይችላል።

እንደዚያ ከሆነ ልማት ይፋጠናል። እና በጣም በጣም አስደሳች ነገር ነው፤ ለኢትዮጵያ ትልቅ በረከት፣ ትልቅ ሲሳይ ነው እኔ በጣም ደስ ብሎኛል። ብዙ ጊዜ ጠይቄ በቀላሉ አይሳካም ብዬ የነበረው ጉዳይ ነው። ሜድሮክ አጠቃላይ ኩባንያ በተለይ ደግሞ አቶ

501

ጀማልን፣ እዚህ ያሉትን ሰራተኞች በሙሉ በጣም ማመስገን እፈልጋለሁ። የግብርና ሚኒስቴር ትልቅ ቁም ነገር ሰርቷል ይህ ጉዳይ እንዲሳካ፤ አሁን ማግኘት የሚገባንን ዋናውን ነገር አግኝተናል።

ነገር ግን አሁን ቀጣይ ደብል ድጋፍ ይፈልጋል። መጥተው ግራንድ ፓረንቶቹ ፓረንት እስኪያመርቱ፣ ፓረንት ሴንተር ሲፈጠር፣ ቄራው ሲፈጠር፣ የመኖ ቼይን ሲስተካከል፣ ገበያ ሴንተር እየፈጠርን በቀላሉ ለህዝብ ማቅረብ ስንችል፣ በረከሰ ዋጋ ተጠቃሚ ሲገዛ፣ በየቦታው እየጠበሰ ሲበላ ያንን ማየት የተሟላ ህልማችንን እውን የሚያደርግ ይሆናል። በጣም ደስ የሚል ስራ ነው በዚህ ስራ የተሳተፉትን በሙሉ እያመሰገንኩ ኢትዮጵያውያን የብልጽግና ጉዟችን ተስፋ እያመጣ ነው በኮሪደርም በስንዴም እንዳየነው በዶሮም በጣም አመርቂ ውጤት እየመጣ ነው። በሚቀጥሉ ጥቂት ዓመታት ሲሰናሰሉ የምግብ ሉዓላዊነት አረጋግጠን ከልመና እንገላገላለን፤ ኢትዮጵያ ሰጪ እንጂ ለማኝ መሆን የለባትም። ኢትዮጵያ አጉራሽ እንጂ ጉርሻ ለማኝ መሆን የለባትም፤ ያልተገባ ስም ያልተገባ ድርጊት ያልተገባ ልምምድ ውስጥ ነው የነበርነው። ከዚያ ለመገላገል ፈጣሪም ያግዘናል እኛም በርትተን እንሰራለን፤ የኢትዮጵያ ህዝብ ይህንን መልካም ነገር ለመጨበጥ ለሚደረገው ጥረት አስፈላጊውን ትብብር፣ ትጋት ማድረግ ይኖርብናል።

ምንም ነገር ሳንደክም ሃርቨስት ልናደርግ አንችልም። በስራ፣ በጥረት፣ በትጋት ብቻ ነው ውጤት የሚመጣው። ይሄ ያየነውን ማሳ እንዲህ አምሮ ያየነው በብዙ ትጋት በብዙ ልፋት ነው። ይሄ ማሳ መኖ ሆኖ ዶሮች ተመግበው ዶሮች ደግሞ ተመልሰን እኛ እንድንመገባቸው አሁን ልፋት ይፈልጋል እና ለዚያ ትብብር ያስፈልጋል፤ አርቆ ማየት ያስፈልጋል፤ መልካሙን ነገር መመኘት ያስፈልጋል፤ ለስራ መተባበር ያስፈልጋል፤ ያ ከሆነ ኢትዮጵያችን ሁሌም እንደምለው የበለጸገች የምትሰጥ የማትለምን የበረከት ሃገር እንደምትሆን ሙሉ እምነት አለኝ። በዚሁ መንፈስ ሁላችንም ተባብረን እንድንሰራ አደራ ማለት እፈልጋለሁ።

እጅግ በጣም ደስ ብሎኛል እጅግ በጣም አመሰግናለሁ።

ነሐሴ14 ፣ 2016 ዓ.ም

502

ከመስከረም እስከ መስከረም

በአንድ ጀምበር 600 ሚሊየን ችግኝ

ክቡር ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ተመስገን ጥሩነህ፣ ክቡር ፕሬዝዳንታችን አሻድሊ ሀሰን፣

ክቡር ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ ክብራን ሚኒስትሮች ከሁሉ በላይ የተወደዳችሁ፣

የተከበራችሁ የአሶሳ ከተማ ነዋሪዎች ለዚህ ታላቅ ድንቅ ቀን በጋራ መሰረት ለመጣ ስላበቃን ፈጣሪያችንን እያመሰገንን እንኳን ደስ ያላችሁ እንኳን ደስ አለን ልላችሁ እወዳለሁ።

አሶሳ የዛሬ ሰላሳ አንድ አመት ገደማ በአስራ ዘጠኝ ሰማንያ አምስት ነበር ለመጀመሪያ ጊዜ የመጣሁት። ያኔ ስመጣ ከባምባሲ ወደ አሶሳ ከአሶሳ ወደ ባምባሲ ከባምባሲ ወደ ቤጊ መሄድ በጣም አስቸጋሪ ነበር። በእግር የሚኬድበት ዘመን ብዙ ጭቃ ያለበት ዘመን፣ አሁን ያለውን ተፈጥሮ ለማድነቅ የሚያስችል እውቀት የሌለበት እድሜ ላይ ስለነበርኩ የማስታውሰው ማንጎውን ነው። ሲርበን በየቦታው ካለ ከልካይ ፈሶ ለቅሞ ብቻ የሚበላው ማንጎ ደግሞ ቃጫ ያለው ማንጎ ሲበላ ጥርስ ውስጥ የሚቀረው ማንጎ አይረሳኝም።

አሶሳ በብዙ መልኩ በተፈጥሮ ሀብት የታደለ ከባቢ ነው። በቂ ከበቂም በላይ ማዕድናት አሉት፣ ለእርሻ ከበቂ በላይ ለም መሬቶች አሉት። በአውሮፕላን ስንጓዝ ለማመን በሚያስደንቅ ደረጃ ግሪን በተፈጥሮ በጣም የታደለች ከባቢ ሆና እናገኛታለን። ይህ ከባቢ ለትውልድ በሚጠቅም መንገድ እንዲቀጥል ልማቱን ዛሬን እየኖርን ለነገ ደግሞ መሰረት መጣል እንድንችል ከመትከል በላይ ለትውድ የሚሸጋገር ትልቅ ሀብት ስለሌለ ዛሬ እኔ እና እናንተ በአፍሪካ ደረጃ በዓለም ደረጃ ታይቶ በማይታወቅ ቁጥር ስድስት መቶ ሚሊየን ችግኝ በሚሊየን የሚቆጠር ኢትዮጵያዊያን በጋራ ወጥተው በሚተክሉበት ቀን ይህንን ታሪካዊ ዕለት ከእናንተ ጋር በአሶሳ አሻራ ለማስቀመጥ በመታደሌ እኔና ባለቤቴ ከፍተኛ ክብርና ምስጋና ያለን መሆኑን ልገልፅላችሁ እወዳለሁ።

ሀገር የሚወዱ ለትውልድ ፍቅር ያላቸው ነገን አሻግረው የሚያዩ ዜጎች፣ ማህበረሰብ፣ አመራር ያለበት ሀገር የዛሬን ችግር ሳይሆን የነገን በረከት እያየ የዛሬን ፈተና ሳይሆን የነገን ፍሬ እያየ ነገ ላይ የሚሰራ መንግስት ነገ ላይ የሚሰራ ህዝብ ነገን ለመስራት የሚተባበር ማንኛውም ዜጋ መጪው ጊዜ ያማረ እና የሰመረ እንደሚሆን ምንም ጥርጣሬ የለውም። መጥፎ የሚሆነው መንግስታት ከድል በኋላ ትላንትናን ብቻ እየዘከሩ ትላንትናን ብቻ እያወደሱ ያለፉበትን መንገድ እያወሱ በዚያ የሚኖሩ ከሆነ ለትውልድ ፍሬ አያኖሩም። በየጊዜው ትናንት በዚህ ተራራ ስናልፍ በዚያ መንገድ ስናልፍ የሚባሉ ንግግሮች ለትምህርት ካልሆነ በቀር ነገን በበቂ ደረጃ ላይ ለመገንባት

503

ስለማያስችሉ ትላንትናን ሳንዘነጋ አልፎ አልፎ መለስ እያልን ከታሪክ እየተማርን ዛሬን አበክረን እየሰራን ነገን ማስዋብ ለትውልድ የተሻለ ሀገር መተው ሀላፊነት ከሚሰማው ማንኛውም ዜጋ እና መንግስት የሚጠበቅ አብይ ተግባር ነው። ይሄንን ተግባር መንግስታችን የገለጠበት አንዱ መንገድ ግሪን ሌጋሲ ነው።

እንደሚታውቁት ከሃያ ያላነሱ በጣም ትላልቅ ኢኒሼቲቮች ባለፉት አምስት ስድስት አመታት ኢትዮጵያ ውስጥ ተከናዋል። የደሃ ቤት ማደስ ስንል ዛሬ በመቶ ሺህ የሚቆጠር ደሃ ቤት ተሰርቶለት ታድሶለት የቤት ባለቤት ሆኗል፤ ገና የሚቀጥል ተግባር ነው። ተማሪ ምገባ ስንል በሚሊዮን የሚቆጠር ተማሪ ዛሬ በቀን ሁለቴ ምግብ እያገኘ ትምህርት ቤት የመሄድ እና ከትምህርት ገበታ እንዳይነጠል የማድረጉ ኢኒሼቲቭ ተጠናክሮ እየተሰራ ይገኛል። የምግብ ሉዓላዊነት ለማረጋገጥ በስንዴ፣ በሩዝ፣ በፍራፍሪ የጀመርናቸው አስደናቂ ስራዎች በየአመቱ የሚጨበጥ እድገትና እመርታ እያሳዩ አሁንም እንደቀጠሉ ይገኛሉ። በከተማ ልማት የኮደር ልማት ብለን በአዲስ አበባ የጀመርነው ስራ የመጀመሪያው ዙር ከፍተኛ ፍሬ አፍርቶ ሁለተኛውን ዙር በአዲስ አበባ እና ሌሎች ከተሞች ለመጀመር አንዳንዶቹም ጋር ጀምረናል ሰፊ እንቅስቃሴ እና ሙከራዎች አሉ። ከዚህ ባሻገር በትምህርት ቤት ግንባታ በተለይም በሙዋለ ህፃናት ግንባታ ላይ ዛሬ ኢትዮጵያ ባለፉት አምስት አመታት ከሰላሳ ሺህ በላይ ሙዋለ ህፃናት ገንብታ በልጅነት በትምህርት ገበታ እውቀት የመቅሰም ዕድል ልጆቻችን እንዲያገኙ የጀመርናቸው ዋና ዋና ኢኒሼቲቮች በሙሉ ፍሬያማ ሆነው ውጤት እያስገኙ ይገኛሉ።

በቂ ሀብት ሳንይዝ ህዝባችን ተማምነን የጀመርነው በአራት አመት ውስጥ ከእቅዳችን በላይ አሳክተናል፤ እስከ ዛሬ ድረስ ሰላሳ ዘጠኝ ነጥብ አምስት ቢሊየን ገደማ ችግኞች የተከልን ሲሆን ዛሬ ከምናደርገው ተከላ ጋር ከአርባ ቢሊዬን ያላነሱ ችግኞች በሀገር ደረጃ የምንተክልበት ዓመት ይሆናል። አርባ ቢሊየን ችግኝ ማለት እያንዳንዱን ችግኝ ዘር ከማዘጋጀት፣ ከማፍላት፣ ከመትከል፣ ከመንከባከብ የሰው ጉልበት ጨምረን አንድ አንድ ዶላር እንኳን ብናሰላ አርባ ቢሊየን ዶላር ለልጆቻችን ኢንቨስት አደረግን ማለት ነው።

አርባ ቢሊየን ዶላር ደሞዝ ሲከፈል እና ሲበላ አርባ ቢሊየን ዶላር ልብስ ጫማ የጦር መሳሪያ ሲገዛበት እና አርባ ቢሊየን ዶላር ለነገ ኢንቨስት ሲደረግ አንድ አይደለም። ነገ አርባው መቶ ሃያ ሁለት መቶ አርባ ተባዝቶ ተበራክቶ ልጆቻችን በበለጠ አቅም እና ውጤት የሚጠቀሙበት ስለሚሆን እንደ ሀገር ዛሬን ብቻ ሳይሆን ነገን እያሰብን የምናደርገው ኢንቨስትመንት በብዙ መልኩ ሀገራችን ኢትዮጵያ ለማኝ ሳትሆን የበለጸገች፣ የምትረዳ፣ ለራሷ የምትበቃ ሉዓላዊነቷን በሁሉም መስክ የምታረጋግጥ ስለሚያደርጋት ዛሬ የምትተክሉ እጆች የተባረካችሁና ለልጆቻችሁም መሰረት የምትጥሉ ስለሆነ እንኳን ደስ ያላችሁ ልላችሁ እወዳለሁ።

ስድስት ሚሊዮን ችግኝ በአመት የማይተክሉ ሀገራት አሉ በአንድ ጀምበር ኢትዮጵያ ስድስት መቶ ሚሊየን ችግኝ እተክላለሁ ስትል በህዝቧ ያላትን መተማመን በመደመር ያለውን ጉልበት በእቅድ በዝግጅት ያለውን የማድረግ አቅም ባለፉት አመታት በተግባር ፈትሸን ስላየን ስድስት መቶ ሚሊየን ችግኝ እንተክላለን ስንል አዛውንቱ፣ ሴቱ፣ ወጣቱ፣ ተማሪው፣ መምህሩ፣ ቄሱ፣ ሼኩ፣ ሙሽሮች በሁሉም የስራ መስክ

504

ከመስከረም እስከ መስከረም

ያሉ ዜጎች ዛሬ አፈር ሳይነኩ የሚውሉበት ቀን እና ኢትዮጵያን በአለም መድረክ ላይ የማይቻለውን የምትችል ደህነትን የምትጋፈጥ የምታሸንፍ ያሰበችውን የምታሳካ የምትጀምር ነገር ግን መጨረስ ልማዷ የሆነ የምትናገር ደግሞ የምታደርግ ሀገር መሆኗን ለአለም የምናሳይበት እለት ስለሆነ ዛሬ ጀንበር ከመታየቷ በፊት በየስፍራው ወጥታችሁ መትከል የጀመራችሁ ሰዎች በየሄድንበት እየተከልን ማምሻውን ስድስት መቶ ሚሊየን ችግኝ መተከሉን እስከምናረጋግጥ ዝናብ፣ ፀሃይ፣ ረሃብ ወደ ቤት አይመልሰንም። ሙሉ ቀን እንተክላለን ያልነውን በተግባር እንፈጽማለን፤ ለልጆቻችን መሰረት እንጥላለን በዚህም ልጆቻቸው ልጆቻችን ሳያፍሩ ቀና ብለው አባቶቼ በተከሉት ዛፍ ስር ጥላ የምጠለል የአባቶቼን ማንጎ ቁጭ ብዬ ከስሬ የምበላ ብለው የሚያመሰግኑ ትውል ከኋላ እንዲፈጠሩ ስለሚያስችል የዛሬው ትውልድ ዛሬ አልጋ ላይ ያልተኛ ወጥቶ በደጅ መትከል የሚችል ማንኛውም ዜጋ ቢተክል መልካም አባቶች የሚል ክብር የሚያገኝበት እና ለልጆቹ ያለውን ለሀገሩ ያለውን ፍቅር የሚገልፅበት እለት ስለሆነ መላው የኢትዮጵያ ህዝብ እኔ እና የአሶሳ ከተማ ነዋሪዎች በያላችሁበት ስፍራ በሚመቻችሁ ከባቢ ዛሬ ወጥታችሁ ችግኝ በመትከል ኢትዮጵያን የማልበስ የኢትዮጵያን መሻት የማሳካት ኢትዮጵያ በአፍሪካ በብዙ መልካም ነገር ስሟ የሚነሳ እና ምሳሌ የምትሆንበትን መንገድ የምታስጀምሩ እንድትሆኑ በታላቅ ትህትናና ፍቅር ጥሪዬን ላቀርብላችሁ እፈልጋለሁ።

በዘንድሮ አመት የምንተክለው ችግኝ ከሰባት ቢሊየን በላይ መሆኑ ይታወቃል። ከዚህ ውስጥ ከሃምሳ ፐርሰንት በላይ የሚሆን ችግር ለውበት የሚተከል ሳይሆን ለምግብለት የሚውል የሚሸረሸር አፈር የሚጠብቅ ኢንዲጂኒየስ ለሆነ ለመድሃኒት የሚውል ለበርካታ ነገር ጠቀሜታ ያሉት ዝርያዎች የሚተከሉበት ሲሆን ከአርባ ፐርሰንት ከፍ ያለው ደግሞ ለአከባቢ ጥበቃ የሚውል እና ለአይን ማራኪ ፀሃይ በሚኖርበት ሰዓት ጥላ በቂ ዝናብ እንድናገኝ የሚያግዝ ነው።

ዘንድሮ ስድስት መቶ ሚሊዬን ችግኝ ስንተክል አሶሳን የመረጥንበት ዋናው ምክንያት የአፍሪካ ኩራት የሆነው የህዳሴ ግድብ የሚገኝበት ክልል በመሆኑና ባለፉት አመታት በመትከላችን ዘንድሮ ከምትጠብቀው በላይ ውሃ ግድባችን ይዞ ከጊዜው ቀድሞ እና ከመጠኑ በላይ ወደታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ውሃ እየለቀቅን ያለንበት ሁኔታ በመትከላችን መመረጋገጡ በዓባይ ተፋሰስ በቂ ዛፍ ካልተከልን በስተቀር ባለው የዝናብ መጠን አፈር የሚሸረሸር እና ግድቡ በደል የሚሞላ ከሆነ አምስት ቢሊየን ዶላር እና ያ ሁሉ ስቃያችን ይከስራል ማለት ነው። ግድቡን ለማዳን በቂ ዝናብ ለማግኘት በቂ ምግብ ለማግኘት በቂ መድሃኒት ለማግኘት በአባይ ተፋሰስ ከባቢዎች ላይ አሁንም በቀጣይነት አብዝተን መትከል መጠበቅ ይኖርብናል። ያን ስናደርግ የእኛ ውሃ የሞላ ይሆናል፤ አፈር አይሸረሸርም፣ የታችኛው ተፋሰስ ሀገራት በቂ ውሃ እንዲያገኙ ያስችላል።

እኛ ኢትዮጵያዊያን ውሃን ተጠቅመን ለሌሎች መስጠት ማካፈልን ከሰማይ ከፈጣሪ የተሰጠን ሃላፊነት ስለሆነ ሃላፊነታችን በብቃት እንድንወጣ እየተከልን ውሃን በብዛት እየጠበቅን ለወንድሞቻችን በቂ ውሃ የመስጠት ሃላፊነታችንን በሞራል ልዕልና የምንወጣ መሆናችንን ለዓለም የምናሳይበት ተግባር ስለሆነ ዛሬ ከመንቀሳቀስ ሙሉ ቀን እንተክላለን። እናንተም ከእኛ ጋር ሆናችሁ ትከሉ፣ በአዲስ አበባ ይተከላል በሰሜን ኢትዮጵያ ይተከላል፣ በምስራቅ ኢትዮጵያ ይተከላል፣ በደቡብ ኢትዮጵያ

505

ይተከላል፣ በምዕራብ ኢትዮጵያ ጀምረነዋል ሙሉ ቀን እንቀጥላለን አሶሳዎች እንኳን ደስ ያላችሁ!

እየተከልን እያረስን፤ ኮንትሮባንድ እና ሌብነት እያጠፋን ቀን ከሌት እየሰራን ደህንነትን ከሀገራችን እናጠፋለን ልመናን ከሀገራችን እናጠፋለን የበለጸገች ለም የሆነች ማንም የሚመኛት ኢትዮጵያን ለልጆቻችን እናሸጋግራለን ስለሆነው እና ስለሚሆነው ሁሉ ፈጣሪያችንን አብዝተን እናመሰግናለን።

መልካም የተከላ ቀን መልካም የመዝራት ቀን መልካም የድል ቀን እንዲሆንላችሁ አብዝቼ እመኛለሁ አመሰግናለሁ።

ነሐሴ 17፣ 2016 ዓ.ም

506

ከመስከረም እስከ መስከረም

የዳቦ ፋብሪካ ምረቃ በአሶሳ

ክቡር ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር፣

ክቡር ፕሬዝዳንት፣

ቀዳማዊት እመቤት ዛሬ በአሶሳ ከተማ የሚመረቀው የዳቦ ፋብሪካ በቀን ሶስት መቶ ሺህ ዳቦ መጋገር የሚችል፣ ከአራት መቶ ኩንታል በላይ ዱቄት መፍጨት የሚችል፣ ለአሶሳ ከተማ የምግብ አቅርቦት ቀላል የማይባል ሚና መጫወት የሚችል ፋብሪካ ነው። በዚህ በቤንሻንጉል ጉምዝ መናገሻ በሆነችው አሶሳ እንደዚህ አይነት የዳቦ ፋብሪካ መተከሉ ለተማሪዎች፣ ለልጆች፣ ወጥተው ለሚገቡ ሰራተኞች በእጅጉ የሚደግፍ ስለሆነ እንኳን ደስ አላችሁ፣ እንኳን ደስ ያለን!

ቀዳማዊት እመቤት ላለፉት ጥቂት አመታት ከሰላሳ በላይ ሀይ ስኩሎች፣ ይሄንን ጨምሮ አስራ ሁለት ገደማ የዳቦ ፋብሪካዎች በሁሉም ክልሎች ማስገንባት ችለዋል። በቤንሻንጉል ጉምዝ ብቻ ሁለት ሀይ ስኩል እና አሁን ይሄ ዳቦ ፋብሪካ ተመርቆ ለአገልግሎት እንዲውል አስችለዋል። እዚህ ውስጥ ሁለት ሶስት ጉዳዮች የተከበረው የአሶሳ ከተማ ነዋሪ እንዲሁም መላው የኢትዮጵያ ህዝብ እንዲገነዘብ የሚያስፈልገው ባለፉት አምስት ዓመታት በቀዳማዊት እመቤት ዝናሽ ታያቸው ቢሮ የሚገነቡ ግንባታዎች አንደኛ ሁሉም ክልል፣ ሁሉም አካባቢ ለማዳረስ ከፍተኛ ጥረት የተደረገበት መሆኑ ነው። አሶሳም ሌሎችም አከባቢዎች ወይ ትምህርት ቤት ወይ ዳቦ ፋብሪካ አንዳንዴ ደግሞ ሁለቱንም እንዲያገኙ ተደርጓል። ይህ ሁሉን በእኩል የማየት እና ዝቅተኛ የተዘነጉ አካባቢዎችን የማሰብ፣ የማስታወስ ልቦና በእጅጉ ሊመሰገን ይገባዋል።

ሁለተኛ ከዚህ ቀደም ፕሮጀክት ቃል መግባት ችግር አልነበረም፤ ይሄ ይደረግላችኋል፣ ይሄ ይሰራላችኋል ብሎ ቃል መግባት አልፎ አልፎም ማስጀመር ችግር አልነበረም። ጨርሶ ማስመረቅ ግን እምብዛም ልማዳችን አይደለም። በገቡት ቃል መሰረት ከሰላሳ በላይ ሃይ ስኩሎች ገንብቶ ለተማሪዎች ማዋል፣ አስራ ሁለት የዳቦ ፋብሪካ ገንብቶ ጨርሶ ለአገልግሎት ማዋል በቀላሉ የሚታይ ተግባር አይደለም። ይሄንን ጉዳይ አክብደን እንድናይ የሚያደርገን ላለፉት ስድስት አመታት የኢትዮጵያ ቀዳማዊት እመቤት ቢሮ ከኢትዮጵያ መንግስት አንድ ብር በጀት ተመድቦላቸው አያውቅም። የኢትዮጵያን መንግስት አንድ ብር ሳይቀበሉ፣ ደመወዝ ሳይቀበሉ ከተለያዩ አጋር አካላት ጋር የሚገኝን ገንዘብ፣ መጽሐፍ ተሽጦ የሚገኝን ገንዘብ ለእኔ ይቆይልኝ ሳይሉ ለህዝባቸው በዚህ መንገድ እንዲሰራ ማድረጋቸው ስለ እውነት ምስጋና ይገባቸዋል። እኔም ከፍተኛ ኩራት እንደተሰማኝ እና እድሜ እና ጤና እንዲሰጥሽ በጣም እመኛለሁ።

ከዚህ ቀደም እየለመኑ ሲሰሩ ብዙም ትርጉም አይገባኝም ነበር። የመጽሐፉ ሽያጭ

507

ገንዘብም ለልማት ይላል ሲባል ብዙ አይገባኝም ነበር። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን የአፍሪካ ሀገራት ለዚህ መስሪያ ቤት በጀት ይጨመር ብለው መናገር ሲጀምሩ አንድ ደመወዝ ሳይከፈል የተገኘን ሀብት ለህዝብ ማዋል ትልቅ ትርጉም ሊሰጠው የሚገባ ብቻ ሳይሆን ከእኛ በኋላ የሚመጡ ቀዳማዊት እመቤቶችም ልማድ ማድረግ ስላለባቸው እንዲሁ በዋዛ ማስመረቅ ብቻ ሳይሆን የገንዘቡን ምንጭ፣ የሀሳቡን ምንጭም ተገንዝቦ ለህዝብ ያለን መስጠት፣ ለህዝብ ከልብ ማገልገል፣ ለህዝብ ተደራሽ መሆንን የሁላችን ባህል እንዲሆን የተጫወቱት ሚና በጣም ከፍተኛ ስለሆነ እጅግ እጅግ አድርጌ ላመሰግን እወዳለሁ።

ከእሳቸው ጋር ተባባሪ በመሆን የሚሰሩ ልዩ ልዩ አካላት ያሉ ሲሆን ከእነዚህ መካከል የዛሬውን ዳቦ ፋብሪካ ጨምሮ ልዩ ልዩ ቦታ ፋብሪካዎች በመትከል ከፍተኛውን ሚና የተጫወቱት ሜድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ፣ አቶ ጀማል እንዲሁም ባለቤቱ ሼክ መሀመድ አላሙዲን ምስጋና ይገባቸዋል። ለዚህ ማህበረሰብ ጥቅም ላይ እንዲውል ገንዘባቸውን፣ እውቀታቸውን ሰዉተው ከዚህ መስሪያ ቤት ጎን በመቆም ይህ ፋብሪካ እዚህ እንዲሰራ ስላደረጉ እነሱን እጅግ አድርጌ ማመስገን እፈልጋለሁ።

የቤንሻንጉል ጉምዝ መስተዳደር በተለይም ፕሬዝዳንት አሻድሊ ለነበራቸው አመራር፣ ክትትል እና ድጋፍ ከፍ ያለ ምስጋና እያመሰገንኩ፤ የአሶሳ ከተማ ከንቲባ ከዛሬ ጀምሮ በታማኝነት ይህ የዳቦ ፋብሪካ እራሱን ችሎ በቀላል ዋጋ ህዝቡን ማገልገል እንዲችል አመራር እንዲሰጡ፣ ቁልፍ እንዲረከቡ አደራ እያልኩ በተገኘው አጋጣሚ ሁሉ የምናገኘውን ሀብት፣ የምናገኘውን ጊዜ በታማኝነት ለህዝባችን በማዋል የኢትዮጵያን ብልፅግና ለማረጋገጥ የሁሉም ርብርብ ስለሚያስፈልግ በዚሁ አጋጣሚ ክቡር ፕሬዝዳንት ቀደም ብዬ እንዳነሳሁት የእሳቸው መስሪያ ቤት ምንም በጀት ሳይመደብለት የተለያየ ስቴክ ሆልደርስ በመለመን እንዲህ ዓይነት ስራ የሚሰሩ ከሆነ በእርሶ ካፓሲቲ ከዛ በላይ ሊሰራ እንደሚችል ያመላክታል።

አሶሳን የበለጠ ንጹህ ማድረግ፣ የበለጠ ለቱሪስት እንድትመች ማድረግ፣ ብዙ መትከል፣ ወክ ዌይ መስራት፣ ኮሪደር መስራት ከባለሀብት ጋር ተቀናጅተው በመንግስት ሀብት ሳይወሰኑ ከተማውን ከባቢውን ማልማት የእርሶ ታላቅ ሃላፊነት ስለሆነ በሚቀጥለው ስንመጣ የተሻለ ልማት የተሻለ እንቅስቃሴ እንደምናይ ተስፋ አደርጋለሁ። ቤንሻንጉል ጉሙዝ ጥቂት ከማይባሉ የአፍሪካ ሀገራት በሀብትም በሳይዝም ይበልጣል። እራሳችሁን ልካችሁ ማወቅ አለባችሁ። ትልቅ ሰፊ ክልል፣ ብዙ ሀብት ያለው ክልል ነው፤ እንደ ክልል ብቻ ሳይሆን እንደ መንግስትም አስባችሁ በራሳችሁ ጉልበት፣ በራሳችሁ አቅም፣ በራሳችሁ እውቀት አከባቢያችሁን ማልማት መለማመድ ያስፈልጋል። የምንጠብቅ ከሆነ የሚልኩት ሲዘገዩ ይዘገያል ልማቱ። እኛ ብንጀምር ግን እራሱን ልማት ስለሚስብ ተባብረን ከባቢያችን እንድናለማ፣ ሰላማችን እንድንጠብቅ አደራ እያልኩ በተደረገልን አቀባበል እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ፤ ልማቱ፣ ሰላሙ ይቀጥል ፈጣሪ ኢትዮጵያና ህዝቦችዋን አብዝቶ ይባርክ! ፈጣሪ ቀዳማዊት እመቤትንም ይባርክ አመሰግናለሁ።

ነሐሴ 17፣ 2016 ዓ.ም

508

ከመስከረም እስከ መስከረም

የመሻገር ዘመን ጅማሮ

በብዙ ተዓምራት፣ በሰው ልጅ አዕምሮ ሊታመኑ በማይችሉ ክውኖች እና የታሪክ አንጓ ላይ እንገኛለን። አሁን ያለንበት ታሪክ አንጓ ወደ ኋላ መለስ ብለን የኢትዮጵያን ታሪክ ብናጠና እና ያለፍንባቸውን መንገዶች በቅጡ ብንመረምር አሁን የምንገኝበት ዘመን፣ አሁን የምንገኝበት አጠቃላይ የልማት የፖለቲካ ሂደት፣ ከሆነ ለዘመናት አንቆ ከያዘ ምዕራፍ ወደ ሚቀጥለው ምዕራፍ ለመሸጋገር አንጓው ላይ ያለን ይመስለኛል።

ስድስት መቶ ሚሊየን ችግኝ በአንድ ጀምበር እንትከል ብለው ኢትዮጵያዊያን ወስነው ከዚያ በላይ ማሳካት እንደሚችሉ ያሳዩበት ቀን ነው። ስድስት መቶ ሚሊየን ችግር በአንድ ጀምበር ቀላል ሥራ አይደለም። ሃያ ዘጠኝ ሚሊዮን ኢትዮጵያውያን ወስነው ፀሐይ፣ ቁር፣ ዝናብ፣ ውርጭ፣ ዳገት መውጣት አያግደንም ለኢትዮጵያ ልማት ለልጆቻችን ለምንጥለው መሰረት ብለው ባይወስኑ ስድስት መቶ ሚሊየን ችግር አንዳንድ ሀገራት በዓመት መትከል አይችሉም። ይሄ ኢትዮጵያዊያን ካለንበት አረንቋ ለመውጣት፣ ካለንበት ሁኔታ ተሻግሮ የሚቀጥለውን ምዕራፍ ለመጨበጥ ያላቸውን እጅግ የጠነከረ እምነት እና ኮሚትመንት የሚያሳይ ነው።

ያው በተደጋጋሚ እንዳነሳሁት እስከዚህ ዓመት ክረምት መጨረሻ ድረስ አርባ ቢሊዮን ችግኝ ለመትከል ነው ያቀድነው። በዚህ ዓመት ስፔስፊክሊ ደግሞ ሰባት ነጥብ አምስት ቢሊዮን ችግኝ ለመትከል ነው ያቀድነው። ስድስት መቶ ሚሊየኑ ከእቅዳችን በላይ ተሳክቷል። ሰባት ነጥብ አምስት ቢሊየን ያልነውም ከዕቅዳችን በላይ ተሳክቷል። በድምሩ ከአርባ ቢሊዮን በላይ ችግኝ ኢትዮጵያ ተክላለች።

አርባ ቢሊዮን ችግኝ ከጅምሩ ዘሩን (ሲድሊንጉን) ከማዘጋጀት ጀምሮ ጉድጓድ ቆፍሮ ተክሎ ያለውን ፕሮሰስ አንድ ዶላር ብለን ብንወስድ አርባ ቢሊየን ዶላር ለልጆቻችን ኢንቨስት አደረግን፤ ለነገ ኢንቨስት አደረግን። ነገ ለምናያት ኢትዮጵያ አሁን ካለን ችግር፣ አሁን ካለን ቅሬታ፣ አሁን ካለን አንጡረ ሀብት ቀንሰን ነገው ስለሚበልጥ እና ስለሚልቅ አርባ ቢሊዮን አኖርን ማለት፣ ነገን ታሳቢ አድርጎ ኢንቨስት የሚያደርግ የትኛውም ሀገር፣ ኢንቨስት የሚያደርግ የትኛውም ቤተሰብ፣ የትኛውም ትውልድ፣ የትኛውም ዜጋ የተሻለ ብሩህ ነገር ለልጆቹ ያስቀምጣል። እና ኢትዮጵያዊያን ዛሬ የእለት ጉርስ ጉዳይ፣ የብዛት ጉዳይ፣ የመጠሪያ ጉዳይ፣ የሚጠጣ የሚበላው ነገር ጉዳይ አሳሳቢ ቢሆንም ኮሌክቲቭሊይ እንደ አንድ ሰው ሳይሆን ተደምረን በተሰባሰበ ኢትዮጵያዊነት ስሜት የሆነ ሀብት ለነገ ኢንቨስት የማድረጉ ልምምድ ከዚህ ቀደም እምብዛም ያልነበረ በመሆኑ አሁን ይሄን ጉዳይ ካስቀጠልነው ለልጆቻችን ምን ሊያመጣ እንደሚችል በቀላሉ መገመት ይቻላል።

509

እዚህ ውስጥ የምናያቸው ድንቃ ድንቅ እሳቤዎች እና ተግባራት አሉ። አንደኛ ለትውልድ በመትከል መሰረት እንጣል የሚለው ሃሳብ በራሱ በጣም ትልቅ ነው፤ ሃሳብ ስለሆነ የሁሉ ነገር መጀመሪያ። ሀሳቡ መጀመሪያ ብቻውን መተንተን አናላይዝ መደረግ አለበት። እንዴት ታሰበ እንዴት ተጀመረ የሚለው ጉዳይ በራሱ አቅልለን የምናየው ነገር አይደለም። ሁለተኛ ካሰቡ በኋላ ደግሞ ሪሶርስ ያስፈልጋል። አንድን ነገር ማሰብ ይችላል፤ ማቀድ ይችላል፤ ግን ለመተግበር ሀብት ያስፈልጋል። ሀብቱ ኢትዮጵያዊያን ናቸው፤ ሀብቱ የተደመረ ክንድ ነው፤ ሀብቱ የእኛ መሰባሰብ የሚያመጣው ነገር ነው ተብሎ መታሰቡ ከመንግስቱ ቋት የሚታሰብ ሳይሆን ኢትዮጵያዊያን ተሰባስበው ሊከውኑት ይችላሉ የሚለው ሃሳብ፣ የሃብቱ ምንጭ በጣም አስደማሚ ነው። ሶስተኛ ይህንን አይዲያ እራሱ ለኢትዮጵያዊያን በወጉ ሽጦ ሁሉ እንዲገዛው አድርጎ ጉልበቱን፣ ገንዘቡን፣ ጊዜውን እንዲሰዋ ማድረግ፤ አራተኛ መቶ ሰላሳ ሺህ የሚገመቱ ነርሰሪዎች በሀገር ደረጃ የሚታወቁ መገንባት እና በቢሊዮን የሚቆጠር ችግኝ የማምረት አቅም ፖቴንሻል ብቻ ሳይሆን አክቹዋል አቅም መፈጠሩ ያስደምማል።

እነዚህን ኢኒሼቲቮች ለየት የሚያደርጋቸው ዘመቻ አይደሉም። ይጀመሩና በየአመቱ ይበልጥ እየሰፉ፣ እየጎለበቱ፣ ብዙ ሰው እያቀፉ፣ በጥራት በኳሊቲም በኳንቲቲም እያደጉ ነው የሚሄዱት። ስንጀምር የተከልነው ችግኝ መጠን ይሄን አያክልም፤ ስንጀምር የተከለልነው ችግኝ በሬሺዮ ቢታይ ከአምሳ ፐርሰንት በላዩ እንደዛሬ ለልዩ ልዩ ጥቅም የሚውል አልነበረም። አሁን ሃምሳ አራት ፐርሰንት ገደማው ለበዙ ጥቅም የሚውል ችግኝ እየተከልን ነው ያለነው። ከዚህ በኋላ የበለጠ ሪፋይን እያደረግነው እንሄዳለን። ስድስት ዓመት ሳናቋርጥ ስለሰራን ነው አርባ ቢሊዮን የደረስነው። አንድ ዓመት ሰርተን ብንተወው አንደርስም ነበር። አርባ በድረስን ቁጥር ደግሞ ተጨማሪ ያየነው ጠቀሜታ ሰው እየተለማመደው መሄዱ ብቻ አይደለም። ትላንት የነዳንበት አሁን ከአሶሳ ወደ ቦሩክ የሚኬደው በግሪን ሌጋሲ ዘመን የተተከሉ ችግኞች ኦልሞስት ጫካ እየሆኑ ነው ያሉት። አዲስ አበባ አካባቢ የምናየው፣ በየቦታው ስንነዳ የምናየው፣ በየሰው ጓሮ የምናየው፣ ግሪን የመሆን ነገር በየዓመቱ እየተጨመረ እየተጨመረ እየተጨመረ ሲሄድ አንዱ ተፈጥሮ አንደኛውን እየደገፈው የሚታይ የሚጨበጥ ውጤት እየሆነ መጥቷል። እኛ በቡና አይተነዋል ምን ያህል ኢምፓክት እንዳለው፤ በፍሩት አይተነዋል ምን ያክል ኢምፓክት እንዳለው በአይን ብቻ ለሚያዩ ሰዎችም የሚያስደምም ውጤት ነው ያለው። ኢትዮጵያ በረሃማ ገላጣ ነች ብለው የሚያስቡ ሰዎች ከአዲስ አበባ ወጣ እያሉ ማየት አለባቸው። ብዙ የሚያስደምሙ ጫካዎች አሉ፤ ያ ደግሞ ይበልጥ እየጎመራ እያደገ እያበበ እየሄደ ስለሆነ የግሪን ሌጋሲው ስራ ቦግ ብሎ እልም የሚል ሳይሆን ባህል እየሆነ፣ ሃሳብ፣ ቃል፣ ጅማሮ፣ ድግሞሽ ባህል እየሆነ ሲሄድ የምናስበውን በደንብ የለበሰች፣ ለአይን የምታምር የምታጓጓ፣ በቂ ምግብ የምታመርት፣ በቂ ዝናብ የምታመርት ሀገር ለመፍጠር በእጅጉ የሚያግዝ ይሆናል።

በእውነት አስደማሚ ሚራክለስ ስራ ነው የተሰራው። ለዚህ ኢትዮጵያውያንን ማመስገን፣ ትብብራችንን ማድነቅ፣ እንደዚህ አይነት ትላልቅ ነገር አስቦ በጋራ የመስራት ልምምዳችንን ማስፋት ያስፈልጋል። ይሄ ከሆነ ኢትዮጵያ ታድጋለች፣ ኢትዮጵያ ትበለጽጋለች። ምን ከሆነ? ከተደመርን፣ ከተሰበሰብን፣ ሁላችንም ልማታዊ

510

ከመስከረም እስከ መስከረም

በሆነ መንገድ ካሰብን እና ከተገበርን፣ ከለፋን። አንዳንድ ሰው አንድ ችግኝ ሳይተክል ስለ ችግኝ ይተነትናል። የሆነ ሀገር ተቀምጦ ችግኙ አድጎ በቅሎ ፈንድቶ ይላል፤ እዚህ አያስፈልግም። አሁን አፈር መንካት ነው የሚያስፈልገው፤ መትከል። ለምሳሌ አስር ችግኝ ተክዬ ሶስቱ ከበቀለ ሶስት መሆን የለበትም አራት መብቀል አለበት፤ ግን አሁን ጭቃ መንካት አለብኝ። ቁጭ ብዬ ሰባቱ ተበላሹ እያልኩ በመተረት የማመጣው ውጤት አይደለም። አራት፣ አምስት፣ ስድስት እያደረኩ አብዛኛው እንዲያድግ፣ አብዛኛው ፍሬያማ ውጤታማ እንዲሆን ግን ኮንቲነስሊ በመስራት፤ በመተንተን አይደለም በመስራት በተግባር ማለት ነው። በዚያ መንገድ ነው ውጤት የሚመጣው። እና አንዱ አስደማሚ ምዕራፍ ብለን የምንወስደው አርባ ቢሊዮን ችግኝ ብዙ ሀገራት በቀለለ መንገድ በአምስት ስድስት አመት ተከልኩ ብለው ሊናገሩ አይችሉም። ይሄ የኢትዮጵያዊያን ልዩ ድል ነው። ከእኛ በላይ ትላልቅ ኮርፖሬሽን ያላቸው ሀገራትም ቢሆኑ የተለየ ሪሶርስ ሳያስቀምጡ ሰው በገዛ ፍቃዱ ጊዜውን ገንዘቡን አውጥቶ ለነገ ኢንቨስት የሚያደርግበት ልምምድ እምብዛም የለም። ከእኛ በላይ የተከሉ ሀገራት በረጅም ጊዜ ውስጥ ሊኖሩ ይችላሉ። ግን ብዙ እንደመንግስት ገንዘብ አፍስሰውበት እንጂ እያንዳንዱ ዜጋ የራሱን ጊዜ እና ገንዘብ አውጥቶ የሰራበትን ሁኔታ ስንመለከት የኢትዮጵያዊያን ዩኒክ ነው። ይሄን ዩኒክ ባህሪ መጠበቅ ማጎልበት፣ ማስፋት ያስፈልጋል። ማናናቅ ማራከስ አያስፈልግም፤ ውጤት ስላለው ብቻ ሳይሆን ልምምዱ በራሱ መጎልበት ስላለበት።

እንግዲህ የግሪን ሌጋሲ ስራ በቀጥታ ከህዳሴ ጋር ይያያዛል። ዘንድሮ በተጨባጭ ያየነው ውጤት ምን ያክል ተሰናስሎ እንዳላቸው፣ ትስስር እንዳላቸው የሚያሳይ ነው። ህዳሴ የዛሬ አምስት ዓመት ገደማ ስንመጣ ምንም ውሃ አልያዘም። ይሄ ግድብ እንደዚህ አይነት ምልከታ እና እይታ አልነበረውም። ጫፍ እና ጫፍ ላይ የተሰሩ ግድቦች አሉ፤ መሃለኛው ፓርት በጣም ዝቅ ያለ ነው፤ ውሃ ልክ እንደ ኖርማል ሂደቱን ጠብቆ የሚጓዝ ስለነበረ ከሚተላለፈው ውሃ ያለፈ የመያዝ ሙከራው ልምምድም አልነበረም። ግድቡ ያለበት ደረጃም ለዛ እድል የሚሰጥ አልነበረም።

ዛሬ የህዳሴ ግድብ ወደ ኋላ ከሁለት መቶ አምስት እስከ አስር ኪሎ ሜትር ተኝቷል። ዛሬ አዝ ኦፍ ቱዴይ ሁለት መቶ ፕላስ ኪሎሜትር ውሃ ተኝቷል። ዛሬ የህዳሴ ግድብ ወደታች ጥልቀቱ መቶ ሰላሳ ሶስት ሜትር ደርሷል። ዛሬ የህዳሴ ግድብ የጣናን ሀይቅ ደብል አድርጓል። ጣና ሰላሳ ፕላስ ኦር ማይነስ ሰላሳ ቢሊየን ነው። ይሄ ስልሳ ነጥብ አምስት ነው ደብል አድርጓል። የጣና ውሃ ስፋቱ ብቻ ሳይሆን በጣም ሻሎ ነው አስራ ሶስት አስራ አራት ሜትር ነው ጥልቀቱ። ይሄ መቶ ሰላሳ ሶስት ገደማ ሜትር ጥልቀት አለው። በጣም ዲፕ ነው ማለት ነው። ወደ ታችም፣ ወደኋላም፣ ወደ ጎንም በጣም ሰፊ ስለሆነ የጣናን ደብል ውሃ ሆኗል። ምን ማለት ይሄ? ስልሳ ሁለት ነጥብ አምስት ቢሊየን ሜትር ኪዩብ ውሃ ማለት ምን ማለት ነው? ውሃ ገደብን ያዝን ማለት ነው። በገንዘብ ቢሰላ፣ በጊዜ ቢሰላ፣ በሰው ሕይወት ድጋፍ እና ምክንያትነት ቢሰላ ምን ማለት ነው የሚለውን ደግሞ ማየት ያስፈልጋል። አንድ ሜትር ኪዩብ ማለት አንድ ሺህ ሊትር ማለት ነው። አንድ ሺህ ሊትር ማለት ነው። እንደ አንድ ተቆጥሮ ስልሳ ሁለት ነጥብ አምስት ቢሊዮን ሜትር ኪዩብ ውሃ ነው።

511

አሁን በመጠጥ እናስበው፤ አንድ ሰው በቀን ሶስት ሊትር ውሃ ይጠጣል ኢን አቭሬጅ ብለን ብንወስድ አንዳንዱ ከዚያ በላይ አንዳንዱ ከዚያ በታች ሊሆን ይችላል ግን ሶስት ሊትር ብንል አንድ ሜትር ኪዩቢክ ውሃ በወር ሶስት ጊዜ ሰላሳ ብንል ዘጠና ስለሆነ ዘጠና ዘጠና እያልን በአስራ ሁለት ብናስብ ኦልሞስት አንድ ሺህ ሜትር ኪዩብ ውሃ አንድ ሰው ይጠጣል ማለት ነው። ይሄ በብዙ ሰዎች ስናስበው አንድ ሰው አንድ ሜትር ኪዩብ ውሃ ቢጠጣ ስልሳ ሁለት ነጥብ አምስት ቢሊዮን ሰው ለአንድ አመት የሚጠጣው ውሃ ይዘናል ማለት ነው። የአለም ሕዝብ ስልሳ ሁለት ቢሊየን አይሞላም፤ ከስምንት በላይ ነው ግድ የለም አስር እናድርገው።

አስር ቢሊዮን ህዝብ በቀን ሶስት ሊትር ውሃ ቢጠጣ ለስድስት አመት ይሄን ውሃ ብቻ እየጠጣ የአለም ህዝብ ሊኖር ይችላል ማለት ነው። ቁጥሩን ጨምሬ አስር አድርጌው በቀን ሶስት ሊትር አድርጌ ስድስት አመት ሊጠጣው ይችላል ማለት ነው። የዓለም ህዝብ ደግሞ በጣም በርካታ የሚጠጣ ውሃ ስላለው ከእኛ አይሻማም ብለን ካሰብን ያን አስር ቢሊየን ወደ እኛ ወደ መቶ ሚሊዬን ብናሳንሰው መቶ በአስር መቶ በአስር እያደረግን ምን ያክል ዓመታት የኢትዮጵያ ህዝብ ፍሬሽ ውሃ ሰቨን ፒኤች ነው በጣም ንጹህ የተፈጥሮ ንጹህ ውሃ ምን ያክል ዘመን ሊጠጣው እንደሚችል ማሰብ ይቻላል። ኢነርጂውን ወደ ጎን ትተን ንፁህ መጠጥ ውሃ በመጠጣት ብቻ እንኳን ቢሰላ እጅግ አስደማሚ ሚራክለስ የሆነ ውጤት በጣም የሚደንቅ ውጤት ነው።

ያው እንዳያችሁት ህዳሴ እንኳን ስራው ከአንዱ ጫፍ አንዱን ጫፍ ተጉዞ ማየትም አድካሚ ነው። ተጉዘን ተጉዘን ደከምን አይደል ቀላል ስራ አይደለም ሰዎች በቲቪ እንደሚያዩት አይደለም። ህዳሴን በንግግር ልገልጠው አልችልም። በቪዲዮ ሊገለጥ አይችልም ህዳሴ ከቪዲዮ በላይ ነው፤ ህዳሴ ከንግግር በላይ ነው። ብዙዎች አይተው ነክተው ካላዩት በቀር ምን ያህል ግዙፍ ስራ እንደሆነ መገንዘብ ያስቸግራል። ከመጠጥ ውሃ ባሻገርም በገንዘብ እናስበው እንደቅድሙ፤ አንድ ሺህ ሊትር ውሃ አንድ ዶላር ነው ብለን እናስብ። አንድ ሺህ ሊትሩን አንድ ሰው አንድ አመት ይጠጣዋል ያልኩትን ውሃ አንድ ዶላር ብለን እናስበው ቢረክስ ችግር የለውም ለማሰብ ስለሆነ። አሁን የያዝነው ውሃ ስልሳ ሁለት ነጥብ አምስት ቢሊዮን ዶላር ውሃ ይዘናል፤ በምን ሂሳብ? አንድ ሺህ ሊትሩን ወይም አንድ ሰው አንድ አመት የጠጣውን ውሃ በአንድ ዶላር አስቤው። በትክክል ቢሰላ ከዚያ በላይ ሊሆን እንደሚችል መገመት አያስቸግርም።

ስልሳ ሁለት ቢሊዮን ውሃ ከያዝን አርባ ቢሊየን ችግኝ ከተከልን መቶ ቢሊዮን ለነገ ኢንቨስት አደረግን ማለት ነው። መቶ ቢሊየን ለምግብ፣ ለልብስ፣ ለመኪና፣ ለአስፋልት ለቤት ግንባታ አሁኑኑ የምንገለገልባቸው ጉዳይ፣ አስፋልት ዛሬ ሰርተን ነገ እንገለገልበታለን አይደል? ቤት ዛሬ ገንብተን ነገ እንገለገልበታለን። በእንደዚያ መንገድ በሚሆንበት ሰዓት እና የተከማቸ የተቀመጠ ወረት ሲሆን ለየቅል ነው። ዛፉም ዛሬ ብንጠቀምበትም ለነገ የሚሰራ ነው ውሃው ዛሬ ብንጠቀምበትም ለነገ የሚሰራ ነው። ሲሰናሰል መቶ ቢሊየን በላይ ዳላር ሀብት ለልጆቻችን ኢንቨስት አደረግን ማለት ነው።

512

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይሄ በጣም በጣም አስደማሚ ነገር ነው። በድህነት ለተሳለቁብን ከዚያ ካላችሁበት አረንቋ አትወጡም፤ የብልፅግናን ሽታ አታዩትም መልማት አይቻላችሁም፣ መሻገር አይሆንላችሁም፣ ለእናንተ የተገባና የተፈቀደ አይደለም ላሉን ግለሰቦችና ቡድኖች ህዝብ ከወሰነ ሀገር ከወሰነ ምን ሊያመጣ እንደሚችል ህዳሴም ግሪን ሌጋሲም ያሳያሉ። በጣም በርካታ ልገልፃቸው የምችላቸው ስራዎች አሉ። እነዚህ ሁለቱን ማተኩረው ተሳሳሪ ስለሆኑና ለአንድ ግብ የሚሰሩ ስለሆነ ነው።

ይሄ ግድብ መላው የኢትዮጵያ ህዝብ እና የኢትዮጵያ ወዳጆች ሊገነዘቡ የሚገባቸው ሀሳብ እና ገንዘብ እንዲሁም ጊዜ ብቻ አልገነባውም፤ ደምም ጭምር ነው የገነባው ይሄን ግድብ። ባለፉት አምስት ዓመታት ኢትዮጵያ በተለያየ ነገር በተለያየ ግንባር በተለያየ አቅጣጫ ተይዛ ሳለች ፕላስ ኦር ማይነስ አስራ አምስት ሺህ የሚጠጉ የተለያዩ ግሩፖች፣ የውጭ ሀይሎች፣ አሰልጥነው በዳሴ ጉዳይ ብቻ አሰማርተውብናል፤ በህዳሴ ብቻ። ሲሚንቶ ከማምረት አጓጉዞ እዚህ ቦታ እስካለው ስራ አስራ አምስት ሺህ የሚጠጋ የተለያየ ስም ያላቸው ፕራይመርሊይ የእኛ የሆኑ ግን የተገዙ የተሸጡ ሰዎች ይሄ ስራ አሁን ያለበት ደረጃ እንዳይደርስ እንዳይቋጭ ብዙ ጊዜ እና ገንዘብ፣ ሕይወት አጥፍተዋል። ብዙ አልተናገርንበትም ምክንያቱም ለንግግር አይመችም፤ አሁንም ዘርዝሬ አልገልፀውም።

ነገር ግን እንደው ሰው ለግንዛቤ እንዲያመቸው አንድ ተርባይን ሲመረት ሲገዛ ከፋብሪካው ጅቡቲ ሲደርስ ያለውን ፓርት ትቼ ያው ገንዘቡን ጣጣ ነው፤ ማምረቱ ችግር ነው ከተመረተ በኋላ ጅቡቲ ማድረሱም ያው እንደሚታወቀው ከባድ ነገር ነው፤ እሱን ትቼ ከጅቡቲ ወደብ ያለውን ፕሮሰስ ጨርሰን እዚህ ቦታ ለማድረስ ምን ያክል ቀን የሚወስድብን ይመስላቸኋል? በትንሹ አርባ አምስት ቀን ገደማ ይፈጅብናል። አንድ ተርባይን ከጅቡቲ ተነስቶ እዚህ እስኪመጣ በዝቅተኛ ሃያ አምስት ኪሎ ሜትር በቀን ይጓዛል በጣም ከፍተኛ ከተጓዘ አርባ ኪሎ ሜትር በቀን ይጓዛል። በየአርባ ኪሎ ሜትሩ እያደረ እያደረ ነው የሚመጣው። ከዚህ ጅቡቲ ስንት እንደሆነ አስሉት።

በየ አርባ ኪሎ ሜትሩ አንድ አንድ ቀን ይፈጅበታል። ትልቅ ነው መኪናውም የተለየ ነው እንዲያው እየተፈጠነ መጓዝ አይችልም በጣም እንደ ሰው ጉዞ ማለት ነው የሚጓዘው ቀስ ያለ ነው። አንድ ተርባይን ከጅቡቲ አንቀሳቅሰን እዚህ ለማድረስ አርባ አምስት ቀን ይፈጅብናል። ይሄ በኖርማል መኪኖቹ ምንም እንቅፋት ሳይገጥማቸው ሲጓዙ ነው። ነገር ግን ላለፉት ሁለት ሶስት ዓመታት ተርባይኑ ቀርቶ ሲሚንቶ ከደርባ እዚህ ስናመጣ የሀገር መከላከያ ሚኒስትር እያንዳንዱ መንገድ አስፋልት ስላልሆነ ለእያንዳንዱ ትራክ ፈንጅ ከፊት እየሄደ ፈንጂ እየለቀመ አልፎ አልፎም አደጋ ሲያጋጥም እየተጋፈጠ፤ ውጊያውን አይደለም የማወራው ፈንጂውን ብቻ ነው። ፈንጂ እየለቀመ ነው መኪና የሚጓዘው። ከደርባ ተጭኖ ዝም ብሎ እዚህ መጥቶ አይራገፍም። አንዳንድ ጊዜ ሃያ ሰላሳ አርባ አምሳ መኪና ይጭኑና ኮንቮይ አድርገው እያንዳንዷን ሜትር እየፈተሹ ነው ትራንስፖርት አድርገው እዚህ የሚያመጡት ፈንጂ ስለሚቀበር በየመንገዱ። መሃል ላይ መንገድ ተበላሽቶብን ነበር መንገዶቹ ፒስታ ስለሆኑ ተበላሽተውብን ጠጋኝ ኮንትራክተር አላገኘንም።

513

ብዙዎቹ ኮንትራክተሮች ካለው ሩት አስቸጋሪነት አንፃር አልፈለጉትም። መከላከያ መንገድ እየጠገነ፤ እራሱ መንገዱን እየሰራ ፈንጅ እየለቀመ ትራንስፖርት እያደረገ በየቦታው ደግሞ ኢንሰርጀንት ሲያጋጥመው የሚያጋጥመው ፎርስ ካለ እየተዋጋ ነው ይሄንን ግድብ የሰራነው። ብዙ ሰውተንበት፣ ብዙ ደምተንበት፣ ብዙ አልቅሰንበት፣ ብዙ ደክመንበት ነው የሰራነው። እኛ ያለ የሌለ አንጡራ ሀብታችንን ሰብስበን ለምነን ተለቅተን ዜጎች ያላቸውን አዋጥተው ይሄን መልካም ነገር እንስራ ሲሉ በሌላው አንግል ደግሞ ያላቸውን ሀብት ጊዜ አውጥተው በአለም አቀፍ ጫና ለመፍጠር፣ በሀገር ውስጥ ለማስታጠቅ እና አስፈላጊ ሎጅስቲክ ለማሟት ሀብት ደግሞ መድበው የሚሰሩ አሉ፤ አንደኛው ለልማት ሌላኛው ለጥፋት። በዚህ ሁሉ ውስጥ ነው ይህ ግድብ ዛሬ እንዲህ አስደማሚ በሆነ መንገድ ወክ እያደረግን ውሃውን ይዞ ያየነው።

በዚህ ሂደት ውስጥ የኢትዮጵያ መገንዘብ ያለበት ሁለት ቁልፍ ጉዳዮች ናቸው። አንደኛው ለማደግ፣ ለመለወጥ፣ ለመቀየር ስንወስን እኛ መልካም ነገር ስላሰብን አለም ሁሉ በዚያ መልካም ነገር አጨብጭቦ የሚቀበለን ስላይደለ፤ ከወትሮ በተለየ መንገድ መደማመጥ፣ መናበብ፣ ለጋራ አላማ አብሮ መቆም ባለን ጉልበት እና አቅም ገንዘብ ሁሉ መተባበር አስፈላጊ እንደሆነ ያን ካላደረግን በቀር ስንዴውም፣ ግሪን ሌጋሲውም፣ ኮሪደሩም፣ ህዳሴውም በዋዛ ፈዛዛ ሊሳካ አይችልም በጣም በጣም አድካሚ ነገር ነው። ትብብሩ፣ መደመሩ እጅግ አስፈላጊ ነው።

በሌላ መንገድ ሁለተኛው ኢትዮጵያዊያን ቢያስተውሉ ቢማሩ ብዬ የማስበው ይሄ ግድብ ወይም ግሪን ሌጋሲ ከእኛ መንግስት ጋር ምንም ትስስር የለውም። ይሄ ግድብ ቀጥታ ከኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያዊያን ቀጣይነት ካለው የትውልድ ቅብሎሽ፣ ሀገርን ከማስቀጠል፣ የሀገር ህልውናን ከማስቀጥል ጋር የሚያያዝ ጉዳይ ነው። የፖለቲካ አለማ ያላቸው ሰዎች ብቻ ሳይሆኑ ማንም አላፊ አግዳሚ ዜጋም ቢሆን ነገ የሚረከባት ሀገር፣ ነገ የሚኖርባት ሀገር፣ እሱ እንኳን ባይኖር ልጆቹ የሚኖሩባት ሀገር የተሻለች፣ የላቀች እንዲሆን መመኘቱ ግድ ነው። የፖለቲካ አላማ ይዘው ሲያበቁ የኢትዮጵያን ስትራቴጂክ ፍላጎት፣ የጋራ የሆነ ህልም፣ የጋራ የሆነ ራዕይ፣ ሰዎች ህሊና ስላላቸው ማስተዋልና የጋራ የሆነውን ነገር ከታክቲካል ፍላጎት መለየት አለባቸው። እንደ ህዳሴ እንደ ግሪን ሌጋሲ ባለ ጉዳይ ሁሉም ሰው መረባረብ አለበት ሌላ ጠላት ምክር እና መሻት እየሰማ የልጆቹን እጣ ፋንታ የሚያበላሽ መሆን የለበትም። አይቀርም አንታጎኒዝም አለ፤ ጭቅጭቆች፣ ክርክሮች፣ አንዱ በአንዱ ላይ መቆም ይኖራል። አንዱ በአንዱ ላይ በደባ መስራት ይኖራል፤ የሰው ልጅ ባህሪ ነው። የሰው ልጅ ከወረሳቸው ክፋቶች አንዱ በወንድሙ ላይ ባልተገባ መንገድ መነሳት ነው፤ አይቀርም።

ነገር ግን የጋራ የሆነው የመጨረሻው ትልቁን ህልም በማደናቀፍ ደረጃ መረባረብ ተገቢ አይደለም። ለምሳሌ ህዳሴ አምሳ፣ ስልሳ፣ መቶ ዓመት የሚቆይ ነገር ነው። እኛ ግን ሃምሳ ዓመት አንቆይም። ልጆቻችን ከእነሱም በኋላ የሚፈጠረው ትውልድ የሚጠቀምበት ነው። ያ ትውልድ ደግሞ ማን እንደሆነ አሁን መወሰን አይቻልም፤ የእኔ ነው የአንተ ነው የእሱ ነው ማለት አይቻልም ኢትዮጵያውያን ይጠቀሙበታል። እና ለጠላት ስንገዛ ከጠላት ጋር ስናብር፣ የጠላትን ሃሳብ ስናራምድ፤ በታክቲካል ሌቭል የሚጎዳ ነገርና በስትራቴጂክ ሌቭል የእኛን ጥቅም መልሶ የሚጎዳ መሆኑን

514

ከመስከረም እስከ መስከረም

በጣም መለየት ያስፈልጋል። ጥንቃቄ ማድረግ ተገቢ ነው። ህዳሴ ላይ የከፈልነው ዋጋ አብዛኛው ኢትዮጵያዊ ቁም ነገሩን ስትራቴጂክ እሳቤውን በወጉ ተገንዝቦ ቢሆን በዚያ ደረጃ ባልከፈልን ነበር። ከዚህ መማር ያስፈልጋል። ገና ትላልቅ ህልሞች ትላልቅ ሃሳቦች ስላሉ ሲወጡ በእነዚያ ጉዳዮች ላይ ትብብር ያስፈልጋል።

በእኛ በኩል ዲተርምንድ ነን፤ የምናስበውን ነገር ለማሳካት የምንፈልገውን ነገር ለመጨረስ ብዙ አናቀላፋም። የምንፈልገውን እስክናሳካ ድረስ እንተጋለን። ብዙ ኢትዮጵያዊም ያንን ተረድቶ ከጎናችን ቆሞ ብዙ ነገር ላይ እንደሚታየው አስደማሚ ስራ ይሰራል። ነገር ግን ከዚያ መሻገር አለብን ከኢትዮጵያ መሻገር አለብን። ይሄ ለአፍሪካ ሁሉ ኩራት ነው፤ ለአፍሪካ ሁሉ ብርታት ነው፤ ለአፍሪካ ሁሉ ለካ እኛም መለወጥ እንችላለን ብሎ የሚቀሰቅስ ሀይል ነው። ይሄ በአፍሪካ የመጀመሪያ ትልቁ ግድብ ነው፤ የያዝነው ውሃ የያዝነው ሀብት ምን እንደሆነ ተናግሪያለሁ ለሁላችን ትምህርት ነው። አፍሪካ ሲባል የታችኛው ተፋሰስ ሀገራትንም ጭምር። ሱዳንና ግብጽ በጣም መደገፍ ያለባቸው ግድብ ነው።

ሰሞኑን ከትላንትና ወዲያ ትላንትና ዛሬ የነበረውን ብቻ ዳታ ብንወስድ በቀን እስከ ዘጠኝ መቶ ፕላስ ኦር ማይነስ ሚሊዮን ሜትር ኪዩብ ውሃ በየቀኑ ይይዛል። ምን ማለት ነዉ? በየቀኑ አንዳንድ ቢሊዮን ከያዘ ይሄ አጠቃላይ ካፓሲቲው ሰባ አራት ቢሊዮን ስለሆነ በሰባ አራት ቀን ውስጥ ሙሉ ግድቡን መያዝ እንችላለን ማለት ነው። እንዲያው አንዳንዴ ሽርፍራፊ ስላለ በመቶ ቀን ውስጥ ይሄ ግድብ ከዜሮ ሙሉ መሆን ይችላል። መቶ ቀን ያን የሚያክል ውሃ አይገኝም ያው ጊዜው ስለሚወጣ ስለሚወርድ ሀሳቡን ለመጨበጥ እንዲመቸን ነው። በመቶ ቀን እንደዚህ አይነት አስር አስራ አምስት ግድቦች ኖረውን ውሃ ብንይዝ በማንኛውም ሰዓት የታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ተጨማሪ ውሃ ቢያስፈልጋቸው ወንድሞቻችን ሆይ በዚህ በዚህ ጉዳይ ፈልገናልና እርዱን ብሎ በቀላሉ መጠቀም ይችላሉ። ምን ከሆነ? ካለን፣ ከያዝነው።

አሁን ኤግዛምፕል ላንሳ በዚህ ዓመት ኦቨር ፍሎው ማድረግ የለበትም፤ የመጨረሻው ኦቨር ፍሎው ኦቨር ቶፕ የሚያደርገው ባለፈው ዓመት ነው ተባብለን ነበር። ያን ያልንበት ምክንያት በመካከለኛው የግድቡ ፓርት ላይ እንደምታዩት የግድቡ ፓርት አልቋል። አሁን የቀረው የሚተከሉት ፒላሮች ናቸው፤ ከእሱ በላይ የሚኖረው ብረት ነው ፍሪጅ ነው የሚኖረው። አሁን በዚህ ዓመት ግሪን ሌጋሲም ተጨምሮ በጣም ከፍተኛ የዝናብ መጠንና ውሃ ስላለ በየቀኑ የምንይዘው ውሃ በጣም ትልቅ ነው። ናይን ሀንድሬድ ሚሊየን በጣም ትልቅ ነው። ዛሬ ማስተንፈሻውን ባንከፍተው አሁን ባለው ሂደት ብንቀጥል የቀረን ስድስት ሜትር ገደማ ስለሆነ በአስር ቢበዛ በአስራ አምስት ቀን ውስጥ ውሃው ኦቨር ፍሎው ያደርጋል በአስራ አምስት ቀን ውስጥ። ይሄ የጠበቅነው አይደለም ከወንድሞቻችን ጋር ስንናገር በሶስት አመት በአራት አመት በአምስት አመት ማክሲመም ሊሞላ ይችላል ውሃው በቂ ነው ስንል እነርሱ ሰባት አስር አርጉት ሲሉ ይቻላል ስንል የነበረው ይሄንን ነው። ይቻላል አሁን ዘንድሮ ሰባ አራት ቢሊዮኑን ቆይተን አይደለም በአስር ቀን ውስጥ መሙላት እንችላለን። እኛ ግን ዛሬ ቅድም እንዳያችሁት በስክንድ ሁለት ሺህ ስምንት መቶ ሜትር ኪዩብ ውኃ እየለቀቅን

515

ነው አስተንፍሰናል። በሰከንድ፤ በደቂቃ ሲሆን በስልሳ አባዙት በሰዓት ሲሆን በስልሳ አባዙት፤ በቀን ሲሆን በሃያ አራት አባዙት ምን ያክል ውሃ እየሄደ እንዳለ። ይሄ በተርባይን ከሚሄደው ውሃ በተጨማሪ ነው ያን የሚያክል ውሃ የምንልከው።

ለሁለት አላማ ነው ያንን የምናደርገው። አንደኛው አላማ አስር ቀን ብንቆይና ውሃው በመካከለኛው ኦቨር ቶፕ ቢያደርግ የኛ ስራ ኖቬምበር፣ ዴሰምበር አካባቢ ድልድዩ ያልቃል ብለን ያቀድነውን እቅድ ያበላሽብናል። ምክንያቱም ውሃው ከፍ እያለ ሲሄድ ዌቭ አለው፤ ከፍተኛ ፓወር አለው ያው እንደሚታየው ስራ እዚያ አከባቢ ሊሰራ አይችልም። ያ የማይሰራበት ወቅት ደግሞ አንድ ሳምንት አይደለም። አሁን ዛሬ ቢፈስ ሶስት አራት ወር አምስት ወር ጭምር ያ ውሃ ይፈስሳል። ያ ውሃ ፈስሶ ዝቅ እስኪል ድረስ ድልድዩ የሚባለውን ነገር አንሰራውም ማለት ነው እኛ ደግሞ ድልድዩን መጨረስ እንፈልጋለን አንድ። ሁለተኛ ብዙ ሪኮመንድ አይደረግም በላይ በብሪጁ ውሃ ማለፍም ከዚህ ጊዜ በኋላ ቴክኒካሊ ሪከመንድ አይደረግም ወይ በተርባይን መሄድ አለበት ከዚያም ካለፈ በማስተንፈሻው መውጣት አለበት።

ሁለተኛው አንጓ ነገር ግን የታችኛው ተፋሰስ ሀገራት በተርባይን ከሚያገኙት ውሃ በተጨማሪ ያን የሚያክል ውሃ የምንለቅላቸው የእኛ መሻት የእኛ ፍላጎት ውሃ ታች በማሳነስ እኛ ልዩ ተጠቃሚ መሆን አይደለም። ይሄ ውሃ የጋራ ሀብታችን ነው የእኛ ሪስፖንሲቢሊቲ እንደ ሀገር እና እንደ ህዝብ የሚገባንን ያክል ተጠቅመን የሚገባቸውን ያክል ደግሞ ለወንድሞቻችን ማካፈል ነው። አሁን እናካፍል ያልነው ውሃ ነው። ታስታውሳላችሁ ግሪን ሌጋሲም እናካፍል ብለን ነበር። ሲድሊንግ ችግኞች በነፃ እንስጥ ብለናል። ነገ በጣም በቅርቡ ስንዴ እናካፍላለን። ኢትዮጵያ አድጋ ኢትዮጵያ በልጽጋ ኢትዮጵያ ተለውጣ ወንድሞቻችን እንዲራቡ የሚፈቅድ እሳቤ ካለን ብልፅግና አልገባንም ማለት ነው። ብልጽግና ከገንዘብ በላይ ሆኖ ማሰብ ነው። የእራሱን ብቃት ማወቅ የራስን ፖቴንሻል ማወቅ ያን ፖቴንሻል ማሳደግ ያን ያደገን ፖቴንሻል መንዝሮ ለብዙዎች እንዲተርፍ ማድረግ ነው ብልጽግና እንጂ አቅምን ማወቅ ብቻ አይደለም አቅምን ማሳደግ ብቻና መጠበቅ ብቻ አይደለም፤ ያ አቅም ለብዙዎች መከፈል ካልቻለ ብዙዎችን መለወጥ ካልቻለ ብዙዎችን መድረስ ካልቻለ ዋጋ የለውም። የብልጽግና እሳቤ ገንዘብ ሰብስቦ ምግብ ማብላት አይደለም። የብዙዎችን ህይወት መቀየር ነው። በሀገር ውስጥም ከዚያም ባሻገር። ውሃ የምናካፍለው ችግኝ የምናካፍለው፣ ስንዴ እናካፍል የምንለው ነገ የተማረ ሰው እውቀት ልምድ ሌሎችም ሀብት የምናካፍለው እድገት በጋራ መሆን ስላለበት ነው።

እና የታችኛው ተፋሰስ ሀገራት ትልቅ በረከትና ሲሳይ ነው ዛሬ አሁን በሰከነድ ይሄን የሚያክል ውሃ ተጨማሪ ስንለቅላቸው መጠበቅ ደግሞ እነርሱ ከቻሉ ለረጅም ጊዜ የሚገለገሉበትን ንጹህ ውሃ እየሰጠናቸው ነው። ይሄ ነገር ይሄ ልምምድ ይቀጥላል ወደፊትም። በሌላ መንገድ ደግሞ እኛ ሰባ አራት ቢሊዮኑን በአስር ቀን በአስራ አምስት ቀን መያዝ አንፈልግም ተጨማሪ ስራዎች ስላሉን ያንን ስራ እንዲደናቀፍብን አንፈልግም። ለሁለቱም ዊን ዊን ነው ማለት ነው።

የእኛን ስራ በሚመለከት እንዳያችሁት አዘውትሬ ዛሬ አራት ተርባይን ኢነርጂ

516

ከመስከረም እስከ መስከረም

እያመረተ ነው ባለፈው ሁለት ነበር አሁን ሁለት ተጨምሮ አራት እየሰራ ነው። ምናልባት በሶስት ቢበዛ አራት ወር ገደማ ቢበዛ ዴሴምበር ላይ ተጨማሪ ሶስት ተርባይኖች ስራ ይጀምራሉ። ሰባት ተርባይን ማለት ነው። ተርባይን ማምረት ጄኔሬተር ማምረት የሚወስደው ጊዜ አለ ማጓጓዝ የሚወስደው ጊዜ አለ ባለቀ ሰዓት እየመጣ እየመጣ የሚገጠም ይሆናል። ነገር ግን ፔድስቶኩን ካያችሁ የሁሉም ፔድሰቶክ ተገጥሞ አልቋል። ታች በፓወር ሀውስ የሚሰሩ ስራዎች አብዛኛው ስራ ተሰርቷል። ጄኔሬተሩ ሲመጣ እየገጠሙ እየገጠሙ ቴስት እያደረጉ ኮሚሽን እያደረጉ ወደ ስራ የማስገባት ስራ እንደየአመጣጡ የሚቀጥል ይሆናል።

ዴሴምበር ላይ ሰባት ተርባይን ኢነርጂ ያመርታል፤ ዴሴምበር ላይ ሚኒመም ሰባ፣ ሰባ አንድ ቢሊዮን ሜትረ ኪዩቢክ ውሃ እንይዛለን። ዴሴምበር ላይ ቅድም ያየነው ድልድይ ሙሉ በሙሉ ገጥሞ እናያለን። ከሞላ ጎደል ዴሴምበር ላይ ያለ ስራ አንድ የማለቅ ማይል ስቶን ያሳያል። በእርግጥ እስከ ሚቀጥለው ክረምት ድረስ ተጨማሪ ሪፋይን የተደረጉ ስራዎች ይኖራሉ አጠቃላይ ስራው ያልቃል ተብሎ የሚታሰበው የዛሬ ዓመት ክረምቱ ካለፈ በኋላ ሊሆን ይችላል አጠቃላዩ። ግን ዲሰምበር ላይ አለቀ ብንል ምንም ችግር የለውም የቀረው የብሪጁ ቅድም ያየነው ብቻ ነው። ለብሪጁ ቅድም እንዳያችሁት ምሶሶ ቆሞአል፤ ብረቱን እየበየዱ ማሻገር ነው የቀረው ስራ ያ ሲያልቅ የሲቪል ስራው ዲሰምበር አካባቢ ኦልሞስት መቶ ፐርሰንት ይደርሳል። ኤሌክትሮ ሜካኒካል ፔድሰቶኩ ተገጥሟል፤ ታች ያለው አብዛኛው ስራ አልቋል፤ ጄኔሬተሩን እያመጡ የመትከል ኮሚሽን የማድረግ ስራ በገባበት ጊዜ ደረጃ ስለሚሄድ በሚቀጥሉት ስድስት ወራት አብዛኛው ነገር መልክ እየያዘ ይሄዳል።

ኢነርጂ ማምረትን በሚመለከት ሁለት ሶስት ቁም ነገሮች መያዝ አለባቸው። ለምሳሌ ዛሬ ሁሉም ተርባይን ቢነሳና ብናመርት ለእኛ ፋይዳ የለውም ቢኮዝ አሁን ያለው የሚመረተውን ሀይል በበቂ እየተጠቀምን ስላልሆነ ዝም ብለን ብናመርተውም የሚፈስ ውሃ ነው የሚሆነው ኪሳራ ነው። ዲማንድ እየፈጠርን ያን ለመመለስ ደረጃ የምናመርተው አንድ ሁለተኛ ደግሞ ስርጭት ላይም ችግር ስላለብን አሁን ኢንቨስት እያደረግን ነው በየቦታው ትራንስሚሽን፣ ሰብስቴሽን እያስፋፋን ስንሄድ ተጠቃሚው ፍላጎቱ አለው፤ ግን ባመረትነው ልክ ደግሞ ማድረስ ስላልቻልን የማድረሱን ፓርት ኢንቨስት ስናደርግ ኢንደስትሪው እያደገ ሲሄድ ነው ምናመርተው እንጂ ማመረት ስለቻልን ብቻ አምርተን አናፈሰውም። ያም የራሱ የሆነ የኮስት ቤኔፊት አናሊስስ አለው ማለት ነው። አሁን ብናመርት ምን እናገኝበታለን፤ ነገ ብናመርት ምን እናገኝበታለን፤ አምርተን ውሃው ቢፈስ ኢነርጂው ቢፈስ ምን ፋይዳ አለው የሚል ነገር አብሮ ቴክኒካሊ የሚታይ ነው የሚሆነው። እና በድምሩ ህዳሴን ከሞላ ጎደል ጨርሰነዋል። ከእንግዲህ በኋላ ህዳሴ ላይ ስጋት የለንም።

ፋይናንሺያሊም እምብዛም ስጋት የለንም፤ ቴክኒካሊም እምብዛም ስጋት የለንም። ሊያደናቅፉን የሞከሩ ኃይሎች ገለውን ሊሆን ይችላል፣ ሰዎች አፈናቅለው ሊሆን ይችላል፣ አንዳንድ መኪና ጎድተውብን ሊሆን ይችላል፣ ግን አላቆምነውም። ስራውን ጨርሰነዋል። ስለዚህ ያ ሁሉ ገንዘብ፣ ያ ሁሉ ጉልበት፣ ያ ሁሉ ድካም ከንቱ ሆነ ማለት ነው። ያ ገንዘብ እኛን ለመደገፍ አውለውት ቢሆን ኖሮ በተሻለ ቀና ትብብር ብዙ ነገር ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል። እኛን ለማደናቀፍ ገንዘብ መውጣቱ ተጨማሪ ሀብትና

517

ጊዜ አባከንን እንጂ አጠቃላይ ስራው እንዲቆም አላደረገውም።

ህዳሴ ዴሰምበር ላይ በፈረንጆች የዚህ ዓመት መጨረሻ ላይ ሰባት ተርባይን ኢነርጂ እያመረተ የሲቪል ስራው ተጠናቅቆ ጥቂት ሪፋይን የሚደረጉ የፊኒሺንግ ስራ እየተሰራና ፕራይመሪሊ የተርባይን ስራ ላይ፣ የፓወር ሀውስ ስራ ላይ የሚሰሩ ስራዎች ተጨማሪ ስድስት ወር ሰባት ወር የሚወስዱ ይሆናል ማለት ነው። እና ለመላው የኢትጵያ ህዝብ እንኳን ተባበርን፣ እንኳን ጨከንን፣ እንኳን አብረን ቆምን፣ እንኳን ለአገራችን ክብርና እድገት የሚገባውን መስዋእትነት ከፈልን። ምክንያቱም ፍሬው ጣፋጭ ነው፤ መስዋእትነት ከፍለን ገንዛብ አባክነን መጨረሻ ላይ የሄን ነገር ማየት ባንችል ኖሮ ኪሳራ ነበር። ነገር ግን ያ ሁሉ ጭቅጭቅ ያ ሁሉ መከራ መጨረሻ ላይ ልጆቻችን ስልሳ ሁለት ቢሊዮን ዳላር በላይ የሚገመት ውሃ ለማኖር ነው። ያን አሳካነው ዛሬ! መጨረሻ ላይ በቂ የሚባል ኢነርጂ አፍሪካ ማምረት እንደምትችል ለማሳየት ነው። ያን አሳካነው ዛሬ!

እዚህ ቦታ ላይ በሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች አሉ። ቅድም ስትንቀሳቁ እንዳያችሁት ሁሉም ቦታ ላይ ጥቂት ሰዎች በመቶ የሚቀጠሩ ሰዎች ናቸው የውጭ ሰዎች ያሉት። በሺህ የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ላለፉት አስራ ሶስት አስራ አራት ዓመታት እዚህ ቦተታላይ በተለያየ ደረጃ በተለያየ ቆይታ አንዳንዱ አምስት አንዳንዱ ስድስት አንዳንዱ ሶስት ዓመት እየቆዩ ሰርተዋል። ይሄ ሁሉ ሰው ሰልጥኗል። ስራው ብቻ አይደለም የተሰራው። ለአፍሪካ ብዙ ቦታ ችግር መፍታት የሚችሉ ሞያተኞች አፍርተናል። ነገ ለምናስባቸው ተጨማሪ ስራዎች ከባለፈው የተሻለ እርሾ፣ ከባለፈው የተሻለ ልምድ፣ ከባለፈው የተሻለ አቅም ፈጥረናል። ይሄ ነገር እየቀጠለ ከሄደ ኢትዮጵያንም፣ ሱዳንንም፣ ግብጽንም፣ አፍሪካንም ይጠቅማል። ምክንያቱም ኢነርጂ ክራይስስ በአፍሪካ ደረጃ በዓለም ደረጃ ኢነርጂ ክራይስስ አጠቃላይ የእድገት ማነቆ የሆነ ነገር ነው። ኢነርጂ ላይ በቂ ኢንቨስት ማድረግ ለማንኛውም አገር ለትላልቆቹም ጭምር በጣም ክሪቲካል ነው። ኢነርጂ መሆኑ ብቻ ግን ሳይሆን ክሊን ኢነርጂ መሆኑ፣ ይሄ ኢነርጂ ክሊን ነው። ሀይድሮ በጣም በጣም ጥሩ ኢነርጂ ሶርስ ነው። ከዚያ መሆኑ ደግሞ ካለን አጠቃላይ ሀብት አንፃር መመንዘር ያለበት ሀብት ስለሆነ ጠቃሚ ኤሪያ ነው።

ከኢነርጂ ባሻገር ውሃ በሚቀጥለው ዓመት ውስጥ በጣም በጣም ቁልፍ ነገር ነው። ባለፈው ዓመት ነዳጅ ቁልፍ እንደነበረው በሚቀጥለው ዓመት ውስጥ ውሃ በጣም ቁልፍ ነገር ነው። ውሃን ማባከን እንደ አፍሪካ ጎጂ ነው። እንደሀገርም ጎጂ ነው። እና ውሃ በትክክሉ ቆጥቦ አንድ አርሶ አደር በቤቱ ደረጃ ውሃን ቆጥቦ አንድ ማህበረሰብ በሰፈር ደረጃ ውሃን ቆጥቦ አንድ ሀገር በሀገር ደረጃ ቆጥቦ ከያዘ ልክ ብር ያላቸው ሀብታም ሀገራት እየተጋገዙ ችግር እንደሚያልፉት ሁሉ ውሀም ከተቀመጠ ተጋግዘን የችግር ወቅት ማለፍ ይቻላል። ውሃ መቀመጡ ጠቃሚ እንጂ ጎጂ አይደለም፤ በጣም ኢምፖርታንት ነው ልክ እንደ ኢነርጂው ኢምፖርታንት ነገር ነው። ግን እኛ ግድብ ስንገድብ ውሃ ስንይዝ የግሪን ሌጋሲ ስራ ባይሰራ ኖሮ ሌላ ኪሳራ አለብን። በቂ ዝናብ አናገኝም፤ ውሃው ሲሄድ በከፍተኛ ደረጃ አፈር ይሸረሸራል፤ ይሄ በጣም ጎርጅ የበዛበት ቀጣና ነው። ያ ሁሉ አፈር እየተሸረሸረ ይሄዳል። ተራሮች ገላጣ ይሆናሉ በረሃማነት ይስፋፋል፤ ወደፊት ለመኖር የሚቸገሩበት ሁኔታ ይፈጠራል። አሁን አፈራችንን እንታደጋለን፤ ግሪን ሌጋሲ ስላለ ተጨማሪ ዝናብ እናገኛለን፤ ውሃ

518

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሴቭ እናደርጋለን። ከዚያ ደግሞ እናስፋው ካልን ዓሳውን ተመልከቱ ስልሳ፣ ሰባ፣ ሰማንያ ኪሎግራም የሚመዝኑ ዓሳዎች አሉ። ወደፊት የዓሳ ፋብሪካ እዚህ ስናቋቁም ዓሳዎች በቀላሉ እያወጣን እያዘጋጀን ፓክ እያደረግን በሀገር ደረጃ ከሀገር ውጪም ለመጠቀም በእጅጉ ያግዛል።

የተራራው ሲነሪ የተፈጥሮ ሀብቱ እዚህ አካባቢ ያለው የተፈጠሩ አይ ላንዶች በጣም በርካታ አይ ላንድ ተፈጥሯል፤ ሪዞርት፣ መዝናኛ እያደረግን ስንሄድ ለሰርቪስ ኢንደስትሪው ኢምፓክት አለው። ራሱ በኢንደስትሪው ኢምፓክት አለው ትልቅ ኢንዱስትሪ ስለሆነ። በኔቸር ስናይ ከግሪን ሌጋሲው ጋር ተያይዞ በቢሊየንስ የተከልነው በፓስስ ቀጣናው ላይ እሱን በከፍተኛ ደረጃ ውሃ እየጨመረ ግን ደግሞ አፈር ደለል እየሞላ እንዳይሄድ ያደርጋል። ያ ኢንቨስትመንታችን ደግሞ ግድባችንን እንዲከላከል ያደርጋል።

እና በጥቅሉ ቅድም በመግቢያዬ እንዳነሳሁት አስደማሚ የታሪክ ምእራፍ ላይ ነው ያለነው። ህዳሴን የሚያክል ነገር አንድ ሺህ አንድ ፈተና እያለ ተቋቁሞ መጨረስ መቻል፣ ግሪን ሌጋሲ የመሰለ ነገር ተቋቁመን መጨረስ መቻል፣ ኮሪደር ብለን በአጭር ጊዜ ውስጥ ትላልቅ ታሪኮች መስራት። ስንዴ ብለን ዛሬ ለብዙ አገራት ልምድ የሚሆን ነገር መፍጠር፤ አሁን ሩዝ ላይ የጀመርነው ነገር ሻይ ላይ የጀመርነው፣ ቡና ላይ የጀመርነው፣ በት/ቤት ግንባታ የጀመርናቸው ጉዳዮች አሁን ባይታዩንም ዶቶቹ ሲገናኙ የምናስበውን ብልጽግና ለማረጋገጥ በእጅጉ መሰረት የሚጥሉ ይሆናሉ። ጅማሮዎቻችን ፍሬ እያፈሩ ሲሄዱ ልምድ እየቀሰምን ስንሄድ አንድ ተለቅ ያለ ሀሳብ እንዴት ማሰብ እንዳለብን፣ ይቻላል? መቼ? በማን? እንዴት? የሚለውን በቅጡ ማሰብና ማዘጋጀት እንድንችል፣ የኢትዮጵያን አቅም ለመመንዘር የሚያስችል አፕሮች ለመከተል፣ ያን ደግሞ በዲቮሽን በየቀኑ በመስራት እንዴት ማሳካት እንደሚቻል የተሻለ ልምድ አግኝተናል።

እኔ በሁሉም መስክ የኢትዮጵያ የብርሃን፣ የኢትዮጵያ የለውጥ፣ የኢትዮጵያ የመሻገር ዘመን ጅማሮ ስለሆነ በዚሁ አግባብ ተግተን ከሰራን ካለምንም ጥርጥር ልመናን ታሪክ እናደርጋለን፣ ድህነትን ታሪክ እናደርጋለን፣ መናቅን ታሪክ እናደርጋለን፣ እነርሱ ይችላሉ እንዴ? የሚለውን ታሪክ እናደርጋለን። ትናንት አባቶቻችን ተዋግተው ዋጋ ከፍለው ነፃነት እንዳስከበሩ ዛሬ ደግሞ እኛ ተዋግተንም፣ ሰርተንም፣ ከፍለንም እንደዚህ ዓይነት አስደማሚ ታሪክ ለአፍሪካ ማኖር እንችላለን። አፍሪካውያን ወንድሞቻችን እዚህ ቦታ መጥተው ማየት አለባቸው፣ መማር አለባቸው እነርሱም ይችላሉ። ከተባበሩ ይችላሉ። ሪሶርስ ህዝብ ነው፤ ሀብት ህዝብ ነው። ለዚች ግድብ አንድ ዶላር ብድር ልናገኝ አልቻልንም። አበዳሪ በሙሉ ስላልፈለገ ስላልፈቀደ። ትልቅ ሀብት ነው የወጣው ሚሊዮንስ ኦፍ ዶላር ነው የወጡት እዚህ ቦታ ላይ። ይህ ሀብት ከኢትዮጵያውያንና ከኢትዮጵያ ሀብት ነው። ነገም ለምንሰራቸው ሀብትን ማመንጨት እንችላለን፤ አንደኛ ሌብነትን ከቀነስን፣ ተግተን ከሰራን አንዱ የአንዱን እግር እየጎተተ ማደናገር ካቆመ፣ መሰብሰብ መተጋገዝ ከቻልን ትላልቅ ፕሮጀክቶች ማከናወን ማሳካት እንችላለን ማለት ነው።

ለዚህ መላው የኢትዮጵያ ህዝብ ያገኘውን ድል፣ ያገኘውን ፍሬ በወጉ የሚገነዘብ፣

519

አርክሶ አራክሶ የማያይ፣ የተከፈለውን ዋጋ አክብዶ በልኩ መመዘን የሚችል፣ አላስፈላጊ ግነት አያስፈልግም በልኩ ማየት የሚችል፣ የእርካታ መንፈስ እንዳያጠቃው አርቆ አሻግሮ ማየት የሚችል፣ ነገን አሻግሮ ማየት የሚችል፣ ለዛ ግን ቀን ከሌሊት የሚሰራ፣ የቆረጠ፣ ሲዝን የገባው፣ ሲዝን የማያባክን፣ የተሰጠውን ጊዜ በስራ በውጤት ለመተርጎም የሚጥር ከሆነ በሚቀጥሉት ጥቂት ዓመታት የሚጨበጥ ነገር አገራችን ውስጥ እናያለን።

በዚህ ሁሉ ሚራክል በዚህ ሁሉ አስደማሚ ስራ ውስጥ የፈጣሪ እጅ ያስደምመኛል። በነበረው ፈተና በነበረው መከራ በነበረው መሳሳብ እነደዚህ ዓይነት ትልቅ ነገር ሊታሰብ አይችልም። ፈጣሪ በብዙ ነው የረዳን፣ በብዙ ነው ያገዘን፣ በብዙ ነው የቆመልን፣ በብዙ ነው የሰራልን ለዛ እጅግ አድርገን ልናመሰግን ይገባል። በብዙ ምስጋና በብዙ አድናቆት የተሞላ ውስጣዊ ማንነት ነው ያለን እንደነቃለን፤ ያንን ደግሞ እንናገራለን። እናመሰግናለን፤ ያንን ደግሞ በጓዳም በአደባባይም እንገልጣለን ምክንያቱም ብቻችን ያደረግነው፣ የኛ ጭንቅላት ያደረገው የሚል የተሳሳተ እሳቤ የለንም። ካለርሱ እርዳታ አይሆንም። ኢትዮጵያውያን አሁንም መጸለይ አለባቸው፣ አሁንም ማገዝ አለባቸው፣ አሁንም መደገፍ አለባቸው፣ አሁንም ከአሉባልታ ከወሬ መጠለፍ ራሳቸውን መጠበቅ አለባቸው በየቦታው ያሉ ጉቶዎች፣ እንቅፋቶች፣ ጠላፊ ገመዶች ያስቀሩናልና የድህነት ታሪካችን እንዲቀጥል ስለሚያደርጉ ከዚያ ባሻገር እንዲሁ ማድረግ አለባቸው። ለሰላም እጃቸው የተዘረጋ መሆን አለበት። በትክክል ልካችንንና የሌሎችን ልክ የምናውቅ መሆን አለብን። ዝም ብሎ መፈለግ ብቻ ሳይሆን፣ መመኘት ብቻ ሳይሆን ማወቅ አለብን። በዚህ አግባብ ብንሄድ ይጠቅማል ብዬ አስባለሁ። እኛ ያገዘን ነገር የረጅም ዓመት ዝግጅት፤ ረጅም ዓመት ገብቶን ይህንኑ ለማሳካት ረዘም ላለ ጊዜ ስንሰራ በራሳችን ላይም በአካባቢያችን ላይም ስንሰራ ስለቆየን አሁን የምናደርጋቸው ነገሮች ቆይተን ያሰብንባቸው ስለሆኑ መመንዘር ብቻ ነው። ሳንዘጋጅ እንደው ሮጥ ብለን የምናስበው ነገር ቢመጣም ዋጋ የለውም ኪሳራ ነው። እና አንዳንዶች ቆም ብለው ነገሮች ማየት ይጠበቅባቸዋል።

በአጠቃላይ ግን የኢትዮጵያ ጉዞ ተስፋ ሰጪ፣ አስደማሚ ነው። ይህንን ተስፋ ፈጣሪያችንን እያመገንን እኛ እየተዛዘንን ይቅር እየተባባልን እየታረቅን፣ ሰላምን እያበረታን ሰላምን እያበዛን መስራት መትጋትን ባህል እያደረግን ይሄ ክብርን ታይታን ምናምን ትተን በደንብ ወደ ስራ እየገባን ከሄድን በጣም አስደማሚ ነገር ከፊታችን እንዳለ ይታያል። እንግዲህ ብልጽግናን የሚጨበጥነው ነው። እያየነው ነው ብልጽግና ይሄ ነው አፍሪካ ላይ የለም ኢትዮጵያ ላይ የለም ብልጽግና የለም። ስንመጣ አልነበረም በገንዘቡም በስራውም አልነበረም፤ ብዙ ውሳኔዎች ወስነን ሞተን ነው ያሳካነው። አናራክሰውም ስንመጣ አንድ ሌትር ውሃ አልያዘም፤ ዛሬ ስልሳ ቢሊዮን ፕላስ ይዘናል። ይሄንን ነው ብልጽግና ማለት እንደዚህ ዓይነቱን በየቦታው ማየት ማለት ነው። በተለያየ ዘርፍ በተለያየ ቦታ እንደዚህ ዓይነት በጣመ ግራንድ የሆኑ ቦታዎችን ማየት ማለት ነው። እሱን ማድረግ ከተቻለ ለአገራችን ለልጆቻችን በጣም በጣም ተስፋ ሰጪ ነገር ነው፤ እጅግ እጅግ ደስ የሚል እድል ነው።

ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ እንኳን ደስ ያላችሁ! የሱዳን ወንድሞቻችንም እንኳን ደስ

520

ከመስከረም እስከ መስከረም

አላችሁ ተጨማሪ ውሃ አግኝታችኋል ይሄም ውሃ የጋራችን ነው ትጠቀሙበታላችሁ። የግብጽ ወንድሞቻችን እንኳን ደስ ያላችሁ ተጨማሪ ውሃ ዛሬ ጨምረንላችኋል፤ ግሪን ሌጋሲ በጣም ዝናብ ስላመጣ አፍስሰንላችኋል፤ ወደፊትም ይቀጥላል። ተጋግዘን ተባብረን ቀጠናችንን እናሳድጋለን። በዚህ መንፈስና ስፕሪት ከሄድን ለሁላችን ጠቃሚ፣ የሚበጅ እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ። ለመላው የዓለም ህዝብ ድጋፍ ላደረጉም ላደናቀፉም እንዲሁ አመሰግናለሁ። ያደናቀፉን አበርትተውናል፤ ያገዙንም እንዲሁ ምስጋና ይገባቸዋል። ከሁሉ በላይ ኢትዮጵያውያን እንደመር፣ አርቀን እንመልከት፣ ነገን እንመልከት፣ አሻግረን እንመልከት፤ ትልልቁን ነገር እናስብ፣ ትልልቁን እናሳካ፤ በትናንሽ ነገር ዘመንና ጊዜ እንዳይባከን እንጠንቀቅ። ያን ማድረግ ከቻልን መጪው ዘመን ብሩህ ነው። ፈጣሪያችን የተመሰገነ ይሁን! የኢትዮጵያ ህዝብ የተመሰገነ ይሁን! ይሄን የሰሩ እጆች ሁሉ የተመሰገኑ ይሁኑ! እዚህ ያሉ ኢትዮጵያውያን ፈጣሪ ዘመናቸውን እጃቸውን ይባርክላቸው በጣም አስደናቂ ትጋትና ስራ ነው ያየንባቸው፤ እነርሱም የተመሰገኑ ይሁኑ! ሳሊኒ ኮንስትራክሽን በብዙ ምስጋና ይገባዋል፤ ብዙ ኮንትራክተሮች እዚህ አሉ ለሁሉም ምስጋና ይገባቸዋል። ልጆቻችን በዚህ የተሳተፉ ሁሉ ኩራት ሊሰማቸው ይገባል። ለሁሉም የከበረ ምስጋና እያቀረብኩ መላው የኢትዮጵያ ህዝብ እንኳን ደስ አላችሁ እንኳን ደስ አለን ተከናውነናል፤ ተሳክቶልናል፣ ሰምሮልናል፤ እናም ይቀጥላል ማለት እፈልጋለሁ እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

ነሐሴ 19፣ 2016 ዓ.ም

521

ሀገርን ለመጠበቅና ለማፅናት ኪይ ፐብሊክ

ኢንፍራስትራክቸር

ወደ ኢንሳ ስንመለስ ሊሰማን የሚችለውን ስሜት ያው እናንተ ገምቱት። ጥቂቶች ኢንሳን ስንጀምር የነበሩ ሰዎች አለን፤ ጥቂቶች ደግሞ የሉም። ሁሉም አሁን የደረሰበት ደረጃ መጥተው ቢያዩ ደስታ እንደሚሰማቸው ተስፋ አደርጋለሁ። የዛሬው ዕለት ለኢንሳም፣ ለኢትዮጵያም፣ ኢንሳን ላለሙ ሰዎችም ትልቅ ትርጉም አለው። ከርቀት ኢንሳን የምታውቁት ሰዎች ሎጎውን አይታችሁ ከሆነ የቁልፍ ሎጎ ነው ያለው። የዛ የቁልፍ ሎጎ እሳቤ ምንጭ እንደዚህ አይነት ኢንፍራስትራክቸር ኢትዮጵያ ይኖራታል፣ ኢንሳ ይሰራዋል ከሚል እሳቤ ነው ያኔ ሲጀመር ጀምሮ ዋና አላማው የነበረው እንደዚህ አይነት ቁልፍ መሰረተ ልማት መስራት እና ለህዝብ አገልግሎት ማዋል የሚያስችል ተቋም እንዲሆን ነው።

ሃሳቡን ቀለል አድርጎ ለማንሳት ዓለም ከሃያ አመት ከሃያ አምስት ዓመት በፊት አብዛኛው ትራንዛክሽን ማንዋል ነው። ኢሜልም ይሁን የገንዘብ ዝውውርም ይሁን አብዛኛው ነገር ማንዋል ነው። ያነ ነገር ወደ ዲጂታል ቨርቹዋል ትራንዛክሽን ሲመጣ እና ቴክኖሎጂ ሲያድግ ትልቁ ጥያቄ የነበረው ጉዳይ በተለይ ተጠቃሚዎች የሚያነሱት እንዴት የእኔ ገንዘብ፣ የእኔ መረጃ፣ የእኔ ኢንፎርሜሽን ከምፈልገው ሰው ወገን ውጭ ሰክዩር መሆን ይችላል? ሚስጥራዊነቱ ይጠበቃል? ፖስታ እያየሁ ነው የማስረክበው፤ ውል ስዋዋል እያየሁ ነው የምፈርመው። ቨርቹዋል ሲሆን እዚህና አሜሪካ እዚህና እንግሊዝ በሚሆንበት ሰዓት ግን እንዴት ሚስጥሩ ይጠበቃል የሚል ቁልፍ ጥያቄ ተነስቷል። ያን ቁልፍ ጥያቄ ለመመለስ ክሪፕቶግራፊ ተፈጠረ። ክሪፕቶግራፊ ማለት በሁለት ጫፍ መካከል በሚያሳልፍ እና በሚቀበል መካከል ያለ የመመስጠር የ encryption አቅም ማለት ነው።

ክሪፕቶግራፊ ሲባል ለምሳሌ ዳታ ሪኩሪት ሲስተም ሊሆን ይችላል፤ አድቫንስ ሪኩሪት ሲስተም ሊሆን ይችላል፤ ልፕቲከር ሊሆን ይችላል። ጠቅላላ መመስጠሪያ ስርአት ማለት ነው። ክሪፕቶ ከተፈጠረ በኋላ ዋናው ጥያቄ የነበረው ያ ጥቅል የሆነው የመመስጠር አቅም በግለሰቦች መካከል በትልቁ ቨርቹዋል ሲስተም ውስጥ ሁለት ሰዎች ብቻቸውን የሚያደርጉትን ኮሚኒኬሽን እንዴት መመስጠር ይችላሉ ነው። የዛ መልሱ ቁልፍ መሰረተ ልማት የተባለው ዛሬ ማለት ነው።

በጣም ኢምፖርታንት ኤለመንት ነው በክሪፕቶ ውስጥ ዲጂታል ሲግኒቸር። ዲጂታሊ አንድ ሰው ለምሳሌ መፈረም የማይችል ከሆነ ጣትህን አሳርፍ ይባላል፤ ባዶ ወረቀት ሲያገኝ ኢትዮጵያ ውስጥ ፈርምልኝ ይባላል ያ ፊርማ ፍርድ ቤት ትርጉም ስላለው። ዲጂታል ሲሆን እንዴት ማረጋገጥ ይቻላል። የእኔን ፊርማ ከተመስገን እንዴት መለየት ይቻላል? የሚለውን ነገር የሚመልስ ጉዳይ ነው። ቁልፍ ነገሩ ምንድን ነው? ትረስት ነው እምነት። እኔ ገንዘቤን ስነግድ ስሰጥ ስቀበል ይሄ ሲስተም ካለ ስጋት የለብኝም የፍትህ

522

ከመስከረም እስከ መስከረም

ስርዓቱም ይሄንን ተንተርሶ ቴክኒካሊ በሚያግዙ ሰዎች ልክ እንደ ማንዋሉ መወሰን ስለሚችል እምነት ያሳድጋል ማለት ነው። እምነት ካለ በቀላሉ ሰዎች ገንዘባቸውን፣ ሃሳባቸውን፣ ዳታቸውን፣ የትምህርት ስርዓታቸውን፣ ጤናቸውን፣ የሲቪል ሰርቪስ እንቅስቃሴያቸውን በሙሉ አሁን በአካል የምንቀበላቸውን ማንኛውም ወረቀቶች ወደ ዲጂታል አይዲ እያደገ ያለውን ሃሳብ ቀጥታ ከዚህ ጋር የሚያያዝ ይሆናል። ይሄ ለኢትዮጵያ ትልቅ ተስፋ ለእኛ ደግሞ ህልማችን ሲፈታ ያየንበት እለት ነው።

ይሄን ማሳካት አልቻልንም እኛ ኢንሳ እያለን። ኢንሳ እያለን የተፈጠረውን ለዚህ አላማ ነው፤ ዋናው ኮር ስራችን ይሄንን መስራት ነው። እኛ የሰራነው ግን አፕሊኬሽን ሶፍትዌሮች ነው። የኢንከርሽን ሲስተም ከሌላቸው በስተቀረ ኮር የኢንሳን ስራ ማከናወን አይባልም፤ ያኛው ማንም ሰው ሊሰራው ይችላል፤ ማንም ሰው ተደራጅቶ የሚሰራው ስራ ነው። ይሄኛውን ግን ማንም ሰው አይሰራውም። እንደ ሀገር ሚስጥራዊ የዳታ ኤክስጄንጅን የሚያረጋግጥ ተቋም ኢንሳ ነው። ከኢንሳ በኋላ ኦቶሪቲዎች አሉ ለምሳሌ በፋይናንሻል ስርዓት ከሆነ ብሔራዊ ባንክ ከኢንሳ ጋር ይስማማና ዋናውን መሰረተ ልማት ከገዛ በኋላ ለፋይናንሻል ተጠቃሚ አካላት ይሸጣል እራሱ። እራሱ ይቆጣጥራል ይሸጣል ማለት ነው፤ ወይ ደግሞ ሲቪል ሰርቪስ ከሆነ የሚፈልገው ከገዛ በኋላ ለተቋማት እንዲሁ ያከፋፍላል። ዋናውን የዲጅታል ሲግንቸር ወይም የኪይ የምንለውን ቁልፉ የምናገኝበት ተቋም ግን ኢንሳ ይሆናል።

ይሄ ተቋም ቅድም በጉብኝት እንዳያችሁት አንዴ ጄኔሬት የሚደረግ ኬይ ሰላሳ አመት፣ አርባ አመት፣ ሃያ አመት የሚቆይ ነገር ስለሆነ ብዙ ስጋት ያለበት አይደለም። ኢንፍራስተራክቸሩ በጣም ኢምፕረስ አድርጎኛል እኔ። ብዙ ሀገር ኢንሳን ለመስራት በምንቀሳቀስበት ወቅት የምናየውን ነገር ዛሬ በሀገራችን ማየት ችለናል። አንዳንዱ ሲስተም በኋላ ስትጎበኙ እንድታስተውሉ ልክ ሌላ ቦታ እንዳለው ራክ የተደረደረ ራክ እንዳትጠብቁ። ለዳታ ማስቀመጫ የሚሆኑ ዳታ ሴንተሮች የሚሰሩበት ስርዓት አይደለም ይሄ። እያንዳንዱ ነገር ከኢንተርኔት ሳይገናኝ የሚቀመጥ ነው። የተለያየ ግድግዳ ሰርቶ አንድ ሰው ካዝናውን ቤት ውስጥ ከቤት በኋላ ደግሞ ትንሽ ጠንከር ያለ ቤት እዛም ውስጥ ካዝና እንደማስቀመጥ አስቡ። ሬደንደንት የሆነ መከላከል የሚችል አቅም የሚፈጥር ሲስተም ስለሆነ ብዙ ራክ ሳይሆን የምናይበት በጣም ሚስጢራዊ ራኮች ሰው አክሰስ የማያደርጋቸው ራኮች ነው የምናየው።

ይሄ ለኢትዮጵያ ትልቅ በረከት ነው፤ በተለይ አሁን ኦቶሜሽን እየተስፋፋ ነው ያለው የፋይናንሽያል ስርዓታችን በጣም አቶሜት እየሆኑ ነው ሞባይል መኒይ እያደገ እየተስፋፋ መጥቷል። የሲቪል ሰርቪስ ስርዓታችን አቶሜት እየሆነ ነው፤ ዋን ዊንዶው ሰርቪስ ለመስጠት ሰፊ ጥረቶች እየተደረጉ ይገኛሉ። ከዛም ባሻገር በሁሉም መስሪያ ቤቶች Virtue Web ሰርቪስ መስጠት እና ዲጂታል አይዲን ማረጋገጥ ዋና የእንቅስቃሴያችን አካል ሆኗል። በዚህ ጊዜ ውስጥ ቁልፍ መሰረተ ልማት በዲጂታል አለም ውስጥ በተለይ ሲግኒቸር ላይ መፍጠር የሚችል ሀገር ካልሆንን በቀር ያንን ስራ መስራት አንችልም። ሞባይል መኒይ አንድ ሰው ለከበደ የላከው ገንዘብ ለተሰማ የሚሄድ ከሆነ ምን አምኖ ሊያረጋገጥ ይችላል? ይሄ ቁልፍ ከሌለ ማለት ነው። እና በጣም ኢምፖርታንት ነገር ነው።

523

እዚህ ውስጥ ሁለት ነገር አብሮ መታየት ይኖርባቸዋል። አንደኛው ዲጂታል አይዲ። ዲጂታል አይዲ በደንብ ተገንዝበን ድጋፍ እያደረግን ያለን አይመስለኝም። ኢትዮጵያ ዲጂታል አይዲን መጠቀም ካልጀመረች አሁን ያለው ሌብነት፣ አሁን ያለው ኮንትሮባንድ፣ አሁን ያለው ኋላቀር አሰራር፣ አሁን ያለው ድሪቶ ይቀጥላል። አንድ ሰው መታወቂያ አለው፣ አንድ ሰው የበርዝ ሰርተፊኬት አለው፣ አንድ ሰው ሌላ ማስረጃ ይይዛል። ይሄን ሁሉ ሰብስቦ ዩኒክ ማንነት እንዲፈጥር የሚያደርገው ዲጂታል አይዲ ነው። ዲጂታል አይዲን በሚመለከት ተቋማት በተናጠል ሳይሆን ከአንድ ሴንተር መፍጠር አለባቸው። ኦሮሚያ ለብቻ፣ አማራ ለብቻ፣ አዲስ አበባ ለብቻ የሚባል ዲጂታል አይዲ የለም። ናሽናል ነው ዲጂታል አይዲ። ያንን ስንፈጥር የፓስፖርት ሰዓታችን ቅድም እንዳነሳነው ማንኛውም ትራንስሽን ከሌብነት አደጋ ለመከላከል ያስችላሉ።

መላው የኢትዮጵያ ህዝብ እና በዚህ ያላችሁ ሰዎች ማስተዋል ያለባቸው ነገር ኢትዮጵያን ፊዚካሊ ማጥቃት ቀላል እንዳልሆነ ብዙዎች ያምናሉ። እኛን በውጊያ መጥቶ ማሸነፍ በተደጋጋሚ ብዙዎች ሞክረው ያልቻሉት ጉዳይ ስለሆነ ቀላል እንዳልሆነ በደንብ ይገነዘባሉ። ቨርቱዋል አታክ ግን ላለፉት አመታት በጣም በስፋት አለ። ባንኮች ይጠቃሉ፣ መብራት ኃይል ይጠቃል፤ ቴሌኮም ይጠቃል፣ የመንግስት ተቋማት ይጠቃሉ። ቨርችዋል አታክን መከላከል የሚያስችለው ተዋግቶ፣ ተዋድቆ እራሱን ሰውቶ ሀገር የሚታደግ ሰራዊት እንዳለ ሁሉ በዚህም ዘርፍ ተመራምሮ አውቆ ልቆ ሀገር መከላከል የሚያስችል ብቃት ያለው ሰው መፍጠር ይጠይቃል። ያንን ማድረግ ካልቻልን ፊዚካሊ ቦርደር ብንከላከልም ቨርቹዋሊ የፈለጉ ሰዎች ገብተው ያሻቸው ሊያደርጉ ይችላሉ። ሀገርን ለማፅናት፣ ሀገር ለማቆየት፣ ለመዘመን የተሳለጠ ስርዓት ለመፍጠር እንደዚህ አይነት ቴክኖሎጆ በጣም በእጅ አስፈላጊ ናቸው።

ይሄን ደግሞ መሰረት እንዲኖረው በቅርቡ አምስት ሚሊዮን ኮደርስ በኢትዮጵያ ለመፍጠር ሰፊ ስራ ተጀምሯል። ይሄንን ስራ እያንዳንዱ የመንግስት የስራ ኃላፊዎች፣ ቤተሰቦች፣ የትምህርት ተቋማት ይሆነን ብለው ማገዝ አለባቸው። አምስት ሚሊየን ኮደርስ መፍጠር ከቻልን እና ሰርቲፋይ ከሆኑ ይሄ በቨርቹዋል ዓለም ውስጥ የሚፈጠር ማንኛውም ትራንዛክሽን በሀገራችን ከሀገር ባሻገርም ለመስራት የሚያስችል አቅም ስለሚፈጥር የኮዲንግ ስልጠናው አይከፈልበትም፤ መመዝገብ ነው፣ መሰልጠን ነዉ፣ ሰርተፊኬቱ በጣም ወሳኝ ነው። ያ ሰርተፍኬት ያለው ሰው በየትኛውም ዓለም በተሻለ ዋጋ ሊቀጠል ሊሰራ ይችላል። በሀገር ውስጥም በጣም በርካታ ጥቅም ያለው ስራ ሊሰራ ይችላል። እነዚያን አምስት ሚሊየን ኮደርስ አሳክተን፣ ዲጂታል አይዲን አሳክተን፣ ኪይ ፐብሊክ ኢንፍራስትራክቸር ፕሮፐርሊ መጠቀም ከቻልን ወደ ትክክለኛው የቨርቹዋል ዓለም ገባን ማለት ነው። ቨርቹዋል ዓለም ውስጥ የሚገጥሙንን ውምብድናዎች፣ ሌብነቶች ተከላክለን ለመነገድ ለማደግ ያለንን ፍላጎት ለማሳካት በእጅጉ የሚያግዝ ስለሆነ ይህ ጉዳይ የሚመለከታቸው አካላት በሙሉ የዲጂታል ካውንስል ሰብሳቢው ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከእኛ ጋር ስላሉ ይሄ የእርስዎ የረጅም ጊዜ ህልም እንደሆነ አውቃለሁ። እኔ በበኩሌ ዛሬ ይሄን ማየቴ በጣም በጣም ደስታ ይሰማኛል።

ኢንሳ የተፈጠረው ይሄን ለመስራት ነበር። በእኔ ዘመን ይሄን ማሳካት አልቻልንም፤ ከእኔ በኋላ ባለው ጊዜ ውስጥ የተበተነ ጉዳይ ስለነበረ ኢንሳ ሰብሰብ ብሎ ኮር ስራውን

524

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይስራ የሚል ሀሳብ ሲመጣ የዚህ የኪይ ፐብሊክ ኢንፍራስትራክቸር ሃሳብ በዲጀታል ኢትዮጵያ ውስጥ ተካቷል፣ ስትራቴጂያችን ላይ አለ። በኢ-ኮሜርስ ትራንዛክሽን አዋጅ ላይ ተካቷል። በህግ እየመለስን ነው የመጣ ነው ዝም ብሎ ሳይሆን በህግ እየመለስን ካውንስሉ ጉዳዩ ገብቶት አውቆ እንዲስራ ነዉ የሆነዉ። ከሁሉ በላይ ግን የኢንሳ ሙያተኞች የዚህ ጉዳይ አስፈላጊነት በረጅ ጊዜ የሚያውቁትም ቢሆን በጣም ኮንቪክትድ በሆነ ስሜት እና አዕምሮ በትጋት ይሄንን ጉዳይ ሰርታችሁ በሀገር በቀል ልጆች ይሄንን ለማየት በመብቃቴ ትልቅ ኩራት እና ደስታ ይሰማኛል። በዚህ ሀሳብ ውስጥ ያለፉ ሰዎች በሙሉ ደስታ እንደሚሰማቸው ተስፋ አደርጋለሁ። መላው የኢትዮጵያ ህዝብ እንኳን ደስ አላችሁ ማለት እፈልጋለሁ። ስሙ ምን ይላል ኬፒአይ ማለት ኪይ ፐብሊክ ኢንፍራስትራክቸር ይሄ የፓብሊክ ኢንፍራስትራክቸር ነው እንጂ የኢንሳ አይደለም፣ የባንኮች አይደለም፣ የቴሌኮም አይደለም የህዝብ ነው። ልክ መንገድ እንደሚባለው ግድብ እንደሚባለው ለህዝብ የሚውል ቁልፍ መሰረተ ልማት ነው። በዚህ አግባብ ማየት ያስፈልጋል።

ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ፣ ለዩኒቨርስቲዎች፣ ለምሁራን፣ ለተመራማሪዎች በአይ ቲ መጠቀም ለሚፈልጉ ሰዎች በሙሉ በእጅጉ አስፈላጊ ነገር ስለሆነ በመገልገል፣ በመጠቀም፣ በመደገፍ ፊድባክ በመስጠት እንድናጠናክረው አደራ እላለሁ። የሰራችሁ ሰዎች በሙሉ ኩራት ሊሰማቸው ይገባል። ከእኛ ተሽላቸኋል፤ እጅግ አድርጌ እያመሰገንኩ ይሄንን ብስራት ስላሰማችሁን ኢንሳዎች እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ በርቱ! መቀጠል አለበት ምርመሩ በጣም አዳዲስ ነገር እየመጣ ስለሆነ በዚህ ደግሞ እንዳትቆሙ እንደኛ ደግሞ እንዳትዘገዩ ማለት እፈልጋለሁ አመሰግናለሁ።

ነሐሴ 25፣ 2016 ዓ.ም

525

የኮሪደር ልማት ሁለተኛ ዙር ማስጀመሪያ

መርሃ ግብር

በጣም እናመሰግናለን። በዚህ ታላቅ የምስጋና ቀን ጥሪያችንን አክብራችሁ የተገኛችሁ ኢትዮጵያውያን በሙሉ እንኳን ደስ አላችሁ፤ እንኳን ደስ አለን!

የኩሪደር ልማት በአዲስ አበባ የጀመርነው በቅርብ ጊዜ ቢሆንም ሁላችሁም እንደምታስታውሱት ከቢሮዋችን ጀምረን የኢትዮጵያን ገፅታና መልክ ለመቀየር በተደጋጋሚ ስንናገር እንደነበረው ይህ አሁን የተሰባሰብንበት አዳራሽ የዛሬ አምስት ዓመት በዚህ መልኩ የሚያስቀምጥ አልነበረም። ይሄን መቀየር ስለቻልን፣ ግቢውን መቀየር ስለቻልን፣ ቀስ እያልን ወደ አዲስ አበባ ወደ ከተማው ማደግ የቻልንበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ነገር ግን አዲስ አበባን ብቻ መቀየር ኢትዮጵያን መቀየር ስለማይሆን ከአዲስ አበባ ጀምሮ መስፋት ስለሚያስፈልግ ቀደም ብለን ከቢሮ ወደ ከተማ፤ ከከተማ ወደ ሀገር ባልነው መሰረት አዲስ አበባ ላይ በሰራናቸው ስራዎች ትምህርት ወስደን ልምድ ቀስመን የማስፋቱን ስራ ዛሬ በይፋ የምንጀምር ይሆናል።

የኮሪደር ልማት ዋነኛ አላማ እና እሳቤ ህዝቡን ለመጪው ዘመን ማዘጋጀትና መጭውን ዘመን ለህዝብ ማዘጋጀት ነው። አሁን ያለው ሕዝብ ለመጪው ዘመን መዘጋጀት አለበት። መጪው ዘመን ከተሜነት የተስፋፋበት፣ ቴክኖሎጂ ያደገበት፣ የሰው ልጅ ክብር የሚያገኝበት ስራ ውሎ ወደ ቤቱ ሲመለስ ከነበረበት ከባቢ ወጥቶ በሚሄድበት ከባቢ አዳዲስ ነገር እያየ ከተፈጥሮ ጋር እየተስማማ ማረፍ ቢያስፈልገው እያረፈ በሰው ልጅ ክብር ልክ እየተፀዳዳ የሚንቀሳቀስበትን ከተማ ከባቢ መፍጠር የመጪው ዘመን ትልም ነው። ያ ትልም ለዚያ የሚመጥን ሰዎች አብሮ ማዘጋጀት ይፈልጋል። በእግርኛ መንገድ ለይቶ መጓዝ የሚችል፤ መኪኖች ለእግረኛ ቅድሚያ የሚሰጡ ስርዓት እና ህግ የሚያከብሩ እንዲሆኑ አድርጎ መቅረጽ፣ ውሃን፣ ዛፍን፣ ንፁህ ከባቢ በከተማችን ማየት መጠበቅ የሚያስችል ባህል መገንባት ያስፈልጋል። የኮሪደር ልማት ከዚህ አንፃር የዕሳቤው መሰረት ህዝቡን ለመጪው ዘመን ማዘጋጀት፣ ዘመንን ደግሞ ለህዝብ ማዘጋጀት ነው።

ከተሜነት ወደድንም፣ ጠላንም እያደገ የሚሄድ ኩነት ነው። ከተሜነት ግን በጥግጊት መኖር ማለት አይደለም። በላስቲክ በቆርቆሮ መጸዳጃ ቤት ሳይኖር አንድ አከባቢ የተከማቸ ህዝብ ማለት አይደለም። ከተሜነት ማለት መሰረተ ልማት ያለው፣ በቂ መንገድ ያለው፣ በቂ መብራት ያለው፣ በቂ ቴሌኮም ሰርቪስ የሚታይበት፣ ሰው ቢታመም በፍጥነት ሆስፒታል ሄዶ መታከም የሚችልበት፣ ነፍሰ ፍጡሮች ሕይወታቸው ለአደጋ ሳይጋለጥ በሰላም መገላገል የሚችሉበትን የአምቡላንስ ሰርቪስ የሚያገኙበት፣ ትምህርት በቅርብ ርቀት የሚገኝበት፣ እንደዚህ ቀደሙ እንደኛ ዘመን ግማሽ ቀን ተጉዞ መማር ሳይሆን ሁለት ሶስት ሰዓት ተጉዞ መማር ሳይሆን በቅርብ ርቀት ተማሪዎች

526

ከመስከረም እስከ መስከረም

ትምህርት የሚያገኙበት፣ ሀብታሞች ከፍለው የሚዝናኑበት ስፍራ ካላቸው እጅ አጠሮች ደግሞ በሰፈራቸው ወጣ ብለው በልካቸው ፓርክ አግኝተው የሚኖሩበት ከባቢ መፍጠር ማለት ነው። ያንን የከተማ ፍላጎት እና መሻት ኢትዮጵያ ውስጥ መስራት ይኖርብናል። ከተማ ለመስራት የሚያስችሉ ሁሉም ነገሮች ኢትዮጵያ አላት። ያንን በጀመርነው ፍጥነት መስራት በመቻል ኢትዮጵያን በከተሜነት ዘመን ባህሉ የተቀየረ፣ በዚያ ልክ መኖር የሚችል ማህበረሰብ ማድረግ የብልፅግና ጉዞአችን አንድ አካል ነው።

ይሄንን ማድረግ ከእሳቤ የሚነሳ ጉዳይ ቢሆንም ብርካታ ችግሮች፣ ኔጌቲቭ ኢነርጂዎች፣ የአይቻልም እሳቤዎች በስፋት የሚሰራጩበት ሀገር፣ ከተማ በሚሆንበት ሰዓት ምንም እንኳን እሳቤው የቀና ቢሆንም ያን ደፍሮ መተግበር ያስቸግር ይሆናል። እኛ ግን ሁሌም እንደምታውቁት የችግሮቻችን እስረኞች አይደለንም። የራዕያችን መንገደኞች ነን። ችግሮች አያስሩንም የሚገፋን ፎርስ ህልማችን ዕቅዳችን ራዕያችን ነው። ራዕያችን የበለጸገች ኢትዮጵያ፣ የማትለምን ኢትዮጵያ፣ የተፈራች የተከበረች ኢትዮጵያን መፍጠር ነው። ያ ህልም ትልቅ ነው፤ ያ ህልም ፈተና አለበት፤ ያ ህልም አያግባባም። እንደምታውቁት ከተማ ሰርተን አናውቅም ካምፕ ነው የሰራነው። አሁን ከተማ መስራት ሲጀመር ሁሉም ሰው እኩል ሊግባባ አይችልም። ሰዎች ታጭቀው የሚሆኖሩበት ከባቢ እንጂ የፀዳ ከተማ ሰርተን ስለማናውቅ እንደ ሀገር አሁን ስንጀምር አንዳንዴ ዲዛይን ይበላሻል፤ አንዳንዴ ወርክማንሺፑ ኳሊቲ ያንሰዋል፤ አንዳንዴ ጊዜ ይዛባል፤ አንዳንዴ ገንዘብ ያጥራል። ጀማሪዎች ስለሆንን በዚህ ሁኔታ ማለፍ ግድ ይላል።

ይሄን የሚተቹ ሰዎች ከተማ እንደዚህ አይገነባም፤ ትክክል አይደላችሁም፤ ክረምት አይሰራም፣ ማታ አይሰራም የሚሉንን ሰዎች ደግሞ እንዳንሰማቸው ከተማ ሰርተው አያውቁም። ከተማ ሰርቶ የማያውቅን ሰው ከተማ እንዲህ ይሰራል ብለን መስማት አንችልም። ከአሁን በኋላ ግን ከተማ እኮ እንዲህ አይሰራም ፒያሳ ሲሰራ ቢባል ያምራል ከዚህ ቀደም ያለው ወግ ነው ሲዳሩ ማልቀስ እንደሚባለው ካልሆነ በቀር ለትችት አይመችም ለማለት ነው። እሳቤያችን በእጦት ላይ ነው። ባይቻልም ላይ ባይሳካም ላይ የተንተራሰ አይደለም። እጦትም ተሻግሮ ችግርን ተሻግሮ ከልማት እሳቤ ይቻላል አለን ማሳካት እንችላለን ከሚል እሳቤ የመነጨ ነው።

አዲስ አበባን በሚመለከት ብዙ አሉባልታ ሰምታችሁ ሊሆን ይችላል፤ ዛሬ ለመላው የኢትዮጵያ ህዝብ መግለፅ የምፈልገው እውነት በአዲስ አበባ ኮሪደር ልማት አንዲት ፐርሰንት ሃሳብ፣ አንድ ፐርስንት ከየትም አለም አልወሰድንም። ሀሳቡም፣ ገንዘቡም የኢትዮጵያውያን ነው። ስራውም የኢትዮጵያውያን ነው። ኢትዮጵያውያንን ባለሀብቶች ቤታቸውን በማፍረስ ብቻ ሳይሆን ማሽነሪዎቻቸውን፣ ገንዘባቸውን በመስጠት፣ ሀሳብ በመደገፍ ረድተውናል። ከኢትዮጵያ ውጪ ግን አንድ ብር ያገዘን ማንም ሃይል የለም። ስለዚህ ኢትዮጵያውያን ከፈለግን እንችላለን ማለት ነው። አሁንም ሁለተኛውን ዙር ስናውጅ የተረፈ ገንዘብ ኖሮን አይደለም፤ ግን እጦት አያስረንም፤ የደህነት እሳቤ አያስረንም፤ አይቻልም ገትቶ እኛን አያቆመንም። እንችላለን እንሰራለን ህዝባችን ጉልበታችን ነው ህዝባችን ሀብታችን ነው ኢትዮጵያዊያን ከፈለጉ ጭንቅላት አላቸው። የማድረግ ያልተገደበ ብቃት አላቸው። ያንን መመዘር ከቻልን አዲስ አበባን ቀሪ ከተሞችንም ኢትዮጵያንም መቀየር እንችላለን የሚል ሙሉ እምነት

527

አለን። የእምነታችን መሰረት ለህዝባችን ለሀገራችን ያለን ፍቅርና እምነት ብቻ ነው። ይህ የእምነትና ፍቅር ደግሞ እንኳን ከተማን መስራት ከዚያ ያለፈም ችግር ቢሆን እንደሚያሻግር፣ ተራራን መናድ እንደሚችል በተግባር ከልምድ የተማርነው ስለሆነ ነገ በምንጀምረው ስራ ይህ እንደሚደገም ባለሙሉ እምነትና ተስፋ ነኝ።

ክብርት ከንቲባ የተሳተፋችሁ የኮሪደር ልማት አስተባባሪዎች፡ ክቡር ምክትል ከንቲባ ጃንጥራር አባይ፣ የከተማችን ስራ አስኪያጅ የነበሩት አቶ ጥራቱ፣ የብልጽግና ሃላፊ አቶ ሞገስ ዛሬ ደግሜ ላሳስባችሁ የምፈልገው ባለፉት አራት ወራት ገደማ የነበራችሁበት የስራ ሂደት እጅግ አስቸጋሪ ነበር። ዝናብ ብዙ ጊዜ መቷቹሀል፤ በጸሐይ ተቃጥላችሀል፤ በምሽት በየመንገድ ተጉዟቸሀል፤ ከእኔም ጋር ከኮንትራክተሮችም፣ ከሚሰሩ ሰዎችም በርከት ላለ ጊዜ ተጨቃጭቃችኋል ተጣልታችኋል። ሌቦችም አስቸግሮአቹሀል፤ ገንዘብም አንሷቸሀል፤ የህዝቡ እና የመንግስት ፍጥነት እና ዲማንድም በብዙ ፈትኗቹሀል። ያ ፈተና ግን ከተማን ለመስራት ትምህርት የወሰዳችሁበት ነው። ምንም እንኳ የደከማችሁ ብትሆኑ ይሄው ዛሬ መላው የከተማችን ተወካዮች እና መላው የኢትዮጵያ ህዝብ በታላቅ አክብሮት ለምስጋና የጠራችው ያመሰግናችሁ ስለሆነ ያለፉት አራት ወራት መከራ መልካም ፍሬን ስላፈሩ በድጋሚ እንኳን ደስ ያላችሁ ለማለት እወዳለሁ።

ክብርት ከንቲባ የዛሬ ሶስት አመት ገደማ የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች ምንም የሚጨበጥ ነገር ሳያዩ በእምነት እና በፍቅር ብቻ እስከምሽቱ አምስት ሰአት ስድስት ሰዓት ሰባት ሰዓት ሙሉ ቀን ተሰልፈው በምርጫ ፍቅራቸውን፣ አጋርነታቸውን፣ አብሮነታቸውን አሳይተዋል። አዲስ አበባ የዛሬ ሶስት አመት በምርጫ ያሳየችው ሰልፍ የሰላም ጥማትና ፍላጎት ለመንግስት የሰጠችው ይሁንታ ኮሪደር ያንስባት እንደሆን እንጂ አይበዛባትም። ህዝባችን በምርጫ አላሳየም አክብሮት እና ፍቅር አሁን ከደከምነው በላይ ደክመን ብንሰራ፣ አሁን ካደረግነው በላይ ብናደርግ የሚገባው ህዝብ ስለሆነ የመረጣችሁም እንድትሰሩለት ስለሆነ በስራቸሁ መመስግናችሁ ብቻ ሳይሆን ለዚያ ክብር ለሚገባው ሕዝብ የሚገባውን ስራ ማሳየት ስለቻላችሁ በአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች ስም በድጋሚ ላመሰግናችሁ እፈልጋለሁ።

ክብርት ከንቲባ የእኛ ጉልበትና አቅም ህዝብን ማስተባበር ነው። ህዝብ የማይነጥፍ ጉልበት ስላለው ህዝብ አስተባብረን አርባ ቢልየን ችግኝ መትከል ችለናል። ኢትዮጵያዊያን ድንቅ ታሪክ የሰራችሁት እና ልትኮሩ ይገባል። በእናንተ ስም ስንሰባሰብ ብዙ ልንሰራ እንደምንችል ስለሚያሳይ። ህዝብ ማስተባበር አንዱ የሀብታችን ምንጭ ሲሆን ሁለተኛው ግን ህዝብን ማክበር ነው። ማስተባበር ብቻ ሳይሆን ማክበር ያስፈልጋል። ክብር የሚገባው ህዝብ ስለምንመራ። ሶስተኛው ማገልገል ነው ህዝብን ማገልገል ማለት በስምንት ሰዓት ክፍያ ስራን አለማስላት ማለት ነው። ለስምንት ሰአት ተከፍሎኛል ስምንት ሰዓት ሰራሁ በቂ ነው የሚል ዕሳቤ ኢትዮጵያን አያበለጽግም። ከዛ ባሻገር መትጋት አለብኝ የሚል እምነት እና በስራ የሚገለጥ ማንነት ያስፈልጋል። ይህን የአዲስ አበባ ከተማ አመራሮች በሙሉ ክብርት ከንቲባን ጨምሮ ባለፉት ሶስት ወር አራት ወራት አምስት ወራት በነበረው ስራ እኔም መላው የከተማ ነዋሪው አገልጋይ መሆናችሁን ያሳያችሁበት ጊዜ ስለሆነ የባለፈው አራት ወር እንደመጀመሪያ ሴሚስተር ኮርስ ተወስዶ በአሁን ሁለተኛው ኮርስ ግን በጣም የተሻለ የፈጠነ ያማረ

528

ከመስከረም እስከ መስከረም

ነገር እኔ እና የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች ከእናንተ እንጠብቃለን።

አዲስ አበባ ላይ ፕሮግረስ ነው የምንፈልገው ትናንት ሶስት ኮሪደር ስለሰራን አሁን አምስት ከጨመርን በቁጥር ኢንክርመንታል እድገት ካለ እሱ ግሮውዝ ነዉ። ቴን ይፐርሰንት ፋይፍ ፐርሰንት የሚባል ነገር ግሮዝ ነው። እኛ የምንፈልገው ፕሮግረስ ነው። ፕሮግረስ ደግሞ ግሮውዝ ፕላስ ኤቲክስ ነው። ባለፈው በሰራነው ስራ ጥቂት ሰዎችም ቢሆን አስከፍተን ሊሆን ይችላል። ያ የግረውዝ መነሻ ነው። በሁለተኛው ጉዞ ግን ኤቲክስ መጨመር አለበት። ጩልሌዎች በገንዘብ ትመና አስር ብር እና አምስት ብር እንዳይለቃቅሙ ሁለት ሶስት ሌየር ቼክ የምናደርግበት መንገድ መከተል አለብን። የምንሰራውን ስራ ከባለፈው በላይ ኮሚኬት እያደረግን ህዝቡን እያሳተፍን መስራት አለብን። ለምን? ግሮውዝ ብቻውን የምናስበውን ብልጽግና አያረጋግጥም ኤቲክስ ያስፈልገዋል። ኤቲክስና ግሮዝ ከተደመሩ ደግሞ ፕሮግረስ ነው የሚሆነው። ፕሮግረስ ማለት ከሰራነው ፒያሳ ከሰራነው ቦሌ ከሰራነው ሜክሲኮ የተሻለ ነገር መስራት ያ ደግሞ በንጹህ እጅ በንጹህ አዕምሮ በንጹህ ልቦና መሆን ይኖርበታል።

ባለፈው በሰራነው ስራ ምንም እንከን አልነበረውም፤ እንከን አልባ ነው አልጋ በአልጋ ነው ብለን ልንመጻደቅ አንችልም። ብዙ ባለሃብቶች አስከፍተናል፤ አጥራቸውን ካጠሩ በኋላ በሳምንቱ አፍርሱና ገንቡ ብለናቸዋል፤ ቀለም ከቀቡ በኋላ ቀለማችሁን ቀይሩ ብለናቸዋል፤ ይሄን በአዲስ አበባ ከተማ አሰተዳደር ስም ለመላው የከተማችን ነዋሪዎች በድጋሚ እኔ ይቅርታ እጠይቃለሁ ካለማወቅ ስላጠፋን። በሁለተኛው ዙር ኮሪደር ብዙ ነገር እንደምናርም ተስፋ አደርጋለሁ።

ክብርት ከንቲባ በፍተኛ ታማኝነት እና ትጋት እርሶና የእርሶ ቲም ሰርተዋል። ከፍተኛ ጥረት ታይቶባቹሃል። በሚቀጥለው ስራችሁ ጥንቃቄ የሚያስፈልገው ብዬ የማስበው ነገር ቫሊዴሽን መጠበቅ የለብንም። ማንም ሰው በአዲስ አበባ የኮሪደር ልማት ስራችን ላይ መተቸት የተፈቀደ ቢሆንም እኛ ስራውን የምንሰራ ሰዎች ግን ከማንም ሰው የኤክስ እና ራይት ይሁን ወይም ቫሊዴሽን አንጠብቅም። በንጹህ አእምሮ በተጠና መንገድ የህዝባችንን ኑሮ ለመለወጥ ስለምንሰራ በአሉባልታ የምንቆም ወይም በውዳሴ የምንዘናጋ እንዳንሆን ከስራችን ጋር ብቻ ጋብቻ መፍጠር ይኖርብናል። የሰዎች ምስጋናም የሰዎች ወቀሳም ሚዛኑን ስቶ ስራችንን እንዳያበላሽ ቫሊዴሽን ሳንጠብቅ ለህዝባችን በገባነው ቃል መሰረት በታማኝነት በመስራት ለልጆቻችን ምቹ ከባቢና ሀገር መፍጠር ይጠበቅብናል።

ክብርት ከንቲባ የአዲስ አበባ የስራ ኃላፊዎች ከአሁን በኋላ አንድ አመት ከአስር ወር ገደማ የስልጣን ዘመን አላችሁ። በዚህ ሁለት አመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ከተማችሁን ለመቀየር እድል አግኝችሀል። ይህ እድል ነው ብዙዎች ያላገኙት እድል ነው። ይሄን ጊዜ ተጠቅማችሁ በሚቀጥሉት ሁለት ዓመታት ማክሲመም ስራ ብትሰሩ እድሜ ልካችሁ ካለ ቁጭት ካለ ሪግሬት ትኖራላችሁ። ለምሳሌ በሚቀጥለው ሁለት ዓመት ግንቦት በሚካሄድ ምርጫ አሁን ያለው መንግስት በአዲስ አበባ ባይመረጥ ከግንቦት ሰላሳ እስከ መስከረም ሰላሳ የስልጣን ሽግግር በሚደረግበት ሶስት ወር ጊዜ ውስጥ ተጨማሪ ኮሪደር ሰርተን ነው የምናስረክበው። ምክንያቱም የእኛ መገለጫ ባገኘናት

529

እድል ባገኘናት ሲዝን ዘመን የማይሽረውን አሻራ ማስቀመጥ እንጂ እስከምርጫ መስራት ካልተመረጥን ደግሞ እስክናስረክብ ማኩረፍ አይደለም። በዚህ እሳቤ በፍተኛ ትጋት የሚቀጥለውን ኮሪደር እንድትቀጥሉ ከወዲሁ አደራ እያልኩ የሚቀጥለው ኮሪደር ዛሬ በይፋ የሚታወጅ ቢሆንም የባለፈው ኮሪደር ምንም ነገር የቀረው ስራ የለም ማለት ሳይሆን የባለፈው ኮሪደር የቀሩ ስራዎች ጊዜ የሚጠይቁ መትከልም መገንባትም ማፅዳትም ጊዜ የሚጠይቁ እነሱ ግዜያቸውን ጠብቀው እየተሰሩ ሁለተኛ ዙር ግን ከነገ ጀምሮ የዝግጅትና የተግባር ስራ እንቅስቃሴ የሚጀመርበት ይሆናል።

አዲሱ ኮሪደር እስከ አሁን ከሰራናቸው ሰፋ ይላል። ክብርት ከንቲባ አዳነች አቤቤ ካሳንቺስ አከባቢ ያለው ከዚህ ቤተመንግስት ጀምሮ ከአዋሬ ጀርባ ካሳንቺስ አካባቢ ያለውን በጣም ያረጀ ከባቢ እንደ ፒያሳ የመቀየርና ከመሰቀል አደባባይ ወደ ሜክሲኮ ከሜክሲኮ ወደ አድዋ ድልድይ የሚሰራውን የተጀመረውን ስራ ጨምሮ ማጠናቀቅ የክብርት ከንቲባ አዳነች አቤቤና በእሳቸው ስር የሚደራጁ ቲሞች ስራ ይሆናል። ይሄንን ኮሪደር ልክ እንደ ፒያሳ በፍጥነት በጥራት ህዝብ አወያይተው ድንቅ ስራ በመስራት አዲስ ምልከታ በአዲስ አበባ ላይ እንደሚጨምሩ ተስፋ እናደርጋለን። ሁለተኛው ኮሪደር ምክትል ከንቲባ ጃንጥራር አባይ የሚመሩት ሆኖ ከሳውዝ ጌት መገናኛ ከመገናኛ መስቀል አደባባይ ድረስ ይሆናል። ዋናውን ከመስቀል አደባባይ ወደ መገናኛ የሚሄደውን ኮሪደር ጃንጥራር አባይ ይመሩታል። ሶስተኛው ኮሪደር አቶ ሞገስ ባልቻ የሚመሩት ከጣሊያን ኤምበሲ ጀርባ ጀምሮ ግንፍሌ ቀበና አዋሬን ይዞ የሚሄደዉ የሪቨር ፕሮጀክት ይሆናል። በከተማችን ላይ ከፍተኛ የሆነ ለውጥ የሚያወጣ ስራ ነው። አራተኛ ኮሪደር አቶ ጥራቱ የሚመሩት በአፈሪካ ኮንቬንሽን ሴንተር አሁን በጀመሩበት ሰፈር እስከ ጎሮ ያለውን የሲ ኤም ሲ ቀጣና ይሆናል። የተጀመረ ስራ አለ እሱን ማጠናቀቅ ይኖርባቸዋል። ዶክተር ጀማሉ ከዚህ ከአራት ኪሎ በሽሮ ሜዳ እስከ እንጦጦ ከእንጦጦ እስከ ቦታኒካል ጋርደን ያለውን ዶክተር ጀማሉ ይይዛል። አቶ ጥላሁን ከእንጦጦ ጀምሮ በፒያሳ በፍሬንድሺፕ ወደ ፒኮክ የሚሄደውን የሪቨርሳይድ ፕሮጀክት ይይዛል። ስድስት ኮሪደሮች ይኖሩናል፤ ከዚህ በተጨማሪ ክብርት ከንቲባ አዳነች አቤቤ ካሳንቺስ አከባቢ ከሚሰሩት ስራ በተጨማሪ የጎንደር ከተማ እና የቢሾፍቱ ከተማ ኮሪደር አስተባባሪ ሆነው ከሁለቱ ከንቲባዎች ጋር ይሰራሉ። በሚቀጥለው ኮሪደር ምርቃት ጎንደርና ቢሾፍቱም ተመርቀው አብሮ ማየት እንፈልጋለን። ሁለተኛ አቶ ጃንጥራር አባይ ከሳውዝ ጌት መገናኛ ከመገናኛ መስቀል አደባባይ ካለው በተጨማሪ ደሴ እና ሰመራ ኮሪደርን በመምራት ከከንቲቦቹ ጋር ይመራሉ። ሶስተኛ አቶ ሞገስ ባልቻ ከጣልያን ኤምባሲ በታች የሚሄደውን ሪቨር ሳይድ ፕሮጀክት እየመሩ የጅጅጋ ከተማን ኮሪደር ከከንቲባው ጋር በመሆን ይመራሉ። ኢንጂነር መሀመድ የኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን ዋና ስራ አስፈፃሚ የሀረር ከተማን ከከንቲባው ጋር በመሆን ይመራሉ። አቶ ጥራቱ የአርባ ምንጭ ከተማን ኮሪደር ከከንቲባው ጋር በመሆን ይመራሉ። ወይዘሮ አለምፀሃይ ጳውሎስ የሐዋሳ ከተማን ኮሪደር ከከንቲባው ጋር በመሆን ይመራሉ። ባህርዳር፣ አዳማና ሸገር ከአዲስ አበባ ስለማያንሱ ያላቸውን ሀብት ሰብስበው እራሳቸውን መቀየር ስለሚችሉ በሚታገዙ ከተሞች ውስጥ አልተከተቱም። በድምሩ የኮሪደር ልማት በተወሰነ ደረጃ የጀመሩ በአዲስ አበባ ከተማ እየታገዙ ጎንደር፣ ደሴ፣ ሰመራ፣ ጅጅጋ፣ ሀረር፣ ቢሸፍቱ፣ ሀዋሳ እና አርባ ምንጭ የተካተቱ ይሆናል ማለት ነው።

530

ከመስከረም እስከ መስከረም

በአዲስ አበባ ኮሪደር ውስጥ አሁን በከተማው የሚመራው ቦሌን እንደ መነሻ ብትወስዱ ቦሌ ኤርፖርትን ከቦሌ ኤርፖርት መገናኛ ከመገናኛ ሲኤምሲ ፀሀይ ሪል እስቴት አካባቢ፣ ከሲ ኤም ሲ ጎሮ ቢሾፍቱ መውጫ ከጎሮ ተመልሶ ቦሌ ድረስ ያለውን ይሸፍናል። ምን ማለት ነው ይሄ ሰላሳ አርባ ኪሎ ሜትር ሊሆን ይችላል። ሁለተኛ ቦሌን ይዘን መስቀል አደባባይ አራት ኪሎ ብንደርስ አራት ኪሎ መልሰን ከመገናኛ ጋር በእንግሊዝ ኢምባሲ እናገናኛለን። በመስቀል አደባባይ ቅድም እንዳነሳሁት መሀለኛውን መንገድ በሃያ ሁለት ይዘን ከመገናኛ እንገናኛለን። ከመስቀል አደባባይ ሜክሲኮ ከአራት ኪሎ ፒያሳ፤ ከፒያሳ መልሶ ሜክሲኮ ይገናኛል። ከሜክሲኮ በቄራ አድርጎ ተመልሶ ቦሌ ይገባል። ከዚህ ተጨማሪ ሁለቱ ሪቨር ሳይድ ፕሮጀክቶች ከጣሊያን ኤምባሲና ከቻይና መንግስት ጋር የምንሰራው ሪቨር ሳይድ ፕሮጀክት ከተማውን አቋርጦ የሚሄድ ስለሆነ የጉለሌ ቦተኒካል ጋርደን ከእንጦጦጦ ጋር እናገናኛለን።

እንጦጦን ከጫካ ጋር እናገናኛለን። አንድ ሶስተኛ አዲስ የከተማ አካል እንጨምራለን ማለት ነው። እሱ ሲጨመር ነው በተሟላ መንገድ አዲስ አበባ እንደ ስሟ አዲስ የምትሆነው። ይሄን ስናድር ያልደረስንባቸው አካባቢዎች በትዕግስት መጠበቅ አለባቸው። ከፍተኛ ጉልበት ገንዘብ የሚጠይቅ ስራ ስለሆነ በአንድ ጊዜ ከተማውን በሙሉ አፍርሰን መስራት አንችልም። በአንድ ጊዜ አፍርሰን መስራት የምንችል ከሆነ እስከ አሁንስ ለምን ቆሸሽን የሚል ጥያቄ ደግሞ ያስነሳል። አስር ሚሊዬን ህዝብ ገደማ ወጥቶ የሚገባበት ከተማ በሁለት ሶስት ዓመት ውስጥ በተሟላ መንገድ ገንብቶ የምንፈልገውን ከተማ መፍጠር ያስቸግራል ለዚያ የተወሰነ መታገስ ያስፈልጋል። ታዲያ ሳንጨርስ ለምንድን ነዉ ወደ ክልል ከተሞች የወጣነው የሚል ካለ ሁል ጊዜም አዲስ አበባ ለአፍሪካም ለኢትዮጵያም የልምድ የትምህርት መነሻ ስለምትሆን ከወዲሁ መስራት ከጀመሩ እነሱም ልምድ እየወሰዱ እየተስፋፋ በአገር ደረጃ ያለንን የከተማዎቹ ስራ በአጭር ጊዜ ውስጥ ለመከወን ስለሚያግዝ ነው። በአዲስ አበባ ከተማ ያልተከተተ ክፍለ ከተማ በእራሱ አቅም ኮሪደር መጀመር ይችላል በማፍረስ በማፅዳት። ዋናው በከተማ የሚመራውን ገለጽኩ እንጂ ክፍለከተማው መቀጠል ይቻላል። በክልል ከተሞችም እንደዚሁ ከጠቀስኳቸው ውጭ በክልሎች፣ በከተማች፣ በዞኖች የሚሰሩ ስራዎች ክፍት ናቸው። በእራስ አቅም እየሰሩ መቆየት ይቻላል።

በዚህ ሂሳብ ከተሞችን የማዘመን የመቀየር ስራችንን የምንሰራ ሲሆን ክብርት ወይዘሮ ጫልቱ ሳኒ በክልል ከተሞች የተጀመረውን ኮሪደር በተሰጠው አቅጣጫ መሰረት እየተከታተሉ በሚቀጥሉት ስድስት ስምንት ወራት አስር ወራት ደግሞ ከአዲስ አበባ ወጣ እያልን አዳዲስ ኮሪደር የምናይበትና የምናስመርቅበት ጊዜ እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ። ይህ ስራ ሲሰራ በአዲስ አበባ ከአዲስ አበባ ውጪ ብዙ ሰዎች ካሰቡት ካቀዱት ከተለሙት መንገድ ውጪ ቤታቸውን አጥራቸውን ሊነካ ይችላል። ሰው ደግሞ መሬቱ ሲነካ አጥሩ ሲነካ አይወድም። ይሄንን በውይይትና በምክክር ለኮሙናል ኢንተረስት ለጋራ ጥቅም ለጋራ እድገት እንደሆነ እያሳመንን እያወያየን የምንሰራ ይሆናል።

የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች በተለይ አንዳንድ ባለ ሀብቶች ኤክስትራ ኦርዲነሪ የሆነ ሳፖርት አድርጋችኋል። በባለፈው ስራ ቤታቸውን፣ ህንፃቸውን፣ አጥራቸውን

531

በማፍረስ። በዚህ ሂደት ውስጥ ለመጠቀም የሞከሩ እንዳሉ ሁሉ በፍተኛ ደረጃ ያገዛችሁ ሰዎች አሁንም አግዙ። አሁንም አግዙ ማለት ትላንት ብዙ አውጥታችሁ ነገም ብዙ ማውጣት ተገቢ ሆኖ ሳይሆን መርዳት ስለምትችሉ እርዱ በሃሳብም በገንዘብም። ዋናው እንዲወሰድብን የማንፈልገው ሀሳብ የመርዳት አቅማችን እንዳይነጥፍ ማድረግ ነው። እናንተም እያደጋችሁ ህዝባችሁን እያገዛችሁ የመሄድ ተግባር መቀጠል ይኖርበታል። ህዝቡ እንዲያግዘን በየደረጃው ያለው አመራር እንዲያግዘን የውጭ ዲፕሎማቶች ባለፈው ስላልገባቸው ወይም በአንዳንድ ምክንያት ድጋፋቸውን አነስተኛ ነው በዚህኛው ተረድተው እንዲያግዙን በጋራ እንድንቆም ለአፍሪካ ምልክት እንድንሆን ለአፍሪካ አርአያ እንድንሆን ሰርተን መለወጥ እንደሚቻል እንድናሳይ የሚተቹ የሚከሱ የሚቃወሙ ሰዎችም አይተው በተግባር እንዲፀፀቱ ማድረግ እንድንችል በጋራ በትብብር መንፈስ እንድንሰራ አደራ እያልኩ ክብርት ከንቲባ ከነገ ማታ ጀምሮ በአዲስ ኮሪደሮች እንድንገናኝ ተስፋ አደርጋለሁ። እጅግ አድርጌ አመሰግናለሁ።

ነሐሴ 26፣ 2016 ዓ.ም

532

ከመስከረም እስከ መስከረም

የሀገር ህልውና እና እድገት የሚረጋገጠው ሥራ

በሚፈጥሩ ግለሰቦች ነው

ክቡር አቶ አደም ፋራህ፣

ክብርት ሙፈሪሃት ካሚል፣

ክቡራን ሚኒስትሮች፣

በዚህ ዓመት በሰመር ካፕም ታቅፋችሁ አስደናቂ የእጅ ስራዎችን ላሳያችሁን ሴትና ወንድ ወጣት ኢትዮጰያውያን ሁላችሁም እንኳን ለመሻገር ቀን በሰላም አደረሳችሁ።

አምና በዚህ ጊዜ ገደማ በዚሁ አካባቢ ክብርት ሙፈሪሃት ጋብዘውን በሰመር ካምፕ የቆዩ መለስተኛ ፈጠራ የፈጠሩት ሰዎችን ለማየት እድል አግኝተን ነበር። በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ የታየው እድገት፣ የታየው ለውጥ፣ የታየው የጥራት ደረጃ በእጅጉ አስደማሚ ነው። ይህ ለመበልጸግ እየተንደረደረ ላለ ሀገር፣ ብልጽግናን ለማየትና ለማሸጋገር ለሚጥር አመራር በእጅጉ ተስፋ የሚሰጥ ስራ ስለሆነ በእዚህ ስራ የተሳተፋችሁ አመራሮች፣ ወጣቶች፣ ፈጣሪዎች በሙሉ እንኳን ደስ አላችሁ ማለት እወዳለሁ።

ኢትዮጵያ ሀገራችን የወጣቶች ሀገር ናት በአማካኝ አብዛኛው ህዝብ ከሃያ ዓመት በታች ነው። ወጣቶች መሮጥ ይችላሉ፣ መፍጠር ይችላሉ፣ መስራት ይችላሉ። ያ ሁሉ መሳካት የሚችለው ግን ስኪልድ ከሆኑ ነው። እጃቸውን፣ ልባቸውን፣ አዕምሯቸውን ደምረው አጣምረው የሚሰሩ ከሆነ ሀገር መለወጥ፣ ቤተሰብ መለወጥ፣ እራስ መለወጥ፣ ለአፍሪካ ምልክት እና ምሳሌ መሆን ይችላሉ። ነገር ግን በፈጠራ ውስጥ አንዳንዴ አእምሮ ብቻውን ፈጥኖ እጅ የሚዘገይ ከሆነ፣ እጅ እየሞከረ ልብ የሚዘገይ ከሆነ ሙሉ በሙሉ ግቡ ሊመታ አይችልም። ሶስቱም ኤቾች ሄድ፣ ሀርትና ሀንድ ሲጣመሩ ግን ልክ እንደ እናንተ እጅግ አስደማሚ እና አመርቂ ስራዎች ማየት ማሳየት የሚችሉ ወጣቶች በሀገራችን ይበራከታሉ ያም ነው የብልጽግና መሰረት የሚሆነው።

አገር ከስራ ፈጣሪዎች (ክስታርትአፕስ)፣ ከትናንሽ ነገር ጀምረው በፍጥነት ከሚያድጉ ግለሰቦች እና ቡድኖች ውጪ ማደግ አትችልም። የሀገር እድገት ህልውና የሚረጋጋጠው ስራ በሚፈጥሩ ግለሰቦች ነው። ለእነዚህ አስቻይ አመቺ ከባቢ መፍጠር የመንግስት ሃላፊነት ቢሆንም መንግስት እንደ እናንተ መፍጠር አይችልም። የፈጠራ ከባቢ ያመቻቻል። እናንተ እና መንግስት ስትያያዙ የበለጸገች ኢትዮጵያን ለማየት በእጅጉ የሚያግዝ ነው።

ሁላችሁም እንደምታውቁት የብልጽግና ጉዞአችንን ስንጀምር አምስት ዋና ዋና

533

ሴክተሮች ለይተን እነዚህን ፒላር ማሳካት የኢትዮጵያን ብልጽግና ለማረጋገጥ ያግዛል ብለን ስራ ጀምረናል። እዚህ ውስጥ አንደኛው ግብርና ነው በግብርና ሁላችሁም እየታዘባችሁ እንዳላችሁት በአፍሪካ በእጅጉ ምሳሌ የሆነ ስራ ኢትዮጵያ ጀምራለች። ይሄንን እኛም እንገነዘባለን፤ ዓለም በይፋ ምስክርነት መስጠት ጀምሯል። ነገር ግን የግብርና ስራችን በፈጠራ በክህሎት ችሎታ ባላቸው ሰዎች ታግዞ ምርታማነት ካላደገ በቀር ግብርና በባህሪው አዳጊ ሟች ነው በቀጣይነት የሚያድግ አይደለም። አዳጊ ሟች የሚያደርገው ግብዓቶቹ ናቸው።

የዛሬ ስድስት ዓመት ገደማ የኢትዮጵያ ግብርና አስራ አራት ነጥብ አምስት ሚሊዬን ሄክታር ገደማ ፕላስ ኦር ማይነስ መሬት እናርስ ነበር። ዛሬ ከሃያ አምስት ሚሊየን ሄክታር በላይ መሬት ማረስ ችለናል። የመሬት ስፋት ጨምሯል ማለት ነው። ነገር ግን ከእያንዳንዱ ሄክታር የሚገኘው ምርት ፕሮዳክቲቪቲ ማደግ የሚችለው እንደ እናንተ አይነት ፈጠራ ክህሎት ያላቸው ሰዎች አርሶ አደሩን በቴክኖሎጂ ማገዝ ሲችሉ ነው። ከዚህ አንጻር ዛሬ ያየሁትና ያስደመመኝ አብዛኛው የግብርና ሴክተርን የሚያዘምን የግብርና ሴክተርን ምርታማነት የሚያሳድግ በግብርና ሴክተር መንግስት የጀመረውን ጥረቶች በእጅጉ የሚያጉልበት እና የሚያፋጥኑ ስራዎች ለማየት ችያለሁ።

ከሁሉ በላይ ቆጮ እናቶች እንሰት በመፋቅ የሚያጠፉትን ጊዜ እና ጉልበት የምታውቁ ሰዎች የእነሱን ድካም የሚተካ እንሰትን የሚፍቅ፣ ቃጫና ቆጮውን የሚለይ፣ ቡላውን የሚለይ ስራ ዛሬ በማየቴ በጣም በጣም ደስ ብሎኛል፤ ምክንያቱም ቶዮታ የሚባለው መኪና የተጀመረው እናቱ ሲሸምኑ አያቱ ሲሸምኑ ያየ ወጣት የአያቱን ድካም ለመቀነስ በሰራው ማሽን ቀስ ቀስ እያለ የቶዮታ ፋብሪካ ተፈጥሯል። ከዛሬ ቆጮ ማፍጠኛ መሳሪያ ውስጥ ደግሞ ነገ ምን እንደሚወጣ አይታወቅምና ለግብርናችን በትልቁ ኢምፓክት ስላለው ይሄን የሰራችሁ እጆች፣ ያስተባበራችሁ አመራሮች፣ የመራችሁ መምህራን ሁሉ እንኳን ደስ ያላችሁ እጃችሁ ይባረክ ማለት እፈልጋለሁ።

ሁለተኛው ቁልፍ ፒላር ኢንዱስትሪ ነው። ኢንዱስትሪ ላይ ፋብሪካዎች እያመጣን በአግሮ ኢንደስትሪ፣ በማንፋክቸሪንግ፣ ኢትዮጵያን መለወጥ አለብን ብዙ ስራ መፍጠር አለብን ብለን ስራ ጀምረናል። ዛሬ እኔ እና አቶ መላኩን በእጅጉ ያስገረመን ኢትዮጵያ ፋብሪካ መገጣጠም አምጥቶ ገጥሞ ገዝቶ መጠቀም ሳይሆን ፋብሪካ መስራት የምትችል ሀገር፣ ፋብሪካ መፍጠር እና መስራት የሚችል ወጣቶች ያሉባት ሀገር መሆኗ በጣም በእጅጉ ተስፋ ሰጪ ነው። እዚህ ያየናቸው ፋብሪካዎች ኦልሞስት ሁሉም ግብርናውም ወደ አግሮ ኢንደስትሪ ለመሸጋገር ዘይት የሚጨምቁ አሉ፣ በቆሎን የሚፈለፍሉ አሉ፣ ቨርቲካል ኢሪጌሽን እርሻን ለማረጋገጥ በኢርጌሽን ዘመናዊ መሳሪያዎች ያመረቱ ሰዎች አሉ። ያመረትናቸውን ዶሮዎች አርደው ፕሮሰስ አድርገው ለገበያ መቹ እንዲሆን ያዘጋጁ ሰዎች አሉ። ከኢንደስትሪ አንፃር በተለይም ከግብርና ባለው ትስስር በእጅጉ ተስፋ ሰጪ ጅማሮች ነው ያየነው። ኢንዱስትሪ በባህሪው ሁሉን ሴክተር ነው የሚነካው።

ሶስተኛው ክሪቲካል ሴክተር ማይኒንግ ነው። ማይኒንግ ላይ ወርቅ አድቅቀው፣ ፈጭተው፣ አጥበው ለማምረት የሚያስችሉ ማሽኖች ዛሬ ማየት ችለናል። በማይኒንግ ሴክተር ኢትዮጵያ በጣም ሰፊ ፖቴንሺያል ካላቸው ሀገራት ትመደባለች። የዚህ

534

ከመስከረም እስከ መስከረም

ሚስጥር ሀገራችን በወራሪዎች ያልተገዛች በመሆኗ እንደሌሎች ወንድም የአፍሪካ ሀገሮች በሀብቱ አልተመዘበረም። ሀብቱ አለ ሀብቱን ማወቅ እና መጠቀም ደግሞ የእኛ ድርሻ ይሆናል። ከዚህ አንፃር ወርቅ ለማምረት የሚያስችል ማሽን ማምረት መቻላችን በአንድ በኩል የማይኒንግ ሴክተር እንዲያድግ ያደርጋል፤ በሌላ በኩል ደግሞ ኢንዱስትሪው በሀገር በቀል አቅም እንዲስፋፋ የሚያደርግ ነው።

አራተኛው ክሪቲካል ኤሪያ ቴክኖሎጂ ነው። ከህክምና አንፃር፣ ከቨርቱዋል ሰርቪስ አንፃር፣ ከሎጀስቲክ አንፃር ቅድም ያየናቸው አፕልኬሽኖች የቴክኖሎጂ ሴክተሩ ኢትዮጵያ ውስጥ እንዴት እያደገ እንደመጣ በነዶክተር በለጠ ከሚሰራው በአርተፊሻል ኢንተለጀንስ ከሚሰራው በተጨማሪ በነ ወ/ሮ ሙፈሪሃት ተቋም የሚሰራውም ስራ ቴክኖሎጂ የተወ ሳይሆን ከግብርና እስከ ቴክኖሎጂ ያስተሳሰረ መሆኑ በእጅጉ ተስፋ የሚሰጥ ነው።

አምስተኛው ቱሪዝም ነው። ለቱርዝም ሎጀስቲክስ ካልዘመነ፣ ቨርቹዋል ሰርቪስ ካልተረጋገጠ፣ ህክምና በቀላሉ ዘመናዊ በሆነ መንገድ ማግኘት ካልተቻለ ሰው አይመጣም። ለዚያም ቢሆን በእጅጉ የሚያግዝ ስራ ነው። እና አምስቱ ዋና ዋና የብልፅግና ፒላሮችን የሚደግፉ ፈጠራዎች ማየት በመቻሌ በበኩሌ ከፍተኛ ተስፋ እንድሰንቅ አድርጎኛል እናንተንም እንኳን ደስ ያላችሁ ማለት እፈልጋለሁ።

ከዚህ ውጭ እያደገ ላለ ሀገር ክሪቲካሊ የሚታዩ ቢያንስ ሁለት ጉዳዮች አሉ። አንደኛው ኮንስትራክሽን ነው ሁለተኛው ኢነርጂ ነው። ኮንስትራክሽን ብዙ ልንሰራበት የሚገባ ሴክተር ነው። አፈሩ እያለ፣ ሲሚንቶ እያለ፣ ጥሬ እቃዎች እያሉ እኛ ግን እስከ አሁን የቤት ግንባታችን እንደምታውቁት ረዘም ላለ ጊዜ የማይቆይ ነው። ያን ሸክላ በማምረት ዛሬ ያየነው ፕሮዳክት በጣም በጣም ተስፋ ይሰጣል ቆሻሻዎች ጎማዎች በመፍጨት ኮብል ስቶን ለቤት ፊኒሺንግ ሊሆኑ የሚችሉ ማቴሪያሎችን የሚያመርተው ፋብሪካም እንደዚሁ ከኮንስትራክሽን አንፃር ከፍተኛ ጠቅሜታ ያለው ሆኖ አግኝቼዋለሁ።

ከኢነርጂ አንጻር መቼም ዛሬ ያየሁት እጅግ አስደማሚ ፈጠራ ነው። አንድ ጊዜ ሃያ አራት ሰዓት ቻርጅ ከተደረገ በኋላ ተጨማሪ ነዳጅ ሳይጠቀም፣ ቻርጅ ሳይደረግ እራሱን ቻርጅ እያደረገ እስከ አምሳ አምፖል ማብራት የሚችል፣ ምንም የኢነርጅ ግብዓት የማየወስድ፣ ድምፅ የሌለው፣ በሳይዙም በጣም አነስተኛ የሆነ፣ ኤስቴቲካሊ በጣም ቆንጆ የሆነ ፕሮዳክት ነው ያየነው። ይሄ ለኢትዮጵያ ትልቅ ትርጉም አለው ምክንያቱም በገጠር የሚኖሩ ቤተሰቦቻችን አምሳ አምፖል አስቡት ምን ያክል ጎረቤት ሊጠቀምበት እንደሚችል። እና እንደዚህነህ አይነት ምርቶች ኢትዮጵያዊያን አሁን ካለንበት የኑሮ ዜዬና ደረጃ የተሻለውን የኑሮ ዘዬ እንድንጨብጥ የሚያግዝ ስለሆነ በእናንተ ፕሮዳክቶች በጣም በጣም ደስታ እና ኩራት የተሰማን ሲሆን መጀመር ቀላል ነው ቁልፍ ጉዳይ ያለው ኮንቲኒቲ ላይ ነው ማስቀጠል ላይ ነው መጨረስ ላይ ነው። አንድ ፋብሪካ በቂ አይደለም ሃምሳ ስልሳ መቶ ያስፈልገናል በሁሉም ሴክተር። እነዚህ ማባዛት እንድትችሉ መንግስት ቅድም እንደተገለፀው በእሳቸው ተቋም እና በባንኮችም ጭምር አስፈላጊውን ድጋፍ ያደርጋል። እናንተ ግን ሳትታክቱ፣ ሳትሰላቹ፣ በአደናቃፊዎች ሳትቆሙ የጀመራችሁትን አስደማሚ ስራ መቀጠል እና

535

የኢትዮጵያዊያንን ችግር መፍታት ይጠበቅባቸኋል።

ሰሞኑን ቻይና ነበርን እኔ እና ዶክተር በለጠ ባየነው በሰማነው ብዙ ትምህርት ያገኘን ቢሆንም ብዙዎች የቻይና መንግስትን ጨምሮ ኢትዮጵያ ተስፋ አላት የአፍሪካ ምሳሌ ትሆናለች በግሪን ሌጋሲ፣ በግብርና በከተማ ስራ የጀመራችሁት ሁሉም ኢንሼቲቮች በጣም ተስፋ ሰጪ ናቸው በተለይ አምስት ሚሊዮን ኮደርስ በመፍጠር ቨርችዋል ሰርቪስ ለመስጠት ያላችሁ ዝግጁነት የሚቀጥለውን ዓለም ለመዋጀት ያላችሁን ዝግጅት ያሳያል ብለው ሲገልጹልን ነበር። የአፍሪካ ወንድሞቻችን በጣም ከእኛ መጥተው ለመማር ፍላጎት አሳይተዋል። እንግዲህ ኢትዮጵያውያን ሁለት ፈተና አለብን በአንድ በኩል መቶ ሀያ ሚሊዮን ማሳደግ ይጠበቅብናል። በሌላ መንገድ ደግሞ ሌሎች ከእኛ መማር ስለሚፈልጉ በራችን መክፈት ይኖርብናል። ለዚህ ዱዋል ሪስፖንስብሊቲ መዘጋጀት፣ የጀመርነውን የመሸጋገር ጉዞ ማቀላጠፍ ተስፋ ያላት፣ የምትበለፅግ፣ የምትሻገር፣ ለብዙዎች ምልክት የምትሆን ሀገር ነው ያለችን። ሀገራችን አክብረን ወደን ቀን ከሌሊት በመስራት የኢትዮጵያን ብልፅግማ ለማረጋገጥ በጋራ እንድንቆም አደራ ልላችሁ እፈልጋለሁ።

የፈጠራ ሰዎች ከእናንተ ጋር ለመነጋገር የሚመች አንድ ነገር አለ። የፈጠራ ሀሳብ ስትጀምሩ፣ ለፈጠራ ግብዓት ስትሰበስቡ፣ ነገርየው ትንሽ መንቀሳቀስ ሲጀምር ዘ ሆል ፕሮሰሱ ከእናንተ መፍጠር በላይ አዳጋች የሚሆነው እህት፣ ወንድም፣ አባት፣ እናት፣ ጎረቤት ሁሉም ሰው አይሳካልህም ይሄን ቆርቆሮ አትሰብስብ የማይላችሁ የማያድናቅፍ ሰው የለም ታውቁታላችሁ። በዚያ ሁሉ ውስጥ አልፋችሁ ፋብሪካ ሰርታችኋል፤ ኢትዮጵያ ዛሬ አይሳካላትም፣ አትሻገርም፣ አትበለፅግም፣ አይሆንላትም የሚሉ በጣም በርካታ ከቅርብም ከሩቅም ከእህትም ከወንድምም ይሰማል። ኢትዮጵያ የእናንተን አርአያ ትከተላለች፤ እነዚህ ነገሮች ወደ ጎን ትታ ትሻገራለች። እናንተ ፋብሪካ ሰርታችሁኋል እኛ ደግሞ የምትኮሩባትን ሀገር መሰረት እንጥልላቹኋለን።

ኢትዮጵያ የጀመረችውን የመበልጸግ፣ የማደግ፣ የመሻገር፣ የማለፍ ጉዞ አትችሉም የሚል ዜና እናንተን እንዳላቆመው እኛን አያቆመንም በትብብር ሀገራችን ኢትዮጰያ ለልጆቿ የኩራት ምንጭ እንድትሆን፣ ለአፍሪካ የነፃነት ብቻ ሳይሆን የልማት ምሳሌም እንድትሆን በጋራ በትብብር በቀና መንፈስ እንድንሰራ አደራ ልላቸሁ እፈልጋለሁ።

በመጨረሻም ክብርት ሙፈሪሀት የተጀመረው ስራ እጅግ እጅግ ተስፋ ሰጪ ነው ከህንፃ ግንባታው፣ ከኤርጎኖሚክሱ፣ ከስራ አካባቢው አጠቃላይ መለወጥ ጀምሮ ያየናቸው ፕሮዳክቶች እጅግ ተስፋ ሰጪ ስለሆኑ እርሶን እና ከእርሶ ጋር የሰሩትን በሙሉ እንኳን ደስ ያላችሁ ማለት እፈልጋለሁ። ብዙ ተስፋ፣ ብዙ ፖዝቲቭ ኢነርጂ፣ ብዙ ጉልበት፣ ብዙ ትምህርት እያገኘን ስለሆነ ካለፉት አምስት ስድስት ዓመታት በብዙ እጥፍ የተሻለ፣ በብርሃን የተሞላ፣ በተስፋ የተሞላ፣ በተግባር የተሞላ አምስት ስድስት ዓመት ከፊታችን ስላለ በትብብር መንፈስ አብረን እንድንቆም፣ አብረን እንድንሰራ፣ ኔጌቲቭ ኢነርጂን እየተውን በመሰብሰብ፣ በመደመር፣ በመዋደድ ተሻግረን የምናሻግር እንድንሆን አደራ እያልኳችሁ እንኳን ደስ ያላችሁ በርቱ ተበራቱ ማለት እፈልጋለሁ አመሰግናለሁ።

536

ከመስከረም እስከ መስከረም

ጳጉሜ 1፣ 2016 ዓ.ም

537

አዋሬ የመኖሪያ መንደር ምረቃ

ክቡር አፈ ጉባኤ ታገሰ ጫፎ፣

ክቡር አፈ ጉባኤ አገኘሁ ተሻገር፣

ክቡር አቶ አደም ፋራህ፣

ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፣

ጄኔራል አበባው ታደሰ፣ ክቡራን ሚኒስትሮች፣

ጀነራሎች፣

የፖሊስ አዛዦች፣

የኩራታችን ምንጭ የሆነው የሀገር መከላከያ ሚኒስቴር ከፍተኛ መኮንኖች እና አባላት በሙሉ እንኳን ልሉዓላዊነት ቀን በሰላም አደረሰን አደረሳችሁ!

በመጀመሪያ በምስጋና መጀመር እፈልጋለሁ። ይህ ሃሳብ፣ ይህ ሥራ፣ ይህ ዕቅድ ጅምር ሆኖ እንዳይቀር የረዳን አንድ ወንድም አለ በገንዘብ ያገዘን፤ ይሄንን ሰው በእጅጉ ማመስገን እፈልጋለሁ። ኢትዮጵያን ብዙ አያውቃትም፤ አዋሬንም ብዙ አያውቃትም። ግን ህልማችንን ስናጋራው በተወሰነ ደረጃ በነበረን ገንዘብ ላይ ተጨማሪ ገንዘብ የረዳን ሰው ነው፤ ያብዛለት እንግዲህ።

ሁለተኛ አቶ ዮናስ የኦቪድ ባለቤት መጠነኛ ገንዘብ ከፍለናቸዋል፤ ነገር ግን የሰሩት ስራ የሚመጥን ክፍያ አልተከፈላቸውም። ሁላችሁም እንዳያችሁት በፍጥነት፣ በጥራት፣ በገቡት ቃል መሰረት ቤቶቹን እና አካባቢውን ቀይረው በታማኝነት ለዚህ ምስኪን ህዝብ መድረስ ስለቻሉ እንደ ኮንትራክተር ሳይሆን እንደ ባለቤት እሳቸውም ምስጋና ይገባቸዋል። ክብርት ከንቲባ እና የአዲስ አበባ ከተማ አመራሮች በሙሉ ይህ ስራ ተጀምሮ እስኪጨረስ ለነበራቸው ድጋፍ እናንተም እንደዚሁ ምስጋና ይገባችኋል። ክብርት አለምፀሐይ ጳውሎስ የጠቅላይ ሚኒስትር ጽ/ቤት ኃላፊ መቼም ሁላችሁ እንደምትታዘቡት እንደ ባለቤት ጠዋት ጠዋት አንድ ሰዓት እየመጡ ማታ እያመሹ እንደባለቤት የሚያስገነቡት ያው በልጆቻቸው እንግዲህ ይክፈላቸው ነው የምንለው። በመጨረሻም ፈጣሪን በብዙ በብዙ ማመስገን እፈልጋለሁ፤ ያው አይመችም እንደዚህ አይነት ስራ ላይ ለንግግር ግን በአለም ላይ ብዙ መሪዎች አሉ፤ ብዙ ሀብታም ሰዎችም አሉ። ሰው ስልጣን ስላለው ብቻ ገንዘብ ስላለው ብቻ በዚህ ልክ ሊቆረስና ለማያውቃቸው ሰዎች መልካም ነገር ለማድረግ እድል አያገኝም። ይሄ መታደል ነው፤ እኛ እድለኞች ነን ያገኘነውን ገንዘብ ያገኘነውን ጊዜ ወገኖቻችን ላይ ለማሳረፍ እና ህይወታቸውን ለመቀየር እድል ደጋግሞ የሰጠን ሰዎች ነን። እኔም ባለቤቴም ለዚህ አብዝተን ፈጣሪያችንን እናመሰግናለን።

ብዙ ገንዘብ ያላቸው ስልጣን ያላቸው መሪዎች በዚህ መልኩ ብዙዎቹ መሪዎች ከእኛ

538

ከመስከረም እስከ መስከረም

በላይ ሀብታሞች እንደሆኑ ያው ይታወቃል በዚህ መልኩ ከባቢያቸውን፣ ህዝባቸውን ማበስ፣ መደገፍ ከቻሉ አፍሪካ እንደ አህጉር ምን ያክል ለውጥ ልታወጣ እንደምትችል መገመት አያዳግትም። በዚህ ረገድ ሀሳቡን፣ ገንዘቡን ደጋፊ ሰዎች እና የእኛንም ደግሞ የባለቤትነት ስሜት በሙሉ አቀናጅቶ የሰጠን ፈጣሪ በብዙ የተመሰገነ ይሁን ይህ በሰው ሃሳብ ብቻ የሚሆን ነገር አይደለም። እግዚአብሔር ካልረዳ አይሆንም እና በተገኘው እርዳታ አሁንም አብዝተን እሱን እናመሰግናለን። አዋሬ ላይ ለኢትዮጵያ ያለን ህልም፣ ለኢትዮጵያ ያለን መሻት፣ ለኢትዮጵያ ያለን ራዕይ ግልጥ ብሎ የሚታይ ይመስለኛል።

አዋሬ የኖሩበት በስፋት የተመላለሱበት ሰዎች ያውቁታል፤ እኔም ረዘም ላለ ጊዜ አዋሬን አውቀዋለሁ እና ይሄ አሁን የያዘውን መልክ አዋሬ ይዞ ይታያል ወይ? የሚለው ጉዳይ አጠያያቂ ነው። የስሙን ዳራ እና መነሾ ባላውቅም እራሱ አዋሪ የሚለው ስም ከየት እንደመጣ ምርመር ይፈልጋል እኔ አላውቀውም። ግን አሁን አዋሬ አይመስለኝም ለምለም ስለሆነ የአዋሬነት ምልክት አይታይበትም። እና ይህ ከከባቢ በጣም የተጨናነቁ ቤቶች ቀደም ሲል እንደተገለፀው የመጨረሻ የድህነት መገለጫ እና ምልክት የነበረ ከባቢ በውሃ ብቻ ሳይሆን በኤሌክትሪክ አደጋ በእሳት በተደጋጋሚ የሚጠካ ሰፈር ነው የነበረው። አሁን የሚያስደምመኝ ነገር አንደኛ የተሰሩ ቤቶች ጥራት የትኛውም ኮንትራክተር ከተማችን ውስጥ በዚህ ፍጥነት፣ በዚህ ጥራት በነፃ አይደለም በሚሊየን በሚቆጠር ገንዘብ ሰርተው ማስረከባቸውን እጠራጠራለሁ ጥራት በጣም ይገርማል። ሁለተኛ ፍጥነት በአራት ወር በሶስት ወር በአምስት ወር ህንፃ ተገንብቶ ማለቅ ለእኛ ሀገር እንግዳ ነገር ነው አልተለመደም። የሚሸጥ እንኳን ቢሆን ለትርፍ ተብሎ ይባላል በነጻ ግን በዚህ ትጋት ጠዋት እና ማታ ሰዎች ያውም በክረምት ሰርተው ማድረሳቸው ኢትዮጵያውያን ሲወስኑ ምን ማድረግ እንደሚችሉ አመላካች ነው። ሶስተኛ የሚያስገርመኝ ነገር ከቤቶቹ በተጨማሪ መሰረት ልማቶቹ፣ ፓርኮቹ፣ የልጆች መጫወቻ፣ መኪና ማቆያ ቦታዎች መሰራታቸው አዋሬ ውስጥ ቤተሰብ አለ፣ ልጆች አሉ፤ እንደ ማንኛውም ሰፈር ልጆች አሉ። ወጣ ብለው የሚጫወቱበት እንደ ጎረቤት እንደ አብሮ አደገ የሚገናኙበት ቦታ መመቻቸቱ እድሜያቸውም ገፋ ያሉ ሰዎች ወጣ ብለው ዎክ የሚያደርጉበት፣ እግር የሚያፍታቱበት ከባቢ መኖሩ አጠቃላይ ፍላጎቱ ቤት የሌላቸው ሰዎች ቤት እንዲኖራቸው ማድረግ ሳይሆን በእያንዳንዱ ቤተሰብ ውስጥ የተለወጠ ዲግኒፋይድ የሆነ ኑሮን የማየት ትልም ፍላጎት ማረጋገጫ እና ማሳያ የሆነ ስራ ነው።

አጠቃላይ አዋሪ አካባቢ በሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች ቤተሰቦች የቤት ባለቤት ሆነዋል። አንድ ግለሰብ ሳይሆን እንደ ቤተሰብ ሲታይ በሺህ የሚቆጠር ሰው የቤት ባለቤት ሆኗል፤ ይሄን ማሳካት ይሄን በዚህ ሁኔታ ማየት ከቻልን በመላ ኢትዮጵያ በመላ ሀገራችን በሁሉም ሰፈር ሁሉም ሰው ባለው አቅም በንጹህ ልቦና በትብብር መንፈስ ቢሰራ የህዝባችንን ኑሮ መቀየር፤ የእኛንም መልክ እና ገጽታ መቀየር እንደሚቻል ያመላክታል። ከቅርብ ጊዜ ወጣ እያሉ የሚመለሱ ሰዎች ንጽጽር ጀምረዋል። መንገዳችንን፣ የህንፃዎች ጥራት፣ መብራት ኢትዮጵያም ብቅ መታየት ጀምራለች እያሉ ነው፤ ግን ገና ጅምር ነው። ዋናው መልእክት እንዳንረካ ብዙ ሚሊየን ደሃ ያለበት ሀገር ነው በጣም ብዙ ጥረት ይጠበቅብናል። አካባቢችንን መጠበቅ ማጽዳት፣

539

ካለን ማካፈል ልምምዳችን ከሆነና ይሄንን ባህል ካስፋፋን ኢትዮጵያ በብዙ የታደለች ሀገር ናት። ንፁህ ውሃ በምታዩት ልክ የሚዘንብላት ሀገር ነች፤ ይሄ ውሃ በትክክል ቢያዝ ለአትክልቶች መሆን ይችላል፤ ለብዙ ንጽህና ማስጠበቅያ መዋል ይችላል እኛው ነው የምናበላሸው የተሰጠንን ስለማንጠብቅ እንጂ የተሰጠን ብዙ ነው። የተሰጠን ግን ትጋት ይፈልጋል፤ የተሰጠን ስራ ይፈልጋል፤ የተሰጠን ትብብር ይፈልጋል። ይሄንን ነው በአዋሬ መንደር ያየነው።

ክብርት ከንቲባ እኔ የነበረኝ ሀሳብ አዋሬን ለማየት ከሞላ ጎደል አሁን ያየነው ነው። ከዚህ በኋላ የሚቀጥለው ስራ ከተማው ከፕራይቬት ሴክተር ጋር እየተባበረ በሪል ስቴት የሚቀጥል ይሆናል። እኛ ባለፉት አምስት ስድስት አመታት እዚህ አካባቢ በጣም በርካታ ህንፃዎች አሰርተናል፤ ብዙ ቤተሰብ በዚህ ስራ ተጎብኝቷል። ይሄ ነገር እየተስፋፋ የሚቀጥለው በመንግስት እና በግሉ ሴክተር ባለ ትብብር ነው። ሁል ጊዜ በጀመርነው መንገድ ከማሳያ ስራ በተጨማሪ መቀጠል ሊያዳግት ይችላል። እና ዛሬ አዋሬ ላይ የነበረኝ ኢንተርቬንሽ የነበረኝ ስራ የመጨረሻው ቀን ይሆናል ማለት ነው። ከዚህ በኋላ ያለው ከተማው ከፕራይቬት ሴክተር ጋር ተባብሮ የሚቀጥልበት ይሆናል። እኔ ተጨማሪ ገንዘብ የማገኝ ከሆነ ወደ ሌሎች ሰፈሮች ነው የምሸጋገረው አሁን ግን ጎረቤት መቀየር ይቻላል፣ ኢትዮጵያን ማበልጸግ ይቻላል፣ ድሃ ወገኖቻችንን በዘር በሀይማኖት ሳንለይ ሁሉን ባቀፈ መልኩ መቀየር ይቻላል ያልው ነገር ይሄው እውን ሆኖ ስላያችሁ እንኳን ደስ ያላችሁ ማለት እፈልጋለሁ።

የእኛን ኢትዮጵያን የማበልጸግ፣ ሀገር የመቀየር፣ ከሌብነት የመራቅ፣ ተግቶ የመስራት ህልሞቻችን በፅሁፍ በንግግር ያልተገለጠላቸው ያልገባቸው ሰዎች ካሉ ስራዎቻችንን አይተው መገንዘብ ይችላሉ የእኛ ፍላጎት ይሄ ነው። በዚህ መንገድ የእጅ አጠር ሰዎችን ሕይወት መንካት ነው። ይሄን ደግሞ ማስፋት ነው፤ ብዙዎች እንዲያደርጉት ማስተማር አርአያ መሆን ነዉ፤ ይሄንን በተግባር ያሳየን ይመስለኛል። ኢትዮጰያ ውስጥ ብዙ ያልተገቡ ጊዜ እና ጉልበት የሚወስዱ ሙከራዎች አሉ። አላስፈላጊ ንግግሮች፣ አላስፈላጊ ድርጊቶች እዚህም እዚያም አሉ። የኛ የስራ ጣዕም እና የስራ ውጤት ፈጣሪያችን አብዝተን እንድናመሰግን ምክንያት የሆነው ህዳሴን በብዙ ጩኸት በብዙ ተቃርኖ በብዙ አሰናካይ መካከል ማሳካት መቻላችን ነው። በስንዴ፣ በግሪን ሌጋሲ፣ በኮሪደር ልማት፣ በክረምት በጎ ፍቃድ በሚሰሩ ስራዎች፣ በትምህርት ቤት ግንባታዎች፣ በዳቦ ፋብሪካ ግንባታዎች በሚሰሩ ስራዎች ሁሉ ውስጥ በተቃርኖ የሚሰሙ ድምፆች አደናቃፊ ድምፆች አሉ። የእኛ የስራ ጣዕም እሱ ነው፣ እነሱ እየጮሁ እኛ ደግሞ ያሰብነውን እያሳካን ህልማችን እንኖራለን።

ህልማችን ለመኖር ከእኛ የሚጠበቀው እጃችንን ንፁህ አድርጎ በንጹህ ልቦና ህዝባችንን ማገልገል ነው ያን ማድረግ እስካልተውን ድረስ ፈጣሪ በብዙ ስለሚያግዘን እና መከናወን ስለተሰጠን ያልነው ስለሚፈጸም ሰርተን ስለምናሳይ ህልማችን በየቀኑ እየኖርን እነዚያ ድምፆች በተግባር እየከሸፉ በተግባር እያፈሩ ይሄዳሉ። አዲስ አበባ ላይ ፒያሳ ሲጀመር ሰምታችኋል ጩኸቱ። ዛሬ ግን ፒያሳን አይቶ የማይደመም የአፍሪካ ዜጋ የለም። እንኳን ኢትዮጵያዊ አፍሪካዊ ሁሉ የእኛስ መቼ እንደዚህ ይሆናል? በእኛ ሀገር መቼ እንደዚህ ይሰራል ነው የሚሉት። እና የምትሰሩ ሰዎች አንዳንድ ድምፆች እንዳያቆማችሁ፤ እነሱ ለመጮህ እኛ ለመስራት፣ እነሱ ለማልቀስ

540

ከመስከረም እስከ መስከረም

እኛ ደግሞ እንባን ለማበስ፣ እነሱ ለማላዘን እኛ ደግሞ ለማሳቅ እና ለመሳቅ የታደልን ሰዎች ስለሆንን ፈጣሪያችንን እያመሰገንን በጀመርነው መንገድ ሁሉም ስራዎች እየተከናወኑ ከተሞቻችን እያማሩ የህዝባችን የኑሮ ሁኔታ እየተለወጠ ይቀጥላል። በአዲስ አበባ የጀመርናቸውን አንዳንድ የዘመናዊነት ምልክት ስራዎች በሌሎች ከተሞች ጀምረናል፤ የዛሬ አምስት ወር ስድስት ወር አመት ደግሞ ብዙ ከተሞች በዚህ መልኩ አዳዲስ ነገር የምናይበት፣ የምናስመርቅበት ህዝባችን የሚበረታታበት የሚደጋገፍበት የሚደመርበት በነፃ መስጠት የሚለማመድበት ጊዜ ይሆናል።

ሁለት ሺህ አስራ ሰባት የብዙ ምስጋና የብዙ ድል የብዙ መከናወን የብዙ መላቅ የብዙ መሻገር ዘመን እንዲሆንላችሁ አብዝቼ እመኛለሁ። ሁለት ሺህ አስራ ሰባት በጣም በከፍተኛ ጉጉት የምጠብቀው አመት ነው፤ ብዙ መከራ ወደ ኋላ እየቀረ የጀማመርናቸው ጅምሮች እየተያዙ እና እየተሰናሰሉ ውጤቱ በዘጎችም በሌሎችም የሚታይበት ዘመን ይሆናል። የገጠመንን ፈተና ሁሉ በድል የሚገጠመንን ችግር ሁሉ በማለፍ በመሻገር በተደመረና ትጋት ባለበት መንፈስ ከተፈጥሮና ከፈጣሪያችን ጋር ተስማምተን ኢትዮጵያ እናበለጽጋለን። ልጆቻችን የተሻለች ሀገር እንዲረከቡ እናደርጋለን፤ የነገይቱ ኢትዮጵያ ለማኝ አይደለችም ነገ ልመና እናቆማለን ከነገ ወዲያ እርዳታ እንጀምራለን። ፈጣሪያችን በብዙ ያግዘናል እንድትበረቱ እንድትተጉ በተሰጣችሁ እድል እና ጊዜ እንድትጠቀሙ ኢትዮጵያን ማበልጸግ መታደል መሆኑን አምናችሁ እንድትሰሩ ለስራ ኃላፊዎች ሁሉ አደራ ማለት እፈልጋለሁ። ኢትዮጵያውያን እንኳን ደስ ያላችሁ መከራ የነበርንበት ነው ችግር የነበርንበት ነው አሁን ከፊታችን ያለው ግን ድል ነው መሻገር ነው መበልፀግ ነው መልማት ነው። ለዚያ ልብ እና አእምሮአችን ተሰናስሎ በጋራ እንድንቆም አደራ ማለት እፈልጋለሁ። አዲሱ ዓመት የሰላም የብልጽግና የመቻቻል የአብሮነት የፍቅር የሰላም እንዲሆንላችሁ ምኞቴ የላቀ ነው የበለጸገች ኢትዮጵያን ለልጆቻችን እናስረክባለን አመሰግናለሁ።

ጳጉሜ 2፣ 2016 ዓ.ም

541

የሉዓላዊነት ቀን

ኢትዮጵያ የሚለው ስም ከነፃነት፣ ከክብር፣ ልቀው ከመታየት፣ ስለ ሀገር ስለ ህዝብ ራስን ከመሰዋት ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው። ከጥንት ጀምሮ እስከ ዛሬ አባቶቻችን አንድም ሀገር በመውረር፣ ተሻግሮ በመያዝ ስማቸው ተጠርቶ አያውቅም። ኢትዮጵያውያን የሰውን በመንካት አንታወቅም። በታሪካችን በሙሉ ግን ሊነኩን የመጡ ከቅርብ ከሩቅም አሳፍረን መመለስ ደግሞ ተግባራችን፣ ማንነታችን እና መለያችን ነው። አንነካም ከመጡበን ግን ማንንም ማንንም በኢትዮጵያ ሉዓላዊነትና ክብር አንደራደርም። ሁለተኛው ወደ ውጭ የምንሄደው ወንድሞቻችን ሲቸግራቸው፣ ሰላም ሲፈልጉ፣ የእኛን የሙያ ድጋፍ ሲፈልጉ በአፍሪካ ብቻ ሳይሆን ከአፍሪካ ውጭም ባለው ሀገራት ችግር በገጠመ ጊዜ ሄደን መሰዋትና ለመላው የሰው ዘር ሰላም፣ ለመላው የሰው ዘር አንድነት እና አብሮነት ዋጋ መክፈል ደግሞ ልማዳችን ነው። ይሄንን ልማድ የሀገር መከላከያ ሚኒስቴር አባላት በሙሉ ጠንቅቃችሁ የምታውቁት ብቻ ሳይሆን በተግባር እየኖራችሁ ያላችሁት የህይወት ገፃችሁ ነው።

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ኢትዮጵያ ከአንዳንድ ሀገራት ጋር ግጭት ልትገባ እንደምትችል የሚነገሩ ንግግሮች አሉ። መላው የሀገር መከላከያ ሠራዊት ከፍተኛ አመራሮች እንደምታውቁት ባለፉት ሃምሳ ዓመታት ኢትዮጵያ በተደጋጋሚ ከሱዳን፣ ከሱማሌ ጋር ተዋግታለች። ባለፉት ስድስት ዓመት ተኩል በአንድም ጎረቤት ላይ አንዲት ጥይት ተኩሰን አናውቅም። ምክንያቱም እኛ ጎረቤቶቻችን ሰላም ሲሆኑ ሰላም እንደምንሆን፣ ሲረጋጉ እንደምንረጋጋ፣ ያ መረጋጋትም ለልማት ለብልፅግናችን መሰረት እንደሆነ ስለምናውቅ ከማንም ጋር የመጋጨት ፍላጎት፣ ዓላማ፣ ሃሳብ የለንም። ነገር ግን በቅርብም በሩቅም ያሉ በቅጥ ያልተረዱ ዛሬ እንዲገነዘቡ የምፈልገው እኛ ኢትዮጵውያን ነን፤ የሰው አንፈልግም የሚፈልገንና የሚነካንን ግን እንደ ልማዳችን አሳፍረን እንመልሳለን።

ማንም ኢትዮጵያን መድፈር ሲፈልግ አንዴ ሳይሆን አስሬ ማሰብ ይኖርበታል። ምክንያቱም ኢትዮጵያውያን የምንችለው አንዱና ትልቁ ነገር እራሳችንን መከላከል ነው። በእኛ በኩል ምንም አይነት የጦርነት የግጭት ፍላጎት የለንም። ፍላጎታችን ሰላም፣ ፍላጎታችን ብልጽግና፣ ፍላጎታችን ሁለንተናዊ ሉዓላዊነትን ማረጋገጥ ነው። ሁለንተናዊ ሉዓላዊነት ማለት ከልመና መገላገል፤ እርዳታ አለመጠበቅ፣ ለራስ ወታደር የሚበቃ ልብስ ምግብ ማምረት መቻል፣ ለራስ ህዝብ የሚውል ቤዚክ ፍላጎቶችን ማሟላት መቻል፣ እነዛን ለማድረግ ሰላም በእጅጉ ስለሚያስፈልገን በውስጥም ሰላም፣ በውጪም ሰላም ከሁሉ ጋር በትብብር መንፈስ አብሮ ማደግ እንፈልጋለን። ምናልባት የቸገራቸው በውስጣቸው ሰላም የተናጋባቸው ደግሞ ካሉ እንደ ልማዳችን ሰላም ለማስከበር ዝግጁ መሆናችንን ከወዲሁ እየገለጽኩ ጀግናው የመከላከያ ሠራዊት ከምን ጊዜውም በላይ ኢትዮጵያን ለመታደግ፣ ለመጠበቅ በቂ ዝግጅት እንዳላችሁ እናውቃለን። ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለቀጠናው የሚመጥን ጠንካራ ተቋም መገንባታችን ይታወቃል።

542

ከመስከረም እስከ መስከረም

ይህ ተቋም ሰላም የሚያስከብር ብቻ ሳይሆን ልማት የሚያመጣ፣ እንደዚህ የሚያስፋፋ፣ ከችግር የሚያወጣ፣ የሚመራመር፣ የሚፈጥር ለመላ የአፍሪካ ወታደሮች የስልጠና የእውቀት ምንጭ እንደሚሆን ተስፋዬ የላቀ መሆኑን እየገለፅኩ አሁንም እጅ ለእጅ ተያይዘን የኢትዮጵያን ሁለንተናዊ ሉዓላዊነት መጠበቅ፣ ልማቷን ማፋጠን፣ ብልፅግናዋን ማረጋገጥ፣ ለሌሎች መትረፍ፣ የሌሎችን ሰላም መጠበቅ፣ የሌሎችን ችግር መጋራት የሁልጊዜ ልማዳችን፣ ባህላችን፣ ተግባራችን እንዲሆን አደራ እያልኩ ዛሬ በመላው ኢትዮጵያ የምናከብረው የሉዓላዊነት ቀን ወታደሩ፣ ፖሊሱ ሀገሩን እየጠበቀ፤ አርሶ አደሩ እያረሰ፣ ተማሪው እየተማረ፤ ተመራማሪው እየተመራመረ፤ በሁሉም የስራ መስክ የኢትዮጵያን ከፍታ ለማረጋገጥ የሚያስችል ተግባራት መፈፀም የተሟላ ሉዓላዊነት ለማረጋገጥ ስለሚያግዝ ሁሉም ኢትዮጵያዊ ተባብሮ በየስራ መስኩ እንዲተጋና የኢትዮጵያን ብልጽግናና አይነኬነት ዳግም ለልጆቹ እንዲያረጋግጥ በታላቅ ትህትና እየጠየቅኩ መልካም አዲስ አመት፣ መልካም በአል ለሁላችሁም እንዲሆን እመኛለሁ።

አዲሱ አመት የሰላም፣ የፍቅር፣ የመላቅ፣ የመሻገር፣ የመበልፀግ፣ የመከባበር አመት ይሆንልናል አመሰግናለሁ!

ጳጉሜ 3፣ 2016 ዓ.ም

543

ክፍል ሁለት

በአፋን ኦሮሞ የተደረጉ ንግግሮች

ከመስከረም እስከ መስከረም

Irreechi Hiree Nagaafi Araaraati!

Kabajamaa Ummata Oromoo,

Kabajamtoota Ummattoota Itoophiyaa,

Duraan dursee baga bacaqii baatanii gara booqaa birratti ceetan, baga ittiin

isin gahe jechuun barbaada.

Argachuufi dhabuu, quufaafi beela, milkiifi hanqina, guutuufi hir’ina, dabarsine hunda keessatti kan nu waliin ture Uumaa keenya Waaqa-yyoon galateeffachuu aadeffanneerra. Irreechi ayyaana galateeffan-naa ummata Oromooti. Kanaafuu, hunda dura Uumaan rakkoo uumamaafi nam-tolchee nu dandamachiisee, gufuu xiqqaafi guddaa irra nu aansee, ifa

birraa nu agarsiise haa ulfaatu, haagalatoomu!

Ummanni Oromoofi Itoophiyaanonni hundi baga geessan; Baga waliin ittiin nugahe!

Gaaffiiwwan ‘Namni Uumaaf nagayaa?; Uumamaaf nagayaa?, Namni waliif nagayaa?’ jedhaman Irreechaaf Malkaa bu’uun dura gaafatamuun kan

baratameedha. Kan waldhabe, afaan walitti darbe, walitti mufate osoo ir-

reeffannaaf Malkaatti hin qajeelin dura waliif araaramuu qaba. Uumaa gala-teeffachuun dura Uumaafi uumama waliin araaramuutu duudhaafi safuu

baratameedha. Weedduun galata Uumaa, “Mareehoo…….Mareehoo” jechaa jiidha harkatti qabatanii, miidhagina jamaatiin Malakaatti gadi qajeelan sun

mallattoo tokummaa, hiree nagaa ayyaana Irreecha Birraa Oromooti.

Kanaafis, namni Irreecha beeku gadoo lagatee, Nagaa lallaba. Jaalalaafi tokkummaa, waltumsaafi obbolummaan qajeeltoo isaati. Kenna kabajamaa

Uumaarraa argateef beekamtii kenna. Waloomaafi waliin jireenya uumamaa dinqifachaa Uumaaf galata galcha. Harka qalleessa of harkaa dhabe ni hir-

pha, ni deggera; Kan daare daara baasa; mijuu waliin qooddatee gammachuu

hira. Hireen nagaa Irreecha keessa jiru, hiika daangaa ofii keessatti nagaan taahuufi jiraachuun olitti waliif birmachuu of keessaa qabuudha. Irra deebiin

545

baga ayyaana Irreechaa bara 2016 geessan, baga gammaddan jechuun fedha.

Irreechi hiree haqaafi walqixxummaa, dirree jaalalaafi tokkummaati. Irreechi gaaddisa Gadaa jamaa guddaa walitti qabu, obbolummaafi waliin jireenya

lallabuufi michummaa ummattoota obbolaa olqabu taheera. Duudhaa mandhalee keenyaan walitti qabamnee, harka walqabannee, gufuuwwan nu

danqan buqqisuun har’aafi egeree keenya miidhagaa godhachuuf jabinaan

hojjechuu qabna.

Gadaan kun kan quufaafi gabbinaa, kan nagaa fi araaraa, kan hojjennee itti

milkoofnu, kan oomishnee dachaa dhibbaan itti hammaarrannu akka nuuf tahun hawwa. Bara milkiin mataa ol itti qabannu, bara gadoofi gadadoo

injifannee guddummaafi beekumsa ummata keenyaa addunyaatti mul’isnu

nuuf haatahu.

Sirna guddaa akka ayyaana Irreechaa kana akka meeshaa tokkummaa

keenya cimsuutti qabannee, kiyyoo fagoofi dhiyoo imala badhaadhinaa keenyarratti aggaamame hunda ciruudhaan kaayyoofi mul’ata qabanne

milkeessuun bara imala seenaa qabeessa itti milkeessinu nuuf haata’u.

Gadaan Quufaafi Gabbina!!!

Barri Kan Milkiifi Injifannoo Nuuf Haata’u!!!

Itoophiyaan tattaffii ijolleesheetiin sodaatamteefi kabajamtee bara baraan

haa jiraattu!!

Uumaan Itoophiyaafi uummatashee haa eebbisu!

Fulbaana 25/2016

546

ከመስከረም እስከ መስከረም

Haasawa Muummichi Ministeera Dr Abiyyi Ahmad

magaala Naqmtee staadiyoomi  naqamteetti taasisan

Ngaan waaqayyoo Isiniif haabaayyatu

Kabajamoo Obbo Taaggasee Caafoo 

Kabajamoo Obbo Aagenyew Tashaagar

Kabajamoo Obbo Tamasgeen Xurunee

Kabajamoo pireezidaanti keenya Obbo Shimallis Abdiisaa

Guyyaa harraa ummata jaallanu,Biiyya jaallannu biyya itti guddanne biyya eenyummaa keenya itti barre kana keessatti miira obbolummaan afuura jaalalaan bifa baayye nama gammachiisuun wol arguu danda’uu keenyaaf gammachuu onneerraa madde gammcuu natti dhagahamu guddaa

isinii ibsuu barbaada. 

Biyya ofii saba ofii ummata beekan aadaa beekan fuula beekan arguun onnee namtti hora. dhufaatiin keenya isin yaaduu irraa onneef humna jaalala keessan keessaa argannu isin agarree deebinee mulata qabanne kana biyyaa kana tokkummaa ishee eegu nagaashee badhaadhina ishee beekkamtiishee deebisuuf tattaaffii godhamuuf naqamteef wollaggaa daawwachuun afuura keessan kana jaalala keessan kana argachuun baayyee murteessaa waanta eef dhima ofiitiif dhufnee akka aadaa keessanii nukabajjanii nusimattanii jaalalaaf miira obbolummaa nutti agarsiisuu keesaniif kabja guddaa ummata wollaggaa guutuuf qabnu ganama kana isinii ibsuu barbaanna. Namni gammachuu keessa jiru miiraan guutama waanta’eef baayyee dubbadhee dubbii ballessuu hinbarbaadu.Yaata’u malee gabaabseen dubbii ijoo ijoo waan sadi irratti xiyyeeffate ergaa koo itti yaadee itti kadhadhee ummata kootti himuu barbaadun ganama kana isinii qooduu barbaada. 

Tokkoffaan waa’ee nageenyaati;

Waa’ee nageenyaa ummata wollaggaatti akkamitti himuu dandeessaa biyyii kun biyya luba guduru tumsaa luba gidaadaa Asteer namoonni baayyee afuura nagaaf jaalalaa biyyatti lallaban biyyatti labsan nagaa jaalala tokkummaa

547

dhagahaa guddanne deebitee nutti himuuf maadhamaataa? namoonni jettan yoo jiraattan isinitti himuuf miti isinyaadachiisuuf.Isin hinbeettu isinitti himuun barbaachisaa miti. isininayaadachiisa keessummoota naa wajjin jiranitti mmoo nanibsa. Ummanni keenya jarraa tokkoo oliif eenyummaansaa sarbamee afaan isaatiin gargaaramuu akka hidandeenye godhamee abbaan biyyummaa isaa abbaan lafummaasaa sarbamee biyyaasaas akka sanyii lammaffaa ilaalamuuf rakkatee biyya kana dhiisee baqachuuf sadarkaa hindandeenyetti biyyasaa keesatti hidhamaa ta’ee jaarraa tokkoo oliif jiraateera. bara akkasii qabsaahuun aarsaa kafaluun sirna diddaa garbummaa waan kafalamu hunda gochuun barbaachisaa dha. eenyu eenyummaa isaa dhabee afaan isaa dhabee biyya isaa dhabee nagaan jiraachuu danda’a? Har’a garuu ummanni wollaggaa guutuu baruu kan qabu oromoon bilisoomeera. Oromoon afaan isaatiin gargaaramuun gaaffii isaa miti.

gaaffii isaa inni haraa afaan kun afaan teeknooloojii haata’uu afaan misoomaa haata’uu afaan addunyaarratti beekamu haata’uu dha malee afaan kootiin gargaaramuu gafii jedhu bira dabarree jirra. Oromoon gaafii abbaa biyyummaa gaafii ofiin of bulchuu har’a hinqabu aarsaa qaalii kaffaleen ijoollee kichuu kafalee didee dhiigasaaf lafeesaatiin abbaa biyyummaa isaa ofiin of bulchuu isaa dhugoomsee jira. Gaafiin kun darbee jira gaafii kanaaf hinqabsoofnu. Haata’u malee ofiin of bulchuun qofti gahaa hinta’uu misoomuu qabnaa jijjiiramu qabnaa ijoolleen keenya lafa keenya gurguruu hinqabanii hattummaan babal’achuu hinqabu waaqa isaan sodaachuu ummata isaani kabajuu tajaajila haqaa kennu qabu gaafii jedhummoo hara’as qabna kanaaf garuu du’uun nu hin barbaachisu. Qabsoon hin dhaabbata jechuu miti qabsoon kaleessaa karaa nagaatiin yaada haraa burqisiisani maryachuu dorgomuun hin danda’amu waan tureef aarsaa qaalii kaflleerra, dinneerra, mormineerra, qabsoofneerra, mooneerra.

Kanmoo’e injifannoo tikfachuuf qabsaaha malee akka haaraa injifannoo haraatiif hin qabsaa’u Har’a tokkummaan ummata keenyaa tokkummaan saba keenyaa kan barbaachisuuf injifannoo haraa qaaliitiin argate kana tikfachuu eeggachuu tokkummaa Itiyoophiyaa tokkummaa sabaaf sablammii misooma biyyattii kanaa dhugoomsuuf yoo ta’ee alatti kanabooddee waa’ee afaanii waa’ee oromiiyaa oromummaa waa’ee sabboonummaa waa’ee ofiin of bulchuu ajandaa qabsoo goonee hinqbsoofnu yoo ta’ee harras kaleesa kaleessa keessa jiraannaa isa ha’aaf isa borii hubachaa hinjirruu jechuu dha. Kunimmoo duubatti hafummaa dha.

duubatthafummaan oromoof duubatt hafummaan keessattu ummata wollaggaaf hintolu waanta’eef nuti mullanni keenya gara fuunduraa haadeemnu dha malee duuba ilaalaa duuba yaadaa duuba jiraachuu miti.

548

ከመስከረም እስከ መስከረም

waanta’eef. Isa kaleessaa irranfachaa isaboriif hiixachuu qabna jechuun barbaada.Ummata oromoo hundaaf, as naqmteerraa, labsiin harr’a onneerraa labsuu barbaadu  dechii oromiyaa keessatti woraanni ijoolleen oromoo wol ajeessuun ijoolleen oromoo teessee ilaaf illammeen mar’achuu dadhabuun har’a dhaabbachuu qaba.

Yaa sabaa, diinaan gowoomuun ajandaa diinaatiin wolqooduun nuhaagahu. Nuti oromoon woliin teenyee ilaaf ilaameen mar’achuuf hinrakanna garuummoo diina oromoo wojjin mar’achuuf diina oromoo wojjin tarsimoo baasuuf diina oromoo wojjin tooftaa garaa garaa fayyadamuuf hinrakkannu oromummaan akkasii eessaa bahe? aadaan keenya eenyummaan keenya kan ibsu,taa’uu maryachuu woldhggeeffachuu waan woliin murtteessan sana qabatanii hojiitti jijjiiruu yoo ta’ee alatti woliin dubbachuu dadhabnee diinaan mar’achuun qaanii guddaa waanta’eef seenaarraa barannee isa kalleessaarraa barannee ummata keenyaaf nagaa fiduu akka dandeenyuuf woraanni nuhaagahu wolnyaachuun nuhaa gahu wol ajjeesuun nuhaa gahu harka wolqabnnee biyya keenya misoomsuuf woliin akka dhaabannuuf maqaa ummata wollaggaa maqaa saba oromoo guutuutiin labsiif gaafii koo magaala naqamteerraa -sinii ibsuun barbaada.nagaan bu’uura waahundaati. namni keessoonsaa nagaa ta’e namni ollaansaa nagaa ta’e namni biyyisaa nagaa ta’e akka har’aa kanatti miira jaalalaf obbolummaan afuura nagaatiin wol argee gammadee woliin nyaatee gargar bahuu dand’a.

Yaa sabaa, cuumboo qofaa hin nyaatani, cuumboon matii wolwaammatee woliin nyaata maaddii tokkorraa wolgurshaa nyaata woliin nyaachuuf woliin itti fufuu akka dandeenyu nagaan nubarbaachisaa nagaan waaqayyoo nagaan inni dhugaa nagaan inni hin dhaabbanne nagaan abbootiinkeemya nubarsiisan sun hunda keenyaaf haata’u.    

Ergaan koo inni lammaaffaa Tokkummaa dha;         

Oromoon jaarraa tokkoo oliif maaliif garboome oromoon guddaa oromoon ballaa akka afirikaatti lakkoofsaan saba oromoo kan gahu bakka hinjirreetti gadheen maliif jaarraa tokkoo ol nubittee nu ajjeeftee abbaa biyyummaa keenya gante yoo jettan tokkummaa waandhabneef. Tokkummaan kun akkamitti dhibe? ka’umsa oromoo sirna gadaa ijaarratee hojii qooddatee woliin adeemaa ture sun tokkummaa qaba. Gaafa dechiin ballachaa deemu gaafa qabeenyi ballachaa deemu hunduu bakka bakkatti ganda deemetti mootii ta’uu gaafa barbaadu tokkummaan mariin inni jalqabaa sun qallachaa booddee booddees wolganaa gaafa deemu diinaaf saaxilame. boodanawoo? ijoolleen keenya qabsoo haaraa yoo jalqaban baaroo tumsaan, haaylee fiidaan, sanaaylikkeen, osoo tokko ta’anii jiraatan tokko tokkoon

549

diinaan hin nyaataman turan. Tokko ta’uu ottoo danda’nii ilaaf ilaameen mar’atanii mulata isaanii tolfatanii ummata isaanii qabatanii hundaa ol immoo waaqa isaanii ganuu sodaatanii osoo woliin dhaabbannee jiraanne woggaa shantamaaf qabsoon oromoo kun duubatti deebi’aa hinturu ture silaa. Tokkummaan nubarbaachisa gaafa jennu humna guddaa waantaaneef woraanufis misoomsuufis oftiksuufis yaada garaagaraa burqisiisuufis tokkummaan nubarbaachisa. Tokkummaa jechuun waan hundaan afaan tokko dubbaachuu jechuumiti. oromoon sirna dimookiraataawaa adduunyaaf kan barsiise sirna dimookiraatawaa kan beeku waanta’eef oromoo ballaa dhiisaatii maatii keenya keessatti yaadnni garaagaraa ka’uu danda’a. yaanni kun garuu ilaaf ilaameen maryachuu alatti yaada moo’ataa adda baasani qabachuu alatti wolajjeesuuf ooluu hin qabu.Tokkummaan oromoo yeroo kamiyyuu caalaa barbaachisaa dha. maaliif yoo jettan? jaarraa tokkoo ol yeroo qabsoofnu afaan keenya ofiin of bulchuu abbaa biyyummaa jenne, amma garuu dubbiin badee jennaan hidda keenyatu citaa.

Diinni waan gochuu dandeenyu baree jira. Oromoon gaafa ka’u maal gochuu akka danda’u diinni baree jira.Yaa sabaa, Gaabbii dhalootaaf darbu, gaabbiif miidhama ijoollee keenyatti darbu fiduun keenya duratti dhaabbannee tasgabboofnee si’annee maryannee tokkummaa keenya eeggachuu qabna. Waa’ee tokkummaa isa kaleessaankaase malee har’ammoo haa ilaallu,oromoon bosona keessatti wolii abboomammee wolii ajajamee tokko ta’uu hindandeenye gandatti qoodama. wol ajjeesa, mootummaa wojjin duwwaa miti kan wol ajjeesaa jiru, woliinsaa bosona bahee kanjiru hundi, lagaan gandaan wol qoodee wolii abboomuu dadhabee wol nyaata. aangoorra baanee tokkummaa rakkannee, bosona keessattis tokkummaa rakkannee, uummata ballaa kana salphisuurraa yoo nuu gale tokkummaa dhaan qabsaa’uu yoo nuu galuu baate mmoo dechii ballaa waan qabnuuf qotaa nyaachuu nuu woyya oromoo salphisuurraa. Salphinatti adeemuurraa dhaabbatanii yaaduun baayyee barbaachisaa dha. Namni yaadus guutuu yaaduu hindanda’u kan hunda beeku kan hunda dand’u yaada qulqulluu kan namaa kennu inni kaleessa beettan sun waaqayyoon afuura nagaaf jaalalaa afuura tokkummaa akka nuu deebisu akka isinii kennu hawwiif kadhannaa koo ta’a. 

Ergaan koo inni sadaffaa Diinagdee dha;  

Yaa sabaa, gaafa jijjiiramni kun dhufu, biyyi kun miindaa hojjettoota isheef kafaluu hindandeessu. liqaan biyya alaa humna isheetii ol ture. dinagdeen biyya kanaa akka afiriikaa bahaatti lammaffaa ture. Akka afiriikaattis akka dhagahaa baatan sana, dingdeen keenya baayyee duubatti hafaa ture. Har›a hoo? woraanni jira, tokkummaan gahaa ta›e hinjiru, rakkoon garaagaraa bitaa

550

ከመስከረም እስከ መስከረም

mirgaatiin numudachaa jira. achii keessa taanee garuu afiriikaa keessatti iikoonoomii yoo xiqqaate afiriikaa bahaa keessatti tokkoffaa ta’e iikoonoomii dachaa tokkoo ol guddate ikoonoomii qonna jijjiiraa jiru ikoonoomii magaala jijjiiraa jiru ikoonoomii ijoollee keenya sabiyyummaarraa kasee barsiifachaa jiru ijaaraa jirra.

Ijaaruu duwwaa osoo hintaane badhaadhina biyya kanaa fakkii afiriikaaf ta’uudhaaf yaadnu sana galmaan gahuurraa humni nudhaabuu danda’u tokkooyyuu hinjiru. Maaliif yoo jettan? nun waaqa keenya amannee ummata keenya qabannee hattummaarraa fagaannee laphee qulqulluun ummata keenya tajaajiluu biyya keenya jijjiiru waan barbaannuuf, namni waaqa qabatee seenaa keessatti moo’amee hin beeku waanta’eef mullanni keenyaa yaanni keenya rakkoo garaa garaa mudachuu ni danda’aa  alatti galmaan gahuunsaa mamii tokko shakkii tokkoyyuu hin qabu yaa ummataa laphee guutuu dhaan har’as akka kaleessaa irraa deddeebi’ee isinitti himuu  kaninbarbaadu Itiyyoophiyaan badhaadhinni ishee hindhugoomaa Itiyoophiyaan tokkummaan ishee hin eegamaa Itiyoophiyaan akka afiriikaatti biyya kabajamtu biyya sodaatamtu nitaati.

Kun akka hintaaneef xiqqaaf guddaf bitamee yaalii garaagaraa gochuu hindanda’a. Waaqa keenyaa qabannee hinmoona hinceenaa mullata keeny hindhugoomsina nus isinis hillaaltu. Har’a naqamteerraa, labsiin anlabsuu barbaadu yaadni an ummata kootiif qooduu barbaadu ummanni Itiyoophiyaa guutuu kan hubachuu qabu,tokkummaan oromoo hin eegamu yoota’e tokkummaan Itiyoophiyaa eegamuu hindanda’u. Oromoon nagaa hinqabu yoo ta’e, Itiyoophiyaan nagaa argachuu hindandeesu. Oromoon hinmisoomu yoo ta’e Itiyoophiyaan misoomu hindandeessu. Oromoon hangafa. of jijjiireetu biyya jijjiira.labsiin koo inni har’aa nagaa dhumaatii hinqabne,nagaa ummataaf waaqaan woliigaltee qabu,nagaan misooma keenyaaf tokkummaa keenya dagaagsuu danda’u har’a wollaggaa irraa Itiyoophiyaa guutuuf  akaa ta’u hawwii koo yaada koo naqamteerraa ummata Itiyoophiyaa guutuuf ibsuun barbaada. Ummanni wollaggaa gama misoomaatiin facaatii gahaa gochuu waan hindandeenyeef wollaggi sababa nageenya dhabuutiin misooma gahaa hin argatiin tureera.

Yaa ummataa, wollaggaaf mullata qabnaa, wollaggaaf yaada qabnaa wollagga jijjiiru nibarbaanna yaanni keenya kun kaayyoo diinaatiin karaatti akka hin hafneef ummaanni keenya nuu wojjin ta’ee carraa nuuf haakennu wollagi jijjiiramee akka oromiyaa jijjiirutti mullani kun akka dhugoomutti halkanii guyyaa hojechuuf isinitti hiqne gorsa keesan dhagahuuf nagaa

551

keenya saffisiisuuf qophii guddaa waan qabnuuf ummanni keenya nu woliin dhaabbatee carraa nuu kennee wollagaa maqaa shee balleessuuf tattaaffii guddaan godhamaa jiru kana maqaa haraatiin misoomaan nageenyaan jaalalaan hammachuun gurshuun cuumboo nyaachisuun akka kaleessaa kan beekamtu akka taatuuf mullata qabnaa gaaffii ummata keenyaaf qabnu woliin haadhaabbannu ijoollee keenya haa gorfannu qalbii keenya hajijjiirranu waaqa keenya haa sodaannu  seennaaf  tasgabbii dhaan dubbii haa ilaallu miirri nuballeessaa  wolqooduun nuballeessaa wol hubachuu dhabuun bor iftaan gaabbii keessa nugeessaa gaabbii keessa galuu keenya duratti waa gochuu keenya duratti yaanni keenya sun qulqulluu ta›ee kan ummata fayyadu ta›uu isaa baruuf waaqa keenya amantaa keenyaan osoo gaafanne innuu laphee keenyatti nuu ibsuu danda›a. Kanaaf har›a, nagaa tokkumma misooma gaafa jennu misooma finfinnee rraa dubbatamu misooma jimmaa rraa  dubbatamu misooma  baahir daarirraa dubbatamu misooma jijjigaa irra dubbatamu woqixee arbaaminch haawaasaa rr dubbatamu duwwaa osoo hin taane misooma naqamteerraa dubbatamu namoonni dhufanii daawwachuu danda›un dhugoomsuu akka dandeenyuuf ummanni keenya har›as akka kaleessaa nuwoliin dhaabbachuu akka danda’u.

nugargaaruu akka danda›u ijoollee saa gorfatee deebisuu akka danda›u gaafii koo jaalala guddaa woliin isinii ibsuu barbaada.Guyyaa har›aa gammachuu guddaatu natu natti dhagahamee jira. biyyattin deebi›ee sabattin deebi›ee miiraaf afuuran beeku, miiraaf afuuran kaleessa ganama beeku arguu waanin danda›eef naa jiraadhaa naa ulfaadhaa bahaa galaa nagaan keessan haa eegamu diinni keessan haa badu jaalalli keessan haa deebi›u eenyummaan keessan barsiisuun keessan kennuun keessan qooduun keessan sun isin irraa hin fudhatamin nuu jiraadhaa baayyisnee baayyisnee isin jaallanna deddeebinee deddeebinee isin laaluu barbaannaa kanaa ol naqamtee keessa miilaan deemuudhaan misooma laaluu barbaannaa. Hamma guyyaan sun dhufutti woliin taanee nagaaf, tokkummaaf, jaalalaaf, misoomaaf akka hoojennu amantaa guddaan qaba. waaqayyo isin amantan sun isin haa eegu. isin haatiksu. isin haamisoomsu. diina irraa isin haa eegu. tokkummaa keessan haa baayyisu.

nuu jiraadhaa ulfaadhaa baayyee baayyee isin jaallannaa kabaja guddaa woliin. 

Ebla 23, 2016

552

ክፍል ሶስት

በእንግሊዝኛ የተደረጉ ንግግሮች

Prime Minister Abiy Ahmed’s Speech at Third Belt

and Road Forum for International Cooperation

Your Excellency Xi Jinping, the President of the People’s Republic of China Your Excellencies, Heads of State and Government Your Excellency Antonio Guterres, UN Secretary-General Heads of International Organizations Ladies and Gentlemen

At the outset, allow me to express my gratitude to President Xi Jinping and the government of the People’s Republic of China for convening today and for the hospitality that has been accorded to us.

I am very pleased to join here in Beijing for the 10th anniversary of the Belt and Road Initiative. The BRI, which is a laudable ambition to connect Asia, Europe, and Africa, is a significant international cooperation initiative anchored in the principle of collective progress.

I applaud President Xi for his vision in designing and launching the Belt and Road Initiative, as well as for the proposal of the three global initiatives: civilization, security, and development, aimed at building a community with a shared future.

Excellencies

As a global community, we find ourselves in an ever-complex and crisis-ridden world. We are confronted with a climate problem, structural shifts, and global insecurity. Concerted and collaborative efforts to embrace our common challenges have often helped us remain resilient.

Hence, more than ever, we are calling upon global leaders to uphold principles of humanity, justice, inclusivity, equity, and compassion in rising up to the occasion.

I stand before you representing an ancient and historic civilization, Ethiopia, a country gifted with a robust and resilient population of over 120 million that drives Africa’s fastest-growing economy.

Located in the Horn region, Ethiopia also serves as an important gateway

554

ከመስከረም እስከ መስከረም

between Africa, the Middle East, and the wider Asia.

I also stand before you as a proud African, representing a continent of 1.4 billion people, a continent with a thriving youth population that is propelling it to become a global economic powerhouse. Without a doubt, Africa is the next frontier market.

Excellencies

Historic relations between the African continent and China span 2,000 years. Sino-African relations can be traced back to the reign of Emperor Wu of Han. With the development of the Silk Road, exchange between Africa and China became increasingly frequent and reached its peak during the Ming Dynasty.

Admiral Zheng He voyaged to the Western seas, reached the east coast of Africa, bringing Chinese specialties such as ceramics and silk and returning to China with many commodities from Africa. China has maintained diplomatic relations with numerous African countries since the Ming Dynasty. Sino-African ties today have grown exponentially, characterized by a commitment to mutually beneficial cooperation and mutual respect for sovereignty.

Through the BRI, these relations are delivering infrastructure developments across Africa, as well as helping to improve trade within the continent and with China.

As the largest ever transnational infrastructure program, the BRI is, therefore, facilitating integration and sustainable growth. Large-scale investments in infrastructure and strengthening commercial ties have boosted the continent’s economic development. With a rapidly growing population, the African continent is in high demand of sustainable and dignified development, and through BRI investments, many jobs have been created and livelihoods have been improved.

Road and railway projects are linking previously unconnected places. People-to-people relations are being enhanced, both within and across countries. The principle of connectivity inherent in BRI has also offered African countries an alternative source of capital, technology, and skills needed for our modernization agenda.

In my country, Ethiopia, for example, one of the remarkable BRI accomplishments is the construction of Africa’s longest electric

555

transnational railway, which runs through Ethiopia all the way to Djibouti.

The line revitalized local and regional economies. It plays a critical role in connecting people and enhancing efficiency in the logistics value chain along the strategically significant Ethio-Djibouti corridor.

Excellencies, Ladies and Gentlemen

Once a source of raw materials, Africa is now realizing its potential and capacity. The continent that has been sidelined until now is harnessing the demographic dividend, leveraging its natural endowments, and rapidly becoming a global economic, social, and political powerhouse.

In the global arena, the inclusion of the African Union as a permanent member of the G20 is a long overdue recognition of the voice of a continent with 1.4 billion people. With around 85% of global GDP and roughly 75% of global trade represented by the G20, the African Union’s entry will significantly enhance the continent’s ability to raise and collectively address issues of development that excessively affect Africa.

As inclusivity is becoming a necessary feature of multilateralism, I have no doubt that such reforms we are witnessing in the Global Fora will extend to include African countries as permanent members of the United Nations Security Council.

It has been said that the flapping of the wings of a butterfly can be felt on the other side of the world. The African continent, in particular, has suffered the consequences of the climate crisis, as well as interstate conflict in other parts of the world. As a result, we cannot be idle observers in forums that affect our common well-being since they shape our fate.

Excellencies

We recognize that peace and development are two sides of the same coin. They are mutually reinforcing. Inclusive economic growth is essential to sustain peace, and a culture of peace is essential to enabling sustainable growth. Initiatives like the BRI, when fully implemented to their full potential, invariably foster peaceful development. The power of integration resides in enabling schemes that bring people closer to intimate knowledge and understanding of one another.

Infrastructure used to bridge, rather than divide, offers value and builds

556

ከመስከረም እስከ መስከረም

trust. In a world full of barriers, I call upon all of us to build bridges to connect, metaphorically as well as literally.

As I conclude my remarks, I would like to highlight the proposal put forth by President Xi during the recent China-Africa Leaders Dialogue in Johannesburg. This includes China’s initiative on supporting Africa’s industrialization, the plan for China supporting Africa’s agricultural modernization, and the plan for China-Africa cooperation on talent development.

I also support the eight points proposed by President Xi, because they mainly focus on investing both on people and planet, which leads us to prosperity. These Africa-centered initiatives are foresighted investments that build a bridge to the Africa we want. I would like to emphasize that Ethiopia fully welcomes these plans and initiatives in harmony with our development strategy and 10-year economic plan to diversify our economy and forge our path to holistic prosperity.

I thank you.

Oct 18, 2023

557

Prime Minister Abiy Ahmed’s remarks during the BRI

High-Level Forum on Connectivity

Your Excellencies, Heads of State and Government Ladies and Gentlemen

On this occasion, I wish to convey my heartfelt congratulations to the gov-ernment of the People’s Republic of China, as well as all participating coun-tries for taking the Belt and Road Initiative from vision to reality, recording significant achievements over the past 10 years.

The BRI is delivering infrastructure development across Africa, as well as helping to strengthen trade within Africa and with China. Sustainable de-velopment is achieved through global integration, win-win cooperation, and economic development connecting countries and enabling inclusive gover-nance.

Excellencies

Ethiopia has a rich history and a strategic geographical location that has long positioned it as the gateway between Africa, Asia, and Europe. The Belt and Road Initiative provides us with a unique opportunity to leverage this advantage and further strengthen our role as a regional hub for trade, in-vestments, and connectivity.

We know from experience that we can achieve sustainable development only by integrating Ethiopia into the global economy. History has demon-strated that neighbors with intimate, rule-based, diversified economic rela-tions are unlikely to resort to conflict. So, integration is not just an economic project but an investment in peace building.

In Ethiopia, the Belt and Road Initiative has several successes. Allow me to mention a few important ones. The first is the longest electric transnational railway in Africa, running through Ethiopia all the way to Djibouti. The Addis Ababa-Djibouti railway line is a modern, cross-border, standard gauge elec-trified railway in Africa with a total length of 756 kilometers.

This railway line has been providing transportation service for import-export

558

ከመስከረም እስከ መስከረም

cargo and for thousands of passengers annually. The line plays a critical role in reducing logistics cost and transit time, and enhancing overall efficiency in the logistics value chain along the strategically important Ethio-Djibouti corridor.

Secondly, the development of the digital Silk Road has allowed us to sig-nificantly grow our telecommunication across the country. This has put us on the right track to boost innovation-driven development and to build our digital economy.

Thirdly, Ethiopian Airlines is playing a catalytic role by connecting the skies of Africa with that of Asia and all other continents.

Excellencies

The BRI will continue to be an integral part of Africa’s quest for integration. Focusing on economic diversification, enhanced cross-border trade, digital economy, energy security, and green development.

I would like to make the following proposals in further strengthening our BRI partnership.

Firstly, our partnership and cooperation should continue to adopt the most effective financing solutions for sustainable development. Secondly, we should deepen cooperation in agriculture and agribusiness by modernizing the sector and enabling technology transfers to enable food sovereignty.

Lastly, we must intensify industry-centered development cooperation. Chi-na’s industrial and technological experience in this regard is an inspiration to the developing world, including Ethiopia.

I would like to conclude by reaffirming Ethiopia’s commitment to ensuring that our participation in the Belt and Road Initiative is guided by the principle of transparency, sustainability, and mutual benefits.

I thank you.

Oct 21, 2023

559

Prime Minister Abiy Ahmed’s Speech at COP28

in UAE

Excellencies, Heads of State and Government Distinguished Participants Ladies and Gentlemen

I come from a country where 70 percent of the population is youth, and what keeps me awake at night is how to leave a better world for future genera-tions. It has been more than three decades since climate change became a global political issue. Agreements have been adopted. We have made good strides in combining the climate agenda with the socio-political and eco-nomic dimensions of sustainable development, but the assessment of our actions under the ‘Global Stocktake’ shows that we are far from the 1.5 de-gree target. This has a dramatic impact on the most affected countries.

While activism is necessary, action is what will get us results. Success can only be measured by the actions we take, not by the decisions we make, as we gather here, in the United Arab Emirates, a country recognized for having transformed a desert into a green haven, under the leadership and vision of the late Shaikh Zayed Bin Sultan Al Nahyan. I applaud the strong commit-ment of the COP28 Presidency to climate action.

Excellencies, Ladies and Gentlemen

Africa is a strong ally in fighting climate change, and we are striving to drive green growth both within the continent and globally. However, we remain highly exposed to the impact of climate change despite contributing the least.

Recurrent droughts, intensified floods, and livestock loss are some of the many climate shocks that have affected the lives and livelihoods of our people over the years. For Ethiopia, the battle to protect and heal our planet is a battle for growth and prosperity. Allow me to highlight a few home-grown solutions we have been implementing towards reducing emission and building resilience.

First, the Ethiopian Green Legacy Initiative; a powerful nature-based solu-tion launched in 2019. Over the last five years, we have established 130,000

560

ከመስከረም እስከ መስከረም

nurseries across the country, and yearly, millions of people mobilize in seed-ling planting and seedling management.

Our Green Legacy initiative represents this proactive response to pressing environmental and socio-economical challenges. It reduces carbon emis-sion, preserves our biodiversity, creates jobs, and boosts sectors such as tourism.

I am proud to say that this initiative has received remarkable success by planting 32.5 billion seedlings. Our target is to reach 50 billion by 2026; when completed, the initiative will become the largest afforestation project in the world.

The impact of our initiative extends beyond borders, as we are sharing seed-lings with our neighboring countries. It can further play a catalytic role in Africa and complement existing initiatives, such as the Africa Forest Land-scape Restoration Initiative and the Great Green Wall.

Second is our action on transforming our food system. We believe that cli-mate, biodiversity, water, people, and food systems are strongly interrelat-ed. We have successful interventions, planting various drought-tolerant crops and using climate-smart, irrigation-based technology.

Noteworthy is our national wheat production program, whereby we produce wheat on six million hectares in one year, making Ethiopia the largest wheat producer in Africa. This has relieved us from decades of wheat import de-pendency and made us a wheat exporting country.

As part of the Green Legacy Initiative, we have extensively expanded the cultivation of perennial crops and fruits. Furthermore, to diversify sectors prone to the impacts of climate change and promote nutrition-sensitive ag-riculture, we are increasing our country’s supply of poultry, dairy, livestock, and honey through a program called ‘’Yelemat Tirufat’’ loosely translated as a ‘Bounty of the Basket.’

We have an urban initiative whereby we encourage eco-friendly and re-source-efficient greening and farming methods. Our sustainable agriculture practices optimize effective water management and prioritize investments in renewable-energy-based irrigation systems.

Third, we have been investing extensively in renewable and green energy resources; Ethiopia has the potential to generate over 60,000 megawatts (MW) of clean energy by expanding hydropower, solar, wind, and geothermal

561

sources. Our target is to triple our current power generation capacity and double our energy utilization efficiency by 2030.

This will allow us to achieve universal access to electricity, minimize de-pendency on biomass fuel, and provide the opportunity for our industries to reach their net-zero targets by 2050.

Last are our bold actions in the transport sector. We have adopted policies to encourage the use of electric vehicles (EVs) that have resulted in a sharp increase of hybrid and electric cars on our roads, while reducing the macro-economic burden of importing fuel.

Similarly, Ethiopian Airlines is modernizing its fleet by acquiring new ener-gy-efficient aircraft. Furthermore, we have electrified railways, a growing non-motorized transport infrastructure, and we are expanding our mass transit system.

Excellencies, Ladies and Gentlemen

These are concrete examples of action. We are actioning our Nationally De-termined Contribution (NDC), and our progress is a testament to our com-mitment to the Paris Agreement.

I now call upon a collective global action for a stepped-up climate agenda. The major challenge in scaling solution is the cost of capital and how inter-national financing is structured.

No country can effectively confront the climate challenge if debt is a burden. This is why the G20 must work to implement bolder and timely debt-relief plans to help the most affected countries overcome debt distress, address the climate challenge, and pursue more equitable and sustainable economic growth objectives. At the same time, the pledged funds must be disbursed.

I would like to conclude by urging all parties to negotiate in good faith and come up with innovative outcomes as we collectively tackle the impact of climate change.

While you are here working hard for successful COP28 outcomes, I invite you to visit our Green Legacy Pavilion and enjoy a good cup of Ethiopian coffee.

I thank you.

December 1, 2023

562

ከመስከረም እስከ መስከረም

Prime Minister Abiy Ahmed’s Speech at Prestigious

FAO Agricola Medal Award

Excellencies, Invited Guests, Ladies and Gentlemen, A very good morning to you all.

It is with great humility that I stand before you today to receive the presti-gious FAO Agricola Medal. I am deeply honored and grateful to the UN Food and Agriculture Organization for recognizing Ethiopia’s diligent efforts over the past five years in addressing food and nutrition security.

As I accept this very prestigious award, I would like to emphasize my gov-ernment’s commitment to not only meeting zero hunger goals but also achieving food sovereignty and attaining national prosperity. Ethiopia is a nation of plenty. It has abundant natural resources, most favorable weather, and an energetic youth population.

Synergy among these factors is essential in accelerating the development of this historic nation. The endeavors we have begun in the past five years are thus solid foundations for the next generation.

Five years ago, we introduced an essential policy turning point that generat-ed the national Homegrown Economic Reform Agenda, through which agri-culture, manufacturing, industries, tourism, mining, and ICTs were identified as key economic pillars and engines of growth.

While all of these five pillars hold immense untapped potential, agriculture productivity is critical for our population of more than one hundred and twenty million, and remains the driving force of our economy.

The transformation of the sector has seen our total farming area increase by over fifty percent with vast amounts of land for crop production still available for cultivation.

As we continue expanding our potential in this sector, our focus on high-val-ue industrial crops is yielding promising results as we have been planting drought-tolerant, water-efficient crops such as wheat, Teff, maize, and sor-

563

ghum. Wheat, and particularly off-season, irrigation, has been a major focus.

As for many decades, we were dependent on imports. With innovations in our planting practices and the use of technology, we have moved from a wheat deficit to a surplus production, an increase of three hundred percent.

Freeing ourselves from the grips of poverty means we must catalyze our human resources towards enhanced productivity. Nurturing a productive workforce and population requires us to make critical investments in nu-trition. Hence, we have been taking targeted measures in not only expanding farmland, but also increasing dairy, meat, poultry, fish, and honey produc-tivity.

Excellencies, Ladies and Gentlemen,

Since two thousand eighteen, we have undertaken over eighteen investment climate reforms in various areas, including sector liberalization laws and regulations, with efforts to make Ethiopia conducive and receptive to part-nership and investments.

In the context of challenging circumstances and a dynamic environment, Ethiopia continues to be a resilient nation, remaining steadfast in our devel-opment goals and in attracting investments.

To potential investors joining us this morning, I invite you to take a reward-ing leap of faith and invest in Ethiopia, and to our development partners, I thank you for your continued cooperation and encourage you to support and enable us to meet the global growing demand. January twenty-eighth, two thousand twenty-four.

January 28, 2024

564

ከመስከረም እስከ መስከረም

Prime Minister Abiy Ahmed’s Speech at the

37th AU Ordinary Summit

Excellency President Azali Assoumani, outgoing Chairperson of the African Union,

Excellency Luiz Inácio Lula da Silva, President of Brazil,

Excellency, Moussa Faki Mahamat,

Chairperson of the African Union Commission,

Excellencies, Heads of State and Government,

Distinguished Ministers,

Ambassadors,

and invited guests,

Ladies and gentlemen,

Welcome to Ethiopia!

It is an honor to be with you today. Since we last met, the world has wit-nessed profound transformations shaped by geopolitical competition, economic challenges, climate change, and technological advancements. While we celebrate the African Union’s permanent membership in the G20

and the opportunity it gives the continent to be heard on global issues, there are still important questions we need to address: What role do we Africans want to play in this evolving global power structure? And how do we become key players in the distribution of economic power?

In an attempt to answer these questions, allow me to take a step back in history. Africa is where modern humans arose. Our ancient kingdoms and empires were home to many significant inventions and innovations, particu-larly in agricultural techniques, the use of medicinal plants, and in the con-struction of impressive architectural structures, all being a testament to Africa’s important contributions to world civilizations in critical areas such as science, technology, and education.

565

However, our continental path towards greater achievements and progress was disrupted by colonialism. The strategic approach of the colonial powers was centered around dismantling the core sense of our nations, undermining our knowledge, our spiritual and cultural heritage, and replacing our ancient education systems with a Western-style education that was introduced as being superior. Even though Ethiopia dealt colonialism a heavy blow at the Battle of Adwa, attempts to undermine Ethiopia’s unity by exploiting our di-versity and perpetuating ongoing conflicts continued throughout the cen-turies.

Excellencies, Ladies and Gentlemen, Uncovering these deep historic facts and bringing them to light is necessary to move forward for us, and other Africans, for greater self-determination and dignity.

Our land is rich. We are blessed with favorable weather, arable land, wa-ter, forest, natural resources, and a large youth population who embody the great potential of our continent. We should not be seeking for aid. In order to grow and ensure sustainable development, education is key.

In the last five years, Ethiopia has made significant progress toward this universal access to education. We have built over thirty thousand kinder-gartens and primary schools. We are heavily investing in secondary schools and TVETs (Technical and Vocational Education and Training) to ensure qual-ity and skills development as well as meet labor market needs.

Today, new technologies and innovative learning models can help our con-tinent leapfrog into the future. Technology has taken learning beyond the classroom. Artificial Intelligence is delivering personalized learning tailored to children’s needs by breaking down cultural and language barriers. Such advancements will allow our youth to unleash their entrepreneurial spirit, problem-solving skills, and determination to overcome challenges on Afri-ca’s development path.

But we all know that one of the major factors affecting education systems is investments and financial constraints. Our financing needs are growing due to climate change and the cost of living crisis, among others. Debt is a burden. Inequalities in the international financial architecture make access to finance inadequate and expensive.

The world needs to internalize the fact that the population projection of Af-rica in two thousand fifty is two point five billion people, making us the most populous continent in the world. Africa’s rise should be important to the en-

566

ከመስከረም እስከ መስከረም

tire world. We need to grow, we need to build infrastructure, assure food security, strengthen our health and education systems, and create jobs. All of this requires long-term financing. I renew my call to all major financial agencies to consider the realities of today’s world, particularly for middle and low-income countries.

Allow me to draw your attention to some of the opportunities our continent has for the Africa we all want. First comes Africa’s thriving digital economy. A majority on the continent have phones and mobile data is rapidly growing. We are starting to produce large data sets that AI systems require to allow us to learn, make predictions, inform our policies, and act. Having a robust Pan-African data governance strategy aligned with the principles of Agenda two thousand sixty-three will boost the continent’s competitiveness, en-sure productive cross-border data flow, and protect individual rights.

In addition, increasing infrastructure connectivity between our countries by building roads, airports, ports, rail networks, pipelines, and communication networks will link communities, increase trade, and enable economic inte-gration. Furthermore, I would like to touch upon the need to secure peace and stability, which are, of course, the necessary foundation for economic and social development.

Ethiopia firmly believes that regional and continental integration is es-sential to diversify our economies, ensure peaceful coexistence amongst neighbors, and work together for our common growth. Africa needs strong regional and continental platforms, where national development challeng-es, from a geographical, logistical, and security perspective, are taken into consideration. All of us here gathered today need to embrace the complexity of the world we live in and have critical debates to bring about creative, but yet pragmatic, solutions that will lead to the transformation for Africa to prosper.

I conclude by thanking our outgoing Chairperson, President Azali Assou-mani, for his leadership and for representing our organization on the global stage. Allow me to also warmly congratulate our new chairperson, wishing him success during his tenure. I wish you all a fruitful Summit, a fruitful stay in your second home.

God bless Ethiopia, God bless Africa.

I thank you.

February 17, 2024

567

Prime Minister Abiy Ahmed at International

Development Association (IDA21) Heads of State

Summit in Kenya

Your Excellency President William Ruto,

Your Excellencies, Heads of State and Government,

Your Excellency Ajay Banga,

President of the World Bank, IDA representatives of other regions,

Distinguished, Invited guests, Ladies and Gentlemen,

I would like to begin by thanking our host, my brother, President Ruto. As we gather today, our shared vision for a prosperous, equitable, and sustainable future hinges upon our ability to address the pressing challenges faced by countries across the continent while also harnessing the immense potential

of its huge population.

Allow me to shed light on the state of affairs in Ethiopia, a nation that has been harnessing resilience in the face of a spectrum of challenges aggra-vated by external forces, such as climate change, pandemics, geopolitical tensions, and the soaring global cost of living.

First and foremost, the Ethiopian government has navigated structural macroeconomic reforms amid challenges, focusing attention on macro-fi-nancial stability, productivity enhancement, and a favorable investment climate.

Second, central to our collective aspirations for a peaceful continent, we must foster dialogue and reconciliation. In late two thousand twenty-one, Ethiopia formed the National Dialogue Commission to lead inclusive talks, independently tackling ongoing conflicts with wide public involvement. The commission has thus far had consultative dialogue involving tens of thou-sands of stakeholders over two years. Regional dialogues are imminent to expand participation further.

Third, like many IDA countries, Ethiopia faces unemployment and skill gap

568

ከመስከረም እስከ መስከረም

challenges. The government is prioritizing accessible education to empow-er citizens while encouraging youth engagement in startups across various fields. Investment in skills and education is central to Ethiopia’s Ten-year Development Plan, with a focus on sectors like agriculture, manufacturing, and tourism, expected to create over two million new jobs.

Fourth, universal energy access stands as an economic cornerstone for sustainable development. As it currently stands, half of our population is still without access to reliable electricity. We are massively investing in clean and renewable energy generation projects, which aim to acceler-ate universal access to affordable and reliable energy for all our people. Despite possessing over sixty thousand megawatts of potential from our diverse renewable resources, realizing this capacity demands substantial investment.

Fifth, the digitalization of economies holds immense potential to enhance connectivity, spur innovation, and expand access to essential services. In Ethiopia, our telecom sector liberalization, mobile money, and digital pay-ment system have expanded financial access. The National Digital ID Pro-gram we have launched is also a crucial step towards our digital transfor-mation, greatly improving public service access.

Lastly, we must prioritize efforts to build a livable future for all. The Horn of Africa faces escalating threats from climate change, including rising tem-peratures, food insecurity, and extreme weather events.

Ethiopia is actively countering this challenge through its Green Legacy Ini-tiative, prioritizing afforestation, reforestation, and environmental conser-vation. With over thirty-two point five billion seedlings planted towards a goal of fifty billion in two phases, Ethiopia aligns with global agreements like the Paris Climate Change Agreement and the Two thousand thirty Agen-da for Sustainable Development Goals.

Excellencies, While the International Development Association’s existing support must be commended, the sheer scale of the challenges facing many African countries necessitates a renewed approach. With one hundred twenty million people, Ethiopia has great potential for prosperity. Yet, as a key recipient of IDA’s support in Africa, Ethiopia faces a significant financing shortfall that may hinder its progress.

Meeting the goals of IDA twenty-one replenishment is vital to accessing essential development and driving Ethiopia towards its maximum potential.

569

We urge IDA to significantly enhance its financial capacity and funding mod-els. Specifically, increased support for crisis preparedness, response, and recovery is essential.

I Thank You.

April 29/2024

570

ከመስከረም እስከ መስከረም

Prime Minister Abiy Ahmed’s Speech at

Africa-Korea Summit

Your Excellency President Yoon Suk Yeol, Excellencies, Heads of State and Government, Distinguished Participants, Ladies and Gentlemen,

I extend my heartfelt gratitude to President Yoon Suk Yeol for hosting the Korea-Africa Summit as we collectively navigate global challenges and endeavor to achieve stability and growth.

The ties between Africa and Korea date back to the Korean War of the early nineteen fifties, fostering a strong partnership rooted in collective security.

Ethiopia emerged as a significant ally to Korea, contributing the Kagnew in-fantry battalion to protect the freedom of the Korean Peninsula during the war. Over the years, our cooperation has expanded to encompass various sectors for mutual development.

In the current global landscape, Africa and Korea must align priorities to address development and security shortfalls. Therefore, the summit offers an opportunity to envision a future blueprint for partnership and strengthen our synergy for shared growth and sustainability.

Excellencies, Africa’s economic diversification focus sets it up to seize new opportunities during global transitions. Despite challenges, the continent demonstrates economic dynamics, prioritizing integration and paving its own path towards a prosperous future.

Ethiopia, in particular, has taken proactive steps to address food, climate, and energy crises. Initiatives like the Green Legacy and Food Sovereignty efforts underscore our commitment to sustainable and green growth. As part of the continental efforts to achieve the African Union Agricultural Transformation Agenda, Ethiopia has played an inspirational role in increas-ing wheat productivity. Our performance in wheat production indicates that Africa has the potential to shape the future of food globally. Informed by Agenda two thousand sixty-three and the African Free Trade Area, the con-tinent is poised to harness its economic potential, aiming to become a key growth node in the global economy through integrated industrial productiv-

571

ity. Hence, our continent seeks to leverage Korea’s expertise in manufactur-ing to enhance industrial capacity.

Ethiopia’s investments in industrial parks align with this vision and offer op-portunities for Korean industries to establish manufacturing plants, lever-aging our abundant workforce and significant market potential.

Excellencies, I emphasize the importance of tailoring the platform to meet Africa’s specific needs, particularly in fostering innovative, smart, and green, value-added, and digital economies. In order to strengthen and shape the future of the Korea-Africa partnership, allow me to propose three key ini-tiatives centered around sustainable and shared growth in various sectors.

Firstly, let’s lay the groundwork for the Korea-African Institute of Science and Technology. This would streamline technology transfer and foster col-laborative research towards industrialization. By pinpointing common inter-ests, we can kick-start cooperative projects and programs aimed at nurtur-ing industrial and economic development across Africa. At the seat of the African Union and with Ethiopia’s prioritization of the ICT (Information and Communications Technology) sector, Addis Ababa stands ready to welcome such an institute.

Secondly, a comprehensive cooperation for smart mobility would be mutu-ally beneficial. This initiative will focus on advancing smart and sustainable urban development throughout Africa. It involves implementing intelligent transportation systems, promoting the adoption of electric and smart ve-hicles, and fostering smart city partnerships to address mobility challeng-es effectively. In Ethiopia, we are prioritizing the transformation of ‘grey to green cities’ through various sustainability interventions, including restrict-ing the import of non-electric vehicles.

Thirdly, let us strengthen partnerships on Artificial Intelligence and tech-nological innovations to expedite digital transformation across all sectors and create new sectors. This is crucial for enhancing efficiency, driving eco-nomic growth, and improving the quality of life by leveraging cutting-edge technologies to address complex challenges and unlock new opportunities.

Lastly, I would like to propose an action plan for resilient food security. This will enable synchronization of African food sovereignty efforts with Korean Smart Farming Technologies. The goal is to boost agriculture productivity while advocating for smart and sustainable farming practices.

As I conclude, I’m confident that expanded development cooperation with

572

ከመስከረም እስከ መስከረም

the Korea-Africa platform will significantly contribute to fostering innova-tive, smart, and green, value-added, and digitalized growth. Let’s seize the vast potential of Korea-Africa relations to generate fresh momentum for sustainability. Together, we can forge forward-looking strategic partner-ships that not only make a lasting impact but also leave a hopeful legacy for future generations.

I thank you!

June 4, 2024

573